Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2398</id>
    <revision>
      <id>3613025</id>
      <parentid>3612959</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3600045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="dvbwnxnncgpuoh9ct82l3gmila7lwv4" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі     = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова
 |шынайы есімі    = 
 |суреті          = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg
 |сурет тақырыбы        = 
 |туған күні    = 15.6.1925
 |туған жері    = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]]
 |қайтыс болған күні    = 14.1.1944
 |қайтыс болған жері    = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |лақап аты       = 
 |бүркеніш аты    = 
 |мемлекет        = {{USSR}}
 |қызмет еткен жылдары  =[[1943]]—[[1944]]
 |атағы           = [[ефрейтор]]
 |әскер түрі      = [[жаяу әскер]]
 |басқарды        = 
 |әскери бөлімі   = [[54-атқыштар бригадасы]]
 |шайқасы         = [[Ұлы Отан соғысы]]
 |марапаттары     = 
 |байланысы       = 
 |отставкада      = 
 |қолтаңбасы      = 
 |Commons         = 
}}
[[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]]
'''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]].

==Өмірбаяны==
1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен  [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді.

1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты.

Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды.
[[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] 
Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген.

Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды.

== Әлия атындағы ескерткіштер ==
*Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]])
*Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм)
*Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев)
*Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев)
*Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен
*Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев)
*Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов).

== Ә.Молдағұлова атындағы көшелер ==
Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында

== Суреттері ==
“Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев).

== Гобелендер ==
“Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев).

== Әлияға арналған мұражайлар ==
Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы.

== Әлия туралы шығармалар ==
“Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә. Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С. Жиенбаев). 

Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Bio-stub}}
{{commons|Category:Aliya Moldagulova}}

[[Санат:25 маусымда туғандар]]
[[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО ефрейторлары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Мерген әйелдер]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысындағы әйелдер]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]
[[Санат:Рыбинск тұлғалары]]</text>
      <sha1>dvbwnxnncgpuoh9ct82l3gmila7lwv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есет Көкіұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5133</id>
    <revision>
      <id>3613252</id>
      <parentid>3566375</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <origin>3613252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7241" sha1="88i2d95w5iqggquxe80kgz6c5a98zqn" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
{{Infobox Biography 
|subject_name   = Есет Көкіұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  = Есет батыр 
| date_of_birth  = 1667
| place_of_birth = 
| date_of_death  = 1749
| deathplace   = 
| occupation   =  Қазақ батыры
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
[[Сурет:Есет батыр.jpeg|thumb|right|200px]]
[[File:Есет батыр руы.png|thumb|Есет батыр руы]]
'''Есет Көкіұлы''', '''Тама Есет''' (1667-1749) - қазақ халқының [[жоңғар]] басқыншыларына қарсы күресте есімі елге танылған әйгілі батырларының бірі.

Шыққан тегі [[Кіші жүз]]дің [[Жетіру]] ішіндегі [[Тама]] руының, Аташал тармағынан. 
[[Әбілқайыр хан]] [[Ресей]]ге қосылу мәселесін көтергенде соның қасында болып, Кіші жүз бен Орта жүздің орыс патшасының қол астына өтуіне белсенді атсалысқан атақты Кіші жүз [[Бөкенбай батыр]]дың күйеу баласы.

Есеттің әкесі Базарқұлұлы Көкі де заманында аты шыққан батыр болған. Жауға үнемі тайсалмай тура шабатындықтан «Таймас батыр» деген ат алған. Тарихшылар [[Салқам Жәңгір]] хан жоңғардың [[Батыр қонтайшы]]сының 50 мыңдық әскеріне 600 жауынгермен қарсы тұрып, шайқасып жатқанда 20 мың әскермен көмекке келетін [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]]дің әскерінің ішінде осы Көкі батырдың да болғандығын, сонда оның шеп бұзып, үлкен ерлік көрсеткенін жазады. 
Жауынгерлік заманда туып, күреспен есейіп, ер жеткен тұрғыластары сияқты Есет те ел қорғау жорығына ерте араласады. Жеке ерлігімен көзге түсіп, батыр атанады. [[Тәуке хан]]ның тұсындағы жеңісті шайқастарда Есет батыр Кіші жүз қолын бастайды. Осындай шайқастардың бірінде найзагерлігімен көзге түсіп, ерен ерлік көрсеткен Есетке риза болған Тәуке хан кейін шақырып алып: «Айбатың аса түссін, найзаң мұқалмасын, ел намысы тұздығың болсын» деп бата беріпті деген әңгіме де бар.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

Есет батыр әйгілі «[[Ақтабан шұбырынды]]дан» кейін ел болып бірігіп, жоңғарларға алғашқы алапат соққы берген [[Бұланты шайқасы]]на қатысып, езілген елдің еңсесін көтерткен Ұлы жеңіске өз үлесін қосады. Ал тарихи бетбұрыс жасаған [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] соғысында ол Кіші жүз құрамының туын көтерген [[Атой салу|атойшы]] болады.

Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады. Ханның қасында болып, ақыл кеңесін береді, хан мен халық арасына түскен жарықшақты дәнекерлеп бітірушісі болады. Әсіресе, орыс патшасының қол астына өтер кездегі хан басына үйірілген қауіп бұлтын сейілтуде ол сол кездің тарихи ірі тұлғалары [[Бөгенбай батыр]], [[Жәнібек батыр]]лармен бірлесе отырып, оған үлкен көмек көрсетеді. Ресеймен қарым қатынасты жақсартудағы сіңірген еңбегі үшін патша үкіметі оған 1743 жылы «[[тархан]]» атағын берді. Есет батыр сексен екі жасында өзінің атамекенінде, өз ажалынан қайтыс болады.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

18 ғасырдың басында Тәуке хан жеті рудың бастарын қосып, ірілендіру мақсатымен үш жүздің басын қосқан кеңесте Есет батырды [[Жетіру]]ға ру басы етіп сайлаған. Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты. Көкі батырдың жеті ұлының бірі Есет батыр, жасы жиырмаға жетпей-ақ жауға аттанып, жоңғар, қалмақтармен соғыстарда ерлігімен көзге түсіп батыр атағы шыққан екен. Ол Әбілқайыр ханмен жасынан бірге өскен досы, Әбілқайыр ханның қазақ халқын Ресейге қосу күресінде Есет батыр табандылықпен Әбәлқайырға мықты тірек болған адамның бірі болыпты. [[Қалмаққырылған]] деген жердегі айрықша ерлік көрсетіп, артына &quot;Алланың тасы қатты ма, Есеттің басы қатты ма?&quot; деген қанатты сөз қалдырған. Ел аузындағы деректерге қарағанда Есеттің қызы Ботагөз де елін қорғаған батыр болыпты.&lt;ref&gt;&quot;Созақ өңірі&quot;. Сүлеймен Тәбірізұлы. 180-бет. - Алматы: &quot;Дәуір&quot; баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 

[[Есет Көкіұлы атына арналған кесенесі Ақтөбе облысы, Алға ауданының, Бестамақ ауылының маңында орналасқан.]]
{{дереккөздер}}

[[Санат:1669 жылы туғандар]]
[[Санат:1757 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>88i2d95w5iqggquxe80kgz6c5a98zqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613272</id>
      <parentid>3613252</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] ([[User talk:Қызғалдақ 1986|т]]) өңдемелерінен [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3566375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7006" sha1="cn0y1mmdzpgxbgu6gkyoajpi5ugto9c" xml:space="preserve">{{Infobox Biography 
|subject_name   = Есет Көкіұлы
| image_name     =
| image_size     = 
| image_caption  = Есет батыр 
| date_of_birth  = 1667
| place_of_birth = 
| date_of_death  = 1749
| deathplace   = 
| occupation   =  Қазақ батыры
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
[[Сурет:Есет батыр.jpeg|thumb|right|200px]]
[[File:Есет батыр руы.png|thumb|Есет батыр руы]]
'''Есет Көкіұлы''', '''Тама Есет''' (1667-1749) - қазақ халқының [[жоңғар]] басқыншыларына қарсы күресте есімі елге танылған әйгілі батырларының бірі.

Шыққан тегі [[Кіші жүз]]дің [[Жетіру]] ішіндегі [[Тама]] руының, Аташал тармағынан. 
[[Әбілқайыр хан]] [[Ресей]]ге қосылу мәселесін көтергенде соның қасында болып, Кіші жүз бен Орта жүздің орыс патшасының қол астына өтуіне белсенді атсалысқан атақты Кіші жүз [[Бөкенбай батыр]]дың күйеу баласы.

Есеттің әкесі Базарқұлұлы Көкі де заманында аты шыққан батыр болған. Жауға үнемі тайсалмай тура шабатындықтан «Таймас батыр» деген ат алған. Тарихшылар [[Салқам Жәңгір]] хан жоңғардың [[Батыр қонтайшы]]сының 50 мыңдық әскеріне 600 жауынгермен қарсы тұрып, шайқасып жатқанда 20 мың әскермен көмекке келетін [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]]дің әскерінің ішінде осы Көкі батырдың да болғандығын, сонда оның шеп бұзып, үлкен ерлік көрсеткенін жазады. 
Жауынгерлік заманда туып, күреспен есейіп, ер жеткен тұрғыластары сияқты Есет те ел қорғау жорығына ерте араласады. Жеке ерлігімен көзге түсіп, батыр атанады. [[Тәуке хан]]ның тұсындағы жеңісті шайқастарда Есет батыр Кіші жүз қолын бастайды. Осындай шайқастардың бірінде найзагерлігімен көзге түсіп, ерен ерлік көрсеткен Есетке риза болған Тәуке хан кейін шақырып алып: «Айбатың аса түссін, найзаң мұқалмасын, ел намысы тұздығың болсын» деп бата беріпті деген әңгіме де бар.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

Есет батыр әйгілі «[[Ақтабан шұбырынды]]дан» кейін ел болып бірігіп, жоңғарларға алғашқы алапат соққы берген [[Бұланты шайқасы]]на қатысып, езілген елдің еңсесін көтерткен Ұлы жеңіске өз үлесін қосады. Ал тарихи бетбұрыс жасаған [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] соғысында ол Кіші жүз құрамының туын көтерген [[Атой салу|атойшы]] болады.

Есет батырдың кейінгі өмірі Әбілқайыр ханның саясатымен тығыз байланысып жатады. Ханның қасында болып, ақыл кеңесін береді, хан мен халық арасына түскен жарықшақты дәнекерлеп бітірушісі болады. Әсіресе, орыс патшасының қол астына өтер кездегі хан басына үйірілген қауіп бұлтын сейілтуде ол сол кездің тарихи ірі тұлғалары [[Бөгенбай батыр]], [[Жәнібек батыр]]лармен бірлесе отырып, оған үлкен көмек көрсетеді. Ресеймен қарым қатынасты жақсартудағы сіңірген еңбегі үшін патша үкіметі оған 1743 жылы «[[тархан]]» атағын берді. Есет батыр сексен екі жасында өзінің атамекенінде, өз ажалынан қайтыс болады.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

18 ғасырдың басында Тәуке хан жеті рудың бастарын қосып, ірілендіру мақсатымен үш жүздің басын қосқан кеңесте Есет батырды [[Жетіру]]ға ру басы етіп сайлаған. Есет батыр, әрі ақылды, әрі мырза адам болыпты. Көкі батырдың жеті ұлының бірі Есет батыр, жасы жиырмаға жетпей-ақ жауға аттанып, жоңғар, қалмақтармен соғыстарда ерлігімен көзге түсіп батыр атағы шыққан екен. Ол Әбілқайыр ханмен жасынан бірге өскен досы, Әбілқайыр ханның қазақ халқын Ресейге қосу күресінде Есет батыр табандылықпен Әбәлқайырға мықты тірек болған адамның бірі болыпты. [[Қалмаққырылған]] деген жердегі айрықша ерлік көрсетіп, артына &quot;Алланың тасы қатты ма, Есеттің басы қатты ма?&quot; деген қанатты сөз қалдырған. Ел аузындағы деректерге қарағанда Есеттің қызы Ботагөз де елін қорғаған батыр болыпты.&lt;ref&gt;&quot;Созақ өңірі&quot;. Сүлеймен Тәбірізұлы. 180-бет. - Алматы: &quot;Дәуір&quot; баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер == 
{{дереккөздер}}

[[Санат:1669 жылы туғандар]]
[[Санат:1757 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]</text>
      <sha1>cn0y1mmdzpgxbgu6gkyoajpi5ugto9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бор кезеңі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5599</id>
    <revision>
      <id>3613131</id>
      <parentid>2318385</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3613131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57246" sha1="qempfi3ivm6mywzvae5itv3lo24yfi8" xml:space="preserve">{{Geological period
|image=
|o2=30
|co2=1700
|temp=18
}}
'''Бор кезеңі''' – [[мезозой]] заманына кіретін үш кезеңнің үшіншісі, шамамен 143,1 миллион жылдан 66 миллион жылға дейін (млн жыл бұрын) созылған геологиялық кезең. Бұл [[Мезозой|Мезозой эрасы]]&lt;nowiki/&gt;ның үшінші және соңғы, сондай-ақ ең ұзақ кезеңі. Ұзақтығы шамамен 77,1 миллион жыл болатын бұл кезең — бүкіл [[Фанерозой]] эонының тоғызыншы және ең ұзақ геологиялық кезеңі. Атауы латынның ''creta'' («бор») сөзінен шыққан, өйткені кезеңнің екінші жартысындағы шөгінділерде бор өте көп кездеседі. Әдетте оны немісше аудармасы ''Kreide'' сөзіне сәйкес '''K''' әрпімен қысқартып белгілейді. 

Бор кезеңі салыстырмалы түрде жылы [[климат]]&lt;nowiki/&gt;ымен ерекшеленді, бұл эвстатикалық [[теңіз деңгейі]]&lt;nowiki/&gt;нің жоғарылауына және көптеген саяз ішкі теңіздердің пайда болуына әкелді. Бұл мұхиттар мен теңіздерді қазіргі уақытта жойылып кеткен теңіз бауырымен жорғалаушылары, аммониттер мен рудисттер мекендеді; ал құрлықта динозаврлар үстемдігін жалғастырды. Әлем негізінен мұзсыз болды (дегенмен, салқындау байқалған бірінші жартысында қысқа мерзімді мұздану кезеңдерінің кейбір дәлелдері бар), ал ормандар полюстерге дейін созылып жатты.

Қазіргі кездегі көптеген басым таксономиялық топтардың шығу тегін Бор кезеңінен бастауға болады. Бұл уақытта [[сүтқоректілер]] мен [[құстар]]&lt;nowiki/&gt;дың жаңа топтары, соның ішінде [[Ұрықжолдастылар|плаценталылар]] мен [[қалталылар]]&lt;nowiki/&gt;дың (тиісінше ''Eutheria'' және ''Metatheria'') ең ежелгі туыстары пайда болды, ал ең алғашқы кроналық құстар топтары Бор кезеңінің соңына таман қалыптасты. Қазіргі омыртқалылардың ең алуан түрлі тобы — сүйекті балықтар (''Teleostei'') Бор кезеңінде әрі қарай түрленіп, осы уақытта олардың ең көптүрлі ''Acanthomorpha'' кіші тобы пайда болды. Ерте Бор кезеңінде гүлді өсімдіктер пайда болып, қарқынды түрде көбейе бастады және кезең соңына қарай бұрын кең таралған ашық тұқымдылар тобының құлдырауы мен жойылуымен қатар, бүкіл Жер бетіндегі басым өсімдіктер тобына айналды.

Бор кезеңі (Мезозоймен бірге) көптеген топтар, соның ішінде құс емес динозаврлар, птерозаврлар және ірі теңіз бауырымен жорғалаушылары жойылып кеткен ірі жаппай қырылу — Бор-палеоген қырылу оқиғасымен аяқталды; бұл оқиға Мексика шығанағындағы Чиксулуб кратерін құраған үлкен астероидтың соғылуынан болды деп кеңінен есептеледі. Бор кезеңінің соңы Мезозой және [[Кайнозой]] эраларының арасында жатқан, жаппай қырылумен байланысты геологиялық белгі — күрт Бор-палеоген шекарасымен (K–Pg шекарасы) анықталады.

145,5 млн. жыл бұрын басталып 65,5 млн. жыл бұрын аяқталған. Бор кезеңі [[Англия]]ның [[Дувр]] қаласы  маңындағы {{lang-en|White Cliffs}} (Ақ Жартас) деген жерде бордың жинақталуымен және көптеген [[омыртқалы]] мен [[омыртқасыздар]]дың, оның ішінде [[динозавр]], [[мозазавр]], [[ихтиозавр]] және [[плезиозавр]]лардың жаппай қырылуымен белгіленеді.

Соңғы деректер бойынша шамамен 93 млн. жыл бұрын [[жанартау]] белсенділігі қазіргі деңгейден 300—500 есе көбейген. Жанартау қарқындылығы көбінесе қазіргі [[Кариб теңізі]]нде болған. Атмосфераға көмір қышқылды газ көп мөлшерімен түскен, ал [[оттегі]] азайып әкті қабықшасы бар [[фораменифера]] деген бір жасушалы жәндіктер жаппай қырылған. Бұлардың сүлделері  [[бор (тау жынысы)|бор]] болып жетілді.

Кейбір геологтар тұжырымы бойынша қазіргі [[Мексикан теңізі]] жеріне 65,5 ± 0.3 млн жыл бұрын үлкен [[астероид]] құлап теңіз айшанағын жаратқан да жанаратауларды оятқан. Осының әсерінен мезозой жәндіктері қырылып [[кайнозой]]ға жол ашқан. Бұл уақытты және қатысты геологиялық саты арасын ''бор-үштік шегі'' ({{lang-en|K-T boundary}}, сонда ''K'' — бор кезеңінің қысқартпасы, ''T'' — үштік кезеңі, ''boundary'' — шек) деп атайды.

'''Бор кезеңі''' бұдан 135 млн. жыл бұрын басталып, 60 — 70 млн жылға созылған; екі бөлімнен (төмен және жоғары), 13 ғасырдан тұрады. Бор кезеңінде Анд, Верхоян-Чукот, Кордильера таулары көтерілген. Верхоян-Чукот пен Шығыс Азияның түйіскен жеріндегі терең жарылыстар арқылы әрекет еткен жанартау процесінің нәтижесінде Охота-Чукот жанартаулық белдеуі пайда боды. Орталық және Оңтүстік-шығыс Азияда геосинклинальдік жағдай аяқталып, қазіргі заманға дейін сақталған мезозойлық қатпарлы таулы жер бедері қалыптасты. Бор кезеңінде [[Гондвана]] мен [[Лавразия]] континенттерінің жекелеген материктерге бөлінуі басталды.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология. А.Қ.Құсайынов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt; 

Мұхит айдындары пайда болды. Юраның соңы мен бордың басында басталған регрессия Лавразия көлемінде континенттік жағдай туғызды. Ал одан соңғы трансгрессиялар өте көлемді болып, аса зор аумақтарды қамтыды. Мысалы, Қазақстанда трансгрессия солтүстік аймақтарды түгел қамтып, орталығына дейін жетті. Бор кезеңінде “Орталық Қазақстан қалқаны” деп аталатын аймақта континенттік жағдай туды. Бордың басында оның палеозойлық іргетасы үстінде жекеленген ірі жайпақ көтермелер — антеклизалар ([[Орал]], [[Орталық Қазақстан]], Алтай, Оңтүстік [[Тянь-Шань]]) және оларды бөліп тұрған жайпақ ойпаттар — синеклизалар қалыптасты. [[Қызылқұм]], Торғай, Сарысу және Ертіс маңы ойыстарының төм. бөлігі континенттік, жоғары қарай теңіздік шөгінділермен толды. Каспий ойпатында бор жыныстарының толық қимасы сақталған. Мұнда [[теңіздік шөгінді]]лер — [[карбонаттық қабат]]тар, [[құмтас]], [[саз]], [[әктас]], [[мергель]], [[фосфорит]], олардың арасында [[мұнай]], [[газ]], [[бор]], [[боксит]] қабаттары кездеседі. Континенттердің аридтік (құрғақ) аймақтарында қызыл түсті шөгінділер (көбінесе, [[гипс]]ті және тұзды қабаттар), ал гумидтік (ылғалды) аймақтарында тұщы сулы шөгінділер қалыптасқан. Көтерілген аймақтарда үгілу қабаттары пайда болып, темір, никель кен орындары түзіле бастаған. Бор кезеңінің органик. әлеміне аммониттер, белемниттер, теңіз кірпілері, алтын сәулелі коралдар, фораминиферлер жатады. Бұл кезеңде сүтқоректілер, әсіресе, ірі денелі жануарлар тез дами бастады. Теңіздерде алып кесірткелер — мезозаврлар, плезиозаврлар, ихтиозаврлар, құрлықта — [[динозавр]]лар, ұзындығы 14 м-ге жететін жылан тәрізділер, әуе кеңістігінде қанаттарының өрісі 8 м-лік өткір тісті жыртқыш құстар өмір сүрді. Бор кезеңінің екінші жартысында жер бетінің физ.-геогр. жағдайының күрт өзгеруіне байланысты ірі жануарлардың жаппай қырылуы басталды. Оның себебі әлі толық ашылған жоқ. Өсімдік әлемінде жабық тұқымдылар (қайың, [[үйеңкі]], [[терек]] т.б.) үстемдік ете бастады, гүлді өсімдіктер пайда болды. Бор кезеңінде жауын-шашынның органикалық әлем топтарының геогр. таралуына әсер еткен климаттық белдеулілік жақсы байқалды. Жерортатеңіздік, Бореальдық, Оңтүстік және Тынық мұхиттық палеогеографиялық аймақтар анық бөлінді. Бор кезеңінің шөгінділерімен әктастың, бордың, мұнай-газдың, тас көмірдің, фосфорит, бокситтің ірі кен орындары тығыз байланысты. 
&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Шекаралары ==

=== Төменгі шекарасы (Басталуы) ===
Бор кезеңінің төменгі шекарасы қазіргі уақытта ресми түрде нақты анықталмаған. Юра және Бор кезеңдерінің арасындағы шекара — бүкіл жаһандық геологиялық жүйеде Халықаралық стратотиптік қима мен нүктесі (GSSP) белгіленбеген жалғыз шекара болып қалып отыр. Бұл нүктені анықтаудың қиындығы биостратиграфиялық маркерлердің (қазба қалдықтардың) күшті аймақтық (регионалдық) сипатына және изотоптар қатынасының кенеттен өзгеруі сияқты хемостратиграфиялық жаһандық оқиғалардың жоқтығына байланысты.

Юра кезеңінің соңы мен Бор кезеңінің басында кең таралған кальцитті қабыршағы бар планктондық протистер — '''кальпионеллидтер''' (Calpionellids) бұл шекараны белгілеуге ең қолайлы кандидаттар болып саналады. Атап айтқанда, ''Calpionella alpina'' түрінің алғаш рет пайда болуы Бор кезеңінің негізі ретінде ұсынылды. Жұмыс деңгейіндегі анықтама ретінде көбіне ''Strambergella jacobi'' аммонитінің пайда болуы алынып келді, бірақ оның стратиграфиялық көрсеткіш ретіндегі рөлі күмән тудыруда. Халықаралық стратиграфия комиссиясы бұл шекараны шамамен 145 млн жыл бұрын деп есептейді, алайда уран-қорғасын (U-Pb) геохронологиясына негізделген басқа есептеулер оны 140 млн жылға дейін жас деп көрсетеді.

=== Жоғарғы шекарасы (Аяқталуы) ===
Бор кезеңінің жоғарғы шекарасы өте нақты әрі күрт анықталған. Ол бүкіл әлем бойынша табылған, иридий элементіне бай жұқа қабатпен сипатталады. Бұл қабат Мексика шығанағы мен Юкатан түбегінде орналасқан '''Чиксулуб (Chicxulub) соққы кратерімен''' тікелей байланысты. Аталған шекаралық қабат дәлдікпен 66.043 млн жыл бұрынғы уақытқа мерзімделген.

== Бор-Палеогендік жаппай қырылу оқиғасы ==
Бор кезеңінің соңында үлкен аспан денесінің (метеорит немесе комета) Жерге соғылуы Маастрихт ғасырында басталған биоәртүрліліктің біртіндеп төмендеуінің соңғы нүктесі болды. Бұл соққының нәтижесінде Жердегі өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің төрттен үш бөлігі (75%) жойылып, '''K–Pg шекарасы''' (бұрын K–T шекарасы деп аталған) деп аталатын күрт үзіліс пайда болды. Экологиялық қуыстар бос қалғанына қарамастан, Жердегі биоәртүрліліктің қайта қалпына келуі үшін өте ұзақ уақыт қажет болды.

Қырылудың ауырлығына қарамастан, әртүрлі тіршілік иелерінің топтары (кладалар) арасында жойылу деңгейі әртүрлі болды:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Толық жойылған топтар (Extinct)'''
|'''Аман қалған топтар (Survivors)'''
|-
|'''Бейқұс динозаврлар''' (Non-avian dinosaurs), мысалы: ''Tyrannosaurus rex''
|'''Құстар мен Сүтқоректілер''' (жәндікқоректі және детритпен қоректенетіндер)
|-
|'''Птерозаврлар''' (ұшатын кесірткелер) және '''Плезиозаврлар'''
|'''Қолтырауындар''' (крокодилдер) және '''Чампсозаврлар'''
|-
|'''Аммониттер''', Рудистер және '''Мозазаврлар''' (алып теңіз кесірткелері)
|Тұщы су және өзен қауымдастықтары (балықтар, ұлулар)
|-
|Фитопланктондар мен фотосинтезге тәуелді құрлық өсімдіктері (жаппай азайды)
|Мұхит түбінде өмір сүретін ағзалар ('''Бентос''')
|}

=== Тірі қалу стратегиялары: Детрит қорек тізбегі ===
Атмосфераға көтерілген шаң-тозаң мен бөлшектер күн сәулесін бұғаттағандықтан, фотосинтезге тәуелді өсімдіктер мен фитопланктондар бірінші болып күйреді. Осының салдарынан өсімдікқоректі жануарлар, кейін олармен қоректенетін жоғарғы сатыдағы жыртқыштар да қырылып қалды.

Алайда, қоректі талғамайтындар (омниворлар), жәндікқоректілер және өлексемен қоректенетіндер бұл апаттан аман өтті. Оның басты себебі — олардың '''детритпен''' (өлі органикалық заттармен және шірінділермен) қоректену қабілеті болды.

* '''Тұщы су экожүйелері:''' Өзен қауымдастықтары тірі өсімдіктерге қарағанда құрлықтан шайылып келетін органикалық қалдықтарға (детритке) көбірек тәуелді болғандықтан, өте аз шығынға ұшырады.
* '''Мұхит түбі:''' Судың беткі қабатында өмір сүретін жануарларға қарағанда, мұхит түбіндегі шіріндімен қоректенетін немесе қорек түрін детритке оңай ауыстыра алатын теңіз түбі ағзалары (бентос) жақсырақ сақталып қалды.
* '''Қолтырауындардың артықшылығы:''' Ең ірі аман қалған құрлық жануарлары — қолтырауындар мен чампсозаврлар болды. Қазіргі қолтырауындар сияқты, олар да өлексемен қоректене алады, айлар бойы аш жүруге бейімделген және қолайсыз жағдайларда анабиозға (ұйқыға) кете алады. Олардың ұрпақтары кішкентай болып туады және алғашқы жылдары негізінен омыртқасыздармен және өлі заттардың бөлшектерімен қоректенеді.

== Геологиялық құрылымдар ==
Бор кезеңіндегі жаһандық жылы климат пен теңіз деңгейінің тым жоғары болуы континенттердің үлкен аумақтарын жылы, таяз теңіздердің басып қалуына әкелді.&lt;blockquote&gt;'''Бор жынысының табиғаты:''' Бор — бұл кезеңге өте тән тау жынысы. Ол Бор теңіздерінде жаппай гүлденген микроскопиялық балдырлар — кокколитофоридтердің кальцитті қаңқаларынан (кокколиттерден) тұрады.&lt;/blockquote&gt;Бор кезеңінің ортасында мұхиттың терең ағыстарының тоқтап қалуы (стагнация) су түбінде '''аноксиялық (оттексіз) жағдайларды''' тудырды. Бұл шөккен органикалық заттардың ыдырамай, сол күйі сақталуына мүмкіндік берді. Бүгінгі таңда әлемдегі мұнай қорының жартысы осы кезеңде Парсы шығанағы мен Мексика шығанағында түзілген. Солтүстік Американың батысындағы Манкос тақтатастары (Mancos Shale) мен Солтүстік теңіздің астындағы қара аноксиялық тақтатастар қазіргі уақытта мұнай мен газдың маңызды аналық жыныстары (source rock) болып табылады.

=== Аймақтық ерекшеліктер ===

==== [[Еуропа]] ====
Солтүстік-батыс Еуропада Бор кезеңінің соңындағы бор шөгінділері Англияның оңтүстік жағалауындағы әйгілі '''Довердің ақ жартастарын''' (White Cliffs of Dover) және Францияның Нормандия жағалауындағы ұқсас жартастарды құрайтын Бор тобына (Chalk Group) жатады. Бұл қабаттардан теңіз кірпілері, белемниттер, аммониттер және Мозазаврлар сияқты теңіз бауырымен жорғалаушыларының қазбалары жиі табылады. Оңтүстік Еуропада Бор жүйесі негізінен берік әктас қабаттарынан тұрады. Ол кезде Альпі тау жүйелері әлі болмағандықтан, бұл шөгінділер '''Тетис мұхитының''' (Tethys Ocean) шетінде, Еуропалық континенттік шельфтің оңтүстік жиегінде жиналған.

==== [[Солтүстік Америка]] ====
Бор кезеңінде қазіргі Солтүстік Америка континенті басқа материктерден толық оқшауланған болатын. Юра кезеңінде Солтүстік Атлантика мұхиты ашылып үлгергендіктен, Еуропа мен Солтүстік Америка арасында халықаралық су кеңістігі (прото-мұхит) пайда болды. Континентті солтүстіктен оңтүстікке қарай кесіп өтетін алып '''Батыс Ішкі теңіз жолы''' (Western Interior Seaway) қалыптасты. Бұл ішкі теңіз материкті батыстағы '''Ларамидия''' (Laramidia) және шығыстағы '''Аппалачия''' (Appalachia) деп аталатын екі құрлықтық аймаққа бөлді. Қызықты факт: Ларамидиядан табылған динозаврлардың үш ірі кладасы (троодонтидтер, теризинозавридтер және овирапторозаврлар) Аппалачия өңірінде Кониак ғасырынан Маастрихтке дейінгі аралықта мүлдем кездеспейді.

== Палеогеографиясы ==
Бор кезеңінде палеозойдың соңы мен мезозойдың басында өмір сүрген '''[[Пангея|Пангея суперконтиненті]]''' өзінің тектоникалық ыдырауын аяқтап, қазіргі құрлықтарға бөлінді, бірақ ол уақытта олардың орналасуы қазіргігіден айтарлықтай өзгеше болды. Атлант мұхиты кеңейген сайын, юра кезеңінде басталған Солтүстік Америка Кордильерасындағы конвергентті шекаралардағы тау түзілу (орогенез) процестері жалғасты: Невада орогенезінен кейін Севьер және Ларамид орогенездері орын алды.

'''Гондвананың''' ыдырауы юра кезеңінде-ақ басталған еді, бірақ оның бөлшектенуі бор кезеңінде жеделдеп, осы кезеңнің соңына қарай негізінен аяқталды. Оңтүстік Америка, Антарктида және Аустралия Африкадан рифт арқылы бөлініп кетті (дегенмен Үндістан мен Мадагаскар шамамен 80 миллион жыл бұрынға дейін бір-бірімен байланысып тұрды); осылайша Оңтүстік Атлант және Үнді мұхиттары жаңадан түзілді. Осындай белсенді рифтинг процестері тектоникалық жіктердің бойында үлкен су асты тау жоталарын көтеріп, бүкіл әлем бойынша эвстатикалық теңіз деңгейінің жоғарылауына әкелді. Африканың солтүстігінде [[Тетис теңізі]] тарыла берді.

Соңғы бор кезеңінің басым бөлігінде Солтүстік Америка үлкен ішкі теңіз — '''Батыс ішкі теңіз жолы''' (''Western Interior Seaway'') арқылы екіге бөлінді, ол батыстағы Ларамидияны шығыстағы Аппалачиядан бөліп тұрды. Кезеңнің соңында бұл теңіз шегініп, көмір қабаттарының арасында қалың теңіз шөгінділерін қалдырды. Қосжақтаулы моллюскалардың палеобиогеографиясы да коньяк және сантон ғасырларында Африканың таяз теңізбен екіге бөлінгенін көрсетеді; бұл теңіз орталық Сахара мен Орталық Африка арқылы (ол кезде су астында болған) Тетисті Оңтүстік Атлант мұхитымен байланыстырған.[1] Тағы бір таяз теңіз жолы қазіргі Норвегия мен Гренландия арасында өтіп, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитпен байланыстырды және екі мұхит арасындағы биотикалық алмасуға жағдай жасады.[2] Бор трансгрессиясының ең жоғары шегінде Жердің қазіргі құрлық аумағының үштен бірі су астында қалды.[3]

=== Шөгінді жыныстар мен бор қабаттары ===
Бор кезеңі өзінің бор (әк) шөгінділерімен өте танымал; шынында да, бор кезеңінде фанерозойдың кез келген басқа кезеңіне қарағанда көбірек бор түзілген.[27] Орталық мұхиттық жоталардың белсенділігі — дәлірек айтқанда, кеңейген жоталар арқылы теңіз суының айналымы (циркуляциясы) — мұхиттарды кальциймен байытты; бұл мұхиттарды неғұрлым қаныққан етті, сондай-ақ әктектес нанопланктондар үшін бұл элементтің биожетімділігін арттырды.[28] Осы кең таралған карбонаттар мен басқа да шөгінді жыныстар бор кезеңінің тау жыныстары шежіресін ерекше бай әрі сапалы етеді.

Солтүстік Американың әйгілі геологиялық формацияларына мыналар жатады:

* Канзас штатындағы '''Смоки-Хилл бор қабатының''' (''Smoky Hill Chalk Member'') бай теңіз қазбалары;
* Соңғы бор кезеңіне жататын '''Хелл-Крик формациясының''' (''Hell Creek Formation'') құрлықтық фаунасы.

Бақа маңызды бор кезеңінің ашылымдары Еуропада (мысалы, Уилд — ''Weald'') және Қытайда (Исянь формациясы — ''Yixian Formation'') кездеседі. Қазіргі Үндістан аумағында бор кезеңінің ең соңы мен ерте палеоценде '''Декан траптары''' деп аталатын орасан зор лава қабаттары атқылаған.

== Климаты ==
[[Палинология]]&lt;nowiki/&gt;лық мәліметтер Бор кезеңінің климатында үш негізгі кезең болғанын көрсетеді:&lt;ref&gt;Wang, Jing-Yu; Li, Xiang-Hui; Li, Li-Qin; Wang, Yong-Dong (September 2022). &quot;Cretaceous climate variations indicated by palynoflora in South China&quot;. ''Palaeoworld''. '''31''' (3): 507–520. doi:10.1016/j.palwor.2021.11.001&lt;/ref&gt;

* '''Берриас–Баррем жылы әрі құрғақ фазасы'''
* '''Апт–Сантон жылы әрі ылғалды фазасы'''
* '''Кампан–Маастрихт салқын әрі құрғақ фазасы'''

Кайнозой заманындағыдай, 400 000 жылдық эксцентриситет циклі әртүрлі резервуарлар арасындағы көміртегі ағынын реттейтін және жаһандық климатқа әсер ететін негізгі орбиталық цикл болды. Тропикаралық конвергенция аймағының (ТКА) орналасуы қазіргі уақыттағымен шамамен бірдей болды.

Юра кезеңінің соңғы дәуірі – титонның суыту үрдісі Бор кезеңінің алғашқы ғасыры берриасқа дейін жалғасты. Солтүстік Атлантика теңіз жолы ашылып, Бореал мұхитынан Тетиске қарай салқын судың ағуына мүмкіндік берді. Бұл ғасырда жоғары ендіктерде қардың жиі жауғаны туралы дәлелдер бар, ал тропиктер Триас пен Юра кезеңдеріне қарағанда ылғалдырақ болды. Мұздану жоғары ендіктегі таулармен шектелді, дегенмен маусымдық қар полюстерден алысырақ жерлерде де болуы мүмкін еді.

Алайда, алғашқы ғасыр аяқталғаннан кейін температура қайтадан көтеріле бастады. Бұл бірнеше термиялық экскурсиялармен (жылыну оқиғаларымен) қатар жүрді. Мысалы, Парана-Этендека ірі магмалық провинциясының белсенділігінен туындаған ортаңғы валанжин '''Вейссерт термиялық экскурсиясы''' орын алды. Бұдан кейін ортаңғы готеривтік '''Фараони термиялық экскурсиясы''' және ерте барремдік '''Хауптблаттертон термиялық оқиғасы (ХТО)''' жалғасты. ХТО титон-ерте барремдік салқын аралықтың (ТЕБСА) түпкілікті аяқталуын белгіледі. Бұл аралықта прецессия Воконт бассейніндегі экологиялық өзгерістердің негізгі орбиталық қозғаушы күші болды. ТЕБСА-ның көп бөлігінде солтүстік Гондванада муссондық климат орнады. Орта ендіктегі Тетис мұхитында таяз термоклин байқалды.

ТЕБСА-дан кейін '''Баррем-Апт жылы аралығы (БАЖА)''' келді. Бұл ыстық климаттық кезең Манихики және Онтонг-Ява платоларының жанартаулық белсенділігімен және Селли оқиғасымен тұспа-тұс келеді. Экваторлық Тынық мұхитынан алынған TEX86 өлшемдеріне сүйенсек, ерте апт кезеңіндегі тропиктік теңіз бетінің температурасы (ТБТ) 27–32 °C болған. Апт кезеңінде Миланкович циклдері гидрологиялық цикл мен құрлықтық ағынды сулардың қарқындылығын реттеу арқылы аноксиялық (оттексіз) оқиғалардың орын алуын басқарды. Ерте апт кезеңі Азияның орта ендіктеріндегі мыңжылдық ауқымдағы аса құрғақ (гиперидті) оқиғаларымен де ерекшеленді.

БАЖА-ның өзінен кейін шамамен 118 миллион жыл бұрын басталған '''Апт-Альб суық кезеңі (ААСК)''' келді. Бұл «суық кезеңде» қысқа, салыстырмалы түрде шағын мұз дәуірі орын алған болуы мүмкін. Бұған Тетис мұхитының батыс бөліктеріндегі мұздық dropstone-дар (шөгінді тастар) және салқын суда өмір сүретін кальцийлі наннофоссилдердің төменгі ендіктерге таралуы дәлел болады. ААСК Пиреней түбегіндегі құрғақ кезеңмен байланысты болды.

ААСК аяқталғаннан кейін температура күрт көтеріліп, шамамен 111 миллион жыл бұрын '''Пакье/Урбино термиялық максимумымен''' аяқталды және ерте альбтан ерте кампанға дейін созылған '''Орта Бор жылыжай кезеңіне (ОБЖК)''' ұласты. Мұхит түбінің тезірек ұлғаюы (спрединг) мен атмосфераға көмірқышқыл газының енуі, сондай-ақ жоғары трапптық жанартау белсенділігі осы төтенше жылылық кезеңінің басталуына түрткі болды деп есептеледі. ОБЖК бірнеше төтенше жылы термиялық максимумдармен үзіліп отырды:

* Шамамен 110 миллион жыл бұрын '''Ленхардт термиялық оқиғасы''' орын алды, одан кейін көп ұзамай, бір миллион жылдан соң '''л'Арбудейес термиялық оқиғасы''' болды.
* Осы екі гипертермиялық оқиғадан кейін, ортаңғы альб кезеңінде, шамамен 106 миллион жыл бұрын '''Амадей термиялық максимумы''' келді.
* Содан кейін, шамамен бір миллион жыл өткен соң, '''Пти-Вероль термиялық оқиғасы''' орын алды.
* Кейінірек, шамамен 102,5 миллион жыл бұрын '''«6-оқиға» (Event 6) термиялық оқиғасы''' болды; бұл оқиғадан кейін соңғы альб кезеңінде, шамамен 101 миллион жыл бұрын '''Брейстроффер термиялық максимумы''' жалғасты.
* Шамамен 94 миллион жыл бұрын '''Сеноман-Турон термиялық максимумы''' орын алды, бұл гипертермиялық кезең Бор кезеңінің ең шеткі жылыжайлық аралығы болды және теңіз деңгейінің жоғарылауымен (хайстэнд) байланысты болды.
* Келесі бірнеше миллион жыл ішінде температура сәл салқындады, бірақ содан кейін шамамен 87 миллион жыл бұрын тағы бір термиялық максимум — '''Коньяк термиялық максимумы''' орын алды.

Атмосфералық CO₂ деңгейі ОБЖК бойында мыңдаған ppm-ге ауытқып отырған болуы мүмкін. ОБЖК кезінде полюстердегі орташа жылдық температура 14 °C-тан асты. ОБЖК кезіндегі мұндай ыстық температура экватордан полюстерге қарай өте баяу температуралық градиентке әкелді. Сеноман-Турон термиялық максимумы кезінде ендіктік температура градиенті Оңтүстік жарты шар үшін әр ендік градусына 0,54 °C және Солтүстік жарты шар үшін 0,49 °C болды (салыстыру үшін, қазіргі таңда бұл көрсеткіштер сәйкесінше 1,07 және 0,69 °C). Бұл мұхит ағыстарын қозғалысқа келтіретін жаһандық желдердің әлсіреуін білдірді және нәтижесінде мұхит суының төменнен жоғары көтерілуі (апвеллинг) азайып, қазіргімен салыстырғанда тоқыраулы мұхиттар пайда болды. Бұған кең таралған қара тақтатастардың (black shale) шөгуі және жиі қайталанатын аноксиялық оқиғалар дәлел болады.

Соңғы альб кезеңіндегі тропиктік ТБТ орташа есеппен 30 °C шамасында болған сияқты. Осындай жоғары температураға қарамастан, теңіз суы аса тұзды болған жоқ, өйткені бұл үшін бұдан да жоғары температура қажет болар еді. Құрлықта альб кезеңіндегі құрғақ аймақтар субтропиктік жоғары қысымды белдеулердің кеңеюімен қатар солтүстікке қарай үнемі кеңейіп отырды. Сидар-Маунтин (Cedar Mountain) геологиялық формациясының Соап-Уош (Soap Wash) флорасы Юта штатында Альб-Сеноман шекарасында орташа жылдық температура 19 және 26 °C аралығында болғанын көрсетеді.

Сеноман-Турон термиялық максимумы кезінде тропиктік ТБТ кем дегенде 30 °C болды, дегенмен бір зерттеу оны 33-тен 42 °C-қа дейін жоғары деп бағалады. Сонымен қатар ~33-34 °C аралығындағы аралық бағалау да берілді. Бұл ретте терең мұхит температурасы қазіргігіден 15-20 °C (27-36 °F) жылырақ болды; тағы бір зерттеу ОБЖК кезінде терең мұхит температурасы 12-ден 20 °C аралығында болғанын анықтады. Полюстердің жылы болғаны сонша, эктотермиялық (салқынқанды) бауырымен жорғалаушылар сол жерлерді мекендей алды.

Сантон кезеңінен бастап, ОБЖК-ның соңына қарай, жаһандық климат салқындай бастады, бұл салқындау үрдісі кампан бойы жалғасты. Атмосферадағы көмірқышқыл газы деңгейінің төмендеуінен туындаған бұл салқындау кезеңі ОБЖК-ның аяқталуына және '''Соңғы Бор - Ерте Палеоген салқын аралығы (СБЕПСА)''' деп аталатын климаттық кезеңге өтуге себеп болды. Тропиктік ТБТ ерте кампандағы шамамен 35 °C-тан маастрихтте шамамен 28 °C-қа дейін төмендеді. Терең мұхит температурасы 9-дан 12 °C-қа дейін төмендегенімен, тропикалық және полярлық теңіздер арасындағы таяз температура градиенті сақталып қалды. Батыс ішкі теңіз жолындағы (Western Interior Seaway) аймақтық жағдайлар ОБЖК мен СБЕПСА арасында аз өзгерді.

Осы салыстырмалы түрде салқын температура кезеңінде ТКА тарылды, ал Шығыс Азиядағы жазғы және қысқы муссондардың күші атмосферадағы CO₂ концентрациясына тікелей байланысты болды. Ларамидияда да маусымдық, муссондық климат орнады. Маастрихт хаосты, өте өзгермелі климат кезеңі болды. Маастрихт кезінде жаһандық температураның екі рет көтерілуі белгілі, бұл СБЕПСА кезіндегі жалпы салқындау үрдісіне қайшы келді.

70 пен 69 миллион жыл бұрын және 66–65 million жыл бұрын изотоптық қатынастар Батыс Техастағы орташа жылдық температура 21 және 23 °C (70 және 73 °F) аралығында болғанын, ал атмосфералық CO₂ қысымы 1000–1400 ppmV деңгейіне дейін жоғарылағанын көрсетеді. Атмосфералық CO₂ және температура арасындағы байланыстар pCO₂-нің екі еселенуі температураның шамамен 0,6 °C-қа көтерілуімен қатар жүргенін көрсетеді. Бор кезеңінің ең соңында орын алған соңғы жылыну аралығы Декан трапптарының белсенділігінен туындады. СБЕПСА соңғы палеоценге дозылып, кейін тағы бір аса жылыжайлық кезеңге орын берді.&lt;blockquote&gt;''100 миллион жыл бұрынғы Орта Бор кезеңіндегі жер беті жағдайларының компьютерлік модельдеуі шамаланған жағалау сызығы мен есептелген изотермаларды көрсетеді.''&lt;/blockquote&gt;Мантиялық плюмдерге немесе созылмалы (экстенсионалды) тектоникаға жатқызылатын ірі көлемдегі магманың түзілуі теңіз деңгейін одан әрі жоғарылатып, нәтижесінде құрлықтық қыртыстың үлкен аумақтарын таяз теңіздер басып қалды. Тропиктік мұхиттарды шығыстан батысқа қарай байланыстырған Тетис теңізі де жаһандық климаттың жылынуына ықпал етті. Жылы климатқа бейімделген өсімдіктердің қазба қалдықтары солтүстікте Аляска мен Гренландияға дейінгі аумақтардан белгілі, ал динозавр қазбалары Бор кезеңінің оңтүстік полюсінен 15 градус қашықтықта табылды.

Изотоптық мәліметтерге сүйене отырып, Турон ғасырында Антарктидада теңіз мұздануы болған деген болжам жасалды. Алайда, кейінірек бұл сәйкес келмейтін изотоптық проксилердің нәтижесі екені айтылып, осы уақыт аралығында 82° оңтүстік ендікте полярлық тропикалық ормандарның болғаны туралы дәлелдер табылды. Бор кезеңінің көп бөлігінде мұз арқылы тастардың теңіз ортасына тасымалдануы (рафтинг) орын алды, бірақ мұздықтардан тікелей шөгудің дәлелдері Оңтүстік Аустралиядағы Эроманга бассейнінің ерте бор шөгінділерімен ғана шектеледі.

Жоғары температура қуатты дауылдарға, урагандарға және орман өрттеріне түрткі болып, ағаштарға зақым келтірді. Бұл буынаяқтылар келтірген зақыммен бірге осы кезеңдегі ағаштардың көп мөлшерде шайыр бөлуіне әкелді, нәтижесінде 125-тен 75 миллион жыл бұрынғы аралықты қамтитын '''Бор Шайырлы Кезеңі''' (Cretaceous Resinous Interval) қалыптасты.

== Флорасы ==
&lt;gallery mode=&quot;slideshow&quot;&gt;
Сурет:Archaefructus liaoningensis.jpg|Исянь (Yixian) формациясынан табылған ''Archaefructus'' қазбасының факсимилесі (көшірмесі), Қытай
Сурет:Jaguariba wiersemana, Brazil - Museum fur Naturkunde, Berlin - MB. Pb. 1999-614.jpg|Берлиндегі (Германия) Жаратылыстану тарихы музейінің коллекциясындағы ''Jaguariba wiersemana'' қазба үлгісі
&lt;/gallery&gt;

*

Гүлді өсімдіктер (жабық тұқымдылар) бүгінгі таңда тіршілік ететін өсімдік түрлерінің шамамен 90%-ын құрайды. Жабық тұқымдылардың өркендеуіне дейін, Юра және Ерте Бор кезеңдерінде жоғары флорада жалаңаш тұқымдылар топтары басым болды. Олардың қатарына цикадалар (саговниктер), қылқан жапырақтылар, гинкго тәрізділер, гнетофиттер және олардың жақын туыстары, сондай-ақ жойылып кеткен Беннеттиттер (Bennettitales) жатты. Өсімдіктердің басқа топтарына птеридоспермдер немесе «тұқымды папоротниктер» кірді — бұл Corystospermaceae және Caytoniales сияқты топтарды қоса алғанда, папоротник тәрізді жапырақтары бар, жойылып кеткен тұқымды өсімдіктердің әртүрлі топтарына қатысты қолданылатын ортақ термин. Жабық тұқымдылардың нақты шығу тегі белгісіз, бірақ молекулалық дәлелдер олардың қазіргі уақытта өмір сүретін жалаңаш тұқымдылардың ешбір тобымен тығыз байланысты емес екенін көрсетеді.

Гүлді өсімдіктердің ең алғашқы кеңінен танылған дәлелдері — Израиль мен Италиядан табылған, басында өте аз мөлшерде кездескен кеш Валанжин (шамамен 134 миллион жыл бұрын) кезеңіне жататын моносилькатты (бір жүлгелі) тозаң түйіршіктері. Молекулалық сағаттар арқылы жасалған есептеулер қазба мәліметтерімен қайшылыққа келіп, жабық тұқымдылардың негізгі топтарының әртүрлілікке ұшырауын Соңғы Триас немесе Юра кезеңіне жатқызады. Бірақ мұндай болжамдарды көптеп жиналған тозаң шежіресімен және эвдикотты (қос жарнақты) жабық тұқымдылардың өзіне тән триколпатты немесе триколпороидаты (үш жүлгелі) тозаңдарымен сәйкестендіру қиын. Жабық тұқымдылардың макроқазбаларының ең көне деректеріне Испанияның Лас-Ойас қабаттарынан (Баррем жікқабаты) табылған ''Montsechia'' және Қытайдағы Баррем-Апт шекарасындағы Исянь формациясынан табылған ''Archaefructus'' жатады.

Эвдикоттарға тән триколпатты тозаңдар алғаш рет Кеш Барремде пайда болады, ал дара жарнақтылардың ең алғашқы қалдықтары Апт жікқабатынан белгілі. Гүлді өсімдіктер Бор кезеңінің ортасында қарқынды радиацияға (бейімделгіш әртүрлілікке) ұшырап, кезеңнің соңына қарай құрлық өсімдіктерінің басым тобына айналды. Бұл үдеріс бұрын үстемдік еткен қылқан жапырақтылар сияқты топтардың азаюымен тұспа-тұс келді. Астық тұқымдастардың (шөптердің) ең көне белгілі қазбалары Альб жікқабатына жатады, ал бұл тұқымдас Бор кезеңінің соңына қарай қазіргі топтарға бөлініп үлгерген. Ең көне үлкен жабық тұқымды ағаштар Нью-Джерсидің Турон жікқабатынан (шамамен 90 миллион жыл бұрын) белгілі; олардың табылған діңінің диаметрі 1,8 метрді, ал болжамды биіктігі 50 метрді құрайды.

Бор кезеңінде қазіргі папоротник түрлерінің 80%-ын құрайтын Polypodiales қатарындағы папоротниктер де әртүрлілікке ұшырай бастады.

== Құрлық фаунасы ==
Құрлықта сүтқоректілер ненегізінен кішігірім мөлшерде болды, бірақ олар фаунаның өте маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Тіпті кейбір аймақтарда цимолодонтты мультитуберкуляттар (көптөмпешіктілер) саны жағынан динозаврлардан асып түсті. Кезеңнің ең соңына дейін нағыз қалталылар да, плаценталылар да болған жоқ, бірақ қалталы емес метатерийлер мен плаценталы емес эутерийлердің түрлі өкілдері жыртқыштар (Deltatheroida), сулы ортада қорек іздеушілер (Stagodontidae) және шөпқоректілер (Schowalteria, Zhelestidae) ретінде кеңінен әртүрлілікке ұшырай бастаған еді. Эутриконодонттар сияқты әртүрлі «архаикалық» топтар Ерте Бор кезеңінде кең таралды, бірақ Соңғы Бор кезеңіне қарай солтүстік сүтқоректілер фаунасында мультитуберкуляттар мен териандар басым болды, ал Оңтүстік Америкада дриолестоидтар үстемдік етті.

Ең жоғарғы жыртқыштар архозаврлы бауырымен жорғалаушылар, әсіресе өздерінің ең әртүрлі дамыған кезеңінде болған динозаврлар еді. Қазіргі құрстардың арғы тегі сияқты авиандар (құстар тобы) да әртүрлілікке ие болды. Олар барлық құрлықтарды мекендеді, тіпті суық полярлық ендіктерден де табылды. Птерозаврлар ерте және орта Бор кезеңінде жиі кездесетін, бірақ Бор кезеңі алға жылжыған сайын олар түсініксіз себептермен азайып кетті (бұрын бұл алғашқы құстармен бәсекелестікке байланысты деп есептелген, бірақ қазір құстардың бейімделгіш радиациясы птерозаврлардың азаю уақытымен сәйкес келмейтіні белгілі болды). Кезеңнің соңына қарай тек үш жоғары маманданған тұқымдас қана қалды: Pteranodontidae, Nyctosauridae және Azhdarchidae.

Қытайдағы Ляонин лагерштеттесі (Исянь формациясы) — Ерте Бор кезеңіндегі тіршіліктің көрінісін сипаттайтын кішкентай динозаврлардың, құстардың және сүтқоректілердің көптеген түрлерінің жақсы сақталған қалдықтарына толы маңызды орын. Ол жерден табылған целурозавр динозаврлары қазіргі құстар мен олардың құс емес ең жақын туыстарын (мысалы, дромеозаврлар, овирапторозаврлар, теризинозаврлар, troodontids және басқа да авиаландар) қамтитын Манираптора (Maniraptora) тобының түрлерін ұсынады. Ляонин лагерштеттесінен табылған бұл динозаврлардың қазбалары шаш тәрізді қауырсындардың болуымен ерекшеленеді.

Бор кезеңінде жәндіктер де әртүрлілікке ұшырап, ең көне белгілі құмырсқалар, термиттер және көбелектер мен күйе көбелектерге ұқсас кейбір қабыршаққанаттылар пайда болды. Сондай-ақ бітелер, шегірткелер және өт аралары (бәсең ызыңдауықтар) пайда болды.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Commonscat|Cretaceous}}

{{Cretaceous Footer}}
{{Mesozoic Footer}}

[[Санат:Мезозой]]
[[Санат:Геологиялық кезеңдер]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>qempfi3ivm6mywzvae5itv3lo24yfi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613132</id>
      <parentid>3613131</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3613132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57258" sha1="6pfuduxhq7aikiuqd2h5t7zaalhw012" xml:space="preserve">{{Geological period
|image=
|o2=30
|co2=1700
|temp=18
}}
'''Бор кезеңі''' – [[мезозой]] заманына кіретін үш кезеңнің үшіншісі, шамамен 143,1 миллион жылдан 66 миллион жылға дейін (млн жыл бұрын) созылған геологиялық кезең. Бұл [[Мезозой|Мезозой эрасы]]&lt;nowiki/&gt;ның үшінші және соңғы, сондай-ақ ең ұзақ кезеңі. Ұзақтығы шамамен 77,1 миллион жыл болатын бұл кезең — бүкіл [[Фанерозой]] эонының тоғызыншы және ең ұзақ геологиялық кезеңі. Атауы латынның ''creta'' («бор») сөзінен шыққан, өйткені кезеңнің екінші жартысындағы шөгінділерде бор өте көп кездеседі. Әдетте оны немісше аудармасы ''Kreide'' сөзіне сәйкес '''K''' әрпімен қысқартып белгілейді.

Бор кезеңі салыстырмалы түрде жылы [[климат]]&lt;nowiki/&gt;ымен ерекшеленді, бұл эвстатикалық [[теңіз деңгейі]]&lt;nowiki/&gt;нің жоғарылауына және көптеген саяз ішкі теңіздердің пайда болуына әкелді. Бұл мұхиттар мен теңіздерді қазіргі уақытта жойылып кеткен теңіз бауырымен жорғалаушылары, аммониттер мен рудисттер мекендеді; ал құрлықта динозаврлар үстемдігін жалғастырды. Әлем негізінен мұзсыз болды (дегенмен, салқындау байқалған бірінші жартысында қысқа мерзімді мұздану кезеңдерінің кейбір дәлелдері бар), ал ормандар полюстерге дейін созылып жатты.

Қазіргі кездегі көптеген басым таксономиялық топтардың шығу тегін Бор кезеңінен бастауға болады. Бұл уақытта [[сүтқоректілер]] мен [[құстар]]&lt;nowiki/&gt;дың жаңа топтары, соның ішінде [[Ұрықжолдастылар|плаценталылар]] мен [[қалталылар]]&lt;nowiki/&gt;дың (тиісінше ''Eutheria'' және ''Metatheria'') ең ежелгі туыстары пайда болды, ал ең алғашқы кроналық құстар топтары Бор кезеңінің соңына таман қалыптасты. Қазіргі омыртқалылардың ең алуан түрлі тобы — сүйекті балықтар (''Teleostei'') Бор кезеңінде әрі қарай түрленіп, осы уақытта олардың ең көптүрлі ''Acanthomorpha'' кіші тобы пайда болды. Ерте Бор кезеңінде гүлді өсімдіктер пайда болып, қарқынды түрде көбейе бастады және кезең соңына қарай бұрын кең таралған ашық тұқымдылар тобының құлдырауы мен жойылуымен қатар, бүкіл Жер бетіндегі басым өсімдіктер тобына айналды.

Бор кезеңі (Мезозоймен бірге) көптеген топтар, соның ішінде құс емес динозаврлар, птерозаврлар және ірі теңіз бауырымен жорғалаушылары жойылып кеткен ірі жаппай қырылу — Бор-палеоген қырылу оқиғасымен аяқталды; бұл оқиға Мексика шығанағындағы Чиксулуб кратерін құраған үлкен астероидтың соғылуынан болды деп кеңінен есептеледі. Бор кезеңінің соңы Мезозой және [[Кайнозой]] эраларының арасында жатқан, жаппай қырылумен байланысты геологиялық белгі — күрт Бор-палеоген шекарасымен (K–Pg шекарасы) анықталады.

145,5 млн. жыл бұрын басталып 65,5 млн. жыл бұрын аяқталған. Бор кезеңі [[Англия]]ның [[Дувр]] қаласы  маңындағы {{lang-en|White Cliffs}} (Ақ Жартас) деген жерде бордың жинақталуымен және көптеген [[омыртқалы]] мен [[омыртқасыздар]]дың, оның ішінде [[динозавр]], [[мозазавр]], [[ихтиозавр]] және [[плезиозавр]]лардың жаппай қырылуымен белгіленеді.

Соңғы деректер бойынша шамамен 93 млн. жыл бұрын [[жанартау]] белсенділігі қазіргі деңгейден 300—500 есе көбейген. Жанартау қарқындылығы көбінесе қазіргі [[Кариб теңізі]]нде болған. Атмосфераға көмір қышқылды газ көп мөлшерімен түскен, ал [[оттегі]] азайып әкті қабықшасы бар [[фораменифера]] деген бір жасушалы жәндіктер жаппай қырылған. Бұлардың сүлделері  [[бор (тау жынысы)|бор]] болып жетілді.

Кейбір геологтар тұжырымы бойынша қазіргі [[Мексикан теңізі]] жеріне 65,5 ± 0.3 млн жыл бұрын үлкен [[астероид]] құлап теңіз айшанағын жаратқан да жанаратауларды оятқан. Осының әсерінен мезозой жәндіктері қырылып [[кайнозой]]ға жол ашқан. Бұл уақытты және қатысты геологиялық саты арасын ''бор-үштік шегі'' ({{lang-en|K-T boundary}}, сонда ''K'' — бор кезеңінің қысқартпасы, ''T'' — үштік кезеңі, ''boundary'' — шек) деп атайды.

'''Бор кезеңі''' бұдан 135 млн. жыл бұрын басталып, 60 — 70 млн жылға созылған; екі бөлімнен (төмен және жоғары), 13 ғасырдан тұрады. Бор кезеңінде Анд, Верхоян-Чукот, Кордильера таулары көтерілген. Верхоян-Чукот пен Шығыс Азияның түйіскен жеріндегі терең жарылыстар арқылы әрекет еткен жанартау процесінің нәтижесінде Охота-Чукот жанартаулық белдеуі пайда боды. Орталық және Оңтүстік-шығыс Азияда геосинклинальдік жағдай аяқталып, қазіргі заманға дейін сақталған мезозойлық қатпарлы таулы жер бедері қалыптасты. Бор кезеңінде [[Гондвана]] мен [[Лавразия]] континенттерінің жекелеген материктерге бөлінуі басталды.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология. А.Қ.Құсайынов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt; 

Мұхит айдындары пайда болды. Юраның соңы мен бордың басында басталған регрессия Лавразия көлемінде континенттік жағдай туғызды. Ал одан соңғы трансгрессиялар өте көлемді болып, аса зор аумақтарды қамтыды. Мысалы, Қазақстанда трансгрессия солтүстік аймақтарды түгел қамтып, орталығына дейін жетті. Бор кезеңінде “Орталық Қазақстан қалқаны” деп аталатын аймақта континенттік жағдай туды. Бордың басында оның палеозойлық іргетасы үстінде жекеленген ірі жайпақ көтермелер — антеклизалар ([[Орал]], [[Орталық Қазақстан]], Алтай, Оңтүстік [[Тянь-Шань]]) және оларды бөліп тұрған жайпақ ойпаттар — синеклизалар қалыптасты. [[Қызылқұм]], Торғай, Сарысу және Ертіс маңы ойыстарының төм. бөлігі континенттік, жоғары қарай теңіздік шөгінділермен толды. Каспий ойпатында бор жыныстарының толық қимасы сақталған. Мұнда [[теңіздік шөгінді]]лер — [[карбонаттық қабат]]тар, [[құмтас]], [[саз]], [[әктас]], [[мергель]], [[фосфорит]], олардың арасында [[мұнай]], [[газ]], [[бор]], [[боксит]] қабаттары кездеседі. Континенттердің аридтік (құрғақ) аймақтарында қызыл түсті шөгінділер (көбінесе, [[гипс]]ті және тұзды қабаттар), ал гумидтік (ылғалды) аймақтарында тұщы сулы шөгінділер қалыптасқан. Көтерілген аймақтарда үгілу қабаттары пайда болып, темір, никель кен орындары түзіле бастаған. Бор кезеңінің органик. әлеміне аммониттер, белемниттер, теңіз кірпілері, алтын сәулелі коралдар, фораминиферлер жатады. Бұл кезеңде сүтқоректілер, әсіресе, ірі денелі жануарлар тез дами бастады. Теңіздерде алып кесірткелер — мезозаврлар, плезиозаврлар, ихтиозаврлар, құрлықта — [[динозавр]]лар, ұзындығы 14 м-ге жететін жылан тәрізділер, әуе кеңістігінде қанаттарының өрісі 8 м-лік өткір тісті жыртқыш құстар өмір сүрді. Бор кезеңінің екінші жартысында жер бетінің физ.-геогр. жағдайының күрт өзгеруіне байланысты ірі жануарлардың жаппай қырылуы басталды. Оның себебі әлі толық ашылған жоқ. Өсімдік әлемінде жабық тұқымдылар (қайың, [[үйеңкі]], [[терек]] т.б.) үстемдік ете бастады, гүлді өсімдіктер пайда болды. Бор кезеңінде жауын-шашынның органикалық әлем топтарының геогр. таралуына әсер еткен климаттық белдеулілік жақсы байқалды. Жерортатеңіздік, Бореальдық, Оңтүстік және Тынық мұхиттық палеогеографиялық аймақтар анық бөлінді. Бор кезеңінің шөгінділерімен әктастың, бордың, мұнай-газдың, тас көмірдің, фосфорит, бокситтің ірі кен орындары тығыз байланысты. 
&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Шекаралары ==

=== Төменгі шекарасы (Басталуы) ===
Бор кезеңінің төменгі шекарасы қазіргі уақытта ресми түрде нақты анықталмаған. Юра және Бор кезеңдерінің арасындағы шекара — бүкіл жаһандық геологиялық жүйеде Халықаралық стратотиптік қима мен нүктесі (GSSP) белгіленбеген жалғыз шекара болып қалып отыр. Бұл нүктені анықтаудың қиындығы биостратиграфиялық маркерлердің (қазба қалдықтардың) күшті аймақтық (регионалдық) сипатына және изотоптар қатынасының кенеттен өзгеруі сияқты хемостратиграфиялық жаһандық оқиғалардың жоқтығына байланысты.

Юра кезеңінің соңы мен Бор кезеңінің басында кең таралған кальцитті қабыршағы бар планктондық протистер — '''кальпионеллидтер''' (Calpionellids) бұл шекараны белгілеуге ең қолайлы кандидаттар болып саналады. Атап айтқанда, ''Calpionella alpina'' түрінің алғаш рет пайда болуы Бор кезеңінің негізі ретінде ұсынылды. Жұмыс деңгейіндегі анықтама ретінде көбіне ''Strambergella jacobi'' аммонитінің пайда болуы алынып келді, бірақ оның стратиграфиялық көрсеткіш ретіндегі рөлі күмән тудыруда. Халықаралық стратиграфия комиссиясы бұл шекараны шамамен 145 млн жыл бұрын деп есептейді, алайда уран-қорғасын (U-Pb) геохронологиясына негізделген басқа есептеулер оны 140 млн жылға дейін жас деп көрсетеді.

=== Жоғарғы шекарасы (Аяқталуы) ===
Бор кезеңінің жоғарғы шекарасы өте нақты әрі күрт анықталған. Ол бүкіл әлем бойынша табылған, иридий элементіне бай жұқа қабатпен сипатталады. Бұл қабат Мексика шығанағы мен Юкатан түбегінде орналасқан '''Чиксулуб (Chicxulub) соққы кратерімен''' тікелей байланысты. Аталған шекаралық қабат дәлдікпен 66.043 млн жыл бұрынғы уақытқа мерзімделген.

== Бор-Палеогендік жаппай қырылу оқиғасы ==
Бор кезеңінің соңында үлкен аспан денесінің (метеорит немесе комета) Жерге соғылуы Маастрихт ғасырында басталған биоәртүрліліктің біртіндеп төмендеуінің соңғы нүктесі болды. Бұл соққының нәтижесінде Жердегі өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің төрттен үш бөлігі (75%) жойылып, '''K–Pg шекарасы''' (бұрын K–T шекарасы деп аталған) деп аталатын күрт үзіліс пайда болды. Экологиялық қуыстар бос қалғанына қарамастан, Жердегі биоәртүрліліктің қайта қалпына келуі үшін өте ұзақ уақыт қажет болды.

Қырылудың ауырлығына қарамастан, әртүрлі тіршілік иелерінің топтары (кладалар) арасында жойылу деңгейі әртүрлі болды:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Толық жойылған топтар (Extinct)'''
|'''Аман қалған топтар (Survivors)'''
|-
|'''Бейқұс динозаврлар''' (Non-avian dinosaurs), мысалы: ''Tyrannosaurus rex''
|'''Құстар мен Сүтқоректілер''' (жәндікқоректі және детритпен қоректенетіндер)
|-
|'''Птерозаврлар''' (ұшатын кесірткелер) және '''Плезиозаврлар'''
|'''Қолтырауындар''' (крокодилдер) және '''Чампсозаврлар'''
|-
|'''Аммониттер''', Рудистер және '''Мозазаврлар''' (алып теңіз кесірткелері)
|Тұщы су және өзен қауымдастықтары (балықтар, ұлулар)
|-
|Фитопланктондар мен фотосинтезге тәуелді құрлық өсімдіктері (жаппай азайды)
|Мұхит түбінде өмір сүретін ағзалар ('''Бентос''')
|}

=== Тірі қалу стратегиялары: Детрит қорек тізбегі ===
Атмосфераға көтерілген шаң-тозаң мен бөлшектер күн сәулесін бұғаттағандықтан, фотосинтезге тәуелді өсімдіктер мен фитопланктондар бірінші болып күйреді. Осының салдарынан өсімдікқоректі жануарлар, кейін олармен қоректенетін жоғарғы сатыдағы жыртқыштар да қырылып қалды.

Алайда, қоректі талғамайтындар (омниворлар), жәндікқоректілер және өлексемен қоректенетіндер бұл апаттан аман өтті. Оның басты себебі — олардың '''детритпен''' (өлі органикалық заттармен және шірінділермен) қоректену қабілеті болды.

* '''Тұщы су экожүйелері:''' Өзен қауымдастықтары тірі өсімдіктерге қарағанда құрлықтан шайылып келетін органикалық қалдықтарға (детритке) көбірек тәуелді болғандықтан, өте аз шығынға ұшырады.
* '''Мұхит түбі:''' Судың беткі қабатында өмір сүретін жануарларға қарағанда, мұхит түбіндегі шіріндімен қоректенетін немесе қорек түрін детритке оңай ауыстыра алатын теңіз түбі ағзалары (бентос) жақсырақ сақталып қалды.
* '''Қолтырауындардың артықшылығы:''' Ең ірі аман қалған құрлық жануарлары — қолтырауындар мен чампсозаврлар болды. Қазіргі қолтырауындар сияқты, олар да өлексемен қоректене алады, айлар бойы аш жүруге бейімделген және қолайсыз жағдайларда анабиозға (ұйқыға) кете алады. Олардың ұрпақтары кішкентай болып туады және алғашқы жылдары негізінен омыртқасыздармен және өлі заттардың бөлшектерімен қоректенеді.

== Геологиялық құрылымдар ==
Бор кезеңіндегі жаһандық жылы климат пен теңіз деңгейінің тым жоғары болуы континенттердің үлкен аумақтарын жылы, таяз теңіздердің басып қалуына әкелді.&lt;blockquote&gt;'''Бор жынысының табиғаты:''' Бор — бұл кезеңге өте тән тау жынысы. Ол Бор теңіздерінде жаппай гүлденген микроскопиялық балдырлар — кокколитофоридтердің кальцитті қаңқаларынан (кокколиттерден) тұрады.&lt;/blockquote&gt;Бор кезеңінің ортасында мұхиттың терең ағыстарының тоқтап қалуы (стагнация) су түбінде '''аноксиялық (оттексіз) жағдайларды''' тудырды. Бұл шөккен органикалық заттардың ыдырамай, сол күйі сақталуына мүмкіндік берді. Бүгінгі таңда әлемдегі мұнай қорының жартысы осы кезеңде Парсы шығанағы мен Мексика шығанағында түзілген. Солтүстік Американың батысындағы Манкос тақтатастары (Mancos Shale) мен Солтүстік теңіздің астындағы қара аноксиялық тақтатастар қазіргі уақытта мұнай мен газдың маңызды аналық жыныстары (source rock) болып табылады.

=== Аймақтық ерекшеліктер ===

==== [[Еуропа]] ====
Солтүстік-батыс Еуропада Бор кезеңінің соңындағы бор шөгінділері Англияның оңтүстік жағалауындағы әйгілі '''Довердің ақ жартастарын''' (White Cliffs of Dover) және Францияның Нормандия жағалауындағы ұқсас жартастарды құрайтын Бор тобына (Chalk Group) жатады. Бұл қабаттардан теңіз кірпілері, белемниттер, аммониттер және Мозазаврлар сияқты теңіз бауырымен жорғалаушыларының қазбалары жиі табылады. Оңтүстік Еуропада Бор жүйесі негізінен берік әктас қабаттарынан тұрады. Ол кезде Альпі тау жүйелері әлі болмағандықтан, бұл шөгінділер '''[[Тетис мұхиты]]&lt;nowiki/&gt;ның''' (Tethys Ocean) шетінде, Еуропалық континенттік шельфтің оңтүстік жиегінде жиналған.

==== [[Солтүстік Америка]] ====
Бор кезеңінде қазіргі Солтүстік Америка континенті басқа материктерден толық оқшауланған болатын. Юра кезеңінде Солтүстік Атлантика мұхиты ашылып үлгергендіктен, Еуропа мен Солтүстік Америка арасында халықаралық су кеңістігі (прото-мұхит) пайда болды. Континентті солтүстіктен оңтүстікке қарай кесіп өтетін алып '''Батыс Ішкі теңіз жолы''' (Western Interior Seaway) қалыптасты. Бұл ішкі теңіз материкті батыстағы '''Ларамидия''' (Laramidia) және шығыстағы '''Аппалачия''' (Appalachia) деп аталатын екі құрлықтық аймаққа бөлді. Қызықты факт: Ларамидиядан табылған динозаврлардың үш ірі кладасы (троодонтидтер, теризинозавридтер және овирапторозаврлар) Аппалачия өңірінде Кониак ғасырынан Маастрихтке дейінгі аралықта мүлдем кездеспейді.

== Палеогеографиясы ==
Бор кезеңінде палеозойдың соңы мен мезозойдың басында өмір сүрген '''[[Пангея|Пангея суперконтиненті]]''' өзінің тектоникалық ыдырауын аяқтап, қазіргі құрлықтарға бөлінді, бірақ ол уақытта олардың орналасуы қазіргігіден айтарлықтай өзгеше болды. Атлант мұхиты кеңейген сайын, юра кезеңінде басталған Солтүстік Америка Кордильерасындағы конвергентті шекаралардағы тау түзілу (орогенез) процестері жалғасты: Невада орогенезінен кейін Севьер және Ларамид орогенездері орын алды.

'''Гондвананың''' ыдырауы юра кезеңінде-ақ басталған еді, бірақ оның бөлшектенуі бор кезеңінде жеделдеп, осы кезеңнің соңына қарай негізінен аяқталды. Оңтүстік Америка, Антарктида және Аустралия Африкадан рифт арқылы бөлініп кетті (дегенмен Үндістан мен Мадагаскар шамамен 80 миллион жыл бұрынға дейін бір-бірімен байланысып тұрды); осылайша Оңтүстік Атлант және Үнді мұхиттары жаңадан түзілді. Осындай белсенді рифтинг процестері тектоникалық жіктердің бойында үлкен су асты тау жоталарын көтеріп, бүкіл әлем бойынша эвстатикалық теңіз деңгейінің жоғарылауына әкелді. Африканың солтүстігінде [[Тетис теңізі]] тарыла берді.

Соңғы бор кезеңінің басым бөлігінде Солтүстік Америка үлкен ішкі теңіз — '''Батыс ішкі теңіз жолы''' (''Western Interior Seaway'') арқылы екіге бөлінді, ол батыстағы Ларамидияны шығыстағы Аппалачиядан бөліп тұрды. Кезеңнің соңында бұл теңіз шегініп, көмір қабаттарының арасында қалың теңіз шөгінділерін қалдырды. Қосжақтаулы моллюскалардың палеобиогеографиясы да коньяк және сантон ғасырларында Африканың таяз теңізбен екіге бөлінгенін көрсетеді; бұл теңіз орталық Сахара мен Орталық Африка арқылы (ол кезде су астында болған) Тетисті Оңтүстік Атлант мұхитымен байланыстырған.[1] Тағы бір таяз теңіз жолы қазіргі Норвегия мен Гренландия арасында өтіп, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитпен байланыстырды және екі мұхит арасындағы биотикалық алмасуға жағдай жасады.[2] Бор трансгрессиясының ең жоғары шегінде Жердің қазіргі құрлық аумағының үштен бірі су астында қалды.[3]

=== Шөгінді жыныстар мен бор қабаттары ===
Бор кезеңі өзінің бор (әк) шөгінділерімен өте танымал; шынында да, бор кезеңінде фанерозойдың кез келген басқа кезеңіне қарағанда көбірек бор түзілген.[27] Орталық мұхиттық жоталардың белсенділігі — дәлірек айтқанда, кеңейген жоталар арқылы теңіз суының айналымы (циркуляциясы) — мұхиттарды кальциймен байытты; бұл мұхиттарды неғұрлым қаныққан етті, сондай-ақ әктектес нанопланктондар үшін бұл элементтің биожетімділігін арттырды.[28] Осы кең таралған карбонаттар мен басқа да шөгінді жыныстар бор кезеңінің тау жыныстары шежіресін ерекше бай әрі сапалы етеді.

Солтүстік Американың әйгілі геологиялық формацияларына мыналар жатады:

* Канзас штатындағы '''Смоки-Хилл бор қабатының''' (''Smoky Hill Chalk Member'') бай теңіз қазбалары;
* Соңғы бор кезеңіне жататын '''Хелл-Крик формациясының''' (''Hell Creek Formation'') құрлықтық фаунасы.

Бақа маңызды бор кезеңінің ашылымдары Еуропада (мысалы, Уилд — ''Weald'') және Қытайда (Исянь формациясы — ''Yixian Formation'') кездеседі. Қазіргі Үндістан аумағында бор кезеңінің ең соңы мен ерте палеоценде '''Декан траптары''' деп аталатын орасан зор лава қабаттары атқылаған.

== Климаты ==
[[Палинология]]&lt;nowiki/&gt;лық мәліметтер Бор кезеңінің климатында үш негізгі кезең болғанын көрсетеді:&lt;ref&gt;Wang, Jing-Yu; Li, Xiang-Hui; Li, Li-Qin; Wang, Yong-Dong (September 2022). &quot;Cretaceous climate variations indicated by palynoflora in South China&quot;. ''Palaeoworld''. '''31''' (3): 507–520. doi:10.1016/j.palwor.2021.11.001&lt;/ref&gt;

* '''Берриас–Баррем жылы әрі құрғақ фазасы'''
* '''Апт–Сантон жылы әрі ылғалды фазасы'''
* '''Кампан–Маастрихт салқын әрі құрғақ фазасы'''

Кайнозой заманындағыдай, 400 000 жылдық эксцентриситет циклі әртүрлі резервуарлар арасындағы көміртегі ағынын реттейтін және жаһандық климатқа әсер ететін негізгі орбиталық цикл болды. Тропикаралық конвергенция аймағының (ТКА) орналасуы қазіргі уақыттағымен шамамен бірдей болды.

Юра кезеңінің соңғы дәуірі – титонның суыту үрдісі Бор кезеңінің алғашқы ғасыры берриасқа дейін жалғасты. Солтүстік Атлантика теңіз жолы ашылып, Бореал мұхитынан Тетиске қарай салқын судың ағуына мүмкіндік берді. Бұл ғасырда жоғары ендіктерде қардың жиі жауғаны туралы дәлелдер бар, ал тропиктер Триас пен Юра кезеңдеріне қарағанда ылғалдырақ болды. Мұздану жоғары ендіктегі таулармен шектелді, дегенмен маусымдық қар полюстерден алысырақ жерлерде де болуы мүмкін еді.

Алайда, алғашқы ғасыр аяқталғаннан кейін температура қайтадан көтеріле бастады. Бұл бірнеше термиялық экскурсиялармен (жылыну оқиғаларымен) қатар жүрді. Мысалы, Парана-Этендека ірі магмалық провинциясының белсенділігінен туындаған ортаңғы валанжин '''Вейссерт термиялық экскурсиясы''' орын алды. Бұдан кейін ортаңғы готеривтік '''Фараони термиялық экскурсиясы''' және ерте барремдік '''Хауптблаттертон термиялық оқиғасы (ХТО)''' жалғасты. ХТО титон-ерте барремдік салқын аралықтың (ТЕБСА) түпкілікті аяқталуын белгіледі. Бұл аралықта прецессия Воконт бассейніндегі экологиялық өзгерістердің негізгі орбиталық қозғаушы күші болды. ТЕБСА-ның көп бөлігінде солтүстік Гондванада муссондық климат орнады. Орта ендіктегі Тетис мұхитында таяз термоклин байқалды.

ТЕБСА-дан кейін '''Баррем-Апт жылы аралығы (БАЖА)''' келді. Бұл ыстық климаттық кезең Манихики және Онтонг-Ява платоларының жанартаулық белсенділігімен және Селли оқиғасымен тұспа-тұс келеді. Экваторлық Тынық мұхитынан алынған TEX86 өлшемдеріне сүйенсек, ерте апт кезеңіндегі тропиктік теңіз бетінің температурасы (ТБТ) 27–32 °C болған. Апт кезеңінде Миланкович циклдері гидрологиялық цикл мен құрлықтық ағынды сулардың қарқындылығын реттеу арқылы аноксиялық (оттексіз) оқиғалардың орын алуын басқарды. Ерте апт кезеңі Азияның орта ендіктеріндегі мыңжылдық ауқымдағы аса құрғақ (гиперидті) оқиғаларымен де ерекшеленді.

БАЖА-ның өзінен кейін шамамен 118 миллион жыл бұрын басталған '''Апт-Альб суық кезеңі (ААСК)''' келді. Бұл «суық кезеңде» қысқа, салыстырмалы түрде шағын мұз дәуірі орын алған болуы мүмкін. Бұған Тетис мұхитының батыс бөліктеріндегі мұздық dropstone-дар (шөгінді тастар) және салқын суда өмір сүретін кальцийлі наннофоссилдердің төменгі ендіктерге таралуы дәлел болады. ААСК Пиреней түбегіндегі құрғақ кезеңмен байланысты болды.

ААСК аяқталғаннан кейін температура күрт көтеріліп, шамамен 111 миллион жыл бұрын '''Пакье/Урбино термиялық максимумымен''' аяқталды және ерте альбтан ерте кампанға дейін созылған '''Орта Бор жылыжай кезеңіне (ОБЖК)''' ұласты. Мұхит түбінің тезірек ұлғаюы (спрединг) мен атмосфераға көмірқышқыл газының енуі, сондай-ақ жоғары трапптық жанартау белсенділігі осы төтенше жылылық кезеңінің басталуына түрткі болды деп есептеледі. ОБЖК бірнеше төтенше жылы термиялық максимумдармен үзіліп отырды:

* Шамамен 110 миллион жыл бұрын '''Ленхардт термиялық оқиғасы''' орын алды, одан кейін көп ұзамай, бір миллион жылдан соң '''л'Арбудейес термиялық оқиғасы''' болды.
* Осы екі гипертермиялық оқиғадан кейін, ортаңғы альб кезеңінде, шамамен 106 миллион жыл бұрын '''Амадей термиялық максимумы''' келді.
* Содан кейін, шамамен бір миллион жыл өткен соң, '''Пти-Вероль термиялық оқиғасы''' орын алды.
* Кейінірек, шамамен 102,5 миллион жыл бұрын '''«6-оқиға» (Event 6) термиялық оқиғасы''' болды; бұл оқиғадан кейін соңғы альб кезеңінде, шамамен 101 миллион жыл бұрын '''Брейстроффер термиялық максимумы''' жалғасты.
* Шамамен 94 миллион жыл бұрын '''Сеноман-Турон термиялық максимумы''' орын алды, бұл гипертермиялық кезең Бор кезеңінің ең шеткі жылыжайлық аралығы болды және теңіз деңгейінің жоғарылауымен (хайстэнд) байланысты болды.
* Келесі бірнеше миллион жыл ішінде температура сәл салқындады, бірақ содан кейін шамамен 87 миллион жыл бұрын тағы бір термиялық максимум — '''Коньяк термиялық максимумы''' орын алды.

Атмосфералық CO₂ деңгейі ОБЖК бойында мыңдаған ppm-ге ауытқып отырған болуы мүмкін. ОБЖК кезінде полюстердегі орташа жылдық температура 14 °C-тан асты. ОБЖК кезіндегі мұндай ыстық температура экватордан полюстерге қарай өте баяу температуралық градиентке әкелді. Сеноман-Турон термиялық максимумы кезінде ендіктік температура градиенті Оңтүстік жарты шар үшін әр ендік градусына 0,54 °C және Солтүстік жарты шар үшін 0,49 °C болды (салыстыру үшін, қазіргі таңда бұл көрсеткіштер сәйкесінше 1,07 және 0,69 °C). Бұл мұхит ағыстарын қозғалысқа келтіретін жаһандық желдердің әлсіреуін білдірді және нәтижесінде мұхит суының төменнен жоғары көтерілуі (апвеллинг) азайып, қазіргімен салыстырғанда тоқыраулы мұхиттар пайда болды. Бұған кең таралған қара тақтатастардың (black shale) шөгуі және жиі қайталанатын аноксиялық оқиғалар дәлел болады.

Соңғы альб кезеңіндегі тропиктік ТБТ орташа есеппен 30 °C шамасында болған сияқты. Осындай жоғары температураға қарамастан, теңіз суы аса тұзды болған жоқ, өйткені бұл үшін бұдан да жоғары температура қажет болар еді. Құрлықта альб кезеңіндегі құрғақ аймақтар субтропиктік жоғары қысымды белдеулердің кеңеюімен қатар солтүстікке қарай үнемі кеңейіп отырды. Сидар-Маунтин (Cedar Mountain) геологиялық формациясының Соап-Уош (Soap Wash) флорасы Юта штатында Альб-Сеноман шекарасында орташа жылдық температура 19 және 26 °C аралығында болғанын көрсетеді.

Сеноман-Турон термиялық максимумы кезінде тропиктік ТБТ кем дегенде 30 °C болды, дегенмен бір зерттеу оны 33-тен 42 °C-қа дейін жоғары деп бағалады. Сонымен қатар ~33-34 °C аралығындағы аралық бағалау да берілді. Бұл ретте терең мұхит температурасы қазіргігіден 15-20 °C (27-36 °F) жылырақ болды; тағы бір зерттеу ОБЖК кезінде терең мұхит температурасы 12-ден 20 °C аралығында болғанын анықтады. Полюстердің жылы болғаны сонша, эктотермиялық (салқынқанды) бауырымен жорғалаушылар сол жерлерді мекендей алды.

Сантон кезеңінен бастап, ОБЖК-ның соңына қарай, жаһандық климат салқындай бастады, бұл салқындау үрдісі кампан бойы жалғасты. Атмосферадағы көмірқышқыл газы деңгейінің төмендеуінен туындаған бұл салқындау кезеңі ОБЖК-ның аяқталуына және '''Соңғы Бор - Ерте Палеоген салқын аралығы (СБЕПСА)''' деп аталатын климаттық кезеңге өтуге себеп болды. Тропиктік ТБТ ерте кампандағы шамамен 35 °C-тан маастрихтте шамамен 28 °C-қа дейін төмендеді. Терең мұхит температурасы 9-дан 12 °C-қа дейін төмендегенімен, тропикалық және полярлық теңіздер арасындағы таяз температура градиенті сақталып қалды. Батыс ішкі теңіз жолындағы (Western Interior Seaway) аймақтық жағдайлар ОБЖК мен СБЕПСА арасында аз өзгерді.

Осы салыстырмалы түрде салқын температура кезеңінде ТКА тарылды, ал Шығыс Азиядағы жазғы және қысқы муссондардың күші атмосферадағы CO₂ концентрациясына тікелей байланысты болды. Ларамидияда да маусымдық, муссондық климат орнады. Маастрихт хаосты, өте өзгермелі климат кезеңі болды. Маастрихт кезінде жаһандық температураның екі рет көтерілуі белгілі, бұл СБЕПСА кезіндегі жалпы салқындау үрдісіне қайшы келді.

70 пен 69 миллион жыл бұрын және 66–65 million жыл бұрын изотоптық қатынастар Батыс Техастағы орташа жылдық температура 21 және 23 °C (70 және 73 °F) аралығында болғанын, ал атмосфералық CO₂ қысымы 1000–1400 ppmV деңгейіне дейін жоғарылағанын көрсетеді. Атмосфералық CO₂ және температура арасындағы байланыстар pCO₂-нің екі еселенуі температураның шамамен 0,6 °C-қа көтерілуімен қатар жүргенін көрсетеді. Бор кезеңінің ең соңында орын алған соңғы жылыну аралығы Декан трапптарының белсенділігінен туындады. СБЕПСА соңғы палеоценге дозылып, кейін тағы бір аса жылыжайлық кезеңге орын берді.&lt;blockquote&gt;''100 миллион жыл бұрынғы Орта Бор кезеңіндегі жер беті жағдайларының компьютерлік модельдеуі шамаланған жағалау сызығы мен есептелген изотермаларды көрсетеді.''&lt;/blockquote&gt;Мантиялық плюмдерге немесе созылмалы (экстенсионалды) тектоникаға жатқызылатын ірі көлемдегі магманың түзілуі теңіз деңгейін одан әрі жоғарылатып, нәтижесінде құрлықтық қыртыстың үлкен аумақтарын таяз теңіздер басып қалды. Тропиктік мұхиттарды шығыстан батысқа қарай байланыстырған Тетис теңізі де жаһандық климаттың жылынуына ықпал етті. Жылы климатқа бейімделген өсімдіктердің қазба қалдықтары солтүстікте Аляска мен Гренландияға дейінгі аумақтардан белгілі, ал динозавр қазбалары Бор кезеңінің оңтүстік полюсінен 15 градус қашықтықта табылды.

Изотоптық мәліметтерге сүйене отырып, Турон ғасырында Антарктидада теңіз мұздануы болған деген болжам жасалды. Алайда, кейінірек бұл сәйкес келмейтін изотоптық проксилердің нәтижесі екені айтылып, осы уақыт аралығында 82° оңтүстік ендікте полярлық тропикалық ормандарның болғаны туралы дәлелдер табылды. Бор кезеңінің көп бөлігінде мұз арқылы тастардың теңіз ортасына тасымалдануы (рафтинг) орын алды, бірақ мұздықтардан тікелей шөгудің дәлелдері Оңтүстік Аустралиядағы Эроманга бассейнінің ерте бор шөгінділерімен ғана шектеледі.

Жоғары температура қуатты дауылдарға, урагандарға және орман өрттеріне түрткі болып, ағаштарға зақым келтірді. Бұл буынаяқтылар келтірген зақыммен бірге осы кезеңдегі ағаштардың көп мөлшерде шайыр бөлуіне әкелді, нәтижесінде 125-тен 75 миллион жыл бұрынғы аралықты қамтитын '''Бор Шайырлы Кезеңі''' (Cretaceous Resinous Interval) қалыптасты.

== Флорасы ==
&lt;gallery mode=&quot;slideshow&quot;&gt;
Сурет:Archaefructus liaoningensis.jpg|Исянь (Yixian) формациясынан табылған ''Archaefructus'' қазбасының факсимилесі (көшірмесі), Қытай
Сурет:Jaguariba wiersemana, Brazil - Museum fur Naturkunde, Berlin - MB. Pb. 1999-614.jpg|Берлиндегі (Германия) Жаратылыстану тарихы музейінің коллекциясындағы ''Jaguariba wiersemana'' қазба үлгісі
&lt;/gallery&gt;

*

Гүлді өсімдіктер (жабық тұқымдылар) бүгінгі таңда тіршілік ететін өсімдік түрлерінің шамамен 90%-ын құрайды. Жабық тұқымдылардың өркендеуіне дейін, Юра және Ерте Бор кезеңдерінде жоғары флорада жалаңаш тұқымдылар топтары басым болды. Олардың қатарына цикадалар (саговниктер), қылқан жапырақтылар, гинкго тәрізділер, гнетофиттер және олардың жақын туыстары, сондай-ақ жойылып кеткен Беннеттиттер (Bennettitales) жатты. Өсімдіктердің басқа топтарына птеридоспермдер немесе «тұқымды папоротниктер» кірді — бұл Corystospermaceae және Caytoniales сияқты топтарды қоса алғанда, папоротник тәрізді жапырақтары бар, жойылып кеткен тұқымды өсімдіктердің әртүрлі топтарына қатысты қолданылатын ортақ термин. Жабық тұқымдылардың нақты шығу тегі белгісіз, бірақ молекулалық дәлелдер олардың қазіргі уақытта өмір сүретін жалаңаш тұқымдылардың ешбір тобымен тығыз байланысты емес екенін көрсетеді.

Гүлді өсімдіктердің ең алғашқы кеңінен танылған дәлелдері — Израиль мен Италиядан табылған, басында өте аз мөлшерде кездескен кеш Валанжин (шамамен 134 миллион жыл бұрын) кезеңіне жататын моносилькатты (бір жүлгелі) тозаң түйіршіктері. Молекулалық сағаттар арқылы жасалған есептеулер қазба мәліметтерімен қайшылыққа келіп, жабық тұқымдылардың негізгі топтарының әртүрлілікке ұшырауын Соңғы Триас немесе Юра кезеңіне жатқызады. Бірақ мұндай болжамдарды көптеп жиналған тозаң шежіресімен және эвдикотты (қос жарнақты) жабық тұқымдылардың өзіне тән триколпатты немесе триколпороидаты (үш жүлгелі) тозаңдарымен сәйкестендіру қиын. Жабық тұқымдылардың макроқазбаларының ең көне деректеріне Испанияның Лас-Ойас қабаттарынан (Баррем жікқабаты) табылған ''Montsechia'' және Қытайдағы Баррем-Апт шекарасындағы Исянь формациясынан табылған ''Archaefructus'' жатады.

Эвдикоттарға тән триколпатты тозаңдар алғаш рет Кеш Барремде пайда болады, ал дара жарнақтылардың ең алғашқы қалдықтары Апт жікқабатынан белгілі. Гүлді өсімдіктер Бор кезеңінің ортасында қарқынды радиацияға (бейімделгіш әртүрлілікке) ұшырап, кезеңнің соңына қарай құрлық өсімдіктерінің басым тобына айналды. Бұл үдеріс бұрын үстемдік еткен қылқан жапырақтылар сияқты топтардың азаюымен тұспа-тұс келді. Астық тұқымдастардың (шөптердің) ең көне белгілі қазбалары Альб жікқабатына жатады, ал бұл тұқымдас Бор кезеңінің соңына қарай қазіргі топтарға бөлініп үлгерген. Ең көне үлкен жабық тұқымды ағаштар Нью-Джерсидің Турон жікқабатынан (шамамен 90 миллион жыл бұрын) белгілі; олардың табылған діңінің диаметрі 1,8 метрді, ал болжамды биіктігі 50 метрді құрайды.

Бор кезеңінде қазіргі папоротник түрлерінің 80%-ын құрайтын Polypodiales қатарындағы папоротниктер де әртүрлілікке ұшырай бастады.

== Құрлық фаунасы ==
Құрлықта сүтқоректілер ненегізінен кішігірім мөлшерде болды, бірақ олар фаунаның өте маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Тіпті кейбір аймақтарда цимолодонтты мультитуберкуляттар (көптөмпешіктілер) саны жағынан динозаврлардан асып түсті. Кезеңнің ең соңына дейін нағыз қалталылар да, плаценталылар да болған жоқ, бірақ қалталы емес метатерийлер мен плаценталы емес эутерийлердің түрлі өкілдері жыртқыштар (Deltatheroida), сулы ортада қорек іздеушілер (Stagodontidae) және шөпқоректілер (Schowalteria, Zhelestidae) ретінде кеңінен әртүрлілікке ұшырай бастаған еді. Эутриконодонттар сияқты әртүрлі «архаикалық» топтар Ерте Бор кезеңінде кең таралды, бірақ Соңғы Бор кезеңіне қарай солтүстік сүтқоректілер фаунасында мультитуберкуляттар мен териандар басым болды, ал Оңтүстік Америкада дриолестоидтар үстемдік етті.

Ең жоғарғы жыртқыштар архозаврлы бауырымен жорғалаушылар, әсіресе өздерінің ең әртүрлі дамыған кезеңінде болған динозаврлар еді. Қазіргі құрстардың арғы тегі сияқты авиандар (құстар тобы) да әртүрлілікке ие болды. Олар барлық құрлықтарды мекендеді, тіпті суық полярлық ендіктерден де табылды. Птерозаврлар ерте және орта Бор кезеңінде жиі кездесетін, бірақ Бор кезеңі алға жылжыған сайын олар түсініксіз себептермен азайып кетті (бұрын бұл алғашқы құстармен бәсекелестікке байланысты деп есептелген, бірақ қазір құстардың бейімделгіш радиациясы птерозаврлардың азаю уақытымен сәйкес келмейтіні белгілі болды). Кезеңнің соңына қарай тек үш жоғары маманданған тұқымдас қана қалды: Pteranodontidae, Nyctosauridae және Azhdarchidae.

Қытайдағы Ляонин лагерштеттесі (Исянь формациясы) — Ерте Бор кезеңіндегі тіршіліктің көрінісін сипаттайтын кішкентай динозаврлардың, құстардың және сүтқоректілердің көптеген түрлерінің жақсы сақталған қалдықтарына толы маңызды орын. Ол жерден табылған целурозавр динозаврлары қазіргі құстар мен олардың құс емес ең жақын туыстарын (мысалы, дромеозаврлар, овирапторозаврлар, теризинозаврлар, troodontids және басқа да авиаландар) қамтитын Манираптора (Maniraptora) тобының түрлерін ұсынады. Ляонин лагерштеттесінен табылған бұл динозаврлардың қазбалары шаш тәрізді қауырсындардың болуымен ерекшеленеді.

Бор кезеңінде жәндіктер де әртүрлілікке ұшырап, ең көне белгілі құмырсқалар, термиттер және көбелектер мен күйе көбелектерге ұқсас кейбір қабыршаққанаттылар пайда болды. Сондай-ақ бітелер, шегірткелер және өт аралары (бәсең ызыңдауықтар) пайда болды.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Commonscat|Cretaceous}}

{{Cretaceous Footer}}
{{Mesozoic Footer}}

[[Санат:Мезозой]]
[[Санат:Геологиялық кезеңдер]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>6pfuduxhq7aikiuqd2h5t7zaalhw012</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Триас дәуірі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5666</id>
    <revision>
      <id>3613268</id>
      <parentid>2460086</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3613268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9741" sha1="7uxl2m8wjocrk9f3w370lwty369ykg2" xml:space="preserve">'''Триас''' (''trіas'') (үштік, орталығы [[Еуропа]]ның геологиялық қимасындағы үш түрлі қабаттың біріктірілуіне байланысты аталған) – [[мезозой]] эратемасының ең төменгі тау жыныстары қабаттары және олардың жиылған уақыты (251-199,6 млн жыл).
Триас (грек. Ӏгіаз — үштік) — &quot;триас жүйесі&quot; және &quot;триас кезеңі&quot; терминдерінің қысқаша атауы.
Жоғарғы палеозойдағы тіршілік иелерінің жаппай қырылуы нәтижесінде триаста көптеген жаңа фауна мен флора элементтері дүниеге келді. Олардың ішінде [[аммониттер]] (Ammonoidea), осы күнгі коралдар, әр-түрлі [[моллюскілер]] (Mollusca), [[Динозаврлар|динозаурлар]] және кейбір [[жалаңұрықтылар]] (Gymnospermae) болған.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot; ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Стратиграфиялық шкалада [[Перм кезеңі]]нің соңы мен [[Юра кезеңі|Юра кезеңінің]] басы болып саналады. Триас жүйесін 1831 жылы “кейпер түзілімдері” деген атаумен бельгиялық ғалым Ж.Омалиус д`Аллуа бөлген. 1834 жылы неміс геологы Ф.Альберти оны “триас” деп атауды ұсынған. Триас жүйесі осыдан 251 млн. жыл бұрын басталып, 199,6 млн. жыл бұрын аяқталып, ұзақтығы 51,4 млн. жылға созылған. Қазақстанда Триас жүйесінің тау жыныстарын алғашқы рет Каспий ойпатындағы Бөгде төбесінде 1774 жылы П.С. Паллас тапқан. Триас жүйесі кезінде Пангея өзінің біртұтастығын сақтап тұрды. Бірақ оңтүстік және Шығыс Африкада, орталығы Үндістанда, Австралияның батысында құрлықішілік жүйесі дамуын жалғастырды. Ортаңғы триас тұсында басталған даму үрдісі кейінгі замандарда үлкен өзгерістерге ұшыраған, мысалы Пангея ҚҚ-ге сыналап кіре бастаған [[Тетис мұхиты]]ның шығанағы кеңейіп, [[Жерорта теңізі]]нің қиыр батысына жетіп, екі алып құрлық [[Лавразия]] мен [[Гондвана]]ны бөліп жатты. Бұл белдеуде құрамы құбылмалы вулканизм мен плутонизм дамыған. Құрлықтық жағдайлар мен денудация Гондвананың барлық аудандарында басымдық жасап, гондваналық тегістелу бетін қалыптастырған. Құрлықтың басым болуы жөнінен Триас жүйесі – Жер тарихында теңдесі жоқ кезең. Төменгі триас дәуірінде Аппалачта, [[Мексика]] шығанағында, Тянь-Шаньда, Кап тауында, Шығыс Австралия және кейбір геосинклиналдық өлкелерде герцин қатпарлануының соңғы дүмпулерінен құрлықта таулы-қыратты, көтеріңкі рельеф басым болды. Климаты өте шөлейт, ыссы болды, сондықтан соңғы және ортаңғы триас дәуірлеріндегі ойыстарда үнемі қызыл түсті шөгінділер, малтатастар, лай-балшықтар шөкті. Ылғалдану сипаты бойынша бастапқы және ортаңғы триаста төрт: экстра аридті немесе шөл, қоңыржай аридті немесе құрғақ шөлейт саванналар, өзгермелі ылғалды және бірқалыпты ылғалды табиғи алқап болды. Төменгі триастың климаты жоғары орташа жылдық температурасымен (Австралияда 21 – 25С, Германияда 25 – 26С, солтүстік Кавказда 24 – 25С, т.б. болған) қатар булану дәрежесінің күрт өсуімен сипатталады. Осыған орай шөл және шөлейт ландшафт аймақтары кеңейген. Мезозой эрасының тіршілік әлемі сан алуан. Теңізде жаңа тұрпатты аммонидейлер, белемноидейлер пайда болды. Брахиоподтардың саны азайды, алты сәулелі маржандар мен теңіз кірпілерінің, теңіз лалагүлдерінің, мшанкілердің, фораминиферлердің жаңа жүйелі топтары пайда болды. Құрлықта бауырымен жорғалаушылар мен динозаврлар айрықша дамыды. Өсімдіктерден жалаңаш тұқымдылар жақсы дамып, мезофитті деп аталатын флора құрады. Пермьнен жеткен жыртқыштар мен котилозаврлар жойылды. Триас жүйесінде кентасты кен орындары аз жаралған. Каспий маңы, [[Волга]]-[[Орал]], Хатанга-Таймыр, Вилюй өлкелерінде триастық мұнай мен газ бар. Қоры аз көмір кендері Кавказ сыртында, Шығыс Оралда, оңтүстік, Шығыс Азияда, Қиыр Шығыста кездеседі. Бокситтер Орал сырты, Қостанай облысы мен Орта Азиядан табылды. Сібір траптарымен байланысты исландия шпаты, флогопит, темір, никель-мыс, платина кендері жаралған. Аздаған мысты құмтастар (АҚШ, Маңғыстау) белгілі. Солтүстік Қазақстанда мору қыртысында коалин саздары қалыптасқан. Австралияда алтын, күміс, қорғасын, мырыш, мыс, қалайы кен орындары бар.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том&lt;/ref&gt;

== Триас жүйесінің бөлімдері ==
Триас жүйесі 3 бөлімге бөлінеді:
{| class=wikitable border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot;
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; | [[Геологиялық кезең|кезең]] (жүйе)
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; | [[Геологиялық дәуір|дәуір]] (бөлім)
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; | [[Геологиялық жіктеме|жіктеме]]
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; | [[Геологиялық жік қабат|жік қабат]] (жік қабат)
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; | [[Геологиялық жік қабат|ғасыр]] (жік қабат) &lt;br /&gt; ([[Қазақстан]])
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Триас|Триас дәуірі]]
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Жоғарғы триас]]&lt;br /&gt;([[Кейпер бөілімі|Кейпер]])
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Қарақиян жік қабаты|Қарақиян]]
| [[Рэт жік қабаты|Рэт]]
| [[Аққар жік қабаты|Аққар]]
|-
| [[Норий жік қабаты|Норий]]
| [[Алатөбе жік қабаты|Алатөбе]]
|-
| [[Карний жік қаабты|Карний]]
| [[Ащығара жік қабаты|Ащығара]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Орта триас]]&lt;br /&gt;([[Мусчелкальк бөлімі|Ұлытас]])
|
| [[Лада жік қабаты|Лада]]
| 
|-
|
| [[Анизия жік қабаты|Анизий]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Төменгі триас]]&lt;br /&gt;([[Скиф бөлімі|Скиф]])
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Верфен төменгі жікқабаты|Верфен]]
| [[Оленек жік қабаты|Оленек]]
| 
|-
| [[Үнді жік қабаты|Үнді]]
| 
|}

== Дереккөздер ==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геологиялық кезеңдер]]
[[Санат:Мезозой]]


{{Geology-stub}}</text>
      <sha1>7uxl2m8wjocrk9f3w370lwty369ykg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kaiyr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>17457</id>
    <revision>
      <id>3613168</id>
      <parentid>3602739</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T02:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ет асу */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3613168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6084" sha1="t8eov63kdcs0znm278qdcazr3dct7mr" xml:space="preserve">{{Мұрағат|2009-2014}}
{{Мұрағат|2015-2025}}
Dear colleagues, please check this website, thank you!
https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0%2C_%D0%90%D0%BB%D1%91%D0%BD%D0%B0_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0&amp;veswitched=1&amp;oldid=0&amp;veaction=edit

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:00, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== '''Уикипедия 25''' ==

Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамын [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:59, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Уикипедия 25 (2) ==

[[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтой]]ы құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:22, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Жоққа шығарылуды сұрау ==

Неге мені жоққа шығардыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 11:42, 2026 ж. ақпанның 19 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

== Translation request ==

Hello, Kaiyr. 

Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Kazakh Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 18:20, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)

:Hello, Kaiyr. 
:I withdraw the request, because both articles have been created.
:Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:33, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ет асу ==

Ассалаумағалейкум Қайыр мырза. Орыс википедиясында менің байқағаным қырғыз лоббиі бар сияқты. Көптеген қазаққа, немесе түркілерге қатысты дүниелер қырғызша атаулармен жазылады, солай өзгертіледі. Әуелде біздің бесбармағымызға қатысты болған мақала, қазір қарап отырсам қырғыздың кеспе бешбармағына (біздің нарын) қатысты мақалаға айналған. Әрі тағамның қазақша нұсқасы мақаланың ең соңына жазылған. Сол себепті Ет асу, мясо по казахски, бесбармақ осы үш атаудың бірін қолданып жеке мақала жазу керек сияқты. Сіз қолға алып көрсеңіз қайтеді. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 07:35, 2026 ж. маусымның 4 (+05)</text>
      <sha1>t8eov63kdcs0znm278qdcazr3dct7mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақтөбе (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19563</id>
    <revision>
      <id>3613281</id>
      <parentid>3612048</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейіржан Ерсаинов</username>
        <id>122545</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жекеменшікке көшуі */ Арман Оспанов туралы жаңарту енгізілді</comment>
      <origin>3613281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26863" sha1="hcpe74zk15ildwsew000wa242wum2gj" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Қазақстан}} Ақтөбе
 |логотипі        = FC Aktobe logo-new.png
 |толық атауы     = Ақтөбе Футбол Клубы
 |лақап аты       = ''«ақ-қызылдар»'' &lt;br&gt;
''«қызыл-ақтар»''
 |құрылған        = [[1967 жыл|1967]]
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Орталық стадион (Ақтөбе)|Орталық стадион]]
 |сыйымдылығы     = 12 800
 |иесі            = Нұрлан Артықбаев
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |төрағасы        = Арман Оспанов
 |тең төрағалар   = 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Словакия}} [[Štefan Tarkovič|Штефан Таркович]] (ағылшын тіліндегі уики беті [https://en.wikipedia.org/wiki/%C5%A0tefan_Tarkovi%C4%8D Štefan Tarkovič])
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |демеушісі       =Qazaq Stroy &lt;br&gt;
KazakhMys 
 |сайты           = [https://fc-aktobe.kz/kz/ fc-aktobe.kz]
 |жарыс           = [[Қазақстан Премьер Лигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2025|2025]]
 |орын            = '''5.'''
 |ағымдағы маусым   = 
&lt;!-- негізгі формасы --&gt;
| pattern_la1 =_adidasentrada26prw 
| pattern_b1  = _aktobe26h
| pattern_ra1 =_adidasentrada26prw 
| pattern_sh1 =_adidastirol26prw 
| pattern_so1 = 
| leftarm1    = FF0000
| body1       = FF0000
| rightarm1   = FF0000
| shorts1     = FF0000
| socks1      = FF0000
&lt;!-- қонақтық формасы --&gt;
| pattern_la2 =_adidasentrada26wb 
| pattern_b2  = _aktobe26a
| pattern_ra2 =_adidasentrada26wb 
| pattern_sh2 = _adidastirol26wb
| pattern_so2 = 
| leftarm2    = FFFFFF
| body2       = FFFFFF
| rightarm2   = FFFFFF
| shorts2     = FFFFFF
| socks2      = FFFFFF
}}
«'''Ақтөбе'''» — [[Қазақстан Премьер Лигасы]]нда ойнайтын Қазақстан футбол клубы. Клубтың базасы [[Ақтөбе]] қаласында орналасқан — [[Орталық стадион (Ақтөбе)|Қобыланды батыр атындағы Орталық стадион]].

== Клубтың тарихы ==
=== КСРО ===
1936 жылы ақтөбелік «Динамо» командасы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] кубогінің бірінші айналымына қатысып, 1/64 финалда [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскеу)|ЦДКА]] клубымен ойнап 0:4 есебімен ұтылып қалды. Осыдан кейін Ақтөбедегі «үлкен» футбол тарихы 30 жылға үзілді. Алғашқы нағыз үлкен жетістік ақтөбелік футболшыларға 1966 жылы келді. «Ақтөберентген» зауытында құрылған команда қазан айында [[Жезқазған]] қаласында өткен финалда [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-ының чемпионы болды.

«Ақтөбе» футбол клубының ресми тарихы 1967 жылдан бастау алады. «Актюбинец» командасына шеберлер командасы статусы берілді. Құрылған команда КСРО-ның төменгі дивизиондарында 3 маусым ойнап, 7 жыл көзден ғайып болды. «Актюбинец» КСРО чемпионаттарында 24 жыл ішінде барлығы 19 рет қатысты (1967–1969 – «Б» класы; 1976–1991 – 2 лига). КСРО кубогына қатысуы туралы әртүрлі пікірлер бар: біреулер «Актюбинец» ешқашан кубок ойындарына қатыспаған десе, кейбіреулер клубтың 1967/68 маусымында, яғни өзінің алғашқы «кәсіби» маусымында, КСРО кубогіне қатысқанын айтады.

КСРО чемпионаттарында команда екінші лигада өз аймағында екі рет жеңіске жетті. «Актюбинец» бірінші рет табысқа 1981 жетті, өзінің тарихында алғашқы рет 2-ші лиганың 7-ші аймағында чемпион болды. Бұған дейін 1979, 1980 жылдарда екі рет 3-ші орын алды. Команда 24 рет жеңіске жетіп, 4 ойында тең ойнап, 4 ойында жеңіліс тауып, [[қарағанды]]лық [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтерді]] 3 ұпайға озды. Бірақ, екінші лиганың финалдық додасында ақтөбелік футболшылар бірінші лигада жүлдеге ие бола алмады.

Келесі үлкен табыс 10 жылдан кейін келді. Соңғы КСРО чемпионаты жылында «Актюбинец» екінші лиганың 8-ші республикалық аймағының ең үздік командасы болды, және бұл жеңіс өте тарихи жеңіс болды – «Актюбинец» КСРО тарихында өз аймағының соңғы жеңімпазы атанды.

[[КСРО ыдырауы|Кеңес Одағының ыдырауы]] көптеген спортшылар мен спорттық қоғамдардың өміріне әсер етті, бірақ, дәл осы оқиғаның арқасында «Актюбинец» лезде бірнеше деңгейге көтеріліп, Қазақстан чемпионатының Жоғарғы лигасында пайда болды.

КСРО чемпионаттарында «Актюбинец» 698 матч ойнады, олардың ішінде 300 жеңіс, 130 тең ойын, 268 жеңіліс тапты. Доп айырмашылығы — 842-733. «Актюбинец» КСРО чемпионаты ойындарындағы алғашқы жеңісін 1976 жылдың 2 мамырында тойлады. Матч Орталық стадионда [[ферғана]]лық «Нефтяник» командасына қарсы өтті, голдың авторы Владимир Коробков. Бұл ақтөбеліктердің өз алаңында соққан алғашқы голы болды. Ақтөбеліктердің алғашқы «хет-тригі» екінші лигада 1976 жылдың 4 қыркүйегінде [[шымкент]]тік «Металлург» командасына қарсы өткен матчта болды (4:2). Бұл ойында Владимир Прошин қонақтардың қақпашысын өз қақпасынан 3 рет допты алып шығуына мәжбүр етті. «Актюбинецтің» ең төменгі орны − 21 (1969). Ең ірі жеңісі − 10:0 ([[Болат (футбол клубы)|Болат]], [[Теміртау]], 1990). Ең ірі жеңілістері − 0:5 ([[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]], [[Өскемен]], 1983) және 1:6 («Нефтяник», [[Ферғана]], 1976; [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]], Өскемен, 1982). «Актюбинецтің» еншісінде [[Вьетнам]] (3:2, 1980 ж.) және [[Лаос]] (6:2, 1981 ж.) құрамаларына қарсы өткізілген екі халықаралық матч бар.

=== Қазақстан ===
Ел тәуелсіздікке қол жеткізген соң, команда КСРО чемпионатының 4-ші дивизионынан Қазақстанның Суперлигасына қадам басты. Бірақ, алғашқы қадамы сәтсіз болды. Команда 1992–1997 жылдарда Қазақстан чемпионатында 9−14 орындарды иеленіп жүрді. Тек, жалғыз табыс 1994 жылы болды, команда ұлттық біріншілікте 4-орын алып, Қазақстан Кубогінің финалына шықты. [[Алматы]] қаласындағы республикалық [[Орталық стадион (Алматы)|орталық стадионда]] өткен финалда өскемендік [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Востоктан]] 0:1 есебімен жеңіліс тапты.

90-шы жылдардың ортасында Қазақстанда қалалардың бұрынғы атауларын қайтару үрдісі болды. Қалаға [[Ақтөбе]] деген тарихи атауы беріліп, «Актюбинец» өзінің өмір сүруін тоқтатып, 1996 жылы «Ақтөбемұнайға» жол берді. Бірақ, бұл атаумен команда бар болғаны бір жыл өмір сүрді, және команданың атауы «Ақтөбе» деп өзгертілді. Тіпті, 1997 жылы Жоғарғы лига командалардың санының қысқартылуына байланысты «Ақтөбе» Бірінші лигаға түсіп қалып, Жоғарғы лигаға жаңа ғасырда қайта оралды. Қайта жаңару 2000 жылы команда «Ақтөбе-Ленто» атауымен Қазақстан чемпионатының [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Бірінші лигасын]] жеңген кезде болды (атап өтетін жайт, команда бұл лигада бар болғаны 11 матч өткізіп, 8 ойында жеңіп, 3 ойында ұтылды). Бұл жетістік команданың [[Қазақстан Премьер Лигасы|Суперлигаға]] қайта оралуына мүмкіндік берді. 2001 жылы Суперлигада 8-орын алып, келесі 3 маусымда (2002–2004) 4-5 орындарды иеленіп, команда қазақ футболының мықты клубтарының қатарына нық жақындай түсті. Келесі маусымда команда атауынан «Ленто» сөзі алынып, клуб қазіргі уақытқа дейін «Ақтөбе» атауымен өнер көрсетіп келеді.

2005 жыл команда үшін ең табысты жыл болды, клуб [[қостанай]]лық [[Тобыл (футбол клубы)|«Тобылды»]] 1 ұпайға озып, алғаш рет өз тарихында Қазақстан чемпионы атағын иеленді. Бұл жеңіс командаға [[Достастық кубогы]]ның 14-ші сайысына қатысуға мүмкіндік берді. Додадағы «Ақтөбенің» қарсыластары төмендегі командалар болды: «Металлург» ([[Лиепая]], [[Латвия]]); «[[Хатлон (футбол клубы)|Вахш]]&lt;nowiki/&gt;» ([[Қорғантөбе|Қорған-Төбе]], [[Тәжікстан]]); «[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи»]] ([[Баку]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]]). «Ақтөбе» өз тобынан шыға алмай, доданы топтық кезеңде аяқтады.

Достастық кубогынан басқа «Ақтөбе», чемпионатта чемпион болғанының арқасында, [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]нда бірінші квалификациялық кезеңнен бастауға жүлде алды. Жеребе тарту нәтижесінде «Ақтөбенің» қарсыласы болып тағы да Лиепая қаласының «Металлург» клубы болды. Бірақ, 2 матчтың есебін қоса есептегенде «Ақтөбе» 1:2 есебімен жеңіліс тауып, Чемпиондар Лигасымен қош айтысты.

2006 жылғы [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионатында]] «Ақтөбе» негізгі қарсыласы [[Жеңіс (футбол клубы)|«Астанадан»]] 4 ұпайға қалып қойып, 2-ші орын алды. Команда [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2006|Қазақстан Кубогында]] да 1/8 финалда қосымша белгіленген уақытта Петропавл қаласының [[Қызылжар (футбол клубы)|Есіл-Богатырь]] клубынан 0:1 есебімен жеңіліс тауып, жарыстан тыс қалды. Бірақ, команда [[Достастық кубогы]]нда ойнауға мүмкіндік алды, себебі ел чемпионы [[Жеңіс (футбол клубы)|«Астана»]] бұл додада ойнаудан бас тартты. Бірақ, ақтөбеліктер топтық кезеңнен өте алмай, додамен қош айтысты.

«Ақтөбе» жаңа бапкер [[Владимир Мұханов]]тың қол астында 2007 жылы екінші рет чемпионаттың жеңімпазы атанды. 2008 және 2009 жылдары «Ақтөбе» тағы да екі рет елдің чемпионы болып, келесі үш жылдың ішінде, [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионатында]], 2010 жылы 2-ші орынға ие болып және 2011, 2012 жылдары 3-ші орын алып, екінші орнынан жоғары нәтижеге жеткен жоқ. 2013 жылы, басты бапкердің орнына [[Владимир Андреевич Никитенко|Владимир Никитенко]] келіп, «Ақтөбе», егемен Қазақстан тарихында 5-ші рет елдің чемпионы болып, жанкүйлерінің арманын іске асырды.

[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2019|2019 жылғы маусымда]] футболшылардың жалақысын уақытында төлемегені үшін ҚФФ шешімі бойынша 12 ұпайы алынып тасталды. Мұның зияны тимей қалмады, клуб соңғы орыннан жоғары көтеріле алмай, бірінші лигаға түсіп кетті. [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2020|2020 жылы бірінші лига жеңімпазы]] атанып, элитаға қайта оралды.

=== Жекеменшікке көшуі ===
2025 Жылдың 14-наурызында өткен мемлкеттің құрылтай отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан клубтарын жекеменшікке көшіруді тапсырды&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-tortinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-14242 &quot;Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың төртінші отырысында  сөйлеген сөзі&quot;]
----&lt;/ref&gt;. Осы жаңалыққа орай 2026-жылдың 8-қаңтарында &quot;Qazaq Stroy propperties&quot; компаниясын қалаушы Нұрлан Артықбаев клубты өз қол астына алады&lt;ref&gt;&quot;[https://aqtobetv.kz/kz/news/35287#:~:text=%D0%91%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BD%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9%20%22%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%22%20%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96%20%2D,%D0%90%D1%80%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2.%20%D0%98%D3%99%2C%20%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8%20%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%20%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%20%D3%A9%D1%82%D1%82%D1%96. &quot;АҚТӨБЕ&quot; ФК ЖЕКЕМЕНШІККЕ ӨТТІ&quot;]&lt;/ref&gt;. Оған қоса клубтың басқарма төреғасына Арман Оспанов қойылып клубтың жанкүйерлерімен жанжал орын алады. Бұған себеп Арман Оспановтың бір жыл бұрынғы &quot;Ақтөбе&quot; клубына және жанкүйерлеріне арнап жазған уытты пікірлерімен қоса оның &quot;ақ-қызылдардың&quot; қарсыласы &quot;Қайрат&quot; клубының фан қозғалысына байланысы&lt;ref&gt;[https://rus.azattyq-ruhy.kz/sport/100881-press-konferentsiia-novogo-glavy-fk-aktobe-zavershilas-skandalom-iz-za-ego-prezhnikh-vyskazyvanii &quot;Пресс-конференция нового главы ФК «Актобе» завершилась скандалом из-за его прежних высказываний&quot;]&lt;/ref&gt;. Алайда 2026 жылғы сезонның 6 Турынан (Ақтөбенің қолында жеті-ақ ұпай және 10-орынға ие) кейін Арман Оспанов Ақтөбе ФК-дан шығарылған болатын &lt;ref&gt;https://www.sports.kz/news/arman-ospanov-pokinul-aktobe&lt;/ref&gt;. 

Жекеменшікке өткелі клубтың қаражаты артып &quot;Ақтөбе&quot; өз сапын жаңа ойыншылармен толтыра бастайды, олардың ішінде әйгілі &quot;Манчестер Юнайтедтің&quot; және Португалия ұлттық құрамасының ойыншысы Луиш Нани бар&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.world/nani/profil/spieler/33706 &quot;#17 Nani&quot;]&lt;/ref&gt;.

== Бұрынғы аттары == 
* Актюбинец (1967 – 1995)
* Актөбемұнай (1996)
* Актөбе (1997)
* Актөбе-Ленто (2000-2004)
* Ақтөбе (2005 жылдан бері)

== Еурокубоктар ==
{{main|Қазақстан футбол клубтары еурокубоктардағы көрсеткіші}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Дода
! Кезең
! Ел
! Клуб
! Үйде
! Қонақта
! Есеп

|-
|2006/07
|[[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
|'''1-кв. кезең'''
|{{байрақ|Латвия}}
|[[Металлург (футбол клубы, Лиепая)|Металлург Лиепая]]
|1-1
|0-1
|1-2
|-
|2007/08
|[[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа Лигасы]]
|'''1-кв. кезең'''
|{{байрақ|Аустрия}}
|[[Маттерсбург (футбол клубы)|Маттерсбург]]
|1-0 
|2-4
|3-4
|-
|2008/09
|[[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
|'''1-кв. кезең'''
|{{байрақ|Молдова}}
|[[Шериф (футбол клубы)|Шериф]]
|1-0 
|0-4
|1-4
|-
|2009/10
|[[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
|'''2-кв. кезең'''
|{{байрақ|Исландия}}
|[[Хабнарфьордюр (футбол клубы)|Хафнарфьордюр]]
|2-0 
|4-0
|6-0
|-
|
|
|'''3-кв. кезең'''
|{{байрақ|Израиль}}
|[[Маккаби (футбол клубы, Хайфа)|Маккаби Хайфа]]
|0-0 
|3-4 
|3-4
|-
|2009/10
|[[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа Лигасы]]
|'''Плей-офф'''
|{{байрақ|Германия}}
|[[Вердер (футбол клубы)|Вердер Бремен]]
|0-2
|3-6
|3-8
|-
|2010/11
||[[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
|'''2-кв. кезең'''
|{{байрақ|Грузия}}
|[[Рустави (футбол клубы)|Олимпи Рустави]]
|2-0 
|1-1
|3-1
|-
|
|
|'''3-кв. кезең'''
|{{байрақ|Израиль}}
|[[Хапоэль (футбол клубы, Тель-Авив)|Хапоэль Тель-Авив]]
|1-0
|1-3
|2-3
|-
|2010/11
|[[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа Лигасы]]
|'''Плей-офф'''
|{{байрақ|Нидерланд}}
|[[АЗ Алкмаар]]
|2-1
|0-2
|2-3
|-
|2011/12
|[[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа Лигасы]]
|'''2-кв. кезең'''
|{{байрақ|Мажарстан}}
|[[Кечкемет (футбол клубы)|Кечкемет]]
|0-0
|1-1
|1-1
|-
|
|
|'''3-кв. кезең'''
|{{байрақ|Ресей}}
|[[Алания (футбол клубы)|Алания]]
|1-1
|1-1
|1-1 (п. 2-4)
|-
|2012/13
|[[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа Лигасы]]
|'''1-кв. кезең'''
|{{байрақ|Грузия}}
|[[Торпедо (футбол клубы, Кутаиси)|Торпедо Кутаиси]]
|1-0
|1-1
|2-1
|-
|
|
|'''2-кв. кезең'''
|{{байрақ|Молдова}}
|[[Милсами]]
|3-0
|2-4
|5-4
|-
|
|
|'''3-кв. кезең'''
|{{байрақ|Бельгия}}
|[[Генк (футбол клубы)|Генк]]
|1-2
|2-1
|2-4
|-
|2013/14
|[[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа Лигасы]]
|'''1-кв. кезең'''
|{{байрақ|Армения}}
|[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|Гандзасар]]
|2-1
|2-1
|4-2
|-
|
|
|'''2-кв. кезең'''
|{{байрақ|Норвегия}}
|[[Хёдд]]
|2-0
|0-1
|2-1
|-
|
|
|'''3-кв. кезең'''
|{{байрақ|Исландия}}
|[[Брейдаблик]]
|1-0
|0-1
|1-1 (п. 2-1)
|-
|
|
|
'''Плей-офф'''
|{{байрақ|Украина}}
|[[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо Киев]]
|2-3
|1-5
|3-8
|-
|2014/15
||[[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
|'''2-кв. кезең'''
|{{байрақ|Грузия}}
|[[Динамо (футбол клубы, Тбилиси)|Динамо Тбилиси]]
|3-0 
|0-1
|4-0
|-
|
|
|'''3-кв. кезең'''
|{{байрақ|Румыния}}
|[[Стяуа (футбол клубы)|Стяуа Бухарест]]
|2-2
|1-2
|3-4
|-
|2014/15
|[[УЕФА Кубогы (кубок)|Еуропа Лигасы]]
|'''Плей-офф'''
|{{байрақ|Польша}}
|[[Легия (футбол клубы)|Легия Варшава]]
|0-1
|0-2
|0-3
|-
|2015/16
|[[УЕФА Кубогы (кубок)|Еуропа Лигасы]]
|'''1-кв. кезең'''
|{{байрақ|Эстония}}
|[[Нымме Калью]]
|0-1
|0-0
|0-1
|}

== Рекордтар ==
* Қазақстанның 15 чемпионатына қатысқан
* Барлығы 470 матч өткізіп, 225-нде жеңіске жетіп, 111-нде тең ойнап, 134-нде жеңіліп қалған. Доп саны:654-475
* Ең ірі жеңістері:
** 1992 - 8-2 [[Ақжайық (футбол клубы)|Уралец]] ([[Орал]])
** 1994 – 8-0 [[Түркістан (футбол клубы)|Яссы ФК]] ([[Түркістан (қала)|Түркістан]])
** 1996 – 8-0 [[Болат (футбол клубы)|Болат-АМТ]] ([[Теміртау]])
** 2013 – 9-1 [[Бәйтерек (футбол клубы)|Бәйтерек]] ([[Астана]])
* Ең ірі жеңілісі:
** 1997 – 1-9 [[Тараз (футбол клубы)|Тараз ФК]] ([[Тараз]])

== Жетістіктері ==
* [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионы]] (5): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005|2005]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2007|2007]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2008|2008]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2013|2013]]
* [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстанның күміс жүлдегері]] (2): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2006|2006]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2010|2010]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2014|2014]]
* [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстанның қола жүлдегері]] (2): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2011|2011]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]], 2015
*[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогының иегері]] (1): [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2008|2008]]
*[[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан супер кубогының иегері]] (3): [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2008|2008]], [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2010|2010]], [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2014|2014]]
*[[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан бірінші лигасының чемпионы]] (2): [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2000|2000]], [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2020|2020]]
* [[Достастық кубогы|Достастық кубогының финалисті]] (2): 2009, 2010

== Сілтемелер ==
* [http://www.fc-aktobe.kz/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704102733/http://www.fc-aktobe.kz/ |date=2014-07-04 }}
* [http://www.13sector.kz Жанкүйерлерінің сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109052937/http://13sector.kz/ |date=2016-01-09 }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жақсы мақала}}
{{Футболдан Қазақстан чемпиондары}}
{{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}}
{{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}}

[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:1967 жылы құрылған футбол клубтары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК]]</text>
      <sha1>hcpe74zk15ildwsew000wa242wum2gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асқар Исабекұлы Мырзахметов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20461</id>
    <revision>
      <id>3613165</id>
      <parentid>3604149</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T23:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дереккөз жоқ</comment>
      <origin>3613165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24025" sha1="3992ry4w7wt8e4e049f3pigmak96mog" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Суреті=Asqar Myrzahmetov (cropped).jpg|Атауы=Мырзахметов, 2019 жыл|Титулы=[[Жамбыл облысы]]ның 8-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]]|Ту=Zhambyl province seal.png|Ту2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады=10 қаңтар 2018|Басқаруын аяқтады=10 ақпан 2020|Президент=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt; [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Ізашары=[[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]]|Ізбасары=[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]]|Титулы_2=[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]|Ту_2=Emblem of Kazakhstan (3D).svg|Ту2_2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_2=14 маусым 2016|Басқаруын аяқтады_2=15 желтоқсан 2017|Премьер_2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br&gt; [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]||Ізашары_2=[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]|Титулы_3=[[Қазақстан]]ның 12 және 16-[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]|Ту_3=Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|Ту2_3=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_3=6 мамыр 2016|Басқаруын аяқтады_3=15 желтоқсан 2017|Премьер_3=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br&gt; [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]|Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Ізашары_3=[[Асылжан Сарыбайұлы Мамытбеков|Асылжан Мамытбеков]]|Ізбасары_3=[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]|Басқара бастады_4=25 тамыз 2005|Басқаруын аяқтады_4=қаңтар 2006|Премьер_4=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]|Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Ізашары_4=[[Серік Әбікенұлы Үмбетов|Серік Үмбетов]]|Ізбасары_4=[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]|Титулы_5=[[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясы]] [[Аманат (партия)#Басшылығы|төрағасының бірінші орынбасары]]|Ту_5=Nur_Otan_logo_(2019-).png|Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_5=8 тамыз 2015|Басқаруын аяқтады_5=6 мамыр 2016|Ізашары_5=[[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]|Ізбасары_5=[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]|тақырыпша1_5=[[Аманат (партия)#Басшылығы|Төраға]]|мәтін1_5=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Титулы_6=[[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысының]] 8-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Түркістан облысы|әкімі]]|Ту_6=Turkistan region seal.png|Ту2_6=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_6=4 наурыз 2009|Басқаруын аяқтады_6=8 тамыз 2015|Президент_6=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Ізашары_6=[[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім|Нұрғали Әшім]]|Ізбасары_6=[[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]]|Титулы_7=[[Қазақстан]]ның [[Өзбекстан]]дағы 5-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|елшісі]]|Ту_7=Flag of Uzbekistan.svg|Ту2_7=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_7=26 сәуір 2006|Басқаруын аяқтады_7=11 қыркүйек 2007|Президент_7=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Ізашары_7=[[Тілеухан Самарханұлы Қабдырахманов|Тілеухан Қабдырахманов]]|Ізбасары_7=[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]]|Білімі=1) [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институты]]&lt;br&gt;2) [[Л.К.Эрнст атындағы мал шаруашылығының федералды ғылыми орталығы|Бүкілодақтық мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты]]|Партиясы=[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |Ғылыми дәрежесі=[[Ғылым кандидаты|Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты]]|Қызметі=Басқару, [[шенеуніктік]], [[елші]], [[дипломатия]], [[ауыл шаруашылығы]]|Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ &lt;br&gt; {{Байрақ|Қазақстан}}|Туған жері={{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Туған күні=1.10.1962|Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Достық ордені (Ресей)}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}}}} {{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}}}}

'''Асқар Исабекұлы Мырзахметов''' ([[1 қазан]] [[1962 жыл|1962]], [[Шымкент]]) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2005—2006 және 2016—2017 жылдары аралығында [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]] мен [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облыстарының]] бұрынғы әкімі. [[Жаратылыстану ғылымдары академиясы|Жаратылыстану ғылымдары академиясының]] академигі.

== Өмірбаяны ==
1962 жылы 1 қазанда [[Шымкент|Шымкентте]] дүниеге келді.[[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат|Дулат тайпасының]] [[Шымыр|Шымыр руынан]].&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

=== Білімі ===
1984 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын]] “зооинженер” мамандығы бойынша және 1988 жылы [[Л.К.Эрнст атындағы мал шаруашылығының федералды ғылыми орталығы|Бүкілодақтық мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтын]] тәмамдады. 1988 жылы “Ақуызды қоректену сапасының құнажындар мен құнажындардың ұрпақты болу қабілетіне және олардың кейінгі сүт өнімділігіне әсері” тақырыбында жоба қорғап, [[Ғылым кандидаты|ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты]] атанды.

=== Мансабы ===
Мансабын Қазақстандық институттарда бастады. 1984—1985 жылдары Қазақстан қаракөл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының кіші ғылыми қызметкері болса, енді 1988—1991 жылдары мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкері болды.

Бұдан кейін Мырзахметов кәсіп секторына бет бұрды: 1991—1995 жылдары «Қазақстан» республикалық биржасының вице-президенті, Орта Азия және Қазақстан биржалары Қауымдастығының Басқарма төрағасы, «Электронды супермаркет» АҚ президенті сияқты түрлі лауазымдарды атқарды. 1995—1996 жылдары «Tasmo» инвестициялық фирмасының бас директоры. 1996 жылы «Агро-лизинг» АҚ Бас директоры атанды. 1997 жылы «Агро-лизинг» АҚ Бас директоры болып отырған кезде [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан премьер-министрінің]] штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалып, осы 2 лауазымды 1999 жылға дейін атқарды. 1999 жылдың наурыз—тамыз айларында Қазақстан кәсіпкерлері форумы кеңесінің төрағасы болды.

Осы лауазымынан кейін Мырзахметовтың мансабы [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметте]] көрініс тапты: 1999 жылғы тамызда [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрінің]] орынбасары болса, көп ұзамай 2002 жылы бірінші орынбасары болды. 2003 жылы бірінші орынбасар болып отырғанында [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті|Экология және табиғи ресурстар министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің]] төрағасы болып тағайындалды. Төрағалығынан 2004 жылы кетсе, орынбасарлығынан 2005 жылы тамызда кетіп тура сол күні [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]]  № 1635 жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығының министрі]] болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U050001635_/info |title= А.И. Мырзахметовті Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрі етіп тағайындау туралы |date=2005-08-25|lang=kk|work= adilet.zan.kz|accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

Бұл лауазымынан 2006 жылы босатылып, 3 айдан кейін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] № 103 жарлығымен [[Өзбекстан|Өзбекстандағы]] Төтенше және Өкілетті елші болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U060000103_ |title= А.И.Мырзахметовті Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі қызметіне тағайындау туралы |date=2006-04-26|lang=kk|work= adilet.zan.kz|accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

2007 жылы [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Үкіметінің]] № 787 “Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың кейбір мәселелері туралы” қаулысымен «Оңтүстік» Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық компаниясы» АҚ басқармасының төрағасы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P070000787_ |title= Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың кейбір мәселелері туралы |date=2007-09-11|lang=kk|work= adilet.zan.kz|accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

2009 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] № 761 жарлығымен [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Түркістан облысы|әкімі]] болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U090000761_/info |title= А.И. Мырзахметовті Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы |date=2009-03-04|lang=kk|work= adilet.zan.kz|accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-isabekuly-myrzahmetov-baska-zhumyska-auysuyna-bailanysty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Исабекұлы Мырзахметов басқа жұмысқа ауысуына байланысты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметінен босатылды. |date=2015-08-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

2015 жылы төраға қаулысымен [[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясы]] [[Аманат (партия)#Басшылығы|төрағасының бірінші орынбасары]] болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://qazaqstan.tv/news/101095/ |title= Асқар Мырзахметов «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды |date=2015-08-08|lang=kk|work= qazaqstan.tv |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

2016 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] № 252 жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/ai-myrzahmetovti-kazakstan-respublikasynyn-auyl-sharuashylygy-ministri-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title= «А.И. Мырзахметовті Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |date=2016-05-06|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt; 1 айдан кейін Мырзахметов № 278 жарлықпен [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] болып тағайындалып, ол енді 2 лауазымды қоса атқаратын болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/ai-myrzahmetovti-kazakstan-respublikasy-premer-ministrinin-orynbasary-kazakstan-respublikasynyn-auyl-sharuashylygy-ministri-kyzmetine-tagaiy-1 |title= «А.И. Мырзахметовті Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |date=2016-06-14|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-isabekuly-myrzahmetov-kazakstan-respublikasy-premer-ministrinin-orynbasary-kazakstan-respublikasynyn- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Исабекұлы Мырзахметов Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі қызметінен босатылды |date=2017-12-15|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың басында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] № 619 жарлығымен [[Жамбыл облысы|Жамбыл облысының]][[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]] болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/ai-myrzahmetovti-zhambyl-oblysynyn-akimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= А.И. Мырзахметовті Жамбыл облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы |date=2018-01-10|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;2 жылдан кейін, яғни 2020 жылы ақпанда Мырзахметовтың өз еркімен жұмыстан шығу туралы өтінішімен қызметінен босатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-berilgen-otinishine-orai-askar-isabekuly-myrzahmetov-zhambyl-oblysynyn-akimi-kyzmetinen-bosatyldy |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен берілген өтінішіне орай Асқар Исабекұлы Мырзахметов Жамбыл облысының әкімі қызметінен босатылды |date=2020-02-10|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен атақтары ==
* [[Құрмет ордені]] (2010);
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011);
* [[Достық ордені (Ресей)]] (2013);&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201309110001?rangeSize=1&amp;index=2 |title= Указ Президента Российской Федерации от 10.09.2013 № 707 &quot;О награждении государственными наградами Российской Федерации иностранных граждан&quot; |date= 2013-09-10 |lang=ru|work= [[Ресей президенті|Ресей президентінің]] ресми сайты|accessdate= 2025-03-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] (2014);&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/edebiet-pen-oner-salasyndagy-2014-zhylgy-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-syilygyn-beru-turaly-zharlyk-1 |title= «Әдебиет пен өнер саласындағы 2014 жылғы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығын беру туралы» Жарлық |date=2012-12-09|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;
* [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016);
* [[Парасат ордені]], [[Астанаға 20 жыл медалі]] (2018); &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/29655604.html |title= Астанада ондаған адам мемлекеттік наградалармен марапатталды |date= 2018-12-14 |lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate= 2025-03-10}}&lt;/ref&gt;
* Жамбыл облысының Құрметті азаматы.
&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ult.kz/post/askar-myrzakhmetov-zhambyl-oblysynyn-kurmetti-azamaty-atandy |title= АСҚАР МЫРЗАХМЕТОВ ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТЫ АТАНДЫ |date=2020-12-15|lang=kk|work= www.ult.kz |accessdate=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}

{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан вице-министрлері]]
[[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]]
[[Санат:Қазақстанның Өзбекстандағы елшілері]]
[[Санат:Түркістан облысының әкімдері]]
[[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]]
[[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаттары]]</text>
      <sha1>3992ry4w7wt8e4e049f3pigmak96mog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дифференциалдық есептеу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27164</id>
    <revision>
      <id>3613270</id>
      <parentid>3610894</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейіржан Ерсаинов</username>
        <id>122545</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бір сөздегі қатені дұрыстау</comment>
      <origin>3613270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10100" sha1="2js6q6egeqqmwg1uvlf6yc1bqvgat9b" xml:space="preserve">[[Сурет:Tangent to a curve.svg|нобай|Қарамен белгіленген функцияға қызыл түспен сызылған жанама. Жанаманың градиенті функцияның сол нүктедегі (қызыл нүктедегі) туындысының мәніне тең. ]]
'''Дифференциалдық есептеу''' (Дифф-есеп) — [[Функция (математика)|функцияның]] өзгеру қарқынын зерттейтін [[математикалық талдау]] (матталдау) саласының бөлігі.  

Дифф-есептің басты мақсаты ол функцияның туындысын табу мен оның қолданыс аясы. Функцияның туындысының мәні ол — негізгі функцияның сол сәттегі өзгеріс шамасы. Негізгі функцияның туындысын табуды [[дифференциация]] деп атайды. Геометрикалық тұрғыдан функцияның белгілі бір нүктедегі туындысы негізгі функцияның сол нүктеден өтетін [[Жанама|жанама түзудің]] [[Градиент|градиентіне]] тең, әрине бұл тек сол нүктедегі туынды белгілі болғанда ғана рас. Шын өмірдегі физикалық шамаларды көрсететін функциялардың белгілі бір нүктедегі туындысы, сол нүктедегі шаманың аппроксимациясын көрсетеді.

Дифф-есеп матталдаудың екі тармағының бірі, басқа тармағы [[Интегралдық есептеу|Интегралдық есептеу (Инт-есеп)]] —  функцияның сызығының астындағы аудан табу ғылымы. Дифф-есеп пен инт-есеп бір-біріне матталдаудың негізгі теоремасы арқылы байланысқан. Ол теоремаға сенсек — туынды мен интеграл бір-біріне кері амалдар, функцияның интегралының туындысы және туындысының интегралы негізгі функцияға тең болады.

&lt;math&gt;\int f'(x) dx = f(x) + C &lt;/math&gt; немесе &lt;math&gt;(\int f(x)dx)' = f(x)&lt;/math&gt;

Туындыны табу ғылым салаларының көбінде қолданысын табады. [[Физика|Физикада]] қозғалып жатырған заттың орнының уақыт арқылы туындысы (&lt;math&gt;x' = \frac {dx} {dt} = \upsilon&lt;/math&gt;) оның жылдамдығына, ал жылдамдықтың уақыт арқылы туындысы (&lt;math&gt;x'' = \frac {d \upsilon} {dt} = \frac {d^2x} {dt^2} = a&lt;/math&gt;) оның үдеуіне тең. [[Дене импульсі|Импульстің]] уақыт арқылы туындысы болса, [[Ньютонның екінші заңы|Ньютонның екінші заңындағы]] күшке тең (&lt;math&gt;\frac {d \vec {p}}{dt} = \vec {F}&lt;/math&gt;). Химиялық реакцияның [[Реакция жылдамдығы|жылдамдығы]] да — туынды. 

Туындыны табу функциялардың максимум және минимум нүктелерін табуда да қолданылады. Туындылары бар өрнектер [[Дифференциалдық теңдеу|диффтең]] деп аталады, ол шын өмірдегі үдерістерді сипаттауда айрықша мәнге ие (мысалы [[денелердің сууы]], судың ағу жылдамдығы). Туынды табу мен оның қарапайым түрлері математиканың сан-түрлі салаларында қолданысқа ие олар: [[Комплексті талдау|комплексті талдау]], [[функционалдық талдау]], [[дифференциалдық геометрия]], [[жиын өлшемі]], [[абстрактілі алгебра]].

== Туынды ==
{{main|Туынды}}
[[Сурет:Tangent animation.gif|нобай|&lt;math&gt;\Delta x&lt;/math&gt; яғни &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; нөлге ұмтылған сайын қиюшының жанамаға жақындауы. ]]
[[Туынды]] — дифф-есептің басты тақырыбы. Бір мағыналы функцияның туындысың бір нүктедегі мәні, ол негізгі функцияның сол нүктедегі өзгеру жылдамдығы. Геометрикалық тұрғыдан функцияның белгілі бір нүктедегі туындысы негізгі функцияның сол нүктеден өтетін жанама түзудің градиентіне тең, әрине егер сол жанама анықтала алатын болған жағдайда ғана. 

Егер &lt;math&gt; y = f(x) &lt;/math&gt; болса, &lt;math&gt;f&lt;/math&gt;-тің &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; арқылы туындысы әдетте &lt;math&gt;f'(x)&lt;/math&gt; әлде &lt;math&gt;\frac {dy} {dx}&lt;/math&gt; арқылы белгіленеді. Егер осы [[шек]] анықталған болса, ол туындыны осы шек арқылы табуға болады

&lt;math&gt;  f'(x) = \lim _{h \to 0} {\frac {f(x + h) - f(x)} {h}}&lt;/math&gt;.

Осы шектің ішіндегі мән &lt;math&gt;  f(x)&lt;/math&gt; функциясының [[Қиюшы|қиятын]] түзудің градиенті. &lt;math&gt;  h&lt;/math&gt;-тің мәні нөлге ұмтылған сайын қиюшы түзу жанама түзуге (ол бар болған жағдайда) жақындай түседі.&lt;ref&gt;https://libr.aues.kz/facultet/104_FIT/137_Kafedra_matematiki_i_matematicheskogo_modelirovaniya/269_ZHoghari_matematika/D2rw8WcZAkeJjR6HmCTq9NgGn3ItoU.pdf &lt;/ref&gt;

Мысалы &lt;math&gt;  f(x) = x^{2}&lt;/math&gt; екені берісе, &lt;math&gt;  f'(x) = 2x&lt;/math&gt;. Сонда &lt;math&gt;  y = x^{2}&lt;/math&gt; параболасының &lt;math&gt;  x = 2&lt;/math&gt; нүктесіндегі градиенті 4-ке тең. 

Туындыларды табу кезінде көбісін шекке салмай-ақ [[Туындылау ережелері|туындының ережелері]] арқылы табуға болады.  Мысалға ол ережелердің біреуіне сәйкес &lt;math&gt;  n \neq 0&lt;/math&gt; бүтін сан болған жағдайларда. 

&lt;math&gt;  (x^{n})' = n x^{n-1}&lt;/math&gt;

=== Сызықтық жуықтау ===
Туындыны функцияның белгілі бір нүктедегі жуықтауыш түзудің градиенті деп елестетуге болады. Егер &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; функциясының &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; нүктесіндегі туындысы белгілі болса, онда &lt;math&gt;a&lt;/math&gt;-ға жақын &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;-тің мәндерінде,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://farabi.university/storage/files/2721815667690d4e4fb604e388221545_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D1%81%209.pdf&lt;/ref&gt;

&lt;math&gt;f(x) \approx f'(a)(x-a) + f(a)&lt;/math&gt; 

деп жазуға болады. Бұл сызықтық функция болғандықтан бұл жердегі &lt;math&gt;f'(a)&lt;/math&gt; ол түзудің градиенті, &lt;math&gt;(x-a)&lt;/math&gt; түзудің &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; осіндегі ығысуы және &lt;math&gt;f(a)&lt;/math&gt; түзудің &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; осіндегі ығысуы. Егер аталмыш функциядағы &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; мен &lt;math&gt;f(a)&lt;/math&gt; бізге қажетті нүктенің &lt;math&gt;x_{0}&lt;/math&gt; һәм  &lt;math&gt;y_{0}&lt;/math&gt; нүктелері, ал градиенті &lt;math&gt;f'(a) = k&lt;/math&gt; екені белгілі болса. Онда біз белгілі бір нүктеден өтетін коффиценті белгілі түзу теңдеуіне келеміз &lt;math&gt;y - y_{0} = k(x - x_{0})&lt;/math&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://mooc.enu.kz/mod/page/view.php?id=1684&lt;/ref&gt;. 

Егер жықтау функциясындағы &lt;math&gt;\Delta x = x - a&lt;/math&gt; және &lt;math&gt;\Delta y = f(x) - f(a)&lt;/math&gt; деп белгілесек, &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;-тің өзгерісін астыда көрсетілген теңдеумен жуықтауға болады.  

&lt;math&gt;\Delta y \approx f'(a) \Delta x \to \frac {\Delta y} {\Delta x} \approx f'(a)&lt;/math&gt;

Бұл формула жуықтау болғандықтан, &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;-тің шын өзгерісі мен біз санаған өзгерісінің арасында қателік болады. &lt;math&gt;\Delta x &lt;/math&gt; пен &lt;math&gt;\Delta y&lt;/math&gt; нөлге ұмтыла берсе, бұл қатеміз кішірейе беретін болады. Сонда біз туындының анықтамасына қол жеткізген боламыз. Бұл сызықтық өзгеріс [[Лейбниц белгілеуі|Лейбництің белгілеуінде]] &lt;ref&gt;https://stud.kz/referat/show/23780&lt;/ref&gt;

&lt;math&gt;dy = f'(x)dx&lt;/math&gt;

деп жазылған болатын. Бұл жердегі &lt;math&gt;dx&lt;/math&gt; тәуелсіз айнымалының кішігірім өзгерісіне тең болса &lt;math&gt;dy&lt;/math&gt; тәуелді айнымалының өзгерісін көрсетеді. Оған қоса бұл өрнектен біз жоғарыда айтып кеткендей, туындының анықтамасына келеміз. 

&lt;math&gt;\frac {dy} {dx} = f'(x)&lt;/math&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Вариациялық есептеу]]
* [[Интегралдық есептеу]]

{{math-stub}}
{{Математика}}
[[Санат:Математикалық талдау]]
[[Санат:Дифференциалдық есептеу]]

&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>2js6q6egeqqmwg1uvlf6yc1bqvgat9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613275</id>
      <parentid>3613270</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мейіржан Ерсаинов</username>
        <id>122545</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Туынды */ Жазу қатесін түзеттім</comment>
      <origin>3613275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10086" sha1="ac0au4t41gr4sithy9pjntnaszmopw8" xml:space="preserve">[[Сурет:Tangent to a curve.svg|нобай|Қарамен белгіленген функцияға қызыл түспен сызылған жанама. Жанаманың градиенті функцияның сол нүктедегі (қызыл нүктедегі) туындысының мәніне тең. ]]
'''Дифференциалдық есептеу''' (Дифф-есеп) — [[Функция (математика)|функцияның]] өзгеру қарқынын зерттейтін [[математикалық талдау]] (матталдау) саласының бөлігі.  

Дифф-есептің басты мақсаты ол функцияның туындысын табу мен оның қолданыс аясы. Функцияның туындысының мәні ол — негізгі функцияның сол сәттегі өзгеріс шамасы. Негізгі функцияның туындысын табуды [[дифференциация]] деп атайды. Геометрикалық тұрғыдан функцияның белгілі бір нүктедегі туындысы негізгі функцияның сол нүктеден өтетін [[Жанама|жанама түзудің]] [[Градиент|градиентіне]] тең, әрине бұл тек сол нүктедегі туынды белгілі болғанда ғана рас. Шын өмірдегі физикалық шамаларды көрсететін функциялардың белгілі бір нүктедегі туындысы, сол нүктедегі шаманың аппроксимациясын көрсетеді.

Дифф-есеп матталдаудың екі тармағының бірі, басқа тармағы [[Интегралдық есептеу|Интегралдық есептеу (Инт-есеп)]] —  функцияның сызығының астындағы аудан табу ғылымы. Дифф-есеп пен инт-есеп бір-біріне матталдаудың негізгі теоремасы арқылы байланысқан. Ол теоремаға сенсек — туынды мен интеграл бір-біріне кері амалдар, функцияның интегралының туындысы және туындысының интегралы негізгі функцияға тең болады.

&lt;math&gt;\int f'(x) dx = f(x) + C &lt;/math&gt; немесе &lt;math&gt;(\int f(x)dx)' = f(x)&lt;/math&gt;

Туындыны табу ғылым салаларының көбінде қолданысын табады. [[Физика|Физикада]] қозғалып жатырған заттың орнының уақыт арқылы туындысы (&lt;math&gt;x' = \frac {dx} {dt} = \upsilon&lt;/math&gt;) оның жылдамдығына, ал жылдамдықтың уақыт арқылы туындысы (&lt;math&gt;x'' = \frac {d \upsilon} {dt} = \frac {d^2x} {dt^2} = a&lt;/math&gt;) оның үдеуіне тең. [[Дене импульсі|Импульстің]] уақыт арқылы туындысы болса, [[Ньютонның екінші заңы|Ньютонның екінші заңындағы]] күшке тең (&lt;math&gt;\frac {d \vec {p}}{dt} = \vec {F}&lt;/math&gt;). Химиялық реакцияның [[Реакция жылдамдығы|жылдамдығы]] да — туынды. 

Туындыны табу функциялардың максимум және минимум нүктелерін табуда да қолданылады. Туындылары бар өрнектер [[Дифференциалдық теңдеу|диффтең]] деп аталады, ол шын өмірдегі үдерістерді сипаттауда айрықша мәнге ие (мысалы [[денелердің сууы]], судың ағу жылдамдығы). Туынды табу мен оның қарапайым түрлері математиканың сан-түрлі салаларында қолданысқа ие олар: [[Комплексті талдау|комплексті талдау]], [[функционалдық талдау]], [[дифференциалдық геометрия]], [[жиын өлшемі]], [[абстрактілі алгебра]].

== Туынды ==
{{main|Туынды}}
[[Сурет:Tangent animation.gif|нобай|&lt;math&gt;\Delta x&lt;/math&gt; яғни &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; нөлге ұмтылған сайын қиюшының жанамаға жақындауы. ]]
[[Туынды]] — дифф-есептің басты тақырыбы. Бір мағыналы функцияның туындысың бір нүктедегі мәні, ол негізгі функцияның сол нүктедегі өзгеру жылдамдығы. Геометрикалық тұрғыдан функцияның белгілі бір нүктедегі туындысы негізгі функцияның сол нүктеден өтетін жанама түзудің градиентіне тең, әрине егер сол жанама анықтала алатын болған жағдайда ғана. 

Егер &lt;math&gt; y = f(x) &lt;/math&gt; болса, &lt;math&gt;f&lt;/math&gt;-тің &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; арқылы туындысы әдетте &lt;math&gt;f'(x)&lt;/math&gt; әлде &lt;math&gt;\frac {dy} {dx}&lt;/math&gt; арқылы белгіленеді. Егер осы [[шек]] анықталған болса, ол туындыны осы шек арқылы табуға болады

&lt;math&gt;  f'(x) = \lim _{h \to 0} {\frac {f(x + h) - f(x)} {h}}&lt;/math&gt;.

Осы шектің ішіндегі мән &lt;math&gt;  f(x)&lt;/math&gt; функциясының [[Қиюшы|қиятын]] түзудің градиенті. &lt;math&gt;  h&lt;/math&gt;-тің мәні нөлге ұмтылған сайын қиюшы түзу жанама түзуге (ол бар болған жағдайда) жақындай түседі.&lt;ref&gt;https://libr.aues.kz/facultet/104_FIT/137_Kafedra_matematiki_i_matematicheskogo_modelirovaniya/269_ZHoghari_matematika/D2rw8WcZAkeJjR6HmCTq9NgGn3ItoU.pdf &lt;/ref&gt;

Мысалы &lt;math&gt;  f(x) = x^{2}&lt;/math&gt; екені берілсе, &lt;math&gt;  f'(x) = 2x&lt;/math&gt;. Сонда &lt;math&gt;  y = x^{2}&lt;/math&gt; параболасының &lt;math&gt;  x = 2&lt;/math&gt; нүктесіндегі градиенті 4-ке тең. 

Туындыларды табу кезінде көбісін шекке салмай-ақ [[Туындылау ережелері|туындының ережелері]] арқылы табуға болады.  Мысалға ол ережелердің біреуіне сәйкес &lt;math&gt;  n \neq 0&lt;/math&gt; болған жағдайларда. 

&lt;math&gt;  (x^{n})' = n x^{n-1}&lt;/math&gt;

=== Сызықтық жуықтау ===
Туындыны функцияның белгілі бір нүктедегі жуықтауыш түзудің градиенті деп елестетуге болады. Егер &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; функциясының &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; нүктесіндегі туындысы белгілі болса, онда &lt;math&gt;a&lt;/math&gt;-ға жақын &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;-тің мәндерінде,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://farabi.university/storage/files/2721815667690d4e4fb604e388221545_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D1%81%209.pdf&lt;/ref&gt;

&lt;math&gt;f(x) \approx f'(a)(x-a) + f(a)&lt;/math&gt; 

деп жазуға болады. Бұл сызықтық функция болғандықтан бұл жердегі &lt;math&gt;f'(a)&lt;/math&gt; ол түзудің градиенті, &lt;math&gt;(x-a)&lt;/math&gt; түзудің &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; осіндегі ығысуы және &lt;math&gt;f(a)&lt;/math&gt; түзудің &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; осіндегі ығысуы. Егер аталмыш функциядағы &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; мен &lt;math&gt;f(a)&lt;/math&gt; бізге қажетті нүктенің &lt;math&gt;x_{0}&lt;/math&gt; һәм  &lt;math&gt;y_{0}&lt;/math&gt; нүктелері, ал градиенті &lt;math&gt;f'(a) = k&lt;/math&gt; екені белгілі болса. Онда біз белгілі бір нүктеден өтетін коффиценті белгілі түзу теңдеуіне келеміз &lt;math&gt;y - y_{0} = k(x - x_{0})&lt;/math&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://mooc.enu.kz/mod/page/view.php?id=1684&lt;/ref&gt;. 

Егер жуықтау функциясындағы &lt;math&gt;\Delta x = x - a&lt;/math&gt; және &lt;math&gt;\Delta y = f(x) - f(a)&lt;/math&gt; деп белгілесек, &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;-тің өзгерісін астыда көрсетілген теңдеумен жуықтауға болады.  

&lt;math&gt;\Delta y \approx f'(a) \Delta x \to \frac {\Delta y} {\Delta x} \approx f'(a)&lt;/math&gt;

Бұл формула жуықтау болғандықтан, &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;-тің шын өзгерісі мен біз санаған өзгерісінің арасында қателік болады. &lt;math&gt;\Delta x &lt;/math&gt; пен &lt;math&gt;\Delta y&lt;/math&gt; нөлге ұмтыла берсе, бұл қатеміз кішірейе беретін болады. Сонда біз туындының анықтамасына қол жеткізген боламыз. Бұл сызықтық өзгеріс [[Лейбниц белгілеуі|Лейбництің белгілеуінде]] &lt;ref&gt;https://stud.kz/referat/show/23780&lt;/ref&gt;

&lt;math&gt;dy = f'(x)dx&lt;/math&gt;

деп жазылған болатын. Бұл жердегі &lt;math&gt;dx&lt;/math&gt; тәуелсіз айнымалының кішігірім өзгерісіне тең болса &lt;math&gt;dy&lt;/math&gt; тәуелді айнымалының өзгерісін көрсетеді. Оған қоса бұл өрнектен біз жоғарыда айтып кеткендей, туындының анықтамасына келеміз. 

&lt;math&gt;\frac {dy} {dx} = f'(x)&lt;/math&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Вариациялық есептеу]]
* [[Интегралдық есептеу]]

{{math-stub}}
{{Математика}}
[[Санат:Математикалық талдау]]
[[Санат:Дифференциалдық есептеу]]

&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ac0au4t41gr4sithy9pjntnaszmopw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сағи Жиенбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27827</id>
    <revision>
      <id>3613020</id>
      <parentid>3612969</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] ([[User talk:Қызғалдақ 1986|т]]) өңдемелерінен [[User:Bekzhan Bektenbai|Bekzhan Bektenbai]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3193886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3512" sha1="921j97hgru2fga7cgx39tnxd600nsd9" xml:space="preserve">'''Сағи Жиенбаев''' (5.5.[[1934]], [[Ақтөбе облысы]] [[Байғанин ауданы]] [[Оймауыт (Ақтөбе облысы)|Оймауыт]] ауылы — [[1994]], [[Алматы]]) — [[ақын]]. 

* Қызылорда педaгогикалық институтын бітірген ([[1955]]). 
* 1956 — 1965 жылдары “Қазақ әдебиеті” газеті мен “Жұлдыз” журналында бөлім меңгерушісі, 
* 1965 — 1984 жылдары [[Жазушы баспасы|“Жазушы” баспасында]] аға [[редактор]], [[поэзия]] редакциясының меңгерушісі болып қызмет істеді.
[[Сурет:Saghi_Jienbayev.jpg|нобай|оңға|Сағи Жиенбай қабіріндегі құлпытас. Алматы, Кеңсай зираты]]

== Шығармашылығы ==
1984 жылдан кейін шығармашылық еңбекпен айналысқан. 
* “Қарлығаш” аталатын алғашқы жинағы 1959 жылы жарық көрді. Содан кейінгі жылдары жиырмадан аса [[өлең]] кітаптарын жариялады. Жиенбаевтың 
* “Сыйлық” (1960)
* “Қыр гүлі” (1966)
* “Сырлы теңіз” (1963)
* “Қайырлы таң” (1966)
* “Ақ толқын” (1967)
* “Сол бір көктем есімде” (1969)
* “Алтын қалам” (1971)
* “Жадымдасың, жас күнім” (1972)
* “Әлия” (1973)
* “Оймауыт” (1975)
* “Көктем самалы” (1976), т. б. өлең кітаптары жұртшылықтың көңілінен шықты. 
Жиенбаев өз өлеңдерінде жан сарайын айқара ашып, тебірене толғаған сыршылдығымен, ақ пейіл шыншылдығымен, инабаттылықты, кісілік ізгілікті, елдікті, ерлікті жырлауымен ерекшеленеді. Ол бірқатар ән мәтіндерінің: 
* “Махамбет”
* “Еңлік — Кебек” [[опера]] либреттоларының авторы. 
Біраз жинақтары шет елдер тіліне аударылған. Өзі де [[Пушкин Александр Сергеевич|А.С. Пушкиннің]], [[Лермонтов Михаил Юрьевич|М.Ю. Лермонтовтың]], Р.Ғaмзатовтың, Д.Кугульдиновтың, т.б. бірқатар өлеңдерін қазақшаға аударды.&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{бастама}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:5 мамырда туғандар]]
[[Санат:1934 жылы туғандар]]
[[Санат:Байғанин ауданында туғандар]]
[[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]</text>
      <sha1>921j97hgru2fga7cgx39tnxd600nsd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шара Баймолдақызы Жиенқұлова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27829</id>
    <revision>
      <id>3613192</id>
      <parentid>3604864</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Серик Жунусов|Серик Жунусов]] ([[User talk:Серик Жунусов|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3415236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7945" sha1="mfbxzrdwe4tr39ku4vfwnq2jxm51kve" xml:space="preserve">{{Кинематограф
 |есімі = Шара Баймолдақызы Жиенқұлова
 |шынайы есімі =
 |Сурет = Шара Жиенқұлова.jpeg
 |сурет ені              = 200px
 |сурет атауы            = Ш. Жиенқұлова &quot;Театральная декада&quot; журналында. 1936 жыл
 |туған кездегі есімі  = 
 |туған күні           = 18.07.1912
 |туған жері           = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Ресей империясы]]
 |мамандығы              = {{актриса|КСРО|Қазақстан}}, [[биші]], [[Педагогика|педагог]]  
 |қайтыс болған күні     = 21.05.1991
 |қайтыс болған жері     ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] 
 |азаматтығы             = {{USSR}}&lt;br&gt;[[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|20px]] [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] (1917-1922)&lt;br&gt;[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1912-1917)
 |белсенді жылдары       = [[1938 жыл|1938]]-[[1957 жыл|1957]]
 |бағыты                 = 
 |киностудия             = [[Қазақфильм]] 
 |марапаттары            = 
 |imdb_id                = 
 |сайты                  =
}}

'''Шара (Гүлшара) Баймолдақызы Жиенқұлова''' ([[18 шілде]] [[1912 жыл|1912]], [[Алматы]] — [[21 мамыр]] [[1991 жыл|1991]], [[Алматы]]) — [[биші]], [[Педагогика|педагог]]. Қазақстанның халық артисі (1938; 1936 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген артисі).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://jasqazaq.kz/2016/12/16/bir-tamshy-zhas/|title=Бір тамшы жас|website=«Жас қазақ» ұлттық апталық газеті|date=2016-12-16|access-date=2021-03-17|archive-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219183401/http://jasqazaq.kz/2016/12/16/bir-tamshy-zhas/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* 1929 — 30 ж. [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазПИ]]-дің тарих факультетінде оқыды. 
* Өнер жолын [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Қазақ драма театрынан]] бастады.
Тұңғыш ойнаған рөлі — Б.Майлиннің “Майдан” пьесасындағы Пүліш. Бұдан кейін Еңлік, Қарагөз (М.Әуезовтің “Еңлік — Кебек” пен “Қарагөзінде”), т.б. рөлдерді сомдады. 
* 1934 ж. Музыкалық драма театрына (қазіргі [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Қазақ опера және балет театры]]) ауысты. Мұнда Әуезовтің “[[Айман — Шолпан операсы|Айман — Шолпан]]” музыкалық драмасында, Е.Г. Брусиловскийдің “[[Қыз Жібек]]”, “Жалбыр” және “[[Ер Тарғын]]” операларында ұлттық билерді орындады.
* 1936 ж. [[Мәскеу]]де өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысып, ұлттық би өнеріміздің әсемдігіне өзге халық өкілдерін тәнті етті. Қазақтың тұңғыш ұлттық балеті — “Қалқаман — Мамырда” (1938) Мамырдың партиясын орындады. 
* 1938 ж. “Амангелді” фильмінде Балымның рөлін экранға шығарды. 
* Балетмейстер Л.А. Жуковпен бірлесіп И.Н. Надировтың “Көктем” балетін қойды.
* 1940 — 1962 ж. Қазақ филармониясында қызмет етті.
* 1962 — 66 ж. Қазақтың ән-би ансамблін басқарды. 
* 1966 — 75 ж. [[Алматы музыка колледжі|Алматы хореографиялық училищесінің]] директоры болды. Осы жылдары ұлттық би өнерін дамыту үшін ел аралап, халықтың әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін, халық билерін зерттеді. Соның нәтижесінде “[[Тәттімбет Қазанғапұлы|Тәттімбет]]”, “Айжан қыз”, “[[Қара жорға]]”, “Қырық қыз” билері дүниеге келді. Жиенқұлова — сахналық образдардың ішкі жан сұлулығын бидегі пластикалық шешіммен шебер шендестіре білді. Гастрольдік сапармен көптеген шет елдерде болды. 1958 ж. Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. [[Сурет:Stamps of Kazakhstan, 2012-13.jpg|right|200px|thumb|[[2012 жыл|2012]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]]]]

== Шәкірттері ==
* Қазақстанның халық артисі Г.Талпақова
* Қазақстанның еңбек сіңірген артистері 
** Қ.Қарабалина
** Б.Байжұманова, т.б.

== Фильмографиясы ==
*1938 -  ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]'' - ''Балым''
*1957 -  ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' - ''балетмейстер''

== Марапаттары ==
* Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1968).
* [[Ленин ордені]]мен
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту
* “[[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет Белгісі]]” ордендерімен 
* медальдермен марапатталған.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965260958&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:18 шілдеде туғандар]]
[[Санат:21 мамырда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан бишілері]]
[[Санат:Қазақстан музыка педагогтары]]
[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры әртістері]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>mfbxzrdwe4tr39ku4vfwnq2jxm51kve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ шежіресі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29248</id>
    <revision>
      <id>3613269</id>
      <parentid>3272786</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33086-63</username>
        <id>182090</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */ Добавили информацию по энциклопедии казахских ру и жузов.</comment>
      <origin>3613269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21034" sha1="qhfnqpozdgaw9s8shxr1fdlkcgxvry2" xml:space="preserve">[[File:Қаракесек шежіресі.jpeg|thumb|Қаракесек шежіресі]]
ҚАЗАҚ ШЕЖІРЕСІ – тарих ғылымындағы халқымыздың шығу тегін, таралуын баяндайтын тармағы.

Шежіре қазақ, түрікмен, қырғыз, моңғол және т.б. халықтар арасында ауызша сақталған. Бұл халықтардың көне тарихы жөнінде айтылатын мағлұматтар “[[шежіре]]”, “[[тайра]]”, “[[тарих]]”, “[[сееджер]]” т.б. болып әр түрлі айтылғанымен “сақтау” деген мағынаны, ал семит-араб тілдерінде “ағаштың бұтағы” деген ұғымды білдіреді. Яғни, арабтар шежірені ата санаумен тікелей байланыстырса, түркілер көнені есте сақтау – тарихты айтумен, тарихпен бір деп түсіндіреді. Демек, шежіре біздің аталарымыз үшін тарих қызметін атқарған. Шежірешілдік көшпелі қоғам туғызған қажеттілік және көшпелілердің әдет-ғұрып, салт-санасының негізінде туған. Ол халықтың этник. құрылымын анықтауға, тұтастығын көрсетуге мүмкіндік беретін төл тарихымыздың нұсқасы, ұлттық рухани мәдениеттің құрамдас бір бөлігі. Ел арасында өткен өмір тарихын өте жақсы білген “шежіре адамдар” болған. Олар қазақтың ата-бабадан келе жатқан салт-дәстүрін, заңдарын, әдет-ғұрпын, ай-күн есептерін жақсы білген, көшпелілердің дүниетанымын жете түсінген, небір аңыз-әпсана, жырларды жадында сақтаған. Егер қазақ мәдениеті біртұтас дейтін болсақ, онда шежірені де осылай қарастыруымыз керек. Яғни, шежіренің ішінде аңыз бен шындық та, ертегі мен әпсана да, өнер мен ғылым да бар, ал дәстүрлі қазақ мәдениетінен осылардың біреуін жеке дара бөліп алып қарастыру мүмкін емес. 

Этнос және қоғам, мемлекет есебінде қазақтар өз бастауын Алаша ханнан алады. Түркілердің қара шаңырағына ие болып қалған қазақ елі үшін де, өзге түркі-моңғол елдері үшін де Алаша ханға байланысты айтылатын шежірелердің орны бөлек. Өз мемлекеттігін, елдігін танығысы келген халықтардың түркі-моңғол, қазақ ішінде сақталған [[Алаша хан]] жөніндегі аңыздарға жүгінері даусыз. 
Кейінгі орта ғасырлар тарихи оқиғаларын баяндайтын Қ. ш. жалпы түркі-моңғол шежіре дәстүрінің жалғасы ретінде қарастырылады. Оның нақты дәлелін ортағасырлық [[Рашид ад-Дин, Әбілғазы Баһадүр]], [[Өтеміс қажы]] еңбектерінен көруге болады. Далалық түркі-моңғол тайпаларында ерте кезден бері шежірені, тарихи деректерді хатқа түсіру дәстүрі болған. Мыс., Баһадүр “мен пақырдың алдында [[Иран]] мен Тұранда өткен Шыңғыс ұрпақтарының тарихы жазылған он сегіз байлам еңбек жатыр” деуі осыған айғақ. 
15–17-ші ғасырларда дүниеге келген Өтеміс Қажының “[[Шыңғыс наме]]сі”, [[Хафиз Таныш]]тың “[[Шараф-наме-ишахий]]”, [[Баһадүр]]дің“ [[Түрік шежіресі]]” шығармалары өткен тарихымыздың елеулі оқиғаларына тоқталып, айшықты кезеңдерін де тыс қалдырмаған. 15–16-шы ғасырларға қатысты деректердің мол жинағы [[М.Х. Дулат]]тың“[[Тарих-и Рашиди]]” шығармасы болып табылады. Екі бөлімнен тұратын бұл шығарма [[Моғолстан]] мен [[Қашқария]]ны мекендеген шағатай тұқымынан тараған хандардың саяси тарихы, дулат тайпасы және оның Шығыс Түркістанда билік құруы, моғолдардың тарихына қатысты бірнеше дерек келтіреді. Соның бірі [[Керей]] мен Жәнібектің соңына ерген жұртымен Моғолстанға қоныс аударғанын және қазақ атауын өзге жұрт бергендігін жазады. Қазақ елінің тарихын толықтыра түсетін келесі бір дерек [[Махмуд Абдоллах]] бен Уәлидің “Зубдат ал-асрары”. Ол қазақтардың орта ғасырлардағы көрші елдермен саяси қарым-қатынасының оқиғаларына толы. Дегенмен, халықтың төл тарихы шежіре мұрасында. Көне заманнан бері көшпелі тұрмыс құрып, ауыз әдебиетімен өмір сүрген қазақ тарихын зерттеуші ғалымдар негізгі дерек көзін шежіреден табады. Ел арасында айтылып келген тарихи оқиғалар 19-шы ғасырдың соңында қағазға түсіріліп, жинала бастады. Халықтың өткен тарихын баяндаған “Түрік, қырғыз-қазақ һәм хандар шежіресі” деген шежіре кітабының кіріспесінде Ш.Құдайбердіұлы ел ішінен естіген-білгенінен басқа, көне замандағы түрік, араб, парсы, қытай жазбалары мен орысша кітаптарды оқығаны жайлы жазады. Шежіре 1911-ші жылы Орынбор қаласында басылып шықты. Бұл шежіре турасында Әлихан Бөкейхан: “Мұнан бұрын қазақ шежіресі қазақ тілінде кітап болып басылған жоқ. Шәкерімнің бұл кітабы – қазақ шежіресінің тұңғышы; қазақ шежіресін білмек болған аға-іні іздегенді осы кітаптан табасың. Енді мұнан былай қазақ шежіресін жазбақ болған кісі Шәкерім кітабын әбден білмей қадам баспа” – дейді. Халық ауыз әдебиетін жинауда Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің де еңбегі зор. Оның қолжазбаларында көп шежіре жазылған. Көпеев: “Біздің бұл қазақта тасқа таңба басқандай анық шежіре жоқ... Естігенін ұмытпайтұғын, құлағының тесігі бар, кеудесінің есігі бар, ұқпа құлақ жандар болған. Сондай жандардың айтуымен кеудесі хат, естіген көргені жад болған қариялар кейінгіге ауыздан-ауыз алып айтумен үлгі-өсиет қалдырған” – деп халық мұрасының ауызша сақталып келгенін ескертеді. Көпеевтің шежіресінде қазақ тарихының елеулі кезеңдеріндегі тарихи оқиғаларға байланысты сақталған аңыз, әңгіме, мақал үлгілері көп. Алайда, Көпеевтің көп дүниелері әлі қолжазба күйінде, олар ғыл. тұрғыда зерттеліп, жинақталмаған. Ол тек [[2003]]-ші жылдан бастап қана қолға алына бастады. 

Жарық көрген құнды шежірелердің бірі – [[Құрбанғали Халид]]тың “[[Тауарих Хамса]]сы”. [[Шағатай тілі]]нде жазылған бұл туындыда қазақ елінің тарихы, әдет-ғұрпы, “қазақ” этнонимінің шығу тарихы, рулар жөнінде тың деректер кездеседі. Әсіресе, қазақтың қырғыз аталуы туралы жерлердің біз үшін мәні зор. Қазақтың төл деректерінен басқа қырғыз шежіре еңбектерінен де қазақ тарихына қатысты баяндалатын оқиғалар кездеседі. Мыс., “[[Тарих, түпкі аталар]]” деп аталатын [[1920]]-шы жылы жарық көрген Тоғолоқ молданың шежіресінде Есіркемеш ұрпағы Түгелбайдың Әулие Атада Ер Есім ханның еліне араласып, қосылып кеткені жөнінде жазылған әңгіме бар. Шежірелер қазақта, моңғолда, алты алашта хандар шежіресі болып басталады. Мұсылман дінінің әсерімен жазылған шежірелер де бар. 
  
Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңдегі көптеген ресейлік зерттеушілер шежірені, тарихты терең түсінбек түгіл қазақ, қырғыз елдеріне бір этнос ретінде қараған. Тек А.И. Левшиннен бастап қана орыстар қазақ пен қырғыз өз алдарына жеке-жеке этнос екенін айтады. Қ. ш-н зерттеуге ресейлік ғалымдардан [[Н.А. Аристов]], [[П.И. Рычков]], [[А.И. Тевкелев]], [[Г.Е. Грумм-Гржимайло]], [[В.И. Даль]], [[В.В. Бартольд]], т.б. көп үлес қосты. 19-шы ғасырмен 20-шы ғасырдың басында Қазақ шежіресін жасауға [[Ш.Уәлиханов]], [[Абай Құнанбайұлы|А.Құнанбаев]], [[М.Сералин]], [[М.Тынышбаев]], [[Н.Наушабаев]], т.б. көп еңбек сіңірді. Кеңес заманында шежіре ескінің қалдығы есебінде танылды, оның дамуына тосқауыл қойылды. Алайда, ғасырлар бойы қалыптасқан шежірешілік дәстүрді [[Халел Арғынбайұлы Арғынбаев|Х.Арғынбаев]], [[С.Толыбеков]], [[С.Мұқанов]], [[Владимир Андреевич Востров|В.Востров]], [[Марат Сәбитұлы Мұқанов (тарихшы)|М.Мұқанов]], т.б. ғалымдар жалғастырды. 
19-шы ғасырдың соңында қазақ шежірешілері бірнеше бағытты ұстанды және ел аузында сақталған, не хатқа түскен мұраларды өңдеп бір ізге түсірді. Құдайбердіұлы батыстық зерттеушілерге бағыт ұстанса, Халид шығысқа еліктеді. Көпеев қазақ ауыз әдебиетіне сүйенді. “М.Ж. Көпеев шежіресінің өзге шежірелерден өзгешелігі, ол әрбір аталарды баяндағанда, сол аталардың тұсында болған оқиғалар туралы ел аузында қалған ертегі-аңыздарды қоса айтады” деп жазады [[С.Мұқанов]]. Бұл жолды жалғастыру терең білімді, тілді, өнерді, әдебиетті, еур. гуманитарлық ғылымдарда қарастырылып жүрген ғыл.-зерт. әдістерін, еураз. дүниетанымды қажет етеді. Шежіремен жұмыс істеудің басты қиындығы – бірнеше дәуірдің тарихы бір-бірімен астасып жататындығында. Мыс., 15–17-ші ғасырлар тарихы Көпеев шежіресінде тікелей хандарға қатысты сипатталады. Ал, шын мәнінде ол жерде әңгіме Қазақ хандығының 15–17-ші ғасырлар тарихы туралы да болып отыр. Сол сияқты Құдайбердіұлы шежіресінде Қазақ мемлекетінің тарихы мен құрылымы жөніндегі мәліметтер ғыл. тұрғыдан түсіндіруді қажет етеді. Қазақ шежіресінен кісінің тегі, ата қонысы, қауымға қосқан үлесі, Отан қорғаудағы орны, меншігі, адами құқығы байқалады. Ру, бау, сан, тайпа, тұқым, тек, арыс, жүз, жұрт, ел, отан сияқты халықтың тарихын көрсететін мағлұматтар – шежіренің негізгі өлшемдері, тұтас этнос, халық тарихының сырын ашуға бірден-бір қажет деректер. Қазақ халқының ата шежіресі ерте кезден сақталған. Оған “Жеті атасын білмеген жетесіз”, “Жеті атасын білген ер – жеті рулы елдің қамын жер, Жалғыз өзін білген ұл – құлағы мен жағын жер” деген аталы сөздер дәлел бола алады. [[Жеті ата]] – қазақ халқының дәстүрлі салт-санасындағы әркімнің ата жағынан тегін таратудың нақтылы жүйесі. Қазақ баласы өзінен бастап әкесі, атасы, бабасы, т.б. жеті атасының нақты есімдерін кішкентайынан жаттап өседі. Әр ұрпақты шартты түрде 25 жастан есептесек, ол 175 жылды қамтиды. Сөйтіп, адамның жеке басының тағдыры арқылы, ата тегінің терең тамырларынан мағлұмат береді. Шежіре зерттеушілер: туыстас немесе көршілес бірнеше отбасы бір қоныста отырса – ауыл, ауылдас, көрші; іргесі алшақтау болса – жерлес. Жеті атадан құралғандар (бір атаның кіндігінен тарағандар) – қандас; бір ата 13 атадан асса – ру; бірнеше ру қандастықпен, не ортақ мүддемен біріксе – тайпа; өзара қоғамдасып, жүз болып қауымдасқан тайпалар біріксе – халық немесе ел, оның ішінде өзге ұлт, ұлыстармен саяси теңдігі болса – ұлыс, дербес шекара, саяси-экон. тәуелсіздікке қолы жетсе – мемлекет, тілі мен дәстүрі, мәдениеті, жері, әлеум. рух, жігері, этн. ерекшелігі ортақтасып, дараланса – ұлт болады деген тұжырымға тоқтаған. Сол сияқты “[[жеті ата]]”, “[[ата-бабалар]]”, “[[немере ағайын]]”, “[[жамағайын]]”, “[[қалыс ағайын]]” деген атаулардың да нақты анықтамасы бар. Жеті ата: әке, ата, әз ата (бұл үшеуі аталар), баба, тектік, төркін, тұқиян (бұл төртеуі бабалар). Осы жетеуі бірігіп “Ата-бабалар” аталады. Ал 3 ағайын, 15 ұрпақ былайша жіктеледі: а) Немере ағайын: бала, немере, шөбере, шөпшек, өбере; ә) Жамағайын: туажат, жүрежат, жекжат, жұрағат, жамағат; б) Қалыс ағайын: өркен, әулет, зәузат, жаран, қалыс. 15 буынды бұлайша бөлу қазақтардың өзін, ата-бабасын, өткен күнін, болашағын өмір бойы қадағалап, анықтап отыратынын көрсетеді. Қ. ш-нде рулар жүзге барып тіреледі. Жүз – тарихи-әлеуметтік категория. Ол, біріншіден, байтақ қазақ сахарасында ғасырлар бойы қалыптасқан көшпелі шаруашылықтың жер ыңғайына қарай орналасуына байланысты экон. мұқтаждықтан туған. Әрбір тайпалық одақ қыс қонысын, жаз жайлауын көшпелі тіршіліктің өзіндік ерекшелігіне орайластырған. Екіншіден, ел, отан, жер қорғау мүддесінен туындаған. Үшіншіден, жеті атаға дейін қан араластырмай, тұқым тазалығын сақтау арқылы этностың генетик. қорын аман алып қалуға бағытталған. Сөйтіп, ол белгілі бір геогр. шеңберде, белгілі бір ортада ортақ халықтық бақылауға алынған. Үш жүз бола отырып, қазақ елінің тәуелсіздігін, қазақ жерінің тұтастығын қорғаған. Ортақ тіл, діл, атамекен халықтың бірлігіне, мүдде бірлігіне қызмет еткен. Қ. ш-ндегі аңыздар жеке тұлғаны қасиетті, киелі етіп көрсетеді. Бұл Қазақ шежіресінің тек тарихи деректері қана емес, сонымен қатар өскелең ұрпақты ұлтын ұлықтау үшін тәрбиелік мәні болғандығын да аңғартады.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том&lt;/ref&gt;

Шежіре — бұл халқымыздың ата тегінің таралуын, шығу тегін дәлелдейтін маңызды ақиқаттық жол.

Қазір қазақ шежіресін білетін адамдар өте аз, әсіресе мына біз жастармыз. Сондықтан, мен төменде көрсетілгендей қазақ шежірелерін көрсетіп отырмын. Достар, әрдайым қазақ шежіремізді біліп, жеті аталарымызды ұмытпайық.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
* [http://tumalas.kz Бүкіл қазақ шежіресі]
*https://skezire.kz/kk/encyclopedia Қазақ рулары энциклопедиясы — 47 рудың
  тарихы, тамғасы, ұраны]
*

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Қазақ рулары}}
{{Суретсіз мақала}}</text>
      <sha1>qhfnqpozdgaw9s8shxr1fdlkcgxvry2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ұзақбай Қараманұлы Қараманов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29508</id>
    <revision>
      <id>3613068</id>
      <parentid>3542346</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14478" sha1="efab8yrjp9h4ba9kcicviw25aqnubga" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі           = Ұзақбай Қараманұлы Қараманов
| Шынайы есімі            = 
| Суреті                  = Qaramanov.jpg
| Сурет ені               = 
| Атауы                   = Қараманов, 1990 жылдар

| Титулы                  = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым депутаты]]
| Ту                      = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| Ту2                     = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады         = 1 желтоқсан 1999
| Басқаруын аяқтады       = 20 маусым 2007
| мәтін1                  = [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]]&lt;br&gt;[[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]]

| Титулы_2                = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Қазақстан Мемлекеттік кеңесшісі]]
| Ту_2                    = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg
| Ту2_2                   = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2       = қазан 1991
| Басқаруын аяқтады_2     = 1993
| Президент_2             = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Титулы_3                = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] 1-[[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|Премьер-Министрі]]
| Ту_3                    = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Ту2_3                   = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3       = 20 қараша 1990
| Басқаруын аяқтады_3     = 16 қазан 1991
| Ізашары_3               = лауазым пайда болды;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы ретінде өзі&lt;/small&gt;
| Ізбасары_3              = лауазым жойылды;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] ретінде [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]&lt;/small&gt;

| Титулы_4                = [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] XII және XIII сайланымдарының депутаты
| Ту_4                    = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Ту2_4                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Басқара бастады_4       = 25 наурыз 1990
| Басқаруын аяқтады_4     = 11 наурыз 1995
| тақырыпша1_4            = Төраға
| мәтін1_4                = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]]&lt;br&gt;[[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]]&lt;br&gt;[[Әбіш Кекілбайұлы]]

| Титулы_5                = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]]нің 11-[[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|төрағасы]]
| Ту_5                    = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Ту2_5                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Басқара бастады_5       = 27 шілде 1989
| Басқаруын аяқтады_5     = 20 қараша 1990
| Ізашары_5               = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізбасары_5              = лауазым жойылды;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Қазақ КСР Премьер-Министрі ретінде өзі&lt;/small&gt;

| Туған күні              = 20.8.1937
| Туған жері              = Ұялы ауылы, {{туғанжері|Арал ауданы|Арал ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні      = 25.09.2017
| Қайтыс болған жері      = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
| Жерленді                = [[Кеңсай зираты]] 
| Діні                    = 
| Жұбайы                  = Ұлдай Рахметоллаева 
| Балалары                = 3
| Партиясы                = {{Unbulleted list|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1967—1991)|[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] (1999—2017)}}
| Білімі                  = [[Самара мемлекеттік сәулет-құрылыс университеті|Куйбышев құрылыс институты]]
| Ғылыми дәрежесі         = Техника ғылымдарының кандидаты
| Атағы                   = полковник
| Қолтаңбасы              = 
| Commons                 = 
| Марапаттары             = {{Қатар
 |{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
 |{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
 |{{2 дәрежелі Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
 |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
 |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}
 |{{Парасат ордені}}
}}
}}

'''Ұзақбай Қараманұлы Қараманов''' ([[20 тамыз]] [[1937 жыл]], [[Қызылорда облысы]] — [[25 қыркүйек]] [[2017 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық және кеңестік мемлекеттік қайраткер, саясаткер, инженер және академик. 1990–1991 жылдары [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] тұңғыш әрі соңғы [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|Премьер-Министрі]], оған дейін 1989 жылдан бері [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] соңғы [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|төрағасы]] болды. 1994–1999 жылдары Құрылысшылар одағының Президенті болды.

== Өмірбаяны ==
[[Әлімұлы]] тайпасының [[Шекті]] руының Үсен бөлімінен шыққан.
* 1959 жылы [[Куйбышев]] ([[Самара]]) қаласындағы инженерлік құрылыс институтын бітірген. 
* 1959–1964 жылдары [[Шұбарқұдық]] автобазасында прораб, 
* «[[Қызылорда]] құрылыс» тресінде инженер, басқарма бастығы
* 1964–1980 жылдары «Алматы өнеркәсіп құрылысы» тресінде аға прораб, комбинат директоры, [[Қазақстан]] Компартиясы ОК-нің іс басқармасының қызметкері, Жеңіл және тамақ кәсіпорындары құрылысы басқармасының бастығы, Қазақ КСР ауыр өнеркәсіп министрлігінің [[Алматы]] құрылыс Бас басқармасының және Құрылыс индустриясы Бас басқармасының бастығы
* 1980–1984 жылдары Қазақ КСР жеңіл өнеркәсіп министрлігінің орынбасары, «Қазақтың су тасқындарынан қорғану құрылысы» Бас басқармасының бастығы
* 1984–1989 жылдары Қазақ КСР құрылыс министрлігінің 1-орынбасары, Қазақ КСР мемлекеттік жабдықтау комитетінің төрағасы қызметтерін атқарған. 
* 1989–1990 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
* 1990–1992 жылдары Қазақ КСР премьер-министрі болды. 
* 1991 жылғы қазаннан — ҚР мемлекеттік кеңесшісі. 
* 1993 жылғы сәуірден — Аралды құтқару Халықаралық қорының атқарушы директоры. 
* 1994 жылғы наурыздан — депутат, ҚР Жоғарғы Кеңесі Табиғатты пайдалану және экология комитетінің төрағасы, «Қазақстан халықтық конгресі» партиясынан ұсынылған.
* 1995 жылғы сәуірден — «Қазконтракт» республикалық келісімшарт корпорациясының вице-президенті. 
* 1998 жылғы сәуірден — «Қомақ-Инвест» қаржылай-кәсіпшілік тобының президенті. Бір уақытта, 1998 жылдан - ҚР Құрылысшылар одағының президенті. 
* 1999 жылғы қазаннан — ҚР Парламенті Мәжілісі 2-шақырылымының депутаты (№37 Қызылорда облысының Аралмаңы сайлау округінен, «Отан» РСП атынан). Аймақтық дамыту және экономикалық қайта құру комитетінің мүшесі. 
* 2004 жылғы қазаннан 2007 жылға дейін — ҚР Парламенті Мәжілісі 3-шақырылымының депутаты. 
* ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің 11, 12, 13-шақырылымдарының депутаты. 
* КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қызылорда, Гурьев және Талдықорған облыстарынан ұсынылған. КОКП ОК (1990-1991), Қазақстан Компартиясы Саяси бюросының (1990-1991), ҚазКСР Президенттік кеңесінің (1990) мүшесі. Қазақстан Құрылысшылар одағының негізін салушы.

== Марапаттары ==
Қараманов
* II дәрежелі [[Барыс ордені]]мен;
* [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту]] ордендерімен;
* [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің медальдарымен;
* ҚР мерейтой медальдарымен;
* [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамоталарымен;
* [[КСРО Министрлер кеңесі]] сыйлығымен;
* [[Еуропа]] қоршаған ортаны қорғау облыстық «[[Алтын глобус]]» сыйлығымен;
* [[Қызылорда облысы]]ның Құрметті азаматтығымен
марапатталған.

== Шендері, әскери атақтары ==
Әскери атағы — отставкадағы [[полковник]].

== Отбасы ==
Қараманов үйленген болатын. Жұбайы — Раметоллақызы Ұлдай (1937 жылы туған). Ұлдары: Асқар (1961 жылы туған), Нұрлан (1965 жылы туған), Дәулет (1970 жылы туған) Қарамановтар.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан үкіметі басшылары}}

{{DEFAULTSORT:Қараманов, Ұзақбай Қараманұлы}}
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан вице-министрлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің 13-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің II шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қызылорда облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]]
[[Санат:КСРО Министрлер Кеңесі сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Самара инженерлік құрылыс институты түлектері]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>efab8yrjp9h4ba9kcicviw25aqnubga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29874</id>
    <revision>
      <id>3613069</id>
      <parentid>3542347</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16764" sha1="a72g4scxk020rc5ddnw62u5nz1pybf7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев

 | Титулы_3            = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті|Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрі]]
 | Ту_3                = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Ту2_3               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3   = қазан 1995
 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 1997
 | Президент_3         = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Премьер_3           = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]
 | Ізашары_3           = [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов|Амалбек Тшанов]]
 | Ізбасары_3          = лауазым жойылды
 | Басқара бастады_4   = қыркүйек 1993
 | Басқаруын аяқтады_4 = қазан 1994
 | Премьер_4           = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]
 | Президент_4         = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_4           = лауазым пайда болды;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Мемлекеттік сәулет және құрылыс комитетінің төрағасы ретінде өзі&lt;/small&gt;
 | Ізбасары_4          = [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов|Амалбек Тшанов]]
 | Титулы_5            = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1990)|Мемлекеттік сәулет және құрылыс комитетінің]] төрағасы
 | Ту_5                = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Ту2_5               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5   = желтоқсан 1990
 | Басқаруын аяқтады_5 = қыркүйек 1993
 | Президент_5          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_5            = [[Фарит Хабибрахманұлы Ғалымов|Фарит Ғалымов]]
 | Ізбасары_5           = лауазым жойылды;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрі ретінде өзі&lt;/small&gt;
 | Титулы_6             = [[КСРО]] [[КСРО халық депутаттарының съезі|халық депутаты]]
 | Ту_6                 = Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg
 | Ту2_6                = Flag of the Soviet Union.svg
 | Басқара бастады_6    = 25 мамыр 1989
 | Басқаруын аяқтады_6  = 5 қыркүйек 1991
 | тақырыпша1_6         = Төраға
 | мәтін1_6             = [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]]&lt;br&gt;[[Анатолий Иванович Лукьянов|Анатолий Лукьянов]]
 | Титулы_7            = [[Қазақстан КП Гурьев облыстық комитеті|Гурьев облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_7                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_7               = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_7   = 24 желтоқсан 1985
 | Басқаруын аяқтады_7 = 11 мамыр 1990
 | Ізашары_7           = [[Оңайбай Көшекұлы]]
 | Ізбасары_7          = [[Ғазиз Алдамжаров]]
 | Титулы_8            = [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің XI сайланым депутаты
 | Ту_8                = Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg
 | Ту2_8               = Flag of the Soviet Union.svg
 | Басқара бастады_8   = наурыз 1984
 | Басқаруын аяқтады_8 = наурыз 1989
 | тақырыпша1_8        = Төраға
 | мәтін1_8            = [[Василий Васильевич Кузнецов|Василий Кузнецов]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})&lt;br&gt;[[Андрей Андреевич Громыко|Андрей Громыко]]&lt;br&gt; [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]]
 | Титулы_9            = [[Алматы|Алматы қалалық атқару комитетінің]] төрағасы
 | Ту_9                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_9               = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_9   = наурыз 1983
 | Басқаруын аяқтады_9 = желтоқсан 1985
 | Ізашары_9           = [[Ақан Жолаұлы Қойшыманов|Ақан Қойшыманов]]
 | Ізбасары_9          = [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов|Заманбек Нұрқаділов]]
 | Титулы_10           = [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің XI және XII сайланымдарының депутаты
 | Ту_10               = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_10              = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_10  = 1979
 | Басқаруын аяқтады_10 = 1989
 | тақырыпша1_10       = [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі#Жоғарғы Кеңес төрағалары тізімі|Төраға]]
 | мәтін1_10           = [[Қилыбай Үсенұлы Медеубеков|Қилыбай Медеубеков]]

 | Қайтыс болған күні  = 
 | Қайтыс болған жері  = 
 | Жерленді            = 

 | Партиясы            = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1965—1991)&lt;/small&gt;
 | Білімі              = 1) [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылық институты]]&lt;br&gt;2) [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]&lt;br&gt;3) [[Жоғарғы партия мектебі|Алматы жоғарғы партия мектебі]]
 | Ғылыми дәрежесі     = 1) [[Ғылым кандидаты|Экономика ғылымдарының кандидаты]]&lt;br&gt;2) Техника ғылымдарының докторы
 | Туған жері          = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жұбайы             = Раиса Құлыбаева
 | Балалары           = '''ұлдары '''&lt;br&gt;[[Талғат Асқарұлы Құлыбаев|Талғат]] (1960 туған)&lt;br&gt;[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур]] (1966 туған)
 | Туған күні         = 01.07.1937
 | Атағы              = Запастағы полковник
 | Марапаттары        = '''Қазақстан'''&lt;br&gt;
{{Қатар
 |{{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}}
}}
{{Қатар
 |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
 |{{Астанаға 20 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
 |{{Тыңға 50 жыл медалі}}
 |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}
 |{{Астанаға 10 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
 |{{Барыс ордені}}
 |{{Отан ордені}}
 |{{Астана медалі}}
}}
{{Қатар
 |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
 |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}
 |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
}}
'''КСРО'''&lt;br&gt;
{{Қатар
 |{{Құрмет Белгісі ордені}}
 |{{Халықтар Достығы ордені}}
}}
{{Қатар
 |{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} 
 |{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}
 |{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
}}
'''Ресей'''&lt;br&gt;
{{Қатар
 |{{Достық ордені (Ресей)}}
}}}}

'''Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев''' ([[1 шілде]] [[1937 жыл|1937]], [[Алматы]]) — кеңестік және қазақстандық мемлекеттік қайраткер, саясаткер, инженер және академик. 1993–1994 және 1995–1997 жылдары [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті|Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрі]]. ҚР еңбек сіңірген инженері және құрылысшысы. Миллиардер [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаевтың]] әкесі.

==Қызметі==
[[Алматы]] қаласындағы құрылыс мекемелерінде инженер, басшылық қызметтерде (1961–83) болды. [[Алматы]] қалалық атқару комитетінің төрағасы (1983–85), [[Гурьев]] (қазіргі [[Атырау]]) облысы партия комитетінің 1-хатшысы (1985–90), Республика мемлекеттік құрылыс комитеті төрағасының 1-орынбасары, төрағасы (1990–93), [[Қазақстан|ҚР]] Тұрғын үй және құрылыс министрі (1993–94 және 1995–97), [[Қазақстан|ҚР]] [[Үкімет|Министрлер Кабинеті]] жанындағы &quot;Материалдық қорлар жөніндегі&quot; мемлекеттік комитет төрағасы (1994–95), [[Қазақстан|ҚР]] [[Энергетика]], индустрия және сауда министрілігіне қарасты Тұрғын үй және құрылыс саясаты комитетінің төрағасы (1997–98) қызметтерін атқарған. 1998 жылдан «[[Жібек жолы]] – Қазақстан ұлттық компаниясы» АҚ-ның президенті.

==Марапаттары==
«Новые ресурсосберегающие технологии модифицированных строительных материалов» ''(Түрлендірілген құрылыс материалдарын үнемдеудің жаңа технологиялары)'' тақырыбында докторлық диссертация қорғады. ҚР Мемлекетінің (2003), ЮНЕСКО-ның Халықаралық сыйлықтарының лауреаты.

«Отан» (1997), Халықтар достығы, «[[Құрмет Белгісі]]» ордендерімен және медальдармен марапатталған.&lt;ref&gt;“Қазақ Энциклопедиясы”&lt;/ref&gt;

==Отбасы==
* Үлкен баласы — [[Талғат Құлыбаев]] — [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ҚР Ішкі істер министрлігі]] Алматы академиясының бастығы (2010-2018), [[Оңтүстік Қазақстан|Оңтүстік-шығыс]] көлік басқармасының басшысы (2005-2010), [[Жамбыл облысы]] Ішкі істер департаментінің бастығы (2000-2005), заң ғылымдарының докторы, полиция генерал-майоры. Әйелі - Нәйлә Бегалықызы Құлыбаева (тумасында Тоқалова) - жылжымайтын мүлікті жалға беру , пайдаланумен айналысатын екі компанияның және мейрамхана бизнесі мен тамақ жеткізумен айналысатын компанияның басшысы.
**Балалары:
**Бексұлтан (1984 жылы туған) - «Теміржол Құрылыс-Атырау» ЖШС Ақтөбе филиалына , шикі мұнай және ілеспе газ өндірумен айналысатын компанияға және 2010 жылы құрылған несие серіктестігіне иелік етеді
**Әлібек (1989 жылы туған)
* Кіші баласы [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]]  — [[Азия Олимпиада кеңесі|Азия Олимпиадалық кеңесінің]] вице-президенті (2016 жылдан бастап), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиадалық комитеті|Ұлттық Олимпиадалық комитетінің]] президенті  (2015-2024), [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы»]] (2009-2011) және [[Қазатомөнеркәсіп|«Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы»]] Директорлар кеңесінің төрағасы (2008-2012). Әйелі - [[Динара Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева]] (ҚР бұрынғы президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың ортаншы қызы, [[1967 жыл]]ы туған). [[Forbes]] журналына шыққан дүние жүзіндегі миллиардерлер тізіміне Орталық Азиядан енген жалғыз әйел ([[2019 жыл]]дың мамыр айында оның жеке өзінің дәулеті 3,1 миллиард долларға бағаланған).

Тимур ұлынан көрген төрт немересі бар: Алтай ([[1990]] ж.т) , Дениза ([[2004]] ж.т) , Нәби ([[2008]] ж.т) және Алишия ([[2010]] ж.т ).&lt;ref&gt;[http://www.zonakz.net/articles/29147 Тимур Құлыбаев тағды да әке атанды]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КСРО халық депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Алматы әкімдері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]]
[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>a72g4scxk020rc5ddnw62u5nz1pybf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олжас Омарұлы Сүлейменов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39243</id>
    <revision>
      <id>3613189</id>
      <parentid>3612870</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Серик Жунусов|Серик Жунусов]] ([[User talk:Серик Жунусов|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3556238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46619" sha1="5ntujcu7aoxqlh2ptek7s2pkxdquloa" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Олжас Омарұлы Сүлейменов
 |Суреті              =Oljas Suleymenov.jpg 
 |Суреттің аты        =Олжас Сүлейменов 
 |Туған күні        = 18.5.1936
 |Туған жері        = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}&lt;br&gt;{{USSR}} (1936-1991)
 |Ұлты                = [[қазақтар|қазақ]]
 |Мансабы             = [[жазушы]], [[ақын]], [[тілтанушы]], [[саясаткер]]
 |Шығармашылық жылдары   = 
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = [[орыс тілі|орысша]]
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}
'''Олжас Омарұлы Сүлейменов''' (18 мамыр [[1936 жыл]], [[Алматы]]) — қоғам қайраткері, қазақ ақыны, жазушы, лингвист-ғалым, [[Қазақстанның халық жазушысы|Қазақ КСР Халық жазушысы]] (1990), [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] (2016)&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/kk/1131150-nazarbaev-olzhas-suleymenovke-qazaq.html Назарбаев Олжас Сүлейменовке «Қазақстанның Еңбек Ері» атағын берді]&lt;/ref&gt;. Халықаралық антиядролық [[Невада-Семей|&quot;Невада-Семей&quot;]] қозғалысының негізін салушысы.

== Өмірбаяны ==
Олжас Сүлейменов [[1936]] жылғы [[мамырдың 18]] күні [[Алматы|Алматы қаласын]]да дүниеге келген. Әкесі – Омархан Сүлейменұлы, қазақ кавалерия полкінің офицері. Шешесі – Бәтима Насыржанқызы Беделбай. Нағашы атасы Насыржан Беделбай – белгілі көпес Ғабдұлуәлиевтің сауда үйінде коммерциялық басқарушы еді.

[[Арғын]] тайпасы [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руының [[Айдабол би|Айдабол]] тармағынан тарайды. Олжас – Жаяу Мұсаның бесінші ұрпағы. Шежіресі: '''Айдабол''' — Малғозы — Толыбай — Орман — Төбет — Байжан — '''Жаяу Мұса''' — Тайжан — Ақтай — Сүлеймен — Омархан — '''Олжас.''' &lt;ref&gt;http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/tolybayuly/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302062731/http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/tolybayuly/ |date=2013-03-02 }}&lt;/ref&gt;

Белгілі түркітанушы ғалым [[Лев Николаевич Гумилев|Лев Гумилев]] Олжасқа әкесі Омархан атылмай тұрып, екеуі бірге Норильскідегі лагерьде бірге отырып шыққанын айтқан.&lt;ref&gt;''Сапаралы Б.Т.'' Олжастың балалық шағы. — Алматы: Қағанат, 1996. — С. 5—15, 25—45. — 72 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7667-4034-4&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

=== Алғашқы жылдары ===
1954 жылы Олжас мектеп бітіріп,  [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]нің Геология факультетіне түседі. 1959 жылы оқуын аяқтап, инженер-геолог мамандығын алып шығады. Студент кезінде геологиялық барлау жұмыстарына қатысқан.

[[1955 жыл]]дан бастап әдеби жолы басталады. Ал [[1959 жыл]]ы Мәскеудегі А.М. Горький атындағы Әдебиет институтының ақындық аударма ісі бөліміне түседі. 1961 жылы оқуын аяқтамас бұрын тоқтатуға мәжбүр болды.

[[1959 жыл]]ғы маусымда Олжастың өлеңдер топтамасы алғаш рет орталық басылымда жарық көрді.

[[1962 жыл|1962]]–[[1971 жыл|1971]] жылдарда [[Казахстанская правда|&quot;Казахстанская правда&quot;]] газетінің әдеби қызметкері; [[Қазақфильм|&quot;Қазақфильм&quot;]] киностудиясы сценарлық-редакциялық алқасының бас редакторы; [[Простор|&quot;Простор&quot; журналында]] журналистика бөлімінің меңгерушісы болып қызмет атқарды.

=== Жарқын шағы ===
[[1971 жыл|1971]]–[[1981 жыл|1981]] жылдарда [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның басқарма хатшысы;

[[1972 жыл]]дан бастап Азия мен Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі қазақ комитеттің төрағасы болды. 1975 жылы Азия мен Африка жазушыларының 5-конференциясын Алматы қаласында өткізу идеясының құрылтайшысы еді.

1970 жылдардың басынан 1980 жылдардың соңына дейін Азия мен Африка жазушыларымен байланыс жөніндегі Кеңестік комитеттің төраға орынбасары болып қызмет етті.

1975 жылы [[Аз и Я|&quot;Аз и Я&quot;]] кітабы жарық көрді. Бұл кітап Мәскеуде теріс резонанс тудырып, оған тыйым салынды. Олжастың туындылары 8 жыл бойы басылымға түспей, ақын мүлде жазбай кетті.

[[1980 жыл|1980]]–[[1983 жыл|1984]] жылдарда [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты, әрі Президиум мүшесі. 1984—1989, 1989—1991 жылдарда [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты.

[[1981 жыл]]ы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] ХХVI съезінің делегаты.

[[1981 жыл|1981]]–[[1983 жыл|1983]] жылдары Қазақ КСР кинематография жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы болды. Олжас Сүлейменовтың арқасында 1984 жылғы жазда Сергей Соловьевтің [[С.А.Герасимов атындағы Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты|ВГИК]]-тегі шеберханасы Республикалық байқау жарияланды. Сөйтіп қазақ киноматографиясында &quot;тың толқынның&quot; пайда болуына ықпалын тигізді.

[[1984 жыл|1984]]–[[1992 жыл|1992]] жылдары [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының бірінші хатшысы, КСРО Жазушылар Одағының хатшысы болды.

1989 жылғы [[ақпан]]да халықаралық [[Невада-Семей|&quot;Невада-Семей&quot;]] ядролық қаруға қарсы қозғалысын құрып, оның Президенті атанды. Қозғалыс мақсаты – [[Семей полигоны|Семей ядролық сынақтар алаңын]] және дүниежүзіндегі басқа да ядролық сынақ алаңдарын жабу еді.  Антиядролық қозғалыс түпкі мақсатына жетіп, сынақтар тоқтатылды, ал полигон жабылды. Кейіннен &quot;Невада-Семей&quot; қозғалысы &quot;Қазақстан халық конгресі&quot; партиясы болып жаңадан құрылды.

1991–1995 жылдары Олжас Сүлейменов &quot;Қазақстан халық конгресі&quot; партиясының төрағасы болды. Оған қоса, 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.

[[1995 жыл|1995]] жылғы [[тамыз]]дан бастап [[Италия|Италия республикасындағы]], оған қоса [[1996 жыл|1996]] жылғы [[сәуір]]ден бастап [[Грекия|Грекия республикасы]] мен [[Мальта|Мальта республикасындағы]] Қазақстан Республикасының Төтенше және Өкілетті елші қызметін атқарды.

Елші қызметінде әдеби миссиясын жалғастырып, Рим қаласында 1998 жылы &quot;Жазу тілі&quot; ''(&quot;Язык письма&quot;, адамзат жазуы мен тілінің шыққан тегі туралы)'' мен &quot;Құдайдың күлкісі&quot; ''(&quot;Улыбка бога&quot;)'', 2001 жылы &quot;Айқас параллельдер&quot; ''(&quot;Пересекающиеся параллели&quot;ғ түркі-славян тілдері туралы)'', 2002 жылы &quot;Ежелгі түркілер&quot; ''(&quot;Тюрки в доистории&quot;, ежелгі түркілердің тілі мен жазуының шыққан тегі туралы)'' кітаптары жарық көреді. 2002 жылы &quot;Тюрки в доистории&quot; атты кітабы түркітану саласында көрнекті жетістіктері үшін Күлтегін сыйлығын алды.

2001 жылдан бастап Қазақстанның [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-]]&lt;nowiki/&gt;дағы тұрақты өкілі.

2022 жылы &quot;Байтақ&quot; халық экологиялық партиясы&quot; Олжас Сүлейменовты [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы]]на ұсыну идеясын қозғады.

=== Отбасы ===
Жұбайы – Маргарита Владимировна&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/society/194745-mneniya-kazahstanczev-o-mezhnaczionalnyh-brakah-razdelilis/ Мнения казахстанцев о межнациональных браках разделились | NUR.KZ.]&lt;/ref&gt;, 2023 жылы қайтыс болды.

Қыздары: Динара, Мәдина, Ләйлә.

Динара қызынан екі жиені бар: Дәмелі мен Димаш.

Өз атына жазып алған жиені Ескендір Сүлейменовты 2018 жылғы 22 маусым күні Қызылорда облыстық ІІД басшысының қызы көлікпен қағып кетті. Ескендір апатта дүниеден өтті.

==Ақындық==
Олжас Сүлейменов өлеңдерін орыс тілінде жазып, басында тек Қазақстанда ғана танымал еді. Бүкіл одаққа есімі алғаш рет [[1961 жыл]]ғы көктемде шыққан. Әдеби институттағы оқуынан шығып кеткен соң, [[Алматы]]ға қайтып оралып, &quot;Казахстанская правда&quot; газетінде жұмыс істей бастады. 11 сәуір күні [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңырда]] болып жатқан оқиғаларды біліп, газет редакторы Федор Боярский Олжасқа &quot;адамның ғарышқа ұшуы туралы&quot; өлең жазуды ұсынды. Түні бойы тыңбай жазып, 12 сәуір күні [[Юрий Алексеевич Гагарин|Гагарин]] ғарышқа ұшқанын елге жария салғанда Сүлейменовтың өлеңі газет бетіне шығып, Қазақстанның бүкіл қалаларында қуанышты хабар ретінде таратылды. Бұл оқиғадан шабыттанған Олжас небәрі бір аптаның ішінде осы өлеңін ірі '''&quot;Адамға табын, Жер, енді!&quot;''' поэмасына айналдырды. Бұл поэма [[Мамыр|мамыр айында]] жарық көрді.

Кейін Сүлейменов бұл туралы: &quot;Менің поэмам бүкіл Орталық телеарналар мен радиотолқындарды паш етті, ірі газеттерде басылып жатты. Апта сайын мені зауыттарға, фабрикаларға, студенттік аудиторияларға шақырып, кездесу өткізетін. Бұл менің үлкен жетістігім!&quot; деп айтқан. Олжастың бұл поэмасы Қазақстан [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомолы]] Орталық комитетінің сыйлығына ие болды. Бұл Олжастың алғашқы мемлекет тарапынан берілген сыйлығы еді.

25 жасар Олжас Сүлейменовты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Еуропа]]ға баратын кеңестік делегацияларға қоса бастады. Олжас өз поэмасын [[Париж]]дегі Сорбонна мен Нью-Йорктегі [[Колумбия университеті|Колумбия Университетінде]] оқыған. Сүлейменовты оқуынан шығарған әдеби институт директоры Серегин жақын арада оған телеграмма жолдап, әдеби институтқа оралуын сұраған. Кейіннен Олжас Сүлейменовтың &quot;Адамға табын, Жер, енді!&quot; поэмасынан үзінді Гагариннің бейіттасына қашалады.

Сүлейменовтың танымалдық лебіне ілесіп, [[1961 жыл]]ы &quot;Арғымақтар&quot; атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. [[1962 жыл]]ы &quot;Жарық түндер&quot; ''(&quot;Солнечные ночи&quot;)'' өлеңдер жинағы жарық көрді. Бұл өлеңдер жинағы   IV Бүкілодақтық жас жазушылар жиналысында атап өтіліп, Николай Тихонов Олжасты ауыз толтырып мақтады.

1964 жылы шыққан &quot;Шығыстың құтты уақыты&quot; (&quot;Доброе время восхода&quot;) атты өлеңдер жинағы [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|Бүкілодақтық Лениндік коммунистік жастар одағының]] Орталық Комитетінің сыйлығына ие болды. Әдеби сыншы Лев Аннинский Олжастың одақтық деңгейдегі танымалдығын келесідей түсіндіреді:

{{start citation}}Ақын Олжас өркениеттер қиылысында, мәдениеттер қиылысында қалыптасты. Өз бойында жастық қызба мінез бен сауаттылықты, үлгілік экспрессия, әлем өркениетіне филологиялық сезімді ұштастырады. Сүлейменовтың шығармаларында Пушкин, Уәлиханов, Конфуций мен Тагор үйлеседі. {{end citation}}

Сүлейменовтың өлеңдері мен поэмалары қоса алғанда [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]], [[Неміс тілі|неміс]], [[Испан тілі|испан]], [[Чех тілі|чех]], [[Поляк тілі|поляк]], [[Словак тілі|словак]], [[Болгар тілі|болғар]], [[Мажар тілі|мажар]], [[Моңғол тілі|моңғол]] және [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріне аударылған. Ақын шығармашылығы [[Франция]]да ерекше танымал болды. Оның өлеңдері былай тұрсын, бірнеше тұтас өлең жинақтары тәржімаланды.

1969 жылы Олжас КОКП қатарына кірді. 1970 жылы [[Владимир Ильич Ленин|Ленинның]] туғанына 100 жыл толуына орай, Олжастан поэмаға тапсырыс берді. Бірақ поэманың орнына баспаға өзінің &quot;Глиняная книга&quot; шығармасын алып келіп, бүкіл кеңестік зиялы қауым оны өте жоғары бағалады. Бұл поэмасы Сүлейменовтың ең үздік туындысы болып саналады. Бірақ Абай атындағы мемлекеттік сыйлықты мүлде басқа &quot;Синие острова&quot; поэмасы үшін алады.

 [[Сурет:Олжас Сүлейменов1.jpg|thumb|left]]

== Зерттеулері ==
Олжас тілтанушы ретінде көбінекей [[көне түркі тілі]]н зерттеді, әсіресе шумерлер және шумер тілі туралы зерттеулері батыс ғалымдарының көне тіл үнді-еуропа тілдерінен бастау алады дейтін қасаң теориясына пәрменді соққы берді.

Зерттеулері ретінде төмендегі бірнеше кітапті айтуға болады:
* [[1975 жыл|1975]] жылы жарық көрген «[[Аз и Я]]» кітабі [[Түркілер|түркі]] және [[Славяндар|славян]] [[халық]]тарының ежелгі жазба ескерткіштеріне арналған. Тым-тым арғы, есте жоқ ескі замандағы ұлт пен ұлыстардың тілі, ғұрып-әдеті сөз болған бұл кітапті кейінгі зерттеушілердің тамаша қолғанаты, оқушылардың, қызығушылардың сүйіп оқыр ғылымнамасы деуге болады. Әсіресе кітаптың Шумернама бөлімі оқырманды тың да, тілсім қиялдарға бастайды. Кітаптың соңы 1001 сөз атты этимологиялық сөздікке ұласып, бұрынғыдан кемелдене түсті.
* «1001 сөз» жазу мен таңбаның тарихы туралы шығарма, кітап әрқилы мәдениеттің кездейсоқ, жеке дара пайда болмастан бір-біріне тығыз байланыса отырып туылатынын, дамитынын осы ''1001 сөзді'' дәйек ете отырып дәлелдеуге тырысады.
* 1998&amp;nbsp;ж. жарық көрген «Жазу тілі» кітабы тарихқа дейіңі мәдениетке көзқарас, мұнда автор шығандай шырқап сонау майя тілі мен [[қытай тілі]] арасындағы байланысты зерттейді.
* «Тaрихқа дейінгі түркілер» кітабында [[Славян тілдері|славян]] және [[Түркі тілдері|түркі]] тілдерінің, атап айтқанда, көне [[Қазақ тілі|қазақ]] және көне [[Орыс тілі|орыс]] тілдерінің ежелгі өзара байланысы туралы айтылады. Жазушының ондаған жылдар бойы тынымсыз ізденуінің нәтижесінде табылған екі халықтың осындай әрекетке түсуіне қатысты материалдар ''көне қазақ тілі'' деген терминді алғаш рет қолдануға мүмкіндік берді. Кітапта бұл терминнің дұрыс екендігі толық дәлелденеді.

=== Аз и Я ===
&quot;Слово о полку Игореве&quot; немесе [[Игорь жасағы туралы жыр|&quot;Игорь жасағы туралы жыр&quot;]] –Ежелгі Русь әдеби ескерткіші. Жырда 1185 жылы Игорь Святославұлы бастаған русь кінәздерінің половшыларға сәтсіз аяқталған жорығы туралы айтылады. Жыр шамамен 1185 жылы жазылған деген болжам бар. Бұл дастан ежелгі орыс тілінде жазылған деп есептеледі, бірақ орыс лингвистері бірнеше ғасыр бойы дастанның біраз бөлігін түсіне алмай, бұрмалап түсіндірген. Олжас Омарұлы Сүлейменов бұл дастанға алғаш рет [[1960 жыл]]ы әдеби институт студенті кезінде қызығушылық танытқан.

Олжастың шығармалары орыс тілінде жазылса да, өзі қазақ тілін жақсы меңгерген. Оған қоса, Олжас лингвист, яғни тіл ғылымының маманы болған соң, &quot;Слово о полку Игореве&quot; дастаны ол үшін мүлде қиындық тудырған жоқ. Жас лингвист жырдың түсініксіз сөздерінің сырын ашып, ауқымды зерттеу жұмысын жаза бастайды. 1962 жылдан бастап жыр туралы еңбектері жарық көре бастайды.

==== АЗиЯлық пайымдау ====
1963-1966 жылдар аралығында [[Қазақ ұлттық университеті|Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінде]] аспирантурада жүрген кезінде &quot;Игорь жасағы туралы жырдағы&quot; тюркизмдер&quot; ''(&quot;Тюркизмы в &quot;Слове о полку Игореве&quot;)'' атты кандидаттық диссертация әзірлейді. Олжас Сүлейменов дастанды қостілді деп санап, бұл тақырып аясында ауқымды зерттеу жүргізді. Автор дастан половец-орыс тілдері араласқан шығарма, екі тілдің арасында айқын шекара болмай, бірі екіншісін жалғап жырлайтын дастан екенін дәлелдеді. Оған қоса, автор дастандағы тюркизмдер, яғни түркі сөздері кейін орыс тіліне еш өзгеріссіз енгені туралы пайымдайды. Бұл тақырыпты кеңінен [[1975 жыл]]ы жарық көрген &quot;АЗиЯ. Книга благонамеренного читателя&quot; атты кітабында ашады.

Олжас Сүлейменов &quot;АЗиЯ&quot; кітабында ежелгі русь халқы билингв – қостілді екенін ашық тұжырымдайды. Бұл идеясын жыр екі тілді түсінетін аудиторияға арналғанын, яғни орыс тілін білген адам, половшылар тілін де білгенін көрсету арқылы негіздейді. Сүлейменов қостілді русь халқы идеясын тек бір &quot;Игорь жасағы туралы жыр&quot; негізінде ғана емес, саналуан дереккөздер арқылы дәлелдеуге тырысты.

==== Кеңестік қыспақ ====
[[Империализм]] мен руссоцентризмді ұстанған Кеңес идеологиясы [[Моңғол шапқыншылығы]], Русь кінәздерінің [[Алтын Орда|Алтын ордаға]] бағынған кезеңінде орыс тіліне мардымсыз ғана &quot;кумыс&quot;, &quot;аркан&quot; сияқты тюркизмдер енді деп қабылдайтын. Бірақ Олжас Сүлейменов &quot;АЗиЯ&quot; кітабында Кеңес идеологиясының көзіне көрінбейтін, әркез орыс сөздері болып саналған орыс тіліндегі тюркизмдерді ашып көрсетті. Орыс академиктер қауымы бұл кітапты &quot;ұлы&quot; орыс тіліне бұрын-соңды болмаған қол сұқпа деп қабылдады.

&quot;АЗиЯ&quot; кітабы қоғамда үлкен резонанс тудырды. Кітапқа кеңестік заманға тән [[Ұлтшылдық|«ұлтшылдық»]], '''[[Түркішілдік|«пантюркизм»]]''', «әдістемелік қателер» сияқты айыптар тағылды. Партия басшылығы тез арада кітапқа қатысты жедел шаралар қолданды. [[КОКП ОК саяси бюросы|Мәскеудегі басшылықтың]] нұсқауымен Қазақстан компартиясының орталық комитеті '''кітапқа теріс баға берді.''' &quot;АЗиЯ&quot; кітабы сатылымнан шығып, дүкен сөрелерінен, кітапханалардан алынды және жойылды. Бұл кітапты басуға рұқсат берген баспа директоры қызметінен босатылды. Ал автор Олжас Сүлейменовтың шығармалары санкцияға түсіп, 8 жыл бойы мүлде жарық көрмей кетті.

Республика басшысы [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаевтың]] [[КОКП ОК бас хатшысы|КСРО басшысы]] [[Леонид Ильич Брежнев|Брежневке]] жеке өтінішімен ғана Сүлейменов &quot;қатаң сөгіс&quot; алып қана құтылды. Сүлейменов сол заманда үлкен танымалдыққа ие болған соң, Сүлейменов ісін [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] ОК қарауы тиіс еді. Бірақ Брежнев нұсқауымен іс Орталық комитеттен [[КСРО Ғылым Академиясы]]ның қарауына тапсырылды. &quot;АЗиЯ&quot;-ға тыйым салынғаннан кейін, бұл кітапқа КСРО-ның түркі халықтары қызыға бастады. Тәуелсіздік алған соң, бұл кітап қайта басылды.

&quot;АЗиЯ&quot; кітабы Ресей славист ғалымдарымен теріс бағаланды. Олар Сүлейменовті кәсіпқой лингвист емес, әуесқой зерттеуші, әрі фантаст деп атады. Олжастың көзқарасы нақты зерттеу нәтижесі емес, фантастикалық тұрғыдан қарастырылған деп айыптады. Славистер былай тұрсын, Ресейдің тюркологтері де Сүлейменовті жақтамады. Олар Сүлейменов жаңа сөздер ойлап тауып, жаңа грамматика құрастырды. Оның сөзі ойдан шығарылған, ал жазғаны - білімсіздіктің нәтижесі деп айып тақты.

Мұндай қарсы пікірге қарамастан, Тәуелсіздік жылдары Олжас Сүлейменов пікірін өзгеріссіз қалдырып, кітапты кішкене ғана өзгеріс енгізілген редакциясында жариялады.

== Саяси-қоғамдық қызметі ==
Қазақстанда атом сынақтарына тыйым салу - 1989 жылдың басындағы КСРО халық депутаттығына үміткер болған [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағы]] басқармасының бірінші хатшысы Олжас Сүлейменовтің сайлау алды бағдарламасындағы ең бірінші пункт еді.

[[1973 жыл]]ы Сүлейменов «Сынақтарға тыйым салынсын!» деген сөздермен аяқталатын, Қазақстан үшін сол кезде ауыр тақырыпқа «Дикое поле» атаулы өлең жазған. [[Семей полигоны|Семей ядролық полигонындағы]] сынақтар туралы сөз қозғаған болатын. Тек 1949-1963 жылдар аралығында Семей маңында сыналған барлық атом және сутегі бомбаларының жарылу күші Хиросимаға тасталған американдық атом бомбасының қуатынан 2500 есе артық болды, бүкіл аймаққа жан түршігерлік экологиялық зиян келтірді.

[[1989 жыл]]ы ақпанда Сүлейменов Қазақстан халқына теледидар арқылы үндеу жасады, келесі күні Алматыдағы Жазушылар одағы ғимарытының алдында ядролық қаруға қарсы «Невада — Семей» қозғалысының құрылғанын жариялады . Ядролық сынақтарға тыйым салу үшін небәрі бір айдың ішінде петицияға 4 миллионнан астам адам қол қойды. Кейін Семей қаласынан депутаттыққа сайланды. Сол жылдың жазында Сүлейменов КСРО халық депутаттарының I съезінде сөз сөйлеп, қозғалыстың мақсаты мен талаптары туралы баяндады. 1989 жылы 19 қазан ядролық сынақтар аяқталғаннан кейін, 1990 жылғы мамыр бірінші үкіметсіз «Антиядролық конгресс» өткізілді. Қозғалысты қолдау үшін шахматтан бұрынғы әлем чемпионы Анатолий Карпов бастаған бейбітшілік қорынан 400 мың рубль аударылды. Сүлейменов Қазақстан шахмат федерациясының төрағасы болды (1977—1995). Қазақстан Президенті Назарбаевтың 1991 жылғы 29 тамыздағы жарлығымен полигон түпкілікті жабылып, ядролық қаруды сынауға халықаралық мораторий жарияланды. Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа көптеген елдер қол қойды.

Осындай табыстардан кейін «Қазақстан халық конгресі» (1991-1995) қозғалысы саяси партиясына айналды. Осы жылдар бойы оның басшысы Сүлейменов болды.

== Жыр жинақтары ==

''«Біз жаңаша өлең жазуды Олжастан үйрендік»'' дейді — Сергей Марков, бұл болса Олжас өлеңдерінің тынысы өзгешелігін әйгілегендей. [[1961 жыл|1961]] жылғы тырнақ алды жинағы «Арғымақтар» кітабінан бері ол жиырма шақты жыр жинағына автор болды. ''«Халықтың тарихы айналып келгенде ақынның үлесіне тиеді»'' - дейді [[Александр Сергеевич Пушкин|А.С. Пушкин]], оқып отырсаңыз Олжастың өлеңдері қазақ халқының талай ғасырлық мұңы мен қуанышын, сыры мен сипатын айтады, енді сіз бір ақынның жырын ғана емес бір ұлттың сан ғасырлық сәлихалы тарихын аралағандай боласыз. Олжас өлеңдері қазақ пен орыс арасында ғана емес, Еуропа елдері, Кіші Азия, Қытай, Америка елдері арасында өзінің асқақ қазақы үнін аспандата саңқылдатады.&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;[[Сурет:Sobranie_sochinenyi_v_semi_tomah_Olzhasa_Suleimena.jpg|нобай|оңға|Орыс тілінде шыққан жеті томдық шығармалар жинағы (сегіз кітап). Алматы, Атамұра, 2004.]]

* «Арғымақтар», Қазақтың мемлекеттік көркем әдеби баспасы, Алматы, 1961 ж.
* «Олжас Сүлейменов жинағы», Жазушы, Алматы, 1967 ж.
* «Қыш кітап», Жазушы, Алматы, 1969 ж.
* «Атамекен», Жазушы, Алматы, 1972 ж.
* «Каждый день&amp;nbsp;— утро», Правда, Мәскеу, 1973 ж.
* «Повторяя в полдень», Жазушы, Алматы, 1973 ж.
* «Круглая звезда», Художественная литература, Мәскеу, 1975 ж.
* «Берега. Определение», Жазушы, Алматы, 1976 ж.
* «Olzsasz Sulejmen versei» (мажар тілінде), Еуропа кёнивкадо, Будапешт, 1976 ж.
* «Тұңғыш космонавт», Жалын, Алматы, 1979 ж.
* «Sakalai virs smevlus» (литван тілінде), Бага, Вильнюс, 1980 ж.
* «Земля, поклонись человеку!» (түркімен тілінде), Магарыф, 1985 ж.
* «Свиток», Молодая гвардия, Мәскеу, 1989 ж.
* «Аргамак» (моңғол тілінде), Улань газар, Улаанбаатр, 1990 ж.
* «Айналайын», Жібек жолы, Алматы, 1996 ж.
* «Исправляя метафорой мир», Қаржы-қаражат, Алматы, 1996 ж.
* «Im Azimut der Nomaden», Интердрюк, Лейпциг, 1997 ж.
* Собрание сочинений в 7 томах (в 8 книгах, орысша). Алматы, Атамұра баспасы, 2004.
* Таңдамалы туындылары, Жібек жолы, Алматы, 2005 ж.
* «Olzhas Sulejmenow gedichte» (неміс тілінде), Қазақстан, Алматы
* «Fizikçinin Duası» (түрік тілінде), Ыстамбұл, 1976 ж.

==Шығармалары:==
*Нұрлы түндер, А., 1962; 
*Қылықты түн, А., 1963; 
*Мешін жылы, А., 1967; 
*Таңдамалы лирика, М., 1968; 
*Ақ дария аспанында, Таш., 1970; 
*Атамекен, А., 1972; 
*Қалаулы қайырма, А., 1973; 
*Жұмыр жұлдыз, М., 1975; 
*Көңіл көкжиегі, А., 1976, 1980; 
*Определение берега, А., 1976, 1979; 
*Трансформация огня. А., 1985;
*Асқардан асу (Преодоление), А., 1987; 
*От января до апреля, А., 1989; 
*Тюрки в доистории, А., 2002.

==Марапаттары==

=== Мемлекеттік марапаттар ===

*1967 — [[Еңбектегі ерлігі үшін медаль]];
* 1981 — [[Құрмет Белгісі ордені]];
* 1984 — [[Еңбек Қызыл Туы ордені]];
* 1986 — Қазан төңкерісі ордені — ''50 жасқа толуына орай;''
* 1990 — [[Қазақстанның халық жазушысы|Қазақ КСР халық жазушысы]]; 
* 2001 — 1-дәрежелі [[Барыс ордені|&quot;Барыс&quot; ордені]] — ''Қазақстандағы ядролық сынақтарға қарсы жүргізген күресі үшін;''
* 2006 — [[Отан ордені]] — ''70 жасқа толуына орай;''
* 2014 — Нәзір Төреқұлов атындағы &quot;Қазақстан Республикасының сыртқы саясатына қосқан үлесі үшін&quot; медалі; 
* 2016 — [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] атағы;
* 2016 — &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл&quot; медалі;
* 2020 — &quot;Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл&quot; медалі;

=== Шетелдік марапаттар ===

* 2004 — «За заслуги» ордені (Ингушетия, Ресей) — ''Ингушетия халқына сіңген еңбегі үшін;''
* 2006 — V дәрежелі кәніз Ярослав Мудрый ордені (Украина) — ''Қазақстан мен Украина халықтарының достығына қосқан үлесі үшін;''
* 2006 — «Шохрат» ордені (Әзербайжан) — ''Әзербайжан мен Қазақстан арасындағы достықты орнатуға қосқан үлесі үшін;''
* 2007 — &quot;Дружба&quot; ордені (Ресей) — ''Қазақстан мен Ресей ынтымақтастығын орнатуға қосқан үлесі үшін;''
* 2007 — Өнер мен әдебиет орденінің кавалері (Франция).
* 2011 — &quot;Достлуг&quot; ордені (Әзербайжан) — ''Әзірбайжан мәдениет таратуға қосқан үлесі үшін;''
* 2016 — Әзербайжан Республикасы Президентінің құрмет дипломы (Әзербайжан) — ''Әзербайжан мәдениет өз шығармаларында таратқаны үшін;''
* 2017 — 4-дәрежелі Күншығыс ордені (Жапония) — ''ядролық қарудың таралуына қарсы жүргізген саясаты және Жапон-Қазақ қарым-қатынасына қосқан үлесі үшін;'' 
* 2021 — &quot;Шараф&quot; ордені (Әзербайжан) — ''Әзербайжан мен Қазақстан арасындағы мәдени сабақтастыққа қосқан үшесі үшін;''
* 2022 — Құрметті легион орденінің офицері (Франция).

=== Сыйлықтар ===

* 1961, 1963 — Қазақстан [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомолының]] Орталық комитет сыйлығының лауреаты; 
* 1967 — «Доброе время восхода» өлеңдер жинағы үшңн Бүкілодақтық Лениндік коммунистік жастар одағы сыйлығының лауреаты;
* 1973 — «Синие острова» поэмасы үшін Абай атындағы Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығының лауреаты;
* 2000 — Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығының лауреаты;
* 2002 — Күлтегін атындағы халықаралық сыйлық лауреаты – ''&quot;түркітану саласындағы жетістіктері үшін&quot;'';
* 2003 — Халықаралық Түркия сыйлығының лауреаты – ''&quot;түркі әлеміне қосқан үлесі үшін&quot;;''
* 2013 — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының бейбіт және даму Мемлекеттік сыйлығының лауреаты;
* 2018 — Шыңғыс Айтматов атындағы ТМД елдерінің Парламентаралық Ассамблеясы сыйлығының лауреаты;
* 2020 — Мемлекетаралық ТМД &quot;Достастық жұлдыздары&quot; сыйлығының лауреаты.

=== Шығармашылық одақтардың марапаты ===

* 2017 —&quot;ЛиФФт&quot; Еуразиялық әдеби фестиваль алтыны ([[Еуразия]]).

=== Конфессиялық марапаты ===

* 2023 — «Мир и согласие» ордені (Қазақстан Православиелік Шіркеуі)

=== Құрметті ғылыми атақтары ===

* 2004 —Әлиев атындағы Қарашай-Шеркеш Мемлекеттік университеттің құрметті докторы;
* 2005 — Маржани атындағы тарих институтының құрметті докторы; (Татарстан Республикасының Ғылым Академиясы)
* 2006 — Баку мемлекеттік университетінің құрметті докторы;
* 2009 — [[Шәкәрім атындағы университет|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеттің]] құрметті профессоры;

=== Құрметті азамат ===
* 2009 — Семей қаласының құрметті азаматы;
* 2014 — Баянауыл ауданының құрметті азаматы;
* 2015 — Павлодар облысының құрметті азаматы;
* 2019 — Алматы қаласының құрметті азаматы;

== Әдебиет ==
* Ахметов З.А., Национально-характерные черты языка поэзии Олжаса Сулейменова // в кн. О языке казахской поэзии, А., 1970;
* Гусев В., Национальное, интернациональное и общечеловеческое: об Олжасе Сулейменове и его “Глиняной книге” // в кн. Герой и стиль, М., 1983; 
* Бузаубагарова К.С., Стих Олжаса Сулейменова, А., 1984; 
* Диканбаева С., О стилистическом комплексе в творческом контексте О.Сулейменова // Сб. научных тр., А., 1984; 
* Толмачев Г., Повесть об Олжасе, А., 1996; 
* Вместе с Олжасом, А., 1996; 
* Ким Н.С., Эпидигматические отношения в языке и их реализация в русской художественной речи (на материале поэзии О.О. Сулейменова), Таш., 2002; 
* Жуминова А.Б., Тезаурус языковой личности поэта О.Сулейменова, А., 2004; 
* Сарсембаева А.Ж., Анафора в поэзии О.О. Сулейменова, А., 2005.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20091027002515/http://geocities.com/plt_2000plt_us/azia/ «Аз и Я»] {{ru icon}}
* [http://vadim-blin.narod.ru/olgas/iazyk/index.htm «Язык Письма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808154307/http://www.vadim-blin.narod.ru/olgas/iazyk/index.htm |date=2011-08-08 }} {{ru icon}}

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстанның Италиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Грекиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Мальтадағы елшілері]]
[[Санат:18 мамырда туғандар]]
[[Санат:Отан орденінің иегерлері]]
[[Санат:Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ленин комсомолы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан әдебиеттанушылары]]
[[Санат:Қазақстан партияларының төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>5ntujcu7aoxqlh2ptek7s2pkxdquloa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алакөл (көл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39798</id>
    <revision>
      <id>3613147</id>
      <parentid>3506040</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қатысушы Апельсин</username>
        <id>121973</id>
      </contributor>
      <origin>3613147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9026" sha1="oz3lt3cut3oabxge8tk2g8htejz14u1" xml:space="preserve">{{otheruses|Алакөл}}
{{Көл
 |Атауы             = Алакөл
  |Төл атауы        = 
 |Сурет             = Alakol and Sasykkol.jpg
  |Сурет тақырыбы   = 
 |Координаттары     = 46/4/52/N/81/45/51/E
  |CoordScale       = 
 |Теңiз деңгейiнен биіктігі   = 343
 |Ұзындығы       = 104
 |Ені            = 52
 |Ауданы         = 2696
 |Көлемі         = 58,56
 |Жағалау сызығының ұзындығы   = 348
 |Тереңдігі   = 54
  |Орташа тереңдігі      = 22
 |Судың мөлдірлігі       = 
 |Суды жинау ауданы      = 
  |Құятын өзендер     = Үржар/Қатынсу/Еміл/Жаманөткел/Ырғайты/Жаманты (өзен)
  |Шығатын өзендер    = 
 |Ел       = Қазақстан
  |Аймақ     = Абай облысы/Жетісу облысы
  |Аудан     = Үржар ауданы/Алакөл ауданы
 |Позициялық карта       = 
  |Позициялық карта 1    = 
 |Ортаққордағы санаты    = Lake Alakol
}}
'''Алакөл''' — Қазақстандағы [[Абай облысы]] және [[Жетісу облысы]]ның аумағында орналасқан [[тұйық көл]], [[Қазақстан көлдері|Қазақстандағы ең ғажайып көлдердің]] бірі.

Сонымен қатар аумағы 20 мың гектардан асатын бұл өлкеге денсаулығын түзеткісі келетіндерден басқа, теңдесі жоқ көлде шомылу мен балық аулағанды ұнататындар келеді.

Орта ғасырларда &quot;''Гургенор''&quot;, кейін &quot;''Алактогол''&quot;, &quot;''Алатеңіз''&quot;, &quot;''Алакта''&quot; деп те аталған. Алакөл — [[Жетісу]]дың [[Балқаш]]тан кейінгі үлкен көлі. Ол [[Алакөл ауданы]]ның солтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр. Көл ағынсыз, солтүстік-батыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Теңіз деңгейінен 247,3 м абсолюттік биіктікте орналасқан. Көлдің аралдарымен қоса есептегендегі аумағы 2696 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, ұзындығы 104 км, ең шығыңқы ені 52 км, жағалауларының ұзындығы 384 км, орташа тереңдігі 22,1 м,  ең терең жері 54 м, көлдің су көлемі 58-60 км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;. Су жиналатын алабы 47859 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Алакөлдің ең ірі шығанағы — Алакөл шығанағы. Ол көлдің оңтүстік-шығысындағы тау аралық ойыста орналасқан.

== Алакөлге  құятын өзендер ==
Алакөлге  15-тен аса өзен құяды. Олардың негізгілері:
* [[Үржар]] (Ұрыжар);
* [[Қатынсу]];
* [[Еміл]];
* [[Жаманөткел]];
* [[Ырғайты (өзен, Жетісу облысы)]];
* [[Жаманты (өзен)]].

Алакөл жағалауы, негізінен төрттік дәуірдің түрлі тау жыныстарынан (''[[саз балшық]], [[құмды топырақ]], [[қиыршық тас]], [[ұсақ құм]]'') тұрады. Көл суының қатуы әрқалай. Тайыз бөлігі қараша айының аяғында, орта тұсы ақпанның басында тегіс қатады. Мұзқұрсау 2 айға дейін созылады. Алакөл суында фтор мен бром көп. Көл жағасында [[қамыс]], [[қияқ]], [[қоға]], [[шалаң]], [[су қарақұмығы]], [[жебежапыақ]], [[мүйізжапырақ]], тағы басқа өседі.

== Көлден ауланатын балықтар: ==
* [[сазан]];
* [[көксерке]];
* [[алабұға]];
* [[шармай]].

Көл маңы құсқа ([[жылқышы]], [[аққу]], [[шағала]], [[көкқұтан]], тағы басқа) бай. Сондай-ақ бұл көлді әлемде сирек кездесетін, [[Қызыл кітап|&quot;Қызыл кітапқа&quot;]] енгізілген реликті шағала мекендейді. Аңдардан: [[ондатра]], [[қамыс мысығы]], [[жабайы шошқа]], [[қамыс түлкісі]], [[су тышқандары]] бар.&lt;ref&gt;Жетісу. Энциклопедия. - [[Алматы]]: «Арыс» баспасы, [[2004]]. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;

== Толығырақ ==
'''Алакөл''' - Балқаш-Алакөл қазаншұңқырының шығысында, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстары шекарасының қиылысында және Балқаш-Алакөл жазығында орналасқан ағынсыз тұзды көл. ХІІ және ХІХ ғасырлар арасында оның бірнеше атауы болған: Түрге - Нұр (моңғол тілінен аударғанда «көпір-көл»), [[Алақтакөл]], [[Алатеңіз]], [[Алақта]]. Көлге 15 өзен құяды, олардың ішінде негізгілері - [[Үржар]], Қатынсу, Емелқұйса, Ырғайты, Жаманаткөл, Тасты. Алакөл - өте келбетті, табиғи рельефі сұлу қазаншұқырға жатады. Оған батыс жағалауындағы Тоқта тауы, шығысындағы Барлық жотасы, түстік шығысындағы [[Жоңғар Алатауы]], сол жағындағы мұнартқан [[Тарбағатай жотасы]], сондай-ақ, жергілікті жұрт «Арал төбе» атайтын ортасындағы аралдар айрықша әр береді.

Жалпы, [[Алакөл]] - емдік қасиеті өте мол ағынсыз су қоймасы. Мұндағы Арқаның қуаң даласындағы құрғақ ауа теңіз бетіндегі дымқыл ауамен араласып жағасындағы адамға жағымды әсер береді. Көл суы да минералды ресурстарға, йодқа, тұзға, химиялық элементтерге бай болғандықтан, судың денсаулыққа пайдасы медицинада дәлелденген. Бір замандарда [[Жібек жолы]]ның керуендері де көл жағасын басып өткендіктен, оның суы мен ауасы ұзақ жолдан науқас меңдеген адамдардың денсаулығын құр аттай қылып, емдеп жіберетіндігі ерте кезден байқалған. Кеңес кезінде Алакөлде Ғарышкерлер үйі жұмыс істеді. Онда тек кеңестік ғарышкерлер ғана емес, басқа капиталистік алпауыт елдердің де, көктен оралған ұшқыштары бойындағы радиациядан осы көлде демалу арқылы арылатын. Көл жағасы құстар мен өсімдік дүниесіне бай.
Алакөл фитопланктоны құрамында балдырдың 58 түрі, зоопланктонның 80 түрі бар. Балыққа бай (алабұға, шармай, көксерке, көкбас, сазан т.б.). Аққу, қаз, үйрек, балықшы, бірқазан т.б. құстар, қамыс арасында теңбіл мысық, өзен сағаларында ондатр кездеседі. Жағалауы – шабындық және жайылым. Алакөл – ағынсыз тұзды көл. ХІІ және ХІХ ғасырлар арасында оның бірнеше атауы болған: Түрге - Нұр ( моңғол тілінен аударғанда «көпір-көл»), Алақтакөл, Алатеңіз, Алақта. Жоңғар қақпасының аузында, Жоңғар Алатауы мен Тарбағатай тауларының арасында тербеліп жатқан Алакөл суының емдік қасиеті туралы көпшілік біле бермейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

[[Санат:Ағынсыз көлдер]]
[[Санат:Тұзды көлдер]]
[[Санат:Алакөл ауданы көлдері]]
[[Санат:Үржар ауданы көлдері]]</text>
      <sha1>oz3lt3cut3oabxge8tk2g8htejz14u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фалес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41526</id>
    <revision>
      <id>3613099</id>
      <parentid>2813896</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <origin>3613099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19914" sha1="kyzda7g5w8qj0dq0zgxvbpbux4791m5" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          = Фалес (Thales)
 |шынайы есімі   = Θαλῆς
 |сурет          = Thales of Miletus.jpg
 |ені            = 250px
 |сурет атауы    = Милетік Фалес
 |Туған кездегі есімі     = 
 |Лақап аты       = 
 |Туған күні    = бзд. 624 ж.
 |Туған жері    = Милет қаласы, [[Иония]] (Қазіргі {{TUR}})
 |Қайтыс болған күні        = бзд.546 ж.
 |Қайтыс болған жері        = 
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = Грек
 |Шығармалардың тілі    = Грек тілді
 |Мектеп                = Милет мектебі
 |Бағыты          = [[Натурфилософия]], [[Гилозоизм]]
 |Кезең           = 
 |Қызығушылығы    = 
 |Пікірі          = Алғашы зат (архе) - [[су]]. Барлық затта жан бар.
 |Ізашарлары      = 
 |Мұрагерлері     = [[Анаксимандр]], Анаксимен, кейінгі грек және басқа философтар
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = 
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = 
}}
[[Сурет:Solar eclipse 1999 4 NR.jpg|thumb|150px|right|Күннің толық тұтылуы]]
'''Милеттік Фалес''' (грек: Θαλῆς ὁ Μιλήσιος, {{lang-en|Thales}}, б.з.д. 624 ж. － б.з.д. 546 ж.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D1%3Achapter%3D1|title=Lives of Eminent Philosophers|last=Diogenes Laërtius}}&lt;/ref&gt;), Ежелгі [[грекия]]ның әйгілі философы, ғалымы, әулиесі, [[Сократ]]қа дейінгі [[натурфилософия]]ның бастаушысы,&lt;ref&gt;[[Аристотель]], Metaphysics Alpha, 983b18.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPM&quot;&gt;DGRBM, Thales, 1870 https://archive.org/stream/dictionaryofgree03smituoft#page/1016, 1016pp&lt;/ref&gt; [[Кіші Азия]]даы (Қазіргі [[Түркия]]дағы) [[Иония]]ның [[Милет]] қаласында [[милет ағымы]]ның бастаушысы болған. [[Грек]] [[жеті әулие]]сінің бірі деп құрметтелген. Ол батыс мәдениеті тарихындағы тұңғыш философ, “ғылым мен философияның атасы” деп есептеледі.&lt;ref&gt;Michael Fowler, [http://galileoandeinstein.physics.virginia.edu/lectures/thales.html Early Greek Science: Thales to Plato], University of Virginia [Retrieved 2016-06-16]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;Frank N. Magill, [https://books.google.com/books?id=_CMl8ziTbKYC&amp;pg=PA1121 ''The Ancient World: Dictionary of World Biography'', Volume 1], Routledge, 2003 isbn 1135457395&lt;/ref&gt;  Фалестің әлемге мәшүр [[Анаксимандр]], [[Анаксимен]] делінетін екі шәкірті болған. Олардың атағы да Грек даналығы тарихында айырықша аталады.

== Ғұмырбаяны ==
[[Image:Louisstgaudens1.jpg|left|thumb|''Фалес'', (1908жасалған), АҚШ (Вашингтон қаласы)]]
Фалес Милет қаласының барынша көркейіп-гүлденген заманында жасады. Ол ежелгі [[мысыр]]ды аралап, олардан [[математика]] үйренген.

[[Геродот]]тың жазуынша, Фалес б.з.д. 585 ж. күн тұтылатынын күні бұрын дәл болжаған.&lt;ref name=&quot;1.74.2&quot;&gt;Herodotus, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.74.1 1.74.2], and A. D. Godley's footnote 1; Pliny, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+2.9 2.9 (12)] and Bostock's footnote 2.&lt;/ref&gt; Ол гректерге бір жылдың [[365 күн]] болатынын түсіндірген ғалым. Жылдың 365 күн болатынын ежелгі [[Вавилон]]дықтар 5000 жыл бұрын ойлап тапқан екен, олар жылды 360 күнге бөліп, қалған 5 күнді тойлаған. Жеті күндік апта да сол Бабилондықтардікі. Және шеңбердің 360 градусы да солардікі.

Фалес күн мен айдың мөлшері туралы да айтқан. Ол жұлдыздарға сүйеніп, теңіздегі кеменің жағалаудан қаншалық қашықтықта екенін дәл есептеген.

Фалес және [[Пирамида]]ның тік биіктігін көлеңкесі арқылы есептеу жолын ашқан.

Ол табиғаттың бойында бұлқынған жанды тірі күш бар деп сенген, &quot;магниттің темірді тартуын сол жанның құдіреті&quot; - деп түсіндірген. Мұны әдетте &quot;[[Гилозоизм]]&quot; - табиғатта жан бар - деп атайды. 

&quot;Фалес&quot; теоремасы күні бүгінге дейін атақты.&lt;ref&gt;Boyer, 1991, &quot;Ionia and the Pythagoreans&quot; p. 43&lt;/ref&gt;

== Фалес философиясы ==
[[Сурет:Thales 1825 at Alex. Onasis Foundation.jpg|thumb|right|150px|Фалес бюсті, сурет, 1825 ж., Эллин кітапханасында]]
Фалес дүниені тәжірибе арқылы күзетіп, ақыл мен [[логика]]лық тұжырым арқылы түсіндірудің дәстүрін жасады. Ол барша нәрсе [[Төрт элемент]]тен тұрады, олар ауа, от, су, топырақ. Бұл төртеуі бірігіп заттарды құрайды деп есептеді. Осы төртеуінің ішінде ол дүниенің архэсі (түп негізі) су деп есептеді.&lt;ref name=AristotleMeta&gt;{{cite book|chapter-url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0052%3Abook%3D1%3Asection%3D983b|title=Aristotle, Metaphysics|chapter=Book I 983b|author=Aristotle|publisher=[[Perseus Project]]}}&lt;/ref&gt; Барша судан пайда болған. Барша сусыз өмір сүре алмайды. Су − тіршіліктің анасы. Барша ақыры суға қайтады. Бұл, ең алғашқы миф пен дінге ұқсамайтын ғылыми түсіндіру болатын. Дүние осы дүниелік мәлім нәрседен өзгеріп келген, дүниені дүние арқылы түсіндіруге болады, Фалестің ғылыми дәстүрі осыған саяды. 
[[Image:Thales theorem 1.png|thumb|300px| [[Фалес теоремасы]]: &lt;math&gt;\textstyle \frac{DE}{BC} = \frac{AE}{AC } = \frac{AD}{AB}&lt;/math&gt;]]

Фалес рационализм рухын дәріптеді, материаның жалпылық қағидасын табуды қуаттады, ақыл арқылы дүниені танудың жолын жасады, сондықтан оны батыс философия тарихындағы &quot;тұңғыш ғалым-философ&quot; деп атады. Ол көп құдайлықты жақтады, &quot;дүние көп түрлі рухтардың бірлігі&quot; - деп те айтты. Оның идеясы шәкірті Анаксимандрдың ілімдері арқылы, пифагоршылдар арқылы басқа барлық еуропалық философтарға әсер етті. Фалес туралы нақты жазба деректің көбін Аристотельдің кітабынан оқимыз.

== Фалес нақылдары ==
[[File:MiletusIonicStoa.jpg|thumb|Милеттегі қасиет тұғырлары]]
[[Скифтер|Скиф]] философы [[Анахарсис]] жеті дана сұхбатында Фалеспен даналық жарыстырған. &quot;Жеті ғұламаның&quot; Амасис патшаға берген мынадай &quot;ақыл-кеңестері&quot; бізге жеткен. 

Бірінші сөз алған - Солон: &quot;Менің пікірімше, егер өзі мен үкімет билігін халық билігіне айналдыра алса ғана, ол патшаның даңқы артады&quot;, - дейді. Екінші - Биант: &quot;Ол сонда ғана заңға бағынудың үлгісін жасайды&quot;, - дейді. Одан кейін Фалес: &quot;Патшаның бақыты сол, - егер оның жасы жетіп, өз өлімімен дүниеден өтсе&quot;, - дейді. Төртінші -  Анахарсис: &quot;Ол барлығынан ақылды&quot;, - дейді. Бесінші - Клеобул: &quot;Ол қасындағылар сезіне ермейтін патша&quot;, - дейді. Алтыншы - [[Питтак]]: &quot;Олай болғанда бағыныштылар өзінен қорықпайды, өзі үшін қорқады&quot;, - дейді. Жетінші - Хилон: &quot;Патша ойы өлім туралы емес, мәңгілік туралы болуы керек&quot;, - дейді. Ең соңынан - [[Периандр]] сөз алып: &quot;Бір нәрсе ескерткім келеді: Осы айтқандардың бәрін ақылымен қорытқан адам биліктен қол үзуі қажет&quot;, - дейді.
Плутархтың  айтуына  қараганда,   Фалеске  берілген сұрақтардан мынандай жауаптар алыныпты.
“Бәрінен де жасы үлкен кім?” дегенге: “Құдай, өйткені ол тумаған. “Бәрінен де не үлкен?” дегенге:  “Кеңістік, өйткені ол бүкіл Дүниені қамтиды”. &quot;Не нәрсе ең әсем?&quot; дегенге:  &quot;Дүние, өйткені әсемдіктің бәрі соның құрамында&quot;. “Ең дана не?” дегенге: &quot;[[Уақыт]], ол бәрін тудырды, тағы да тудырады&quot;. “Барлыққа ортақ не?”  дегенге:  “Үміт. Қолында еш нәрсе  жоқтарда да өмірге деген үміт болмай қалмайды”. &quot;Ең оңай не?&quot; дегенде: &quot;Басқаларға ақыл айту, өйткені оны өзі орындамасаң да болады&quot;, &quot;Не нәрсе күшті&quot; десе: &quot;Сөзсіздік, ол бәрін жеңеді&quot; дейді,  т.с.с.

Сонымен Фалеспен бірге грек ой-өрісі  бірте-бірте аңыз-қиялдан айырылып, ғылым жолына қарай бетбұрыстың есігін ашты.

== Фалес туралы қосымша әңгімелер ==
[[File:Thales theorem 6.png|thumb|400px|Пирамида биіктігін оның көлеңкесі арқылы өлшеу амалы, А:В = D:C]]
Бірде, жазда Фалес саудагер ретінде [[Египет]]ке барыпты. Оның қабілетін сынап көргісі келген Египет ғұламалары одан пирамида биіктігін өлшеп беруін сұрапты. Фалес: &quot;егер ертең Мысыр Перғауыны өзі келер болса, өлшеп берейін&quot; депті. Перғауын мұны естіп, ертесі пирамиданың қасына келіпті. Жұрт жиналған соң, Фалес  алдымен пирамиданың ең ұзын көлеңкесін өлшепті. Сосын, сонда тұрған бір адамның бойының биіктігі мен оның да көлеңкесінің ұзындығын өлшепті. Сосын ол адам бойының биіктігі мен көлеңкесінің ұзындығының салыстырмасын және белгілі болған пирамида көлеңкесінің ұзындық шамасын пайдаланып пирамида биіктігін оп-оңай есептеп беріпті. Бұған таң ғалған Мысыр ғалымдары оған [[Оракл]] (ғұлама) атағын беріпті. Кейін пифагордың пифагор теориясын тапқырлауына да Фалестің осы әдісі көмектескені анық.
[[Сурет:Thales in Thomas Stanley History of Philosophy.jpg|thumb|right|200px|Фалес. Томас Стэнлидің, &quot;Философия тарихы&quot; (1655).]]
Бірде, Фалес қас қарайған кезде жұлдыздарға қарап ойланып келе жатып аяғының астындағы көлшікке шалынып құлап қалыпты. Мұны көрген су алуға кетіп бара жатқан бір әйел мазақтай күліп &quot;Фалес-ау, аспанға қараудан бұрын алдымен аяғыңыздың астына қарап алсаңыз етті!&quot; депті, кекетіп. Сонда фалес: &quot;Аспанды дұрыс көрмесең аяғыңның астын да дұрыс көріп жарытпайсың, менің құлап қалуым аяғымның астын дұрыс көре алмаудан емес, аспанды дұрыс көре алмаудан&quot; деген екен. Сөз мағынасы, &quot;тек ғарыштық ақиқаттарды дұрыс түсінсең ғана тұрмыс-тіршілікте адаспай дұрыс жүре аласың&quot;  болса керек. Ол және сол жерде  жұртқа қарап &quot;ертең жаңбыр жауады екен&quot; депті. Расында ертесі жаңбыр жауыпты. Сонымен жұрт арасында &quot;Фалес жер-әлемдегінің бәрін біледі, бірақ аяғының астын білмейді&quot; деген қалжың сөз тарапты. Кейін ағылшын ақыны [[Оскар Уайльд]] Фалестен шабыт алып: 
{{Дәйексөз|&quot;Бәріміз де жығылсақ та шұңқырға,
 Арамызда ал біреулер тігеледіжұлдызға,&quot;}}
- деп өлең қалдырыпты. 
[[Сурет:Thales Lebiedzki Rahl.jpg|thumb|right|200px|Милеттік Фалес, фрескасының бөлігі, Афина ұлттық және Каподистрия университеті]]
Бірде Фалесті біреулер &quot;философияның тұрмысты жақсартуға еш пайдасы жоқ екен, мысалы мына сен өте кедейсің&quot; деп мазақтапты. Фалес келесі жылы мол өнім болатынын табиғатты зерттеу арқылы біліп, ауылдағы зәйтүн майын өңдейтін аспаптарды түгел сатып алыпты. Келесі жылы расында мол өнім болыпты, Фалес олардың зәйтүнін түгел өңдеп беріп мол ақша тауыпты. Сонымен ол жұртқа: &quot;Философия тұрмысты жақсартуға пайдасы тиеді, тек философ тұрмысты жақсартуға тым әуестеніп кетпейді&quot; деген екен.

Фалес және &quot;Мен біріншісі хайуан болмай адам болғаныма, екіншісі әйел болмай еркек болғаныма, үшіншісі басқа халық болмай Грек болғаныма қуанамын&quot; - деген екен.

Фалес жасы келсе де үйленбей жүрген соң шешесі оған үйленсеңші десе, ол &quot;әлі уақыты келген жоқ&quot; дейді екен. Кейін үйленбей егде тартып кеткенде үйленсеңші десе &quot;уақыты өтіп кетті ғой&quot; дейді екен.

Фалестен &quot;дұрыс, дана өмір қандай өмір?&quot; деп сұрағанда, ол  &quot;басқаларды жалықтырмайтын, ренжітпейтін өмір&quot; деп жауап беріпті.

Фалестен &quot;тапқырлықтың, жаңалық ашудың қандай пайдасы бар?&quot; деп сұрағанда, ол &quot;Сен оны басқаларға айтқан кезіңде сенің тапқырлығың емес, менің тапқырлығым ретінде айтасың, тапқырлықтың мен үшін ең үлкен сыйы осы&quot; депті.

Фалестен &quot;өмірде сізді айырықша таңырқатқан тегі не іс?&quot; деп сұрағанда, &quot;[[тиран]]дардың ұзақ жасауы&quot; деген екен.
[[Сурет:Vienna-Naturhistorisches Museum,Figurengruppen- Jason,Thales v.Milet, Kolaios v.Samos.jpg|thumb|right|300px|Ортаңғы маңдайшалықта Милеттік Фалес, тұңғыш философ. Сол жақ [[Ясон]],  [[Алтын жабағы]]ны әкелуге аттанған грек мифтік батыры, [[аргонавтар]] көсемі. Оң жақта Колей, бзд.VIғ., Самостық, грек саудагері, теңізші. Вена табиғи тарих мұражайы]]
Фалес Египетке барып египеттіктерден [[геометрия]] үйренгені белгілі. Бірақ египпеттіктердің геометриясы тек жер бөлу үшін ғана зерттелген екен. Олар жерді жоспарлау, өлшеу, бөлу, сызық сызу амалдарын жеттік білген. Өйткені жыл сайын Ніл өзені тасып, олардың жер белгілерін өшіріп кететіндіктен, олар жаңадан жер өлшеу жасай бастайды, немесе пирамида салу үшін жер өлшей бастайды. Египеттіктер өз тәжірибелерінде шеңберді бөлудің түрлі амалдарын қанық білген, үшбұрыштың екі қабырғасы тең болса, олардың қарсы жағындағы бұрыштар да тең болатынын білген, бірақ соларды теория ретінде қорытпаған, ғылыми түрде дәлелдеп, оны кең қолдануға, жаңа теория ашуға тырыспаған. Фалес египеттіктердің бұл кемшілігін түсініп, ол үйренгенін теорияға айналдырып, мысалы Фалес теориясы секілділерді тапқырлады. Демек, Фалес тек тәжірибеге ғана мән беруден тәірибені қортатын зердеге мән беруге бұрылыс жасаған ойшыл есептеледі.

== Тағы да қараңыз ==
{{Жеті дана}}
{{Ежелгі Грекия философиясы}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:философия]]
[[Санат:Философтар]]
[[Санат:Грекия философтары]]
[[Санат:Антикалық философия]]
[[Санат:Ғылым тарихы]]</text>
      <sha1>kyzda7g5w8qj0dq0zgxvbpbux4791m5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613100</id>
      <parentid>3613099</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фалес туралы қосымша әңгімелер */</comment>
      <origin>3613100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19913" sha1="6fg5zwldw644oaxufrbxlas8k86xet7" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          = Фалес (Thales)
 |шынайы есімі   = Θαλῆς
 |сурет          = Thales of Miletus.jpg
 |ені            = 250px
 |сурет атауы    = Милетік Фалес
 |Туған кездегі есімі     = 
 |Лақап аты       = 
 |Туған күні    = бзд. 624 ж.
 |Туған жері    = Милет қаласы, [[Иония]] (Қазіргі {{TUR}})
 |Қайтыс болған күні        = бзд.546 ж.
 |Қайтыс болған жері        = 
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = Грек
 |Шығармалардың тілі    = Грек тілді
 |Мектеп                = Милет мектебі
 |Бағыты          = [[Натурфилософия]], [[Гилозоизм]]
 |Кезең           = 
 |Қызығушылығы    = 
 |Пікірі          = Алғашы зат (архе) - [[су]]. Барлық затта жан бар.
 |Ізашарлары      = 
 |Мұрагерлері     = [[Анаксимандр]], Анаксимен, кейінгі грек және басқа философтар
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = 
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = 
}}
[[Сурет:Solar eclipse 1999 4 NR.jpg|thumb|150px|right|Күннің толық тұтылуы]]
'''Милеттік Фалес''' (грек: Θαλῆς ὁ Μιλήσιος, {{lang-en|Thales}}, б.з.д. 624 ж. － б.з.д. 546 ж.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D1%3Achapter%3D1|title=Lives of Eminent Philosophers|last=Diogenes Laërtius}}&lt;/ref&gt;), Ежелгі [[грекия]]ның әйгілі философы, ғалымы, әулиесі, [[Сократ]]қа дейінгі [[натурфилософия]]ның бастаушысы,&lt;ref&gt;[[Аристотель]], Metaphysics Alpha, 983b18.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPM&quot;&gt;DGRBM, Thales, 1870 https://archive.org/stream/dictionaryofgree03smituoft#page/1016, 1016pp&lt;/ref&gt; [[Кіші Азия]]даы (Қазіргі [[Түркия]]дағы) [[Иония]]ның [[Милет]] қаласында [[милет ағымы]]ның бастаушысы болған. [[Грек]] [[жеті әулие]]сінің бірі деп құрметтелген. Ол батыс мәдениеті тарихындағы тұңғыш философ, “ғылым мен философияның атасы” деп есептеледі.&lt;ref&gt;Michael Fowler, [http://galileoandeinstein.physics.virginia.edu/lectures/thales.html Early Greek Science: Thales to Plato], University of Virginia [Retrieved 2016-06-16]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;Frank N. Magill, [https://books.google.com/books?id=_CMl8ziTbKYC&amp;pg=PA1121 ''The Ancient World: Dictionary of World Biography'', Volume 1], Routledge, 2003 isbn 1135457395&lt;/ref&gt;  Фалестің әлемге мәшүр [[Анаксимандр]], [[Анаксимен]] делінетін екі шәкірті болған. Олардың атағы да Грек даналығы тарихында айырықша аталады.

== Ғұмырбаяны ==
[[Image:Louisstgaudens1.jpg|left|thumb|''Фалес'', (1908жасалған), АҚШ (Вашингтон қаласы)]]
Фалес Милет қаласының барынша көркейіп-гүлденген заманында жасады. Ол ежелгі [[мысыр]]ды аралап, олардан [[математика]] үйренген.

[[Геродот]]тың жазуынша, Фалес б.з.д. 585 ж. күн тұтылатынын күні бұрын дәл болжаған.&lt;ref name=&quot;1.74.2&quot;&gt;Herodotus, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.74.1 1.74.2], and A. D. Godley's footnote 1; Pliny, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+2.9 2.9 (12)] and Bostock's footnote 2.&lt;/ref&gt; Ол гректерге бір жылдың [[365 күн]] болатынын түсіндірген ғалым. Жылдың 365 күн болатынын ежелгі [[Вавилон]]дықтар 5000 жыл бұрын ойлап тапқан екен, олар жылды 360 күнге бөліп, қалған 5 күнді тойлаған. Жеті күндік апта да сол Бабилондықтардікі. Және шеңбердің 360 градусы да солардікі.

Фалес күн мен айдың мөлшері туралы да айтқан. Ол жұлдыздарға сүйеніп, теңіздегі кеменің жағалаудан қаншалық қашықтықта екенін дәл есептеген.

Фалес және [[Пирамида]]ның тік биіктігін көлеңкесі арқылы есептеу жолын ашқан.

Ол табиғаттың бойында бұлқынған жанды тірі күш бар деп сенген, &quot;магниттің темірді тартуын сол жанның құдіреті&quot; - деп түсіндірген. Мұны әдетте &quot;[[Гилозоизм]]&quot; - табиғатта жан бар - деп атайды. 

&quot;Фалес&quot; теоремасы күні бүгінге дейін атақты.&lt;ref&gt;Boyer, 1991, &quot;Ionia and the Pythagoreans&quot; p. 43&lt;/ref&gt;

== Фалес философиясы ==
[[Сурет:Thales 1825 at Alex. Onasis Foundation.jpg|thumb|right|150px|Фалес бюсті, сурет, 1825 ж., Эллин кітапханасында]]
Фалес дүниені тәжірибе арқылы күзетіп, ақыл мен [[логика]]лық тұжырым арқылы түсіндірудің дәстүрін жасады. Ол барша нәрсе [[Төрт элемент]]тен тұрады, олар ауа, от, су, топырақ. Бұл төртеуі бірігіп заттарды құрайды деп есептеді. Осы төртеуінің ішінде ол дүниенің архэсі (түп негізі) су деп есептеді.&lt;ref name=AristotleMeta&gt;{{cite book|chapter-url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0052%3Abook%3D1%3Asection%3D983b|title=Aristotle, Metaphysics|chapter=Book I 983b|author=Aristotle|publisher=[[Perseus Project]]}}&lt;/ref&gt; Барша судан пайда болған. Барша сусыз өмір сүре алмайды. Су − тіршіліктің анасы. Барша ақыры суға қайтады. Бұл, ең алғашқы миф пен дінге ұқсамайтын ғылыми түсіндіру болатын. Дүние осы дүниелік мәлім нәрседен өзгеріп келген, дүниені дүние арқылы түсіндіруге болады, Фалестің ғылыми дәстүрі осыған саяды. 
[[Image:Thales theorem 1.png|thumb|300px| [[Фалес теоремасы]]: &lt;math&gt;\textstyle \frac{DE}{BC} = \frac{AE}{AC } = \frac{AD}{AB}&lt;/math&gt;]]

Фалес рационализм рухын дәріптеді, материаның жалпылық қағидасын табуды қуаттады, ақыл арқылы дүниені танудың жолын жасады, сондықтан оны батыс философия тарихындағы &quot;тұңғыш ғалым-философ&quot; деп атады. Ол көп құдайлықты жақтады, &quot;дүние көп түрлі рухтардың бірлігі&quot; - деп те айтты. Оның идеясы шәкірті Анаксимандрдың ілімдері арқылы, пифагоршылдар арқылы басқа барлық еуропалық философтарға әсер етті. Фалес туралы нақты жазба деректің көбін Аристотельдің кітабынан оқимыз.

== Фалес нақылдары ==
[[File:MiletusIonicStoa.jpg|thumb|Милеттегі қасиет тұғырлары]]
[[Скифтер|Скиф]] философы [[Анахарсис]] жеті дана сұхбатында Фалеспен даналық жарыстырған. &quot;Жеті ғұламаның&quot; Амасис патшаға берген мынадай &quot;ақыл-кеңестері&quot; бізге жеткен. 

Бірінші сөз алған - Солон: &quot;Менің пікірімше, егер өзі мен үкімет билігін халық билігіне айналдыра алса ғана, ол патшаның даңқы артады&quot;, - дейді. Екінші - Биант: &quot;Ол сонда ғана заңға бағынудың үлгісін жасайды&quot;, - дейді. Одан кейін Фалес: &quot;Патшаның бақыты сол, - егер оның жасы жетіп, өз өлімімен дүниеден өтсе&quot;, - дейді. Төртінші -  Анахарсис: &quot;Ол барлығынан ақылды&quot;, - дейді. Бесінші - Клеобул: &quot;Ол қасындағылар сезіне ермейтін патша&quot;, - дейді. Алтыншы - [[Питтак]]: &quot;Олай болғанда бағыныштылар өзінен қорықпайды, өзі үшін қорқады&quot;, - дейді. Жетінші - Хилон: &quot;Патша ойы өлім туралы емес, мәңгілік туралы болуы керек&quot;, - дейді. Ең соңынан - [[Периандр]] сөз алып: &quot;Бір нәрсе ескерткім келеді: Осы айтқандардың бәрін ақылымен қорытқан адам биліктен қол үзуі қажет&quot;, - дейді.
Плутархтың  айтуына  қараганда,   Фалеске  берілген сұрақтардан мынандай жауаптар алыныпты.
“Бәрінен де жасы үлкен кім?” дегенге: “Құдай, өйткені ол тумаған. “Бәрінен де не үлкен?” дегенге:  “Кеңістік, өйткені ол бүкіл Дүниені қамтиды”. &quot;Не нәрсе ең әсем?&quot; дегенге:  &quot;Дүние, өйткені әсемдіктің бәрі соның құрамында&quot;. “Ең дана не?” дегенге: &quot;[[Уақыт]], ол бәрін тудырды, тағы да тудырады&quot;. “Барлыққа ортақ не?”  дегенге:  “Үміт. Қолында еш нәрсе  жоқтарда да өмірге деген үміт болмай қалмайды”. &quot;Ең оңай не?&quot; дегенде: &quot;Басқаларға ақыл айту, өйткені оны өзі орындамасаң да болады&quot;, &quot;Не нәрсе күшті&quot; десе: &quot;Сөзсіздік, ол бәрін жеңеді&quot; дейді,  т.с.с.

Сонымен Фалеспен бірге грек ой-өрісі  бірте-бірте аңыз-қиялдан айырылып, ғылым жолына қарай бетбұрыстың есігін ашты.

== Фалес туралы қосымша әңгімелер ==
[[File:Thales theorem 6.png|thumb|400px|Пирамида биіктігін оның көлеңкесі арқылы өлшеу амалы, А:В = D:C]]
Бірде, жазда Фалес саудагер ретінде [[Египет]]ке барыпты. Оның қабілетін сынап көргісі келген Египет ғұламалары одан пирамида биіктігін өлшеп беруін сұрапты. Фалес: &quot;егер ертең Мысыр Перғауыны өзі келер болса, өлшеп берейін&quot; депті. Перғауын мұны естіп, ертесі пирамиданың қасына келіпті. Жұрт жиналған соң, Фалес  алдымен пирамиданың ең ұзын көлеңкесін өлшепті. Сосын, сонда тұрған бір адамның бойының биіктігі мен оның да көлеңкесінің ұзындығын өлшепті. Сосын ол адам бойының биіктігі мен көлеңкесінің ұзындығының салыстырмасын және белгілі болған пирамида көлеңкесінің ұзындық шамасын пайдаланып пирамида биіктігін оп-оңай есептеп беріпті. Бұған таң ғалған Мысыр ғалымдары оған [[Оракл]] (ғұлама) атағын беріпті. Кейін пифагордың пифагор теориясын тапқырлауына да Фалестің осы әдісі көмектескені анық.
[[Сурет:Thales in Thomas Stanley History of Philosophy.jpg|thumb|right|200px|Фалес. Томас Стэнлидің, &quot;Философия тарихы&quot; (1655).]]
Бірде, Фалес қас қарайған кезде жұлдыздарға қарап ойланып келе жатып аяғының астындағы көлшікке шалынып құлап қалыпты. Мұны көрген су алуға кетіп бара жатқан бір әйел мазақтай күліп &quot;Фалес-ау, аспанға қараудан бұрын алдымен аяғыңыздың астына қарап алсаңыз етті!&quot; депті, кекетіп. Сонда фалес: &quot;Аспанды дұрыс көрмесең аяғыңның астын да дұрыс көріп жарытпайсың, менің құлап қалуым аяғымның астын дұрыс көре алмаудан емес, аспанды дұрыс көре алмаудан&quot; деген екен. Сөз мағынасы, &quot;тек ғарыштық ақиқаттарды дұрыс түсінсең ғана тұрмыс-тіршілікте адаспай дұрыс жүре аласың&quot;  болса керек. Ол және сол жерде  жұртқа қарап &quot;ертең жаңбыр жауады екен&quot; депті. Расында ертесі жаңбыр жауыпты. Сонымен жұрт арасында &quot;Фалес жер-әлемдегінің бәрін біледі, бірақ аяғының астын білмейді&quot; деген қалжың сөз тарапты. Кейін ағылшын ақыны [[Оскар Уайльд]] Фалестен шабыт алып: 
{{Дәйексөз|&quot;Бәріміз де жығылсақ та шұңқырға,
Арамызда ал біреулер тігеледіжұлдызға,&quot;}}
- деп өлең қалдырыпты. 
[[Сурет:Thales Lebiedzki Rahl.jpg|thumb|right|200px|Милеттік Фалес, фрескасының бөлігі, Афина ұлттық және Каподистрия университеті]]
Бірде Фалесті біреулер &quot;философияның тұрмысты жақсартуға еш пайдасы жоқ екен, мысалы мына сен өте кедейсің&quot; деп мазақтапты. Фалес келесі жылы мол өнім болатынын табиғатты зерттеу арқылы біліп, ауылдағы зәйтүн майын өңдейтін аспаптарды түгел сатып алыпты. Келесі жылы расында мол өнім болыпты, Фалес олардың зәйтүнін түгел өңдеп беріп мол ақша тауыпты. Сонымен ол жұртқа: &quot;Философия тұрмысты жақсартуға пайдасы тиеді, тек философ тұрмысты жақсартуға тым әуестеніп кетпейді&quot; деген екен.

Фалес және &quot;Мен біріншісі хайуан болмай адам болғаныма, екіншісі әйел болмай еркек болғаныма, үшіншісі басқа халық болмай Грек болғаныма қуанамын&quot; - деген екен.

Фалес жасы келсе де үйленбей жүрген соң шешесі оған үйленсеңші десе, ол &quot;әлі уақыты келген жоқ&quot; дейді екен. Кейін үйленбей егде тартып кеткенде үйленсеңші десе &quot;уақыты өтіп кетті ғой&quot; дейді екен.

Фалестен &quot;дұрыс, дана өмір қандай өмір?&quot; деп сұрағанда, ол  &quot;басқаларды жалықтырмайтын, ренжітпейтін өмір&quot; деп жауап беріпті.

Фалестен &quot;тапқырлықтың, жаңалық ашудың қандай пайдасы бар?&quot; деп сұрағанда, ол &quot;Сен оны басқаларға айтқан кезіңде сенің тапқырлығың емес, менің тапқырлығым ретінде айтасың, тапқырлықтың мен үшін ең үлкен сыйы осы&quot; депті.

Фалестен &quot;өмірде сізді айырықша таңырқатқан тегі не іс?&quot; деп сұрағанда, &quot;[[тиран]]дардың ұзақ жасауы&quot; деген екен.
[[Сурет:Vienna-Naturhistorisches Museum,Figurengruppen- Jason,Thales v.Milet, Kolaios v.Samos.jpg|thumb|right|300px|Ортаңғы маңдайшалықта Милеттік Фалес, тұңғыш философ. Сол жақ [[Ясон]],  [[Алтын жабағы]]ны әкелуге аттанған грек мифтік батыры, [[аргонавтар]] көсемі. Оң жақта Колей, бзд.VIғ., Самостық, грек саудагері, теңізші. Вена табиғи тарих мұражайы]]
Фалес Египетке барып египеттіктерден [[геометрия]] үйренгені белгілі. Бірақ египпеттіктердің геометриясы тек жер бөлу үшін ғана зерттелген екен. Олар жерді жоспарлау, өлшеу, бөлу, сызық сызу амалдарын жеттік білген. Өйткені жыл сайын Ніл өзені тасып, олардың жер белгілерін өшіріп кететіндіктен, олар жаңадан жер өлшеу жасай бастайды, немесе пирамида салу үшін жер өлшей бастайды. Египеттіктер өз тәжірибелерінде шеңберді бөлудің түрлі амалдарын қанық білген, үшбұрыштың екі қабырғасы тең болса, олардың қарсы жағындағы бұрыштар да тең болатынын білген, бірақ соларды теория ретінде қорытпаған, ғылыми түрде дәлелдеп, оны кең қолдануға, жаңа теория ашуға тырыспаған. Фалес египеттіктердің бұл кемшілігін түсініп, ол үйренгенін теорияға айналдырып, мысалы Фалес теориясы секілділерді тапқырлады. Демек, Фалес тек тәжірибеге ғана мән беруден тәірибені қортатын зердеге мән беруге бұрылыс жасаған ойшыл есептеледі.

== Тағы да қараңыз ==
{{Жеті дана}}
{{Ежелгі Грекия философиясы}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:философия]]
[[Санат:Философтар]]
[[Санат:Грекия философтары]]
[[Санат:Антикалық философия]]
[[Санат:Ғылым тарихы]]</text>
      <sha1>6fg5zwldw644oaxufrbxlas8k86xet7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613101</id>
      <parentid>3613100</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alphy Haydar</username>
        <id>36950</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фалес туралы қосымша әңгімелер */</comment>
      <origin>3613101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19914" sha1="gcmc1pa5u3pu1ea9s1k6b6paf9inj21" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          = Фалес (Thales)
 |шынайы есімі   = Θαλῆς
 |сурет          = Thales of Miletus.jpg
 |ені            = 250px
 |сурет атауы    = Милетік Фалес
 |Туған кездегі есімі     = 
 |Лақап аты       = 
 |Туған күні    = бзд. 624 ж.
 |Туған жері    = Милет қаласы, [[Иония]] (Қазіргі {{TUR}})
 |Қайтыс болған күні        = бзд.546 ж.
 |Қайтыс болған жері        = 
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = Грек
 |Шығармалардың тілі    = Грек тілді
 |Мектеп                = Милет мектебі
 |Бағыты          = [[Натурфилософия]], [[Гилозоизм]]
 |Кезең           = 
 |Қызығушылығы    = 
 |Пікірі          = Алғашы зат (архе) - [[су]]. Барлық затта жан бар.
 |Ізашарлары      = 
 |Мұрагерлері     = [[Анаксимандр]], Анаксимен, кейінгі грек және басқа философтар
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = 
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = 
}}
[[Сурет:Solar eclipse 1999 4 NR.jpg|thumb|150px|right|Күннің толық тұтылуы]]
'''Милеттік Фалес''' (грек: Θαλῆς ὁ Μιλήσιος, {{lang-en|Thales}}, б.з.д. 624 ж. － б.з.д. 546 ж.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D1%3Achapter%3D1|title=Lives of Eminent Philosophers|last=Diogenes Laërtius}}&lt;/ref&gt;), Ежелгі [[грекия]]ның әйгілі философы, ғалымы, әулиесі, [[Сократ]]қа дейінгі [[натурфилософия]]ның бастаушысы,&lt;ref&gt;[[Аристотель]], Metaphysics Alpha, 983b18.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPM&quot;&gt;DGRBM, Thales, 1870 https://archive.org/stream/dictionaryofgree03smituoft#page/1016, 1016pp&lt;/ref&gt; [[Кіші Азия]]даы (Қазіргі [[Түркия]]дағы) [[Иония]]ның [[Милет]] қаласында [[милет ағымы]]ның бастаушысы болған. [[Грек]] [[жеті әулие]]сінің бірі деп құрметтелген. Ол батыс мәдениеті тарихындағы тұңғыш философ, “ғылым мен философияның атасы” деп есептеледі.&lt;ref&gt;Michael Fowler, [http://galileoandeinstein.physics.virginia.edu/lectures/thales.html Early Greek Science: Thales to Plato], University of Virginia [Retrieved 2016-06-16]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;Frank N. Magill, [https://books.google.com/books?id=_CMl8ziTbKYC&amp;pg=PA1121 ''The Ancient World: Dictionary of World Biography'', Volume 1], Routledge, 2003 isbn 1135457395&lt;/ref&gt;  Фалестің әлемге мәшүр [[Анаксимандр]], [[Анаксимен]] делінетін екі шәкірті болған. Олардың атағы да Грек даналығы тарихында айырықша аталады.

== Ғұмырбаяны ==
[[Image:Louisstgaudens1.jpg|left|thumb|''Фалес'', (1908жасалған), АҚШ (Вашингтон қаласы)]]
Фалес Милет қаласының барынша көркейіп-гүлденген заманында жасады. Ол ежелгі [[мысыр]]ды аралап, олардан [[математика]] үйренген.

[[Геродот]]тың жазуынша, Фалес б.з.д. 585 ж. күн тұтылатынын күні бұрын дәл болжаған.&lt;ref name=&quot;1.74.2&quot;&gt;Herodotus, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.74.1 1.74.2], and A. D. Godley's footnote 1; Pliny, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+2.9 2.9 (12)] and Bostock's footnote 2.&lt;/ref&gt; Ол гректерге бір жылдың [[365 күн]] болатынын түсіндірген ғалым. Жылдың 365 күн болатынын ежелгі [[Вавилон]]дықтар 5000 жыл бұрын ойлап тапқан екен, олар жылды 360 күнге бөліп, қалған 5 күнді тойлаған. Жеті күндік апта да сол Бабилондықтардікі. Және шеңбердің 360 градусы да солардікі.

Фалес күн мен айдың мөлшері туралы да айтқан. Ол жұлдыздарға сүйеніп, теңіздегі кеменің жағалаудан қаншалық қашықтықта екенін дәл есептеген.

Фалес және [[Пирамида]]ның тік биіктігін көлеңкесі арқылы есептеу жолын ашқан.

Ол табиғаттың бойында бұлқынған жанды тірі күш бар деп сенген, &quot;магниттің темірді тартуын сол жанның құдіреті&quot; - деп түсіндірген. Мұны әдетте &quot;[[Гилозоизм]]&quot; - табиғатта жан бар - деп атайды. 

&quot;Фалес&quot; теоремасы күні бүгінге дейін атақты.&lt;ref&gt;Boyer, 1991, &quot;Ionia and the Pythagoreans&quot; p. 43&lt;/ref&gt;

== Фалес философиясы ==
[[Сурет:Thales 1825 at Alex. Onasis Foundation.jpg|thumb|right|150px|Фалес бюсті, сурет, 1825 ж., Эллин кітапханасында]]
Фалес дүниені тәжірибе арқылы күзетіп, ақыл мен [[логика]]лық тұжырым арқылы түсіндірудің дәстүрін жасады. Ол барша нәрсе [[Төрт элемент]]тен тұрады, олар ауа, от, су, топырақ. Бұл төртеуі бірігіп заттарды құрайды деп есептеді. Осы төртеуінің ішінде ол дүниенің архэсі (түп негізі) су деп есептеді.&lt;ref name=AristotleMeta&gt;{{cite book|chapter-url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0052%3Abook%3D1%3Asection%3D983b|title=Aristotle, Metaphysics|chapter=Book I 983b|author=Aristotle|publisher=[[Perseus Project]]}}&lt;/ref&gt; Барша судан пайда болған. Барша сусыз өмір сүре алмайды. Су − тіршіліктің анасы. Барша ақыры суға қайтады. Бұл, ең алғашқы миф пен дінге ұқсамайтын ғылыми түсіндіру болатын. Дүние осы дүниелік мәлім нәрседен өзгеріп келген, дүниені дүние арқылы түсіндіруге болады, Фалестің ғылыми дәстүрі осыған саяды. 
[[Image:Thales theorem 1.png|thumb|300px| [[Фалес теоремасы]]: &lt;math&gt;\textstyle \frac{DE}{BC} = \frac{AE}{AC } = \frac{AD}{AB}&lt;/math&gt;]]

Фалес рационализм рухын дәріптеді, материаның жалпылық қағидасын табуды қуаттады, ақыл арқылы дүниені танудың жолын жасады, сондықтан оны батыс философия тарихындағы &quot;тұңғыш ғалым-философ&quot; деп атады. Ол көп құдайлықты жақтады, &quot;дүние көп түрлі рухтардың бірлігі&quot; - деп те айтты. Оның идеясы шәкірті Анаксимандрдың ілімдері арқылы, пифагоршылдар арқылы басқа барлық еуропалық философтарға әсер етті. Фалес туралы нақты жазба деректің көбін Аристотельдің кітабынан оқимыз.

== Фалес нақылдары ==
[[File:MiletusIonicStoa.jpg|thumb|Милеттегі қасиет тұғырлары]]
[[Скифтер|Скиф]] философы [[Анахарсис]] жеті дана сұхбатында Фалеспен даналық жарыстырған. &quot;Жеті ғұламаның&quot; Амасис патшаға берген мынадай &quot;ақыл-кеңестері&quot; бізге жеткен. 

Бірінші сөз алған - Солон: &quot;Менің пікірімше, егер өзі мен үкімет билігін халық билігіне айналдыра алса ғана, ол патшаның даңқы артады&quot;, - дейді. Екінші - Биант: &quot;Ол сонда ғана заңға бағынудың үлгісін жасайды&quot;, - дейді. Одан кейін Фалес: &quot;Патшаның бақыты сол, - егер оның жасы жетіп, өз өлімімен дүниеден өтсе&quot;, - дейді. Төртінші -  Анахарсис: &quot;Ол барлығынан ақылды&quot;, - дейді. Бесінші - Клеобул: &quot;Ол қасындағылар сезіне ермейтін патша&quot;, - дейді. Алтыншы - [[Питтак]]: &quot;Олай болғанда бағыныштылар өзінен қорықпайды, өзі үшін қорқады&quot;, - дейді. Жетінші - Хилон: &quot;Патша ойы өлім туралы емес, мәңгілік туралы болуы керек&quot;, - дейді. Ең соңынан - [[Периандр]] сөз алып: &quot;Бір нәрсе ескерткім келеді: Осы айтқандардың бәрін ақылымен қорытқан адам биліктен қол үзуі қажет&quot;, - дейді.
Плутархтың  айтуына  қараганда,   Фалеске  берілген сұрақтардан мынандай жауаптар алыныпты.
“Бәрінен де жасы үлкен кім?” дегенге: “Құдай, өйткені ол тумаған. “Бәрінен де не үлкен?” дегенге:  “Кеңістік, өйткені ол бүкіл Дүниені қамтиды”. &quot;Не нәрсе ең әсем?&quot; дегенге:  &quot;Дүние, өйткені әсемдіктің бәрі соның құрамында&quot;. “Ең дана не?” дегенге: &quot;[[Уақыт]], ол бәрін тудырды, тағы да тудырады&quot;. “Барлыққа ортақ не?”  дегенге:  “Үміт. Қолында еш нәрсе  жоқтарда да өмірге деген үміт болмай қалмайды”. &quot;Ең оңай не?&quot; дегенде: &quot;Басқаларға ақыл айту, өйткені оны өзі орындамасаң да болады&quot;, &quot;Не нәрсе күшті&quot; десе: &quot;Сөзсіздік, ол бәрін жеңеді&quot; дейді,  т.с.с.

Сонымен Фалеспен бірге грек ой-өрісі  бірте-бірте аңыз-қиялдан айырылып, ғылым жолына қарай бетбұрыстың есігін ашты.

== Фалес туралы қосымша әңгімелер ==
[[File:Thales theorem 6.png|thumb|400px|Пирамида биіктігін оның көлеңкесі арқылы өлшеу амалы, А:В = D:C]]
Бірде, жазда Фалес саудагер ретінде [[Египет]]ке барыпты. Оның қабілетін сынап көргісі келген Египет ғұламалары одан пирамида биіктігін өлшеп беруін сұрапты. Фалес: &quot;егер ертең Мысыр Перғауыны өзі келер болса, өлшеп берейін&quot; депті. Перғауын мұны естіп, ертесі пирамиданың қасына келіпті. Жұрт жиналған соң, Фалес  алдымен пирамиданың ең ұзын көлеңкесін өлшепті. Сосын, сонда тұрған бір адамның бойының биіктігі мен оның да көлеңкесінің ұзындығын өлшепті. Сосын ол адам бойының биіктігі мен көлеңкесінің ұзындығының салыстырмасын және белгілі болған пирамида көлеңкесінің ұзындық шамасын пайдаланып пирамида биіктігін оп-оңай есептеп беріпті. Бұған таң ғалған Мысыр ғалымдары оған [[Оракл]] (ғұлама) атағын беріпті. Кейін пифагордың пифагор теориясын тапқырлауына да Фалестің осы әдісі көмектескені анық.
[[Сурет:Thales in Thomas Stanley History of Philosophy.jpg|thumb|right|200px|Фалес. Томас Стэнлидің, &quot;Философия тарихы&quot; (1655).]]
Бірде, Фалес қас қарайған кезде жұлдыздарға қарап ойланып келе жатып аяғының астындағы көлшікке шалынып құлап қалыпты. Мұны көрген су алуға кетіп бара жатқан бір әйел мазақтай күліп &quot;Фалес-ау, аспанға қараудан бұрын алдымен аяғыңыздың астына қарап алсаңыз етті!&quot; депті, кекетіп. Сонда фалес: &quot;Аспанды дұрыс көрмесең аяғыңның астын да дұрыс көріп жарытпайсың, менің құлап қалуым аяғымның астын дұрыс көре алмаудан емес, аспанды дұрыс көре алмаудан&quot; деген екен. Сөз мағынасы, &quot;тек ғарыштық ақиқаттарды дұрыс түсінсең ғана тұрмыс-тіршілікте адаспай дұрыс жүре аласың&quot;  болса керек. Ол және сол жерде  жұртқа қарап &quot;ертең жаңбыр жауады екен&quot; депті. Расында ертесі жаңбыр жауыпты. Сонымен жұрт арасында &quot;Фалес жер-әлемдегінің бәрін біледі, бірақ аяғының астын білмейді&quot; деген қалжың сөз тарапты. Кейін ағылшын ақыны [[Оскар Уайльд]] Фалестен шабыт алып: 
{{Дәйексөз|&quot;Бәріміз де жығылсақ та шұңқырға,
Арамызда ал біреулер тігеледі жұлдызға,&quot;}}
- деп өлең қалдырыпты. 
[[Сурет:Thales Lebiedzki Rahl.jpg|thumb|right|200px|Милеттік Фалес, фрескасының бөлігі, Афина ұлттық және Каподистрия университеті]]
Бірде Фалесті біреулер &quot;философияның тұрмысты жақсартуға еш пайдасы жоқ екен, мысалы мына сен өте кедейсің&quot; деп мазақтапты. Фалес келесі жылы мол өнім болатынын табиғатты зерттеу арқылы біліп, ауылдағы зәйтүн майын өңдейтін аспаптарды түгел сатып алыпты. Келесі жылы расында мол өнім болыпты, Фалес олардың зәйтүнін түгел өңдеп беріп мол ақша тауыпты. Сонымен ол жұртқа: &quot;Философия тұрмысты жақсартуға пайдасы тиеді, тек философ тұрмысты жақсартуға тым әуестеніп кетпейді&quot; деген екен.

Фалес және &quot;Мен біріншісі хайуан болмай адам болғаныма, екіншісі әйел болмай еркек болғаныма, үшіншісі басқа халық болмай Грек болғаныма қуанамын&quot; - деген екен.

Фалес жасы келсе де үйленбей жүрген соң шешесі оған үйленсеңші десе, ол &quot;әлі уақыты келген жоқ&quot; дейді екен. Кейін үйленбей егде тартып кеткенде үйленсеңші десе &quot;уақыты өтіп кетті ғой&quot; дейді екен.

Фалестен &quot;дұрыс, дана өмір қандай өмір?&quot; деп сұрағанда, ол  &quot;басқаларды жалықтырмайтын, ренжітпейтін өмір&quot; деп жауап беріпті.

Фалестен &quot;тапқырлықтың, жаңалық ашудың қандай пайдасы бар?&quot; деп сұрағанда, ол &quot;Сен оны басқаларға айтқан кезіңде сенің тапқырлығың емес, менің тапқырлығым ретінде айтасың, тапқырлықтың мен үшін ең үлкен сыйы осы&quot; депті.

Фалестен &quot;өмірде сізді айырықша таңырқатқан тегі не іс?&quot; деп сұрағанда, &quot;[[тиран]]дардың ұзақ жасауы&quot; деген екен.
[[Сурет:Vienna-Naturhistorisches Museum,Figurengruppen- Jason,Thales v.Milet, Kolaios v.Samos.jpg|thumb|right|300px|Ортаңғы маңдайшалықта Милеттік Фалес, тұңғыш философ. Сол жақ [[Ясон]],  [[Алтын жабағы]]ны әкелуге аттанған грек мифтік батыры, [[аргонавтар]] көсемі. Оң жақта Колей, бзд.VIғ., Самостық, грек саудагері, теңізші. Вена табиғи тарих мұражайы]]
Фалес Египетке барып египеттіктерден [[геометрия]] үйренгені белгілі. Бірақ египпеттіктердің геометриясы тек жер бөлу үшін ғана зерттелген екен. Олар жерді жоспарлау, өлшеу, бөлу, сызық сызу амалдарын жеттік білген. Өйткені жыл сайын Ніл өзені тасып, олардың жер белгілерін өшіріп кететіндіктен, олар жаңадан жер өлшеу жасай бастайды, немесе пирамида салу үшін жер өлшей бастайды. Египеттіктер өз тәжірибелерінде шеңберді бөлудің түрлі амалдарын қанық білген, үшбұрыштың екі қабырғасы тең болса, олардың қарсы жағындағы бұрыштар да тең болатынын білген, бірақ соларды теория ретінде қорытпаған, ғылыми түрде дәлелдеп, оны кең қолдануға, жаңа теория ашуға тырыспаған. Фалес египеттіктердің бұл кемшілігін түсініп, ол үйренгенін теорияға айналдырып, мысалы Фалес теориясы секілділерді тапқырлады. Демек, Фалес тек тәжірибеге ғана мән беруден тәірибені қортатын зердеге мән беруге бұрылыс жасаған ойшыл есептеледі.

== Тағы да қараңыз ==
{{Жеті дана}}
{{Ежелгі Грекия философиясы}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:философия]]
[[Санат:Философтар]]
[[Санат:Грекия философтары]]
[[Санат:Антикалық философия]]
[[Санат:Ғылым тарихы]]</text>
      <sha1>gcmc1pa5u3pu1ea9s1k6b6paf9inj21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұхтар Омарханұлы Әуезов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48991</id>
    <revision>
      <id>3613190</id>
      <parentid>3612869</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Серик Жунусов|Серик Жунусов]] ([[User talk:Серик Жунусов|т]]) өңдемелерінен [[User:Bektenbai Bekzhan|Bektenbai Bekzhan]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3568523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39383" sha1="gc3xohustb7qyhj3duwap6kosbvlwvc" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Мұхтар Омарханұлы Әуезов
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              = Auesov.jpg
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        = 
 |Туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = 
 |Туған күні        = 28.09.1897
 |Туған жері        = [[Шыңғыс болысы]], [[Семей уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] (қазіргі {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданы|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Абай облысы]], [[Қазақстан]])
 |Қайтыс болған күні  = 27.6.1961
 |Қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[КСРО]]
 |Азаматтығы          = {{Байрақ|Ресей империясы}} → {{Байрақ|КСРО}} 
 |Ұлты                = [[қазақтар|қазақ]]
 |Мансабы             = [[прозаик]], [[ақын]], [[драматург]], [[жазушы]] және [[ғалым]]
 |Шығармашылық жылдары   = 
 |Бағыты              = социалистік реализм
 |Жанры               = [[роман]]
 |Шығармалардың тілі  = [[қазақ тілі|қазақша]]
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = {{{!}}
{{!}}{{Ленин ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}- 
{{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}
{{!}}}
 |Сыйлықтары          = {{{!}}
{{!}}{{Лениндік сыйлық|1959}}{{!!}}{{Сталиндік сыйлық|1949}}
{{!}}}
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}
'''Мұхтар Омарханұлы Әуезов'''  ([[28 қыркүйек]] [[1897 жыл|1897]], [[Шыңғыстау]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] – [[27 маусым]] [[1961 жыл|1961]], Кунцево орталық клиникалық ауруханасы, [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақ жазушысы, қоғам қайраткері, [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның тұңғыш академигі ([[1946 жыл|1946]]), [[Филология|филология ғылымдарының]] докторы мен [[профессор]]ы (1946), [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-нің]] еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл&lt;/ref&gt;

==Өмірбаяны==
Мұхтар Әуезов 1897 жылғы 28 қыркүйекте, Семей өңірінде, қазіргі Абай облысының [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданындағы]] [[Бөрілі]] деген жерде дүниеге келген. Шыққан руы — [[Қожа]]. 
[[Сурет:Auezov_House_in_Borli.JPG|нобай|оңға|Бөрілідегі Мұхтар Әуез дүниеге келген және тұрған үй.]]

Мұхтардың атасы Әуез ескіше сауаты бар, [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]], ортаазиялық түркі әдебиетімен таныс болған. Мұхтар бала кезінде атасының үйретуімен арабша хат таниды. Мұхтардың әкесі Омархан да, Әуез де Абай ауылымен іргелес отыратын, құдалы, дос-жар адамдар еді.

4 жасынан бастап әжесі Мұхтарға [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] өлеңдерін жаттатады. 1903 жылы алты жасар Мұхтар Абай ауылына барып, ақынмен кездеседі.

1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады. 1910 жылы Семей қалалық бес кластық орыс қазына училищесіне оқуға түсіп, соңғы класында оқып жүргенде [[Дауыл (әңгіме)|«Дауыл»]] атты алғашқы шығармасын жазады.

1915 жылы училищені аяқтап, [[Семей]] [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|қалалық мұғалімдер семинариясына]] түседі. Семинарияда оқып жүріп [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның ''«Жолсыз жаза»'' дастанының негізінде ''«[[Еңлік — Кебек (пьеса)|Еңлік-Кебек]]»'' пьесасын жазып, оны 1917 жылғы маусымда Ойқұдық деген жерде сахнаға шығарады.

[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 176.jpg|thumb|right|300px|Мұхтар Омарханұлы Әуезов құрметіне шығарылған марка]]
[[Ресей]]дегі саяси революция Әуезов өміріне үлкен өзгерістер әкеледі. Ол Семейде ''«Алаш жастары»'' одағын құрып, түрлі үйірмелердің ашылуына ұйытқы болады. [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірігіп жазған ''«Қазақтың өзгеше мінездері»'' аталатын алғашқы мақаласы 1917 жылғы 10 наурызда ''«Алаш»'' газетінде басылды.

1918 жылғы 5–13 мамырда [[Омбы қаласы]]нда өткен Жалпы қазақ жастарының құрылтайына қатысып, оның орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. Әуезов жазушы [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірлесіп, Семейде [[Абай (журнал)|''«Абай»'' ғылыми-көпшілік журналын]] шығаруға қатысады.

1919 жылы [[семинария]]ны бітіріп, қоғамдық-саяси жұмысқа араласады. 1919 жылғы желтоқсанның төртінде Семейде [[Большевизм|большевиктер]] билігі орнап, Әуезов Семей губревкомының жанынан ашылған қазақ бөлімінің меңгерушісі және ''«Қазақ тілі»'' газетінің ресми шығарушысы болып тағайындалады.

1921 жылғы қарашада [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-і [[Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитеті|Орталық атқару комитетінің (ОАК)]] төралқа мүшелігіне сайланып, онда кадр мәселесімен айналысады. Сол жылы ''[[Қорғансыздың күні (әңгіме)|«Қорғансыздың күні»]]'' әңгімесі ''«[[Қызыл Қазақстан]]»'' журналының №3–4 сандарында жарияланды.

1922 жылғы күзде [[Ташкент]]тегі Орта Азия университетіне тыңдаушы болып оқуға түседі, әрі ''[[Шолпан (журнал)|«Шолпан»]]'' және ''«Сана»'' журналдарына жұмысқа орналасады. Осы басылымдарда ''[[Қыр суреттері|«Қыр суреттері»]], [[Қыр әңгімелері|«Қыр әңгімелері»]], «Үйлену», «Оқыған азамат», «Кім кінәлі», «Заман еркесі»'' («Сөніп-жану») әңгімелері жарияланады.

1923 жылғы маусымда [[Ленинград]] (''қазіргі [[Санкт-Петербург]]'') мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар факультетінің тіл-әдебиет бөліміне оқуға ауысады.

1924–1925 жылы Семейдегі мұғалімдер техникумына оқытушылыққа қалдырылды. Сонда жүріп ''«Таң»'' журналын шығарады. Онда ''«Кінәмшіл бойжеткен», «Қаралы сұлу», «Ескілік көлеңкесінде», «Жуандық»'' әңгімелері жарияланды. 1925 жылы Ленинградқа қайтып барып, оқуын жалғастырады. 
[[Сурет:Деятели_партии_«Алаш».jpg|нобай|оңға|alt=&quot;Алаш&quot; партиясының бірталай қайраткерлері. Топтық сурет|&quot;Алаштың&quot; бірқатар қайраткері. Солдан оңға: Халел Ғаббасұлы, Міржақып Дулатұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуез (отырғандар);Жүсіпбек Аймауытұлы, Әлкей Марғұлан, Абдолла Байтасұлы (тұрғандар). Қызылорда, 1926 жыл.]]
1926 жылғы жаз айында Семейге арнайы ғылыми экспедиция ұйымдастырып, оның материалдары негізінде жазылған ''«[[Әдебиет тарихы]]&lt;nowiki/&gt;»'' монографиясы 1927 жылы кітап болып шығады.

1927 жылғы жазда [[Жетісу]] өңіріне сапармен келіп, [[Ілияс Жансүгіров]]пен бірге болашақ шығармаларына материал жинайды. [[Ленинград]]қа қайтып оралысымен, осы материалдар негізінде ''[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)|«Қараш-Қараш оқиғасы»]]'' повесін, ''«Қилы заман»'' романын, ''«[[Хан Кене]]»'' пьесасын жазады.

1928 жылы Орта Азия мемлекеттік университетінің аспирантурасына қабылданды, әрі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ ағарту институтында]] сабақ берді.

[[Алаш қозғалысы]]ның көсемдерімен бірге 1930 жылғы 16 қыркүйекте тұтқындалып, 1932 жылғы сәуірде үш жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. Дегенмен, маусым айында түрмеден босатылып, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ педагогика институтының]] (''ҚазПИ-дің'') аға оқытушысы болып қызмет істейді. Осы жылдары ''[[театр]], [[драматургия]], мәдениет пен өнер, [[әдебиет]], фольклор тарихы, [[орыс әдебиеті]]нің'' классиктері туралы мақалалары үзбей жарияланып тұрады. Әуезов сценарийі бойынша ''«Райхан»'' көркем фильмі (1940) түсіріледі.

1936 жылы [[Мәскеу]]де өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысады. Осы жылдары ''[[«Абай» және «Абай жолы» романдарының жазылуы туралы (мақала)|«Абай»]]'' романын жазуға кірісіп, оны [[1941 жыл]]ы бітіреді. «Абай» романының жарық көруі (1942) Қазақстанның мәдени өміріндегі ерекше оқиға болды.

1943 жылы «Абай» романын талқылау үлкен науқанға айналады. 1946 жылы романның екінші кітабын жазып бітіріп, ол 1947 жылы жарық көреді. 1950 жылы роман-эпопеяның ''«[[Ақын аға]]»'' аталатын үшінші кітабы жарық көреді. 1943 жылғы қыркүйектен бастап Қазақтың мемлекеттік университетінің ([[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ-дің]]) қазақ әдебиеті кафедрасына профессор болып орналасып, өмірінің соңына дейін сонда дәріс оқыды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында ''«Сын сағатта»'' (1941), ''«Намыс гвардиясы»'' (жазушы [[Әлжаппар Әбішев]]пен бірігіп, 1942), ''«Қынаптан қылыш»'' (1945) пьесалары мен [[Абай операсы|''«Абай»'' операсының]] либреттосын (1944), ''«Абай әндері»'' фильмінің сценарийін (1945) жазады. 1946 жылы [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясы]] құрылғанда, оның толық мүшесі (''академик, №1 куәлік'') болып сайланады, филология ғылымдарының докторы, профессор атағы берілді.

1951–1954 жылдары Әуезов саяси-идеологиялық тұрғыдан тағы да қыспаққа алынып, 1953 жылғы сәуірде [[Мәскеу]]ге жасырын аттанып кетуге мәжбүр болады. [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нде профессор болып орналасып, ''«КСРО халықтары әдебиетінің тарихы»'' деген арнайы курс бойынша дәріс берді. 1954 жылы [[Алматы]]ға қайтып оралып, ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын түпкілікті аяқтады.

1956 жылы 9-14 қаңтарда [[Германия Демократиялық Республикасы]] (ГДР) жазушыларының [[Берлин]]де өткен IV конгрессіне кеңес жазушысы Константин Федин (делегация басшысы), түрік ақыны Назым Хикметпен (делегацияның қосымша мүшесі) бірге құрметті қонақ ретінде қатысты&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0bza2Ku6EdhtLWt1bK6bmvMUWbyP8rQyS88pKB8WuJchEVKeyyKaHTJJvHbWjEZrSl/?app=fbl&lt;/ref&gt;.  [[Үндістан]]ға 40 күндік сапармен (25 қаңтар – 2 наурыз 1955) барып қайтады.

1956 жылы 7-19 қарашада&lt;ref&gt;Мұхтар Әуезов. Энциклопедия. Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011, 623-ші бет &lt;/ref&gt; [[КСРО]] мәдениет қайраткерлері өкілдерінің (делегация басшысы – КСРО мәдениет министрінің орынбасары – Сергей Кафтанов&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ynmVMnvGPCX1AB3YhitsCQjZaQG1PExAhZQkxS6jc2nd4sy35W9oATh3rKgjnhUAl/?app=fbl&lt;/ref&gt;) қатарында [[Чехословакия]]да болды&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02f6XfSUGfgu6a9kMXX4GZLTRrMtzcrcx7JRNX6jbrWHtUB99bmLDPku55YRT9c6fYl/?app=fbl&lt;/ref&gt;. ''Жазушының 60 жасқа толу мерейтойы Алматыда, Мәскеуде салтанатпен атап өтіледі''. 1957 жылы 8-16 тамызда Атом және сутек бомбасын сынауға қарсы халықаралық қозғалыстың [[Жапония]]да өткен 3-конференциясына қатысады (делегация басшысы — Иван Андреевич Каиров) &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ef6p6DW51EwGNPFc7BoD5RjYwq8zycNMATt16WijLshZNK1iHFhaGZeA98CPKrGol/?app=fbl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02YqCs8PzUU3vGiG8cVeEPT5tpnZGQgB2VpDTXLtf7MGVjLWz1kvSm9xKTbgF4PHivl/?app=fbl&lt;/ref&gt;.

1958 жылы 7-13 қазанда [[Ташкент]]тегі Науаи театрында өткен [[Азия және Африка елдері жазушыларының конференциялары|Азия және Африка елдері жазушыларының 1-конференциясын]] ұйымдастырушылардың бірі болды және қазақ тілінде сөз сөйледі &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02r3iL7PXtYwUvsPwdcnBR7Y9tQHpG5e6HaBhgDEPmZcGibWfT8HdoPdoV8cgsBK5Hl/?app=fbl&lt;/ref&gt;.

1960 жылы 16 ақпан — 17 наурызда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа барып, 1961 жылы 24-28 наурызда Бейбітшілікті қорғаудың Кеңестік комитетінің бастамасымен [[Үндістан]]ға екінші рет сапар шегеді&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0LJ5utFsApGwSZxSV8MqbAAxWqCddTmAywgohztDBM4UMLzcUj8kvBtd8GbQYSgw8l/?app=fbl&lt;/ref&gt; (делегация басшысы — Николай Семенович Тихонов). 1955–1957 жылы алты томдық таңдамалы шығармалары басылып шығады.

Әуезовтің мұраcының аса қомақты бөлігі — ғылыми зерттеулері. Ол [[қазақ ауыз әдебиеті]]н жинақтап, жүйелеп, қазақ әдебиеті тарихы, Абайдың өмірі мен шығармашылығы, [[әдебиеттану]] мен [[фольклор]]дың теориялық-проблемалық мәселелері жөнінде іргелі еңбектер жазды. Қоғам және мемлекет қайраткері ретінде Әуезов жиырмадан астам шет елдерде болып, адамзат қоғамының дамуы, рухани ынтымақтастық үшін өз көзқарасын білдірді. Әлем халықтары оның ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын айрықша құбылыс ретінде таныды.

1961 жылғы 27 маусымда [[Мәскеу]] қаласындағы ауруханада қайтыс болды. [[Алматы]] қаласында жерленген.

Сол жылы [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты|Әдебиет және өнер институтына]] оның есімі берілді, одан кейін жазушы тұрған үйде мұражай-үйі (1963) ашылып, ескерткіштер орнатылды. 
[[Сурет:Muhtar_Auez_murajai-uii.jpg|нобай|оңға|Мұражай–үйі|299x299 нүкте]]
[[Сурет:ALA_teatr_Auezova_Metro_Tulpar.JPG|нобай|оңға|alt=Мұхтар Әуез театры|Мұхтар Әуез атындағы Қазақ Ұлттық Драма Театры. Алматы|220x220 нүкте]]
[[Қазақ академиялық драма театры]], Алматы, Астана, Семей және басқа қалалар мен облыстардағы аудан, ауыл, көше, мектептер Әуезов есімімен аталады. Мұхтар Әуезовтің туғанына 100 жыл толуына орай 1997 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның шешімімен, дүниежүзілік деңгейде аталды.
[[Сурет:KZ-1997-20tenge-Auezov.png|нобай|оңға|Мұхтар Әуез бедерленген Қазақстан тиыны (1997)|214x214 нүкте]]

==Отбасы== 
* Әйелдері — Райхан, Кәмила, [[Валентина Николаевна Кузьмина]], [[Фатима Ғабитова]] 
* Қыздары — [[Мұғамиля]], [[Ләйла Мұхтарқызы Әуезова|Ләйла]]
* Балалары — Шоқан, Ернар, [[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]].&lt;ref&gt;[https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/20327/ Massaget.kz жастар порталы]&lt;/ref&gt; Елдес, Елдар.

=== Шығармашылығы===
[[Сурет:M.O.Auez.50 tomqyq dhagarmalar jinagynyn kei tomdary.jpg|thumb|М.Әуездің 50 томдық толық шығармалар жинағының бірқатар томдары|207x207 нүкте]]

===«Абай жолы» роман-эпопеясы===
[[Сурет:Қазақ_әдебиеті_жауһарларының_бірі-Абай_жолы.-.jpg|нобай|оңға|269x269 нүкте]]
«Абай жолы» (тетралогия) — Мұхтар Әуезовтың Абай Құнанбайұлына арналған роман-эпопеясы. «Абай жолы» — қазақтың көркем прозасын классикалық деңгейге көтеріп, әлем әдебиетіне көркемдік қуат әкелген туынды. Әуезов өзінің роман-эпопеясында қазақ халқын, оның ұлттық дәстүрін барлық қырынан энциклопедиялық деңгейде жан-жақты ашып көрсетті. Әуезовтың «Абай жолы роман-эпопеясы әлемдік деңгейде: «XX ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі» ([[Луи Арагон]]) деген жоғары баға алды.

Әуезов алғашқыда екі кітаптан тұратын «''Абай''» (1942, 1947), онан кейін мұның жалғасы болып табылатын «''Абай жолы''» (бұл да екі кітаптан тұратын; 1952, 1956) романын жазды. Осы төрт томнан тұратын «''Абай жолында''» қазақ қоғамының алуан түрлі топтары кең қамтылып, сан қырлы тұтас галерея жасалды. Онда қазақ халқының этнографиялық, діни, жалпы мәдени-танымдық дәстүрлері: ''жаз жайлауға көшу, құдалыққа бару мен той жасау, кісі өлімі мен аза тұту, ас беру, жұт, болыс сайлауы, дауға билік айту, аң аулау мен табиғат көріністері'' бар.  Алғашқы екі кітаптан тұратын ''«Абай»'' романы үшін жазушыға КСРО мемлекеттік сыйлығы (1949) беріліп, төрт томдық «Абай жолы» роман-эпопеясы жарық көргеннен кейін ол [[Лениндік сыйлық]]тың лауреаты (1959) атанды.

Эпопея дүние жүзі халықтарының бір жүз он алты тіліне аударылған. Ол екі жүз томдық «[[Әлем әдебиеті кітапханасы]]» топтамасында екі том болып басылды.

====Драмалық шығармалары====
Әуезов қаламынан 30-дан аса драмалық шығарма туды. Жеке пьесалардың варианттарын қоссақ, 50-ден асады. Әуезов драматургиясында жанрлық формалардың бәрін қамтыған. Онда [[трагедия]] да, [[комедия]] да, [[драма]] да бар. Әуезов кейбір шығармаларын бірігіп жазған. Олар: Л. Соболев («Абай»), С. Мұқанов («Ақан - Зайра»), Ғ. Мүсірепов («Қынаптан қылыш»), Ә. Тәжібаев («Ақ қайың»), Ә. Әбішев («Намыс гвардиясы»), «Октябрь үшін» (1933) пьесасының материалдары — [[Жетісу]] қазақтарының революцияға келуі. Кейіпкерлері — Д. Фурманов, Ж. Бәрібаев. Кітаптың мұқабасында «Мұны жазуға Қ.Байсейітов, Бековтар қатысты» деген сөздер бар. Әуезовті әдебиетке «Еңлік-Кебек» алып келді. Шығарма өзегі — эпостық материал. Әлемдік әдебиеттегі мұндай тәжірибе енімді дәстүрлердің бірі. Әуезовтің «Еңлік-Кебек» атты туындысы 1922 жылы Орынборда басылды. Кейіпкерлері сахна тілімен сөйледі. Автор өзінен бұрынғы мотивтерден алыс кетпеген. Билер сахнасы — көркемдік тамаша табыс. Кемшілік, олқылықтарды ескеріп, Әуезов пьесаны 1943 жылы қайта жазды. Бірнеше көрініс қысқарды. Аса терең, мәнді шығарманың бірі — «Түнгі сарын». Бұл — қазақ драматургиясында реализмнің орныққанын көрсеткен туынды. Мұнда көркемдік шешім ақындық идеалмен тығыз байланысты. Таптық тартыс шығармада жай схема түрінде емес, адам тағдырлары арқылы бейнеленеді. «Түнгі сарын» — қазақ драматургиясында жағымды кейіпкерлер проблемасын шешкен туынды. «Октябрь үшін», «Тартыс» пьесаларында Әуезов реалистік драма жасаудың түрлі-түрлі құралдарын пайдаланған.

1934 жылы сахнаға шыққан «Хан Кене» трагедиясы Әуезовтің азаттық идеясын терең бейнелеген, аса көркем тарихи пьесасы. Мұнда Хан Кененің, Наурызбай батырдың, қазақ, [[Қырғыздар|қырғыз]] билерінің реалистік бейнелері суреттеліп, тарихи шындық пен көркем шындық табиғи бірлік тапқан.

«Қарагөз» 1926 жылы бірінші сыйлық алды. 1930 жылдардағы белгілі әдебиет сыншысы Ғ. Тоғжанов трагедияда ескі көшпелі өмірді мадақтау бар дейді. Ж. Орманбаевтың да бір мақаласында осындай пікірі айтылғанды. Әуезов бұл пьесаға кейін қайта оралып, жаңа нұсқа жасады. 1930 жылдары Әуезов реализмді меңгеруде көп еңбек етті. Әсіресе, драматургияда көптеген ізденістерге барды. 1918 жылы Әуезов тұңғыш рет Абай жайлы мақала жазып, Абай заманы туралы білген, естігендерін қағазға түсірген. Л. Соболевпен бірлесіп жазған «Абай» пьесасы кейінгі [[эпопея]] тақырыбының барлауы еді. Онда Абай өмірінің соңғы кезеңдері қамтылған. 1930 жылдардың аяғында Әуезов білімі жөнінен, рухани толысуы жағынан шыңға көтерілді. Ол Абай тақырыбына осындай шақта келеді.

Автор Абайға лайық сөз өрнектерін тапқан. Бұл трагедия қоғамдық мәні бар күрделі жағдайларды көрсетеді. Шығармада тартыс, әрекет бірлігі мықты. Пьесада қақтығыс көп. Осы пьесаның негізінде кейін опера либреттосы, киносценарий жазылды. Трагедияны тұңғыш сахнаға қойған — Асқар Тоқпанов. Абай рөлін Қ.Қуанышбаев ойнады. Драма формасын Әуезов көп байытты. Әуезов фантастикалық пьеса да жазған. Ол — «Дос — Бедел дос». Пьесада «бір адам әр түрлі формацияда өмір сүрсе қандай болар еді» деген сұрауға жауап іздейді. Әуезов драматургиясында қазақ халқы өмірінің сан алуан қырлары үлкен шеберлікпен көрсетілген. Өмірдің терең қабаттарын қопарып, типтік жағдайлардағы характерлерді дәл тауып, олардың өзара қақтығысынан туған үлкен тартыстарды көрсету — Әуезов пьесаларының басты ерекшеліктерінің бірі. Шығармаларға құбылыстың сырт көрінісі, яки адамдар арасындағы ұсақ интригалар емес, әлеуметтік конфликтілер негізгі арна болады. Әуезов — қазақ драматургиясының жаңашылы. Ол дүниежүзілік драматургияның асыл үлгілерін оқып, аудару арқылы шеберлік мектебінен өтті. Мұның үстіне Әуезов пьесаның еуропалық үлгісіне соны ұлттық бояу, нақыш қосты. Қазақтың ежелгі әдебиетіндегі драматургияға жақын үлгілерді (айтыс, беташар, жар-жар, шешендік дауы) жаңашылдықпен пайдалана білді.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

== Шығармалары ==
[[Сурет:Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж. (1).jpg|нобай|293x293 нүкте|Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж.]]

==== Проза ====
* Абай жолы (Роман–эпопея)
* Өскен өркен (Аяқталмаған роман)
* Қараш-қараш оқиғасы (Повесть)
* Қилы заман (Повесть)
* Барымта (Әңгіме)
* Бүркітші (Әңгіме)
* Ескілік көлеңкесінде (Әңгіме)
* Жетім (Әңгіме)
* Жуандық (Әңгіме)
* Қаралы сұлу (Әңгіме)
* Қорғансыздың күні (Әңгіме)
* Қыр әңгімелері (Әңгіме)
* Қысқы түн (Әңгіме)
* Көксерек (Әңгіме)
* Кім кінәлі (Әңгіме)
* Кінәмшіл бойжеткен (Әңгіме)
* Оқыған азамат (Әңгіме)
* Сөніп жану (Әңгіме)
* Түнгі ауыл (Әңгіме)
* Үйлену (Әңгіме)
* Асыл нәсілдер (Әңгіме)
* Татьянаның қырдағы әні (Әңгіме)
* Хасеннің құбылыстары (Әңгіме)

====Кино====
* Райхан (фильм) – 1940
* Абай әндері (фильм) – 1945
* Шыңдағы шынар (фильм) – 1966
* Қараш-Қараш (фильм) – 1969
* Көксерек (фильм) – 1973 
* Қаралы сұлу (фильм) – 1982
* Абай (фильм) – 1995
* Трагедия триумфатора (фильм) – 2009
====Театр====
* Абай (Трагедия) 
* Айман (Либретто) 
* Айман-Шолпан (Трагедия)
* Ақан-Зайра (Пьеса) 
* Бәйбіше, тоқал (Драма) 
* Еңлік Кебек (Трагедия) 
* Дос-Бедел Дос (Пьеса)
* Қара қыпшақ Қобланды (Пьеса) 
* Қарагөз (Трагедия) 
* Намыс гвардиясы (Пьеса)
* Октябрь үшін (Пьеса) 
* Тартыс (Пьеса) 
* Түнгі сарын (Пьеса) 
* Тас түлек (Пьеса)

==== Аудармалары ====
* Асауға тұсау (У. Шекспирден)
* Отелло (У. Шекспирден)
* Дворян ұясы (И. Тургеневтен)
* Ревизор (Н. Гогольден)
* Любовь Яровая (К. Треневтен)
* Будда (Л. Толстойдан)
* Той тарқар (Л. Толстойдан)
* Ақ қасқа (Д. Лондоннан)
* Қорқыныш (А. Афиногеновтан)
* Ақсүйектер (Н. Погодиннен)
* Чусовойдағы бурлактар (Д. Мамин-Сибиряктан)
* Жердің жаратылысы туралы әңгімелер (Ю. Вагнер)
* Құрылыс материалдары (В. Эвальд)
* Степь (Ілияс Жансүгіровтен; Зоя Кедринамен бірлесе аударған)

== Шығармалар жинағы ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Page002.tif|нобай|оңға
Сурет:Page003.tif|нобай|оңға| Он екі томдық шығармалар жинағының он бірінші томының титулды беттері
Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_3_tomy.jpg|нобай|оңға|12 томдығынан. 9, 10, 12 томдар. Алматы, Жазушы, 1969.
Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_12_tomynyn_muqabasy_(ar_tomda_osyndai_supermuqaba).jpg|нобай|оңға|12–ші томының мұқабасы. Алматы, Жазушы, 1969.
Сурет:Pyatitomnoe_sobranie_sochinenii_Muhtara_Aueza.jpg|нобай|оңға|Орысша 5 томдық шығармалар жинағы. Мәскеу, &quot;Көркем әдебиет&quot; баспасы, 1973–1975.
Сурет:Мұхтар_Әуездін_20_томдық_шығармаларының_кей_томдарынан.jpg|нобай|оңға|20 томдық шығармалар жинағы (кейбірлері ғана). Алматы, &quot;Жазушы&quot; баспасы, 1979–1985.
&lt;/gallery&gt;
* Алты томдық таңдамалы шығармалары. Алматы, 1955–1957.
* Он екі томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы баспасы, 1967–1969.
* Собрание сочинений в 5 томах. Москва, Художественная литература, 1973–1975.
* Жиырма томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы, 1979–1985.
* Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Алматы, Ғылым, Жібек жолы баспалары, 1997–2011.
* Қазіргі таңда М. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтында Мұхтар Әуезовтің 55 томдық академиялық толық шығармалар жинағы жарық көру үстінде.

==Мұхтар Әуезов атында==
{{col-begin}}
{{col-1-of-3}}
;Елді мекендер мен көшелер 
* Әуезов көшесі (Астана)
* [[Әуезов көшесі (Алматы)]]
* Әуезов көшесі (Шымкент)
* Әуезов көшесі (Қарағанды) 
* Әуезов ауданы (Алматы)

{{col-2-of-3}}
;Ғылым және мәдениет нысандары 
* Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер иституты (Алматы)
* [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] (Алматы) 
* М.Әуезов атындағы Мемлекеттік университет (Шымкент)

{{col-3-of-3}}
;Ескерткіштер

{{col-end}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat|Mukhtar Auezov|Мұхтар Әуезов}}
* [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/709 Мұхтар Әуезов] «[[Әдебиет порталы]]» сайтында
* [https://sputniknews.kz/spravka/20191208/12234439/Muhtar-Auezov-omirbaian.html Жазушы туралы қызықты деректер]
* [http://auezov.kz/page.php Мир Мухтара Ауэзова]

{{Мұхтар Әуезов шығармалары}}

{{DEFAULTSORT:Әуезов, Мұхтар Омарханұлы}}
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:КСРО жазушылары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Абайтанушылар]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]]
[[Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері]]
[[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]]</text>
      <sha1>gc3xohustb7qyhj3duwap6kosbvlwvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49782</id>
    <revision>
      <id>3613026</id>
      <parentid>3612944</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3575026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9826" sha1="qhha01lqn5g6rn1hc191fonqld8u5tv" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  =  Рәбиға Ғалиқызы Сыздықова
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = Сыздық.tif
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 17.08.1924
 |Туған жері           = Ақтөбе облысы, Ойыл қалашығы
 |Қайтыс болған күні     = 04.07.2020
 |Қайтыс болған жері     = Алматы
 |Азаматтығы             = Қазақстан
 |Ғылыми аясы            = лингвистика
 |Жұмыс орны             = А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты 
 |Ғылыми дәрежесі        = филология ғылымдарының докторы  
 |Ғылыми атағы           = Академик, профессор 
 |Альма-матер            = әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Уикиқайнар             = 
}}

'''Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық''' ([[1924 жыл]]ғы 17 тамызда [[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл (ауыл)|Ойыл]] ауылында туған – [[2020 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы]] қаласында қайтыс болған) – филология ғылымдарының докторы (1972), [[профессор]] (1989). [[Қазақстан Республикасы]] [[ҰҒА|Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2003), [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері]] (1989), [[Сәтіғали Құтқожин]] мен Айғанымның қызы.

==Өмірбаяны==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жыл !! Оқиға
|-
|1924
жылы
|Рәбиға Сәтіғалиқызы дүниеге келеді.
|-
|1937
жылы
|Қуғын-сүргінге ұшыраған.
|-
| [[1940]] жылы  || [[Ақтөбе]]дегі (Темір қаласы) педагогикалық училищені бітірген
|-
|1943
жылы
|Педучилищені толық аяқтап, қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ беруге жұмысқа орналасады.
|-
|1944
жылы
|Ақтөбедегі пединститутқа оқуға түсіп, жедел тәмамдап, үздік бітіріп шығады. 
|-
|1945
жылы
|«Ұлы Отан соғысы кезінде еңбектегі ерлігі үшін» медалімен наградталады.
|-
|1945
жылы
|Абайдың 100 жылдық мерейтойы мен дәстүрлі Тамыз конференциясына қатысуға делегат мүшесі боп аттанады.
|-
| [[1947]] жылы  || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген
|-
|1950
жылы
|«Халық жауының қызы» атымен ұрпақ тәрбиелеу ісінен шеттетіледі.
|-
| [[1951]] жылы  || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институттың аспирантурасын бітірген
|-
|1957
жылы
|Ісмет Кеңесбаевтың шақыртуымен Ғылым Академиясына ауысып, нағыз ғалымдық жолға түседі. 
|-
|1959
жылы
|«Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 
|-
| [[1940]] – [[1994]] жылы || мектепте мұғалім, педучилищеде оқытушы, “Мектеп” (қазіргі “Рауан”) [[баспа]]сында [[редактор]], редакция меңгерушісі
|-
| [[1961]] – [[1967]] жылы  || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] қазақ тілі тарихы мен диалектологиясы бөлімнің меңгерушісі
|-
|1964 
жылы
|Қ. Жұбановқа арнап баяндама жасап, кейін «Ғалым-азамат» атты кітапша шығарады.
|-
|1971
жылы
|«Абай шығармаларының тілі» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.
|-
| [[1980]] – [[1994]] жылы  || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] тіл мәдениеті бөлімнің меңгерушісі
|-
| [[1994]] жыл || құрметті демалыста
|-
|1995
жылы
|Ш. Уәлиханов атындағы сыйлыққа ие болды.
|}

== Зерттеулер ==
Сыздық Рәбиға &quot;Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері&quot; (1959) тақырыбында кандидаттық, Сыздық Рәбиға “Абай шығармаларының тілі” (1972) тақырыбында докторлық [[диссертация]] қорғаған. Қазақ әдеби тілінің нормаларын қалыптастыруға арналған “Тілдік норма және стиль” (1984) еңбегі – қазақ тіл мәдениетінің негізін қалаушы зерттеушілердің бірі.  Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдеби тілінің тарихы, Абайдың поэтикалық тілі, қазақ тілінің поэтикасы, XV – XIX ғасырлардағы [[ақын]]-[[жырау]]лар тілі, ортағасырлық жазба [[ескерткіш]]тер тілінің тарихы мен лексика-грамматикалық құрылымы, текстологиясы, тарихи лексика, лингвостилистика, тіл мәдениеті, орфография, жазу теориясы, Ахметтану, лингводидактика салаларында  100-ден астам магистрлік және кандидаттық диссертациялар қорғаған. 

== Марапаттар ==
“Қазақ әдеби тілінің тарихы” [[монография]]сы үшін Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығы ([[1995]]), Абайдың шығармалық мұрасын зерттеген еңбектер топтамасы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығын ([[1996]]) алған. Түркітану саласындағы еңбектері үшін халықаралық конференцияларда бірнеше мәрте арнайы дипломдар мен сертификаттарға ие болды.  “Құрмет белгісі” ([[1971]]), “[[Парасат ордені|Парасат]]” ([[2004]]) ордендерімен, бірнеше [[медаль]]дармен марапатталған.

== Шығармалары ==
* Қазақ тілі орфографиясы мен пунктуациясы жайында анықтағыш, А., 1959, 1996;
* Сөздер сөйлейді, А., 1980, 1994, 2004;
* Сөз сазы, А., 1983;
* А.Байтұрсынов, А., 1990;
* Қазақ әдеби тілінің тарихы, А., 1993, 2004;
* Абайдың сөз өрнегі, А., 1995, 2004;
* Сөз құдіреті, А., 1997;
* Қазақ тілінің анықтағышы, Аст., 2000;
* Тілдік норма және оның қалыптасуы, Аст., 2001;
* Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі, А., 2004;
* Қ.А. Иасауи “Хикметтерінің” тілі, А., 2004.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://mtdi.kz/til-bilimi/soz-tarixy/1681-gylymda-jurgen-kazak-aielinin-jugi-oye-auyr Рабиға Сыздық: Ғылымда жүрген қазақ әйелінің жүгі өте ауыр]

[[Санат:17 тамызда туғандар]]
[[Санат:Ойыл ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Парасат орденінің иегерлері]]</text>
      <sha1>qhha01lqn5g6rn1hc191fonqld8u5tv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613079</id>
      <parentid>3613026</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T15:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар */</comment>
      <origin>3613079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9828" sha1="mo7fgultqdk2aq1vxynkwgnlajgpw12" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  =  Рәбиға Ғалиқызы Сыздықова
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = Сыздық.tif
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 17.08.1924
 |Туған жері           = Ақтөбе облысы, Ойыл қалашығы
 |Қайтыс болған күні     = 04.07.2020
 |Қайтыс болған жері     = Алматы
 |Азаматтығы             = Қазақстан
 |Ғылыми аясы            = лингвистика
 |Жұмыс орны             = А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты 
 |Ғылыми дәрежесі        = филология ғылымдарының докторы  
 |Ғылыми атағы           = Академик, профессор 
 |Альма-матер            = әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Уикиқайнар             = 
}}

'''Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық''' ([[1924 жыл]]ғы 17 тамызда [[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл (ауыл)|Ойыл]] ауылында туған – [[2020 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы]] қаласында қайтыс болған) – филология ғылымдарының докторы (1972), [[профессор]] (1989). [[Қазақстан Республикасы]] [[ҰҒА|Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2003), [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері]] (1989), [[Сәтіғали Құтқожин]] мен Айғанымның қызы.

==Өмірбаяны==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жыл !! Оқиға
|-
|1924
жылы
|Рәбиға Сәтіғалиқызы дүниеге келеді.
|-
|1937
жылы
|Қуғын-сүргінге ұшыраған.
|-
| [[1940]] жылы  || [[Ақтөбе]]дегі (Темір қаласы) педагогикалық училищені бітірген
|-
|1943
жылы
|Педучилищені толық аяқтап, қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ беруге жұмысқа орналасады.
|-
|1944
жылы
|Ақтөбедегі пединститутқа оқуға түсіп, жедел тәмамдап, үздік бітіріп шығады. 
|-
|1945
жылы
|«Ұлы Отан соғысы кезінде еңбектегі ерлігі үшін» медалімен наградталады.
|-
|1945
жылы
|Абайдың 100 жылдық мерейтойы мен дәстүрлі Тамыз конференциясына қатысуға делегат мүшесі боп аттанады.
|-
| [[1947]] жылы  || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген
|-
|1950
жылы
|«Халық жауының қызы» атымен ұрпақ тәрбиелеу ісінен шеттетіледі.
|-
| [[1951]] жылы  || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институттың аспирантурасын бітірген
|-
|1957
жылы
|Ісмет Кеңесбаевтың шақыртуымен Ғылым Академиясына ауысып, нағыз ғалымдық жолға түседі. 
|-
|1959
жылы
|«Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 
|-
| [[1940]] – [[1994]] жылы || мектепте мұғалім, педучилищеде оқытушы, “Мектеп” (қазіргі “Рауан”) [[баспа]]сында [[редактор]], редакция меңгерушісі
|-
| [[1961]] – [[1967]] жылы  || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] қазақ тілі тарихы мен диалектологиясы бөлімнің меңгерушісі
|-
|1964 
жылы
|Қ. Жұбановқа арнап баяндама жасап, кейін «Ғалым-азамат» атты кітапша шығарады.
|-
|1971
жылы
|«Абай шығармаларының тілі» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.
|-
| [[1980]] – [[1994]] жылы  || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] тіл мәдениеті бөлімнің меңгерушісі
|-
| [[1994]] жыл || құрметті демалыста
|-
|1995
жылы
|Ш. Уәлиханов атындағы сыйлыққа ие болды.
|}

== Зерттеулер ==
Сыздық Рәбиға &quot;Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері&quot; (1959) тақырыбында кандидаттық, Сыздық Рәбиға “Абай шығармаларының тілі” (1972) тақырыбында докторлық [[диссертация]] қорғаған. Қазақ әдеби тілінің нормаларын қалыптастыруға арналған “Тілдік норма және стиль” (1984) еңбегі – қазақ тіл мәдениетінің негізін қалаушы зерттеушілердің бірі.  Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдеби тілінің тарихы, Абайдың поэтикалық тілі, қазақ тілінің поэтикасы, XV – XIX ғасырлардағы [[ақын]]-[[жырау]]лар тілі, ортағасырлық жазба [[ескерткіш]]тер тілінің тарихы мен лексика-грамматикалық құрылымы, текстологиясы, тарихи лексика, лингвостилистика, тіл мәдениеті, орфография, жазу теориясы, Ахметтану, лингводидактика салаларында  100-ден астам магистрлік және кандидаттық диссертациялар қорғаған. 

== Марапаттары ==
“Қазақ әдеби тілінің тарихы” [[монография]]сы үшін Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығы ([[1995]]), Абайдың шығармалық мұрасын зерттеген еңбектер топтамасы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығын ([[1996]]) алған. Түркітану саласындағы еңбектері үшін халықаралық конференцияларда бірнеше мәрте арнайы дипломдар мен сертификаттарға ие болды.  “Құрмет белгісі” ([[1971]]), “[[Парасат ордені|Парасат]]” ([[2004]]) ордендерімен, бірнеше [[медаль]]дармен марапатталған.

== Шығармалары ==
* Қазақ тілі орфографиясы мен пунктуациясы жайында анықтағыш, А., 1959, 1996;
* Сөздер сөйлейді, А., 1980, 1994, 2004;
* Сөз сазы, А., 1983;
* А.Байтұрсынов, А., 1990;
* Қазақ әдеби тілінің тарихы, А., 1993, 2004;
* Абайдың сөз өрнегі, А., 1995, 2004;
* Сөз құдіреті, А., 1997;
* Қазақ тілінің анықтағышы, Аст., 2000;
* Тілдік норма және оның қалыптасуы, Аст., 2001;
* Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі, А., 2004;
* Қ.А. Иасауи “Хикметтерінің” тілі, А., 2004.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://mtdi.kz/til-bilimi/soz-tarixy/1681-gylymda-jurgen-kazak-aielinin-jugi-oye-auyr Рабиға Сыздық: Ғылымда жүрген қазақ әйелінің жүгі өте ауыр]

[[Санат:17 тамызда туғандар]]
[[Санат:Ойыл ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Парасат орденінің иегерлері]]</text>
      <sha1>mo7fgultqdk2aq1vxynkwgnlajgpw12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паралич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52658</id>
    <revision>
      <id>3613095</id>
      <parentid>2058205</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>4439</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="ggn4jhi98vqwk0t18rarh2ei9ep861j" xml:space="preserve">'''Паралич''' ({{lang-el|parálysis/παράλυσις}} - әлсіреу) (сал). [[Нерв]] [[жүйе]]сінің зақымдануынан [[ағзалар]] қызметінің тоқтап немесе сал болуы. Бұған бет [[мимика]] ([[ым]]) [[бұлшық ет]]терінің салдануын айтуға болады.&lt;ref&gt;Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақстан, 1991.  ISBN 5-615-00789-3&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Медицина]]
[[Санат:Стоматология]]


{{Medsci-stub}}</text>
      <sha1>ggn4jhi98vqwk0t18rarh2ei9ep861j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Мақала</title>
    <ns>10</ns>
    <id>54370</id>
    <revision>
      <id>3613124</id>
      <parentid>2646078</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3613124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="1xbfqthoiq4i2ur7m6bo92hlnc94r23" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; {{#if:{{{ref|}}}|id=&quot;{{anchorencode:CITEREF{{{ref}}}{{{жыл|}}}}}&quot;}}&gt;{{#if: {{{авторы|}}} | ''{{{авторы}}}''&amp;nbsp;
}}{{#if:  {{{сілтеме|}}}
  | [{{{сілтеме}}} {{{тақырыбы}}}] 
  | {{{тақырыбы}}} 
}}{{#if: {{{lang|}}}{{{language|}}}{{{тілі|}}}
  | {{#ifexist: Үлгі:ref-{{{тілі|{{{lang|{{{language}}} }}} }}}
    | &amp;#32;{{ref-{{{тілі|{{{lang| {{{language}}} }}} }}} }}
    | &amp;#32;({{{тілі| {{{lang| {{{language}}} }}} }}})
  }}
}}{{#if:
  {{{жауапты|}}} |&lt;nowiki&gt; / &lt;/nowiki&gt;{{{жауапты}}}
}}{{#if: {{{шынайы атауы|}}}
  | &lt;nowiki&gt; = &lt;/nowiki&gt;{{{шынайы атауы}}}
}}{{#if: {{{баспа авторы|}}}
  | &lt;nowiki&gt; // &lt;/nowiki&gt;''{{{баспа авторы}}}'' {{{басылым}}}
  | {{#if: {{{басылым|}}}
    | &lt;nowiki&gt; // &lt;/nowiki&gt;''{{{басылым}}}''
}}}}{{#if: {{{түрі|}}}
  | &lt;nowiki&gt; : &lt;/nowiki&gt;{{{түрі}}}.
  | .
}}{{#switch: {{ #if: {{{орны|}}} | 1 }}{{ #if: {{{баспасы|}}} | 2 }}{{ #if: {{{жыл|}}} | 3 }}
| 123 = &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{#switch:{{{город|{{{орны}}}}}}
|L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|Н. Н.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны}}}}}
|{{{орны}}}
}}: {{{баспасы}}}, {{{жыл}}}.
| 12 = &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{#switch:{{{орны}}}
|L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|Н. Н.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны}}}}}
||{{{орны}}}
}}: {{{баспасы}}}.
| 13 = &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{#switch:{{{орны}}}
|L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|Н. Н.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны}}}}}
|{{{орны}}}
}} - {{{жыл}}} ж..
| 23 = &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{{баспасы}}}, {{{жыл}}}.
| 1 = &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{#switch:{{{орны}}}
|L.|N. Y.|P.|Б.|Б. м.|Ер.|Иер.|К.|Каз.|Л.|М.|Мн.|Н. Н.|Н. Новгород|Пг.|Ростов н/Д|СПб.|Тб.|Тф.|Яр.={{{{{орны}}}}}
|{{{орны}}}
}}
| 2 = &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{{баспасы}}}.
| 3 = &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{{жыл}}}.
}}{{#if: {{{шығуы|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — В.&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{шығуы}}}.
}}{{#if: {{{volume|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — Vol.&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{volume}}}.
}}{{#if: {{{томы|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — Т.&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{томы}}}.
}}{{#if: {{{нөмірі|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — №&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{нөмірі}}}.
}}{{#if: {{{беттері|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — б.&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{беттері}}}.
}}{{#if: {{{pages|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — P.&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{pages}}}.
}}{{#if: {{{isbn|}}}{{{ISBN|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;ISBN {{{isbn}}}.
}}{{#if: {{{issn|}}}{{{ISSN|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;[[ISSN]] {{ISSN search link|{{{issn|{{{ISSN}}}}}}}}.
}}{{#if: {{{DOI|}}}{{{doi|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;{{DOI|{{{DOI|{{{doi}}}}}}}}
}}{{#if: {{{bibcode|}}}
   | &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt; {{bibcode|{{{bibcode|}}}}}
}}{{#if: {{{pmid|}}}{{{PMID|}}}
  | &lt;nowiki&gt; — &lt;/nowiki&gt;PMID {{{pmid}}}.
}}&lt;/span&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{doc}}

[[bg:Шаблон:Cite journal]]
[[de:Vorlage:Cite journal]]
[[en:Template:Cite journal]]
[[es:Plantilla:Cita revista]]
[[hu:Sablon:Cite journal]]
[[it:Template:Cite journal]]
[[nl:Sjabloon:Cite journal]]
[[sl:Predloga:Navedi revijo]]
[[sv:Mall:Tidskriftsref]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xbfqthoiq4i2ur7m6bo92hlnc94r23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ эпосының ең көрнекті ескерткіші</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80145</id>
    <revision>
      <id>3613175</id>
      <parentid>3612876</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Серик Жунусов</username>
        <id>181103</id>
      </contributor>
      <origin>3613175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15530" sha1="3jbxbt8zd033czwuj94yzeh4leyyq9k" xml:space="preserve">'''«Қазақ эпосының ең көрнекті ескерткіші» («Виднейшие памятники казахского эпоса»)''', [[Мұхтар Әуезов]]тің [[мақала]]сы. 1934 ж. ''«Литературный Казахстан»'' газетінің 14 маусымдағы санында шыққан. Одан кейін еш жерде жарияланбаған. Қазақ фольклоры жайында ықшам, дәл мәліметтер берген, тілі айқын, тұжырымды. 30-жылдардағы солақай идеологиялық талаптарға байланысты талдауында таптық көзқарас бар. Орыс тілді оқырманға арнап жазылғандығы айқын байқалады. Жазушы шығармаларының биографиялық көрсеткіштерінде мақала аты ''«Виднейшие памятники русского эпоса»'' деп қате жіберілген.'' «Литературный Казахстан»'' газеті 1935 жылдан бастап журналға айналдырылған. Жазушы мақалада қазақ эпосының сан жағынан көп екенін айта келіп, үш түрге бөлген:
:1. Батырлар жыры; 
:2. Тұрмыс-салт өлеңдері; 
:3. Тарихи өлеңдер. 
[[Қобыланды батыр (жыр)|Қобыланды]], Едіге, Шора, [[Қамбар батыр (жыр)|Қамбар]], Алпамыс туралы жырлардың көркемдік құндылықтары және тарихи негіздері туралы ғылыми негізі бар тұжырымдар жасаған. Батырлар жырларының әдетте бірнеше түркі халықтарына ортақ болатынын айтып, керісінше, қырғыз эпосының батырлары [[Манас]] пен Семетейдің тарихи негіздері әзірге анықталған жоқ дейді. Қазақ эпостарының көлемі әдетте қырғыз эпосынан кіші болып, көркемдігі жағынан жоғары туралы дейді. Сюжеттік ағым, өмір құбылыстарын жан-жақты көрсету, кейіпкерлер образдарын тәптіштеудегі қырғыз эпостарының биік талаптарға жауап беретінін талдап айтқан. Эпосты орындаушылардың ішінен Марабай мен Жанақты атаған. Батырлар жыры жайындағы бөлімінің соңында эпос батырларын үстем тап өкілдері ретінде көрсеткен. Идеологиялық қысымның үдеп тұрған кезінде мұндай талдаусыз мақала шығару мүмкін емес еді. Мақалада осы тұрғыда [[Абай]]ға да сын айтылған. Лиро эпосты қазақ халқының төл жанры ретінде атап, ''«[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]»'' мен ''«[[Қыз Жібек]]ті»'' талдаған. Екі жырдың көркемдігіне өте жоғары баға беріп, жыр сюжеттеріндегі атастыру, құда түсу, әмеңгерлік салттарын саяси-әлеуметтік тұрғыдан талдаған. Қодар образына идеологиялық-таптық көзқараспен қатар, қызықты, көркемдік талдаулар жасаған. Мақаланың соңына қарай қазақ фольклорында басқа да жанрлар бар екенін, эпостың басқа да жанрларын, әсіресе советтік фольклорды зерттеуге күш салатынын айтқан. НКВД түрмесінен кейін белгілеген сынақ мерзімі бітпегендіктен, Әуезов ұлтшылдық, алашордалық бағыттағы фольклортану ғылымының «қателіктерін» керсетіп, мақаланы аяқтаған.&lt;ref&gt;Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8&lt;/ref&gt;

'''Қазақ эпосының''' '''хореографтар шығармашылығындағы көркемдік интерпретациясы'''

«Қозы Көрпеш - Баян Сұлу» қойылымы Қазақстандағы ұлттық балет өнерінің кәсіби қалыптасуы мен дамуында айрықша орын алды. Бұл туынды өз кезеңіндегі балетмейстерлік ізденістердің мазмұндық әрі көркемдік ерекшеліктерін айқындаған сахналық туындылардың керемет бір үлгісіне айналды. Балеттің үш нұсқасы бар. Алғашқы нұсқасы – «Ант» (1966 ж.), екіншісі – «Зұлымдық пен махаббат» (1968 ж.). Композитордың 1971 жылы Қазақстаннан кетуі қарсаңында «Қозы Көрпеш - Баян Сұлу» балетінің ең үздік әрі көркемдік тұрғыдан кемелденген нұсқасы дүниеге келіп, сол жылы көрерменге ұсынылып, тұсаукесері өтті.   Брусиловский музыкасының  тереңдігін ашуда либретто авторы әрі қоюшы-балетмейстер Д. Әбіровтың хореографиясы мен талантты суретші Г. Исмаилованың сценографиялық шешімдері маңызды рөл атқарды. 

Көне эпостың мазмұны музыкалық-хореографиялық өнер мен көркем безендірудің негізінде жаңғыртылып, қайта жанданды. Үш актіге құрылған қойылымда феодалдық қоғамның қатал заңдары жағдайындағы жас ғашықтардың қайғылы тағдыры бейнеленеді. Балет кейіпкерлері бақыт табуға, сүюге және сүйікті болуға ұмтылады. Қозы Көрпеш пен Баян Сұлудың өз таңдауы мен бақытты өмір үшін күресі  балеттік интерпретацияның басты идеясы ретінде айқындалады.

Қойылымның идеялық мазмұнын ашуда музыкалық компонент хореографиямен тең дәрежеде қызмет атқарды. Шығарманың музыкалық құрылымы айқын әуезділікке негізделіп, халықтық стиль мен би ырғағы элементтерін қамтиды. Сонымен қатар жарық және қараңғы бастаулардың қарама-қарсылығы мен  фольклорлық интонациялардың енгізілуі мзыканың образдық-эмоциялық аясын кеңейтеді. Балеттің сценографиясын Қазақстанның танымал театр суретшілерінің бірі Гүлфайруз Исмаилова жүзеге асырды.

Д. Әбіровтің қойылымындағы балеттің хореографиялық пластикасы негізінен классикалық лексикаға құрылып, қазақ биінің элементтерімен ұштастырылған. Балеттің маңызды артықшылықтарының бірі – драмалық материалдың логикалық тұрғыдан жүйелі құрылуы. Е. Брусиловскийдің «Қозы Көрпеш - Баян Сұлу» балеті – сол кезеңдегі балет өнерінің маңызды  жетістігі ретінде бағаланып, ұлттық балетте зпосты игерудің кезеңдік туындысы болып табылады.

Эпикалық мұраны хореографиялық тұрғыдан игерудің тағы бір мысалы Алмас Серкебаевтың музыкасына жазылған «Тілеп және Сарықыз» (2009) балетінің Абай атындағы МАТОБ сахнасында қойылуымен байланысты. Балеттің сюжеттік негізін аты аңызға айналған Қорқыт ата дәстүрін жалғастырушы, қобызшы, жыршы, бақсы Тілеп Аспантайұлы мен оның сүйіктісі Сарықыздың қайғылы махаббаты туралы эпос құрайды. Балет қойылымын хореограф Марго Саппингтон бастаған шетелдік шақырылған шығармашылық топ жүзеге асырды.

2021 жылы  «Астана Балет» театрының сахнасында Ақтоты Райымқұлованың музыкасына қойылған «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» балеті (хореограф Георгий Ковтун) эпосты жаңа қырынан ұсынды.  Қойылымда Ақсақал-бақсы бейнесі енгізіліп, ол арқылы үш негізгі кейіпкер – қос ғашық Қозы Көрпеш пен Баян сұлу және қызға жауапсыз ғашық Кодар көркемдік кеңістікке енеді. Жаңа тұжырымдамаға сәйкес, Кодар бейнесі алдыңғы қатарға шығып, оның қасқырға айналу желісі негізгі идеяға айналды. Бейнелердің визуалдық шешімі тек хореографиялық шешіммен ғана емес, сонымен қатар би диалогтары мен триолардағы терең семантикалық мазмұн арқылы да толықтырылды. Қозы Көрпеш пен Баян Сұлудың бейнелері классикалық би мен күрделі қолдауларға негізделсе, Қодар мен Қасқыр-ана (Кодар анасы) бейнелері  заманауи би, спорттық элементтер, пластикалық қозғалыстар  арқылы ашылады. Мұндай синтез қасқырлар әәлемі мен бақсылық мифологиялық кеңістікті бейнелеуге мүмкіндік береді.

Қазақ романдық эпосының классикалық үлгілерінің бірі – «Қыз Жібек» жыры.  Оның 16-дан астам нұсқасы белгілі, олардың ішінде ең танымалысы және кеңінен таралғаны – Ж.Шейхулисламовтың (1900 ж.) нұсқасы. Е.Брусиловскийдің «Қыз Жібек» операсы және С. Қожиқовтың фильмі ұлттық мәдениеттің көрнекті туындылары ретінде танылған. Сондықтан да эпосты хореография тілінде сахналау заңды құбылыс. 

Бұл бағытта алғаш еңбек еткен хореограф, қазақ балетмейстері Болат Аюханов болды. Оның шығармашылығы 2003 жылдан бастап «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік академиялық би театры» деген атқа ие болған «Молодой балет Алма-Аты» ұжымымен ажырамас байланысты. «Қыз Жібек» аңызы Б. Аюхановты өзінің поэтикалық, бейнелі, адами сезімдерінің тереңдігімен қызықтырды. 

Бұл балеттің алғашқы қойылымы 1967 жылдан басталады. Хореограф аттас опералық партитурасынан өзінің болашақ балеті үшін клавирді жинайды. Содан кейін аты аңызға айналған Шара Жиенқұловаға жүгініп, балетке оның екі биін – «Айжан-қыз» және «Балбырауын» билерін қойылым құрамына енгізуді ұсынды. Режиссердің алдына қойған басты міндеті эпостың көркемдік тұтастығын қамтамасыз ететін  классикалық және фольклорлық би элементтерінің үйлесімін қалыптастыру болды. 

1985 жылы Аюханов бұл қойылымға қайта оралды. Жаңартылған «Қыз Жібек туралы әнде» барлығы басты кейіпкерлердің сезімдерімен байланысты. Балетке вокалдық сүйемелдеудің қосылуы ерекше әсер береді, мұнда ешкіммен салыстыруға келмейтін Күләш Байсейітова әйгілі «Гак-ку» әнін орындайды. Аюханов опера орындаушылары үшін «Гак-ку» сияқты Жібек биінің лейтмотивін таба алды. Жібектің би лейтмотиві оның жоғары сезімімен, адалдығымен және бақыт пен махаббат туралы арманымен боялған. Аюхановтың 2007 жылы «Гакку» балетін төртінші рет қойған кезде «Қыз Жібек» эпосына оралуы нағыз классикалық қазақ балетін жасау арманын жүзеге асыра отырып, дарынды койылым сахнаға алып келді деп айтуға болады. 

Балет қойылымында эпостың сюжеттік желілеріне толық сәйкестікті іздеген адам қатты көңілі қалуы мүмкін. Бірақ халық дәстүрін жақсы білетіндер осы қызықты дарынды балет интерпретацияларында қазақтардың эпикалық рухын сезіне алады, адамның жеке бақытқа құқығы ретінде адамның еркін сезімі туралы терең идеяны сезіне алады.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ жырлары]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>3jbxbt8zd033czwuj94yzeh4leyyq9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613188</id>
      <parentid>3613175</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Серик Жунусов|Серик Жунусов]] ([[User talk:Серик Жунусов|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3589644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4716" sha1="15wnfdc6d9ujvqxyqk8c8w0stz9ajrl" xml:space="preserve">'''«Қазақ эпосының ең көрнекті ескерткіші» («Виднейшие памятники казахского эпоса»)''', [[Мұхтар Әуезов]]тің [[мақала]]сы. 1934 ж. ''«Литературный Казахстан»'' газетінің 14 маусымдағы санында шыққан. Одан кейін еш жерде жарияланбаған. Қазақ фольклоры жайында ықшам, дәл мәліметтер берген, тілі айқын, тұжырымды. 30-жылдардағы солақай идеологиялық талаптарға байланысты талдауында таптық көзқарас бар. Орыс тілді оқырманға арнап жазылғандығы айқын байқалады. Жазушы шығармаларының биографиялық көрсеткіштерінде мақала аты ''«Виднейшие памятники русского эпоса»'' деп қате жіберілген.'' «Литературный Казахстан»'' газеті 1935 жылдан бастап журналға айналдырылған. Жазушы мақалада қазақ эпосының сан жағынан көп екенін айта келіп, үш түрге бөлген:
:1. Батырлар жыры; 
:2. Тұрмыс-салт өлеңдері; 
:3. Тарихи өлеңдер. 
[[Қобыланды батыр (жыр)|Қобыланды]], Едіге, Шора, [[Қамбар батыр (жыр)|Қамбар]], Алпамыс туралы жырлардың көркемдік құндылықтары және тарихи негіздері туралы ғылыми негізі бар тұжырымдар жасаған. Батырлар жырларының әдетте бірнеше түркі халықтарына ортақ болатынын айтып, керісінше, қырғыз эпосының батырлары [[Манас]] пен Семетейдің тарихи негіздері әзірге анықталған жоқ дейді. Қазақ эпостарының көлемі әдетте қырғыз эпосынан кіші болып, көркемдігі жағынан жоғары туралы дейді. Сюжеттік ағым, өмір құбылыстарын жан-жақты көрсету, кейіпкерлер образдарын тәптіштеудегі қырғыз эпостарының биік талаптарға жауап беретінін талдап айтқан. Эпосты орындаушылардың ішінен Марабай мен Жанақты атаған. Батырлар жыры жайындағы бөлімінің соңында эпос батырларын үстем тап өкілдері ретінде көрсеткен. Идеологиялық қысымның үдеп тұрған кезінде мұндай талдаусыз мақала шығару мүмкін емес еді. Мақалада осы тұрғыда [[Абай]]ға да сын айтылған. Лиро эпосты қазақ халқының төл жанры ретінде атап, ''«[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]»'' мен ''«[[Қыз Жібек]]ті»'' талдаған. Екі жырдың көркемдігіне өте жоғары баға беріп, жыр сюжеттеріндегі атастыру, құда түсу, әмеңгерлік салттарын саяси-әлеуметтік тұрғыдан талдаған. Қодар образына идеологиялық-таптық көзқараспен қатар, қызықты, көркемдік талдаулар жасаған. Мақаланың соңына қарай қазақ фольклорында басқа да жанрлар бар екенін, эпостың басқа да жанрларын, әсіресе советтік фольклорды зерттеуге күш салатынын айтқан. НКВД түрмесінен кейін белгілеген сынақ мерзімі бітпегендіктен, Әуезов ұлтшылдық, алашордалық бағыттағы фольклортану ғылымының «қателіктерін» керсетіп, мақаланы аяқтаған.&lt;ref&gt;Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ жырлары]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>15wnfdc6d9ujvqxyqk8c8w0stz9ajrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96841</id>
    <revision>
      <id>3612970</id>
      <parentid>3612968</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T11:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маржан 1973</username>
        <id>181517</id>
      </contributor>
      <origin>3612970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4548" sha1="imrtoziriahopn08mxqp3z7aumnt05x" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
{{Музыкант
 |Есімі                = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев
 |Атауы                = Бәкір Төлеуұлы
 |Сурет                =
 |Сурет ені            = 200px
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 15.5.1926
 |Туған жері         = [[Ақтөбе]] облысы, {{туғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, Ақбұлақ ауылы
 |Қайтыс болған күні   = 8.11.1994
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = 
 |Мамандықтары         = ақын, сазгер, драматург
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспабы            = [[домбыра]]
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = Бәкір ақын
 |Қызметтес болған     = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = 
}} 
'''Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев''' ([[1926]], [[Ақтөбе облысы]] Байғанин ауданы [[Ақбұлақ|Ақбұлақ ауылы]] - [[1994]], [[Алматы]]) — қазақ ақыны, драматург, әнші, сазгер. 

[[Орал Таңсықбаев атындағы Aлматы сән және қолданбалы өнер колледжі|Алматы көркемсурет-театр училищесі]]н бітірген (1950). 1950 - 1958 жылы [[Жамбыл]], [[Шымкент облысы]] драма театрларында актер. 1958 - 1974 жылы [[Қазақ опера және балет театры]]нда бөлім меңгерушісі. Алматы обысы халық шығармашылығы үйінің директоры. Қазақ театр қоғамында кеңесші-әдіскер болды. 

1974 жылдан шығармашылық жұмыста. Алғашқы шығармалары 1956 жылы жарияланған. &quot;Қара торғай&quot; тұңғыш жинағына (1967) [[новелла]]лары енген. &quot;Сал сері-Қыз қосан&quot; (1956), &quot;Ана жүрегі (1960), &quot;Қарагөз қарындасым&quot; (Ж.Жұмақановпен бірге, 1962), &quot;Ақтау әні&quot; (1970) [[пьеса]]лары республикалық, облыстық театрлар сахналарында қойылды. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев -&quot;Қамар сұлу&quot; операсы (Музыкасы Е.Рахмадиевтікі, 1963) либреттосының, 150-дей әннің авторы. Бірқатар әндері (&quot;Жас дәурен&quot;, &quot;Ақбұлақ&quot;, &quot;Әппағым-ау, әппағым&quot;, &quot;Гүлсің-ау&quot;, т.б.) Қытай, Моңғолия, Түркия, Ауғанстан, Иран, т.б. елдерде тұратын қазақтар арасында кең тараған. [[Әлия әні|Әлия әні халық қазынасына айналды.]] Бәкір Төлеуұлы Тәжібаевтың орындауында көптеген өз әндері күйтабаққа жазылды.

== Шығармашылығы ==
Қара торғай. Новеллалар. А., [[1967]];
Біздің Роза. Очерк. А„ [[1969]];
Сахна жүлдыздары. Портреттер. А.,[[1977]];
Балбұлақ. Өлеңдер. А., [[1969]];
Ән -дәурен. Өлендер. А., [[1973]]; 
Жүріп келем. Өлеңдер. А., [[1976]]; 
Дала жолдары. Өлеңдер. А., [[1980]]; 
Жыр - жолаушы.Өлендер. А., [[1982]]; 
Ақбұлақ. Өлеңдер. А.,[[1985]].&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері]]</text>
      <sha1>imrtoziriahopn08mxqp3z7aumnt05x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613021</id>
      <parentid>3612970</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Сағи Руслан|Сағи Руслан]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3045466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4308" sha1="cjq1d1ckoteod7ndgh8argm0gvbyick" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев
 |Атауы                = Бәкір Төлеуұлы
 |Сурет                =
 |Сурет ені            = 200px
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 15.5.1926
 |Туған жері         = [[Ақтөбе]] облысы, {{туғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, Ақбұлақ ауылы
 |Қайтыс болған күні   = 8.11.1994
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = 
 |Мамандықтары         = ақын, сазгер, драматург
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспабы            = [[домбыра]]
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = Бәкір ақын
 |Қызметтес болған     = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = 
}} 
'''Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев''' ([[1926]], [[Ақтөбе облысы]] Байғанин ауданы [[Ақбұлақ|Ақбұлақ ауылы]] - [[1994]], [[Алматы]]) — қазақ ақыны, драматург, әнші, сазгер. 

[[Алматы көркемсурет-театр училищесі]]н бітірген (1950). 1950 - 1958 жылы [[Жамбыл]], [[Шымкент облысы]] драма театрларында актер. 1958 - 1974 жылы [[Қазақ опера және балет театры]]нда бөлім меңгерушісі. Алматы обысы халық шығармашылығы үйінің директоры. Қазақ театр қоғамында кеңесші-әдіскер болды. 

1974 жылдан шығармашылық жұмыста. Алғашқы шығармалары 1956 жылы жарияланған. &quot;Қара торғай&quot; тұңғыш жинағына (1967) [[новелла]]лары енген. &quot;Сал сері-Қыз қосан&quot; (1956), &quot;Ана жүрегі (1960), &quot;Қарагөз қарындасым&quot; (Ж.Жұмақановпен бірге, 1962), &quot;Ақтау әні&quot; (1970) [[пьеса]]лары республикалық, облыстық театрлар сахналарында қойылды. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев -&quot;Қамар сұлу&quot; операсы (Музыкасы Е.Рахмадиевтікі, 1963) либреттосының, 150-дей әннің авторы. Бірқатар әндері (&quot;Жас дәурен&quot;, &quot;Ақбұлақ&quot;, &quot;Әппағым-ау, әппағым&quot;, &quot;Гүлсің-ау&quot;, т.б.) Қытай, Моңғолия, Түркия, Ауғанстан, Иран, т.б. елдерде тұратын қазақтар арасында кең тараған. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаевтың орындауында көптеген өз әндері күйтабаққа жазылды.

== Шығармашылығы ==
Қара торғай. Новеллалар. А., [[1967]];
Біздің Роза. Очерк. А„ [[1969]];
Сахна жүлдыздары. Портреттер. А.,[[1977]];
Балбұлақ. Өлеңдер. А., [[1969]];
Ән -дәурен. Өлендер. А., [[1973]]; 
Жүріп келем. Өлеңдер. А., [[1976]]; 
Дала жолдары. Өлеңдер. А., [[1980]]; 
Жыр - жолаушы.Өлендер. А., [[1982]]; 
Ақбұлақ. Өлеңдер. А.,[[1985]].&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері]]</text>
      <sha1>cjq1d1ckoteod7ndgh8argm0gvbyick</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613080</id>
      <parentid>3613021</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T15:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4310" sha1="d1jq8wdtgq7hquuu99h6cjroz0llgfj" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев
 |Атауы                = Бәкір Төлеуұлы
 |Сурет                =
 |Сурет ені            = 200px
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 15.5.1926
 |Туған жері         = [[Ақтөбе]] облысы, {{туғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, Ақбұлақ ауылы
 |Қайтыс болған күні   = 8.11.1994
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = 
 |Мамандықтары         = ақын, сазгер, драматург
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспабы            = [[домбыра]]
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = Бәкір ақын
 |Қызметтес болған     = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = 
}} 
'''Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев''' ([[1926]], [[Ақтөбе облысы]] Байғанин ауданы [[Ақбұлақ|Ақбұлақ ауылы]] - [[1994]], [[Алматы]]) — қазақ ақыны, драматург, әнші, сазгер. 

[[Алматы көркемсурет-театр училищесі]]н бітірген (1950). 1950 - 1958 жылы [[Жамбыл]], [[Шымкент облысы]] драма театрларында актер. 1958 - 1974 жылы [[Қазақ опера және балет театры]]нда бөлім меңгерушісі. Алматы обысы халық шығармашылығы үйінің директоры. Қазақ театр қоғамында кеңесші-әдіскер болды. 

1974 жылдан шығармашылық жұмыста. Алғашқы шығармалары 1956 жылы жарияланған. &quot;Қара торғай&quot; тұңғыш жинағына (1967) [[новелла]]лары енген. &quot;Сал сері-Қыз қосан&quot; (1956), &quot;Ана жүрегі (1960), &quot;Қарагөз қарындасым&quot; (Ж. Жұмақановпен бірге, 1962), &quot;Ақтау әні&quot; (1970) [[пьеса]]лары республикалық, облыстық театрлар сахналарында қойылды. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев -&quot;Қамар сұлу&quot; операсы (Музыкасы Е. Рахмадиевтікі, 1963) либреттосының, 150-дей әннің авторы. Бірқатар әндері (&quot;Жас дәурен&quot;, &quot;Ақбұлақ&quot;, &quot;Әппағым-ау, әппағым&quot;, &quot;Гүлсің-ау&quot;, т.б.) Қытай, Моңғолия, Түркия, Ауғанстан, Иран, т.б. елдерде тұратын қазақтар арасында кең тараған. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаевтың орындауында көптеген өз әндері күйтабаққа жазылды.

== Шығармашылығы ==
Қара торғай. Новеллалар. А., [[1967]];
Біздің Роза. Очерк. А„ [[1969]];
Сахна жүлдыздары. Портреттер. А.,[[1977]];
Балбұлақ. Өлеңдер. А., [[1969]];
Ән -дәурен. Өлендер. А., [[1973]]; 
Жүріп келем. Өлеңдер. А., [[1976]]; 
Дала жолдары. Өлеңдер. А., [[1980]]; 
Жыр - жолаушы.Өлендер. А., [[1982]]; 
Ақбұлақ. Өлеңдер. А.,[[1985]].&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері]]</text>
      <sha1>d1jq8wdtgq7hquuu99h6cjroz0llgfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Керей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97020</id>
    <revision>
      <id>3613333</id>
      <parentid>3064626</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қатысушы Апельсин</username>
        <id>121973</id>
      </contributor>
      <origin>3613333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="32svn7bctiuwr5zjfklytjizjfqmkie" xml:space="preserve">* [[Керей (өзен)|Керей]] – [[Теңіз (көл, Қорғалжын ауданы)|Теңіз]] көлі алабындағы өзен.
* [[Керей (көл)|Керей]] – [[Теңіз (көл, Қорғалжын ауданы)|Теңіз]] көлі алабындағы ағынсыз тұзды көл.
* [[Керей (тайпа)|Керей]] – қазақтың Орта жүз құрамындағы тайпа.
* [[Керейіт]] – қазақтың Кіші жүз құрамындағы Жетіру тайпалардың бірі.
{{айрық}}</text>
      <sha1>32svn7bctiuwr5zjfklytjizjfqmkie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қанат Әуесбайұлы Әуесбай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220699</id>
    <revision>
      <id>3613194</id>
      <parentid>3568589</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182004" sha1="atxnzy7l9up2qjgpz30ng1nlhqrpvb1" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Маңызы күмәнді. Оның үстіне мақаланы өзі жазып отыр. Ал бұл уики ережелеріне қайшы.[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:45, 2026 ж. ақпанның 19 (+05)}}
{{clear}}
{{уики}}

{{Тұлға
 |Есімі                 = [[Қанат Әуесбайұлы Әуесбай|Қанат Әуесбай]]
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Kanat Awesbay.jpg
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Туған күні            = 14.01.1982
 |Туған жері            = {{туғанжері|Тараз|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]]
 |Мансабы               = [[Қазақ ұлттық университеті|Фараби университеті]] [[журналистика]] [[Факультет|факультетінің]] [[Декан|деканы]], [[Медиа журналистика|медиа]] [[сарапшы]], [[Педагогика|педагог]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Журналистика факультетін Орталық Азиядағы білім беру медиахабына айналдыруымыз керек|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/63476|publisher=«Ана тілі» газеті|lang=kk|accessdate=2024-11-25|date=2024-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Совместную работу КазНУ и ЕАТР обсудили в Алматы|url=https://www.historynetwork.ru/PressRelease/PressReleaseShow.asp?id=774274|publisher=Медиаплатформа «Сеть истории»|lang=ru|accessdate=2024-11-24|date=2024-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Выпускники журфака КазНУ вручили новогодний подарок студентам|url=https://kazpravda.kz/n/vypuskniki-zhurfaka-kaznu-vruchili-novogodniy-podarok-studentam/|publisher=kazpravda.kz|lang=ru|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жаңа декандар тағайындалды|url=https://farabi.university/news/89544?lang=kz|publisher=Фараби университеті|lang=kz|accessdate=2024-09-03|date=2024-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ҚазҰУ Журналистика факультеті деканы тағайындалды|url=https://inbusiness.kz/kz/last/zhurnalist-kanat-auesbaj-zhana-kyzmetke-tagajyndaldy|publisher=inbusiness сайты |lang=kk|accessdate=2024-09-03|date=2024-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Фараби университеті журналистика факультетінің деканы тағайындалды|url=
https://jambylinfo.kz/zhanalyqtar/anat-uesbay-az-u-zhurnalistika-fakultetini-dekany-bolyp-ta-ayyndaldy|publisher=jambylinfo.kz сайты |lang=kk|accessdate=2024-09-03|date=2024-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қанат Әуесбай: Журфакта ЖИ мен дрон-журналистикасын да оқытамыз|url=https://aikyn.kz/286936/k-anat--uesbay--zhurfakta-zhi-men-dron-zhurnalistikasyn-da-ok-ytamyz|publisher=aikyn.kz|lang=kk|accessdate=2025-06-30|date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Белгілі журналист Қанат Әуесбай жаңа қызметке тағайындалды|url=https://elordainfo.kz/ar-turli/belgili-zhurnalist-anat-uesbay-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy|publisher=elordainfo.kz|lang=kk|accessdate=2024-09-03|date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Astana Media Week - 2025 не ұсынады|url=https://24.kz/kz/telepoject/sarapshy-pikiri/738810-astana-media-week-2025-ne-usynady-kanat-auesbaj?ysclid=mhogv1qvu793273312|publisher=24.kz|lang=kk|accessdate=2025-11-06|date=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;


 |Азаматтығы            = {{байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = [[қазақтар|қазақ]]
 |Әкесі                 = [[Әуесбай Бақбергенұлы]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Ғибрат» хабары|url=https://www.youtube.com/watch?v=W9UIdCwx33Q&amp;t=755s|publisher=[[JAMBYL (телеарна)|«Jambyl» телеарнасы]]|lang=kk|accessdate=2024-04-09|date=2021-05-20}}&lt;/ref&gt; 
 |Анасы                 = Рабиға Сақыпқызы
 |Жұбайы                = Баян Жалғасбекқызы
 |Балалары              = Ералы, Иманәлі, Ажарлым
 |Марапаттары           = [[Ақпарат саласының үздігі төсбелгісі|Ақпарат саласының үздігі]] (2017), [[Мәдениет саласының үздігі]] (2019), [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] (2024)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Канат Ауесбай награжден нагрудным знаком &quot;За заслуги в развитии науки&quot;|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/18900/|publisher=asu.edu.kz|lang=ru|accessdate=2024-04-05|date=2024-04-04}}&lt;/ref&gt;
 |Сайты                 = 
 |Блогы                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Қанат Әуесбайұлы''' ({{lang-en|Kanat Auyesbay}},&lt;ref name=&quot;astanatimes.com&quot;&gt;{{cite web|title=Book by Bolashak Alumnus Presented at Cambridge|url=https://astanatimes.com/2017/01/book-by-bolashak-alumnus-presented-at-cambridge/|publisher=astanatimes.com|lang=eng|accessdate=2017-10-09|date=2017-01-04}}&lt;/ref&gt; [[Журналистика|журналистикадағы]] [[Имидж|имидждiк]] [[Есім|есiмi]] ''[[Әуесбайдың Қанаты]]'', [[14 қаңтар]] [[1982 жыл|1982]], [[Тараз]], [[Жамбыл облысы]]) — [[Халықаралық журналистика|халықаралық журналист]], [[Кандидаттық диссертация|филология ғылымдарының кандидаты]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kanat Auesbai was awarded the badge &quot;For merits in the development of science&quot;|url=https://asu.edu.kz/en/media/news/18901/|publisher=Atyrau university|lang=eng|accessdate=2024-04-20|date=2024-04-12}}&lt;/ref&gt;[[Болашақ (стипендия)|«Болашақ» стипендиясы стипендиаты]].&lt;ref name=&quot;Qazaqstan Tarihy порталы&quot;&gt;{{cite web|title=Әуесбайдың Қанаты: Бабасының табаны тимеген жерге, баласының қаламы тиді|url=https://e-history.kz/kz/news/show/1772|publisher=Qazaqstan Tarihy порталы |lang=kk|accessdate=2017-04-09|date=2016-12-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қос ауданның жастары форумда бас қосты|url=https://zhaikpress.kz/kk/regionnews/kos-audannyn-zhastary-forumda-bas-kosty/|publisher=zhaikpress.kz|lang=kk|accessdate=2019-04-09|date=2018-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қанат Әуесбай|url=https://www.bilim.expert/_files/ugd/c11ddf_213d6349308b4da9bfa2d8235e573b1c.pdf?index=true|publisher=bilim.expert|lang=kk|accessdate=2021-04-09|date=2020-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Медиа-тренинг Каната Ауесбая|url=https://www.youtube.com/watch?v=iRsLpdB9Ouk
|publisher=77 TV|lang=ru|accessdate=2017-04-09|date=2016-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Әуесбайдың Қанаты: &quot;Батыс көрген|url=http://old.baq.kz/kk/news/kogam/astanada_kembridzhde_basilgan_kitaptin_tanistirilimi_otti_20161223_181500|publisher=Baq.kz|lang=kz|accessdate=2017-04-09|date=2016-12-23}}&lt;/ref&gt;
== [[Өмірбаян|Өмірбаяны]] ==
1982 жылы 14 қаңтарда Жамбыл қаласында (қазіргі [[Тараз]]) ұстаздар отбасында дүниеге келді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Кем быть мечтали в детстве?|url=https://pricom.kz/obshhestvo/kem-byt-mechtali-v-detstve.html|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2022-10-09|date=2021-06-01}}&lt;/ref&gt; 1988 жылы Жамбыл қаласындағы №46 орта мектепке бірінші сыныпқа барып, онда 1991 жылға дейін оқыды. 1991-1997 жж. Жамбылдағы №49 Ыбырай Алтынсарин мектебінде  білім алды. 1999 жылы Тараз қаласындағы №45 Бауыржан Момышұлы гимназиясының қазақ тілі мен әдебиетін тереңдетіп оқытатын лингвистикалық сыныбын бітірді.&lt;ref&gt;[http://adiletgazeti.kz/ob/129-mr-bai-tek-astanalarda-mr-srp-kelem.html &quot;Әділет&quot; газеті - «ӨМІР БАҚИ ТЕК АСТАНАЛАРДА ӨМІР СҮРІП КЕЛЕМ...»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221059/http://adiletgazeti.kz/ob/129-mr-bai-tek-astanalarda-mr-srp-kelem.html|date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Бауыржан Момышұлы гимназиясына 30 жыл|url=https://www.youtube.com/watch?v=VupUeND-bUE|publisher=Jambyl телеарнасы|lang=kz|accessdate=2017-03-09|date=2016-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қанат Әуесбай №45 гимназия түлегі|url=https://jambyl-tylek.kz/page.php?id=9851|publisher=Jambyl-tylek.kz |lang=kz|accessdate=2018-03-09|date=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;

[[Журналист]] болуына айтуынша [[нағашы |нағашы атасы]] Сақыпкерей себепші болған. Көз жанары көруден қалған атасы ауылға келген немерелеріне газет оқытып, хат жаздырған. Атасының басылымдарды жиі оқытып, хат жаздырғаны ықпал етіп, Қ.Әуесбай мақала жаза бастады. 1996 жылы республикалық [[Ұлан (газет)|«Ұлан» балалар газетінде]] [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбылдың]] 150 жылдығына орай мектепте өткен кеш туралы «''Ғасырдың қарт бұлбұлы''» аталған тұңғыш мақаласы басылды. «Ұлан» балалар газетінің тұрақты авторы болып, «жас тілшісі» атанды. Бауыржан Момышұлы гимназиясында оқып жүргенде мектепішілік «Ғасыр үні» газетінде мақаласы жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қанат Әуесбайұлы|url=https://qazradio.fm/kz/person/10351/|publisher=qazradio.fm|lang=kz|accessdate=2020-03-09|date=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;

Қ.Әуесбай [[Баян (музыкалық аспап)|баян]] аспабында ойнайды. 1992 ж. [[Тараз|Жамбылдағы]] [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]] балалар саз мектебіне баян сыныбына оқуға түсіп, 1997 ж. [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы]] өнер мектебін бітірген. 1997 жылы Жамбыл облысы Жамбыл ауданы Шөлдала ауылында орналасқан «Жас автомобилші» балалар сауықтыру лагерінде жазғы маусымда музыкалық жетекші болып қызмет етті. №45 Бауыржан Момышұлы гимназиясын бітіру салтанаты - «соңғы қоңырау» іс-шарасында  өз авторлығындағы «Ұстазым» әнін сыныптасы Жәмиля Көпбаевамен бірге дуэт болып орындады. 1997-1998 жж. Абай атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжінің «халық аспаптары» бөлімінің баян сыныбында оқыды. Колледжде құрамында баян мен екі домбырасы бар «Серілер» триосын құрып, «Кел отыр қасыма» әнін айтты.

[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] [[журналистика]] [[Факультет|факультетінің]] [[халықаралық журналистика]] [[кафедра]]сында оқыды. ҚазҰУ қабырғасында оқи жүріп, қоғамдық, мәдени-көпшілік іс-шарада белсенді болды. Журналистика факультеті атынан «Асаба» көңілді тапқырлар клубы құрамында өнер көрсетті. Осы университеттің «Фараби сазы» ұлт-аспаптар оркестрінде баян аспабында ойнады (жетекшісі: Болатқали Қажыбекұлы).&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Фараби сазы» ұлт-аспаптар оркестрі|url=https://www.kaznu.kz/kz/1950|publisher=kaznu.kz|lang=kz|accessdate=2020-06-09|date=2019-12-21}}&lt;/ref&gt; Бірнеше жоғары оқу орны студенттерінен құралған «Бейбарыс» тобы құрамында ән айтты. Топтың орындауындағы «Ақшолпан» әні CD-табақ пен аудио таспаға енді. 2001 жылы ҚазҰУ факультеттерінің студенттері арасындағы университетішілік «Жігіт сұлтаны» байқауының I-орын иегері атанды.

Қ.Әуесбай журналистік кәсібін ғылыми-педагогикалық қызметпен ұштастырған маман. Жоғары білім саласында әр жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]], [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Гумилев атындағы ЕҰУ]], [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х.Досмұхамедұлы атындағы Атырау университетінде]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asu.edu.kz/faculty/humanities-foreign/cafedras/journal-dep/teaching-staff/|title=Журналистика және қоғаммен байланыс кафедрасының профессорлық-оқытушылық құрамы|publisher=asu.edu.kz|lang=kz|accessdate=2024-03-04|date=2023-12-08}}&lt;/ref&gt; оқытушы, аға оқытушы, [[доцент]], [[Атырау мұнай және газ университеті|С.Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университетінде]]  проректорлық&lt;ref&gt;{{cite web|title=Обсудили роль военных изданий в воспитании патриотизма|url=https://dknews.kz/ru/v-strane/290950-obsudili-rol-voennyh-izdaniy-v-vospitanii-patriotizma|publisher=dknews.kz|lang=ru|accessdate=2024-03-09|date=2023-05-26}}&lt;/ref&gt; қызмет атқарды. Қ.Әуесбай [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]] саласы мамандары үшін түрлі семинар-тренинг,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cеминар-тренинг|url=https://www.youtube.com/watch?v=iRsLpdB9Ouk
|publisher=77 TV|lang=ru|accessdate=2019-03-09|date=2016-10-10}}&lt;/ref&gt; шеберлік дәрісін өткізеді.&lt;ref name=&quot;seykhuninfo.kz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sheberlik&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Личностный брэнд&quot;&gt;{{cite web|title=Личностный брэнд|url=https://z-taraz.kz/lichnostnyj-brend/?ysclid=lwl1fwvpc6497315785|publisher=газета Jambyl-Taraz||lang= ru|accessdate=2020-05-09|date=2019-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;saryarqa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Мастер-класс в г. Костанай&quot;&gt;{{cite web|url=https://qostanaitv.kz/ru/news/11155|title=Мастер-класс в г. Костанай|lang=ru|publisher=телеканал Qostanai|accessdate=2019-03-04|date=2018-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kaznu.kz&quot;&gt;{{cite web|url=https://welcome.kaznu.kz/ru/3/news/one/9663/|title=Симбиоз-решение: интернет и цифровая грамотность |publisher=kaznu.kz|lang=ru|accessdate=2017-03-04|date=2016-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kz.otyrar.kz&quot;&gt;{{cite web|url=https://kz.otyrar.kz/2015/08/қanat-әuesbaj-memlekettik-қyzmetker-әleumettik-zheliniң-tiimdiligin-pajdalana-bilui-tiis/|title=Қанат Әуесбай: «Мемлекеттік қызметкер әлеуметтік желінің тиімділігін пайдалана білуі тиіс»|publisher=kz.otyrar.kz|lang=kz|accessdate=2016-03-04|date=2015-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eljastary.kz&quot;&gt;{{cite web|title=Канат Ауесбай провел семинар-тренинг для молодых журналистов|url=https://eljastary.kz/ru/news/10404/|publisher=eljastary.kz|lang=kz|accessdate=2019-03-09|date=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Республиканский семинар для сотрудников региональных пресс-служб КГУ «Қоғамдық келісім»|url=https://assembly.kz/ru/news/respublikanskiy-seminar-dlya-sotrudnikov-regionalnykh-press-sluzhb-kgu-o-amdy-kelisim/|publisher=assembly.kz|lang=kz|accessdate=2017-03-09|date=2016-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Семинар-тренинг Каната Ауесбая|url=https://www.youtube.com/watch?v=iRsLpdB9Ouk
|publisher=77 TV|lang=ru|accessdate=2017-03-09|date=2016-10-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Khalel University&quot;&gt;{{cite web|title=Шеберлік сағатында шертілген сырлар|url=https://www.youtube.com/watch?v=I4IHKCrHlM0|publisher=Khalel University|lang=kz|accessdate=2023-03-09|date=2022-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cisc.kz&quot;&gt;{{cite web|title=«Әлеуметтік журналистика мектебі» вебинар|url=https://cisc.kz/27-28-%D2%9Bazan-k%D2%AFnderi-%D3%99leumettik-zhurnalistika-mektebi-vebinar-%D3%A9tkizedi-2-6803.html|publisher=cisc.kz|lang=kz|accessdate=2018-03-09|date=2017-10-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Алматы көшбасшыларының жазғы демалысы|url=https://massaget.kz/studenttik-mir/39802/|publisher=massaget.kz|lang=kz|accessdate=2017-03-09|date=2016-08-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Заманауи ақпарат ағымындағы телеарна тілшісінің брендін қалыптастыру|url=https://asu.edu.kz/media/news/6051/|publisher=asu.edu.kz|lang=kz|accessdate=2021-03-09|date=2020-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Сенімді сөйлеу шеберлігі|url=https://atr.kz/madeniet/senimdi-sojleu-sheberligi/|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2021-03-09|date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Акмолинские пресс-секретари сели за «стол переговоров»|url=https://baigenews.kz/akmolinskie_presssekretari_seli_za_stol_peregovorov_35274/|publisher=baigenews.kz|lang=ru|accessdate=2018-03-09|date=2017-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ақпаратты манипуляциялаудың 10 тәсілі|url=https://www.youtube.com/watch?v=NxNobYOgaqY|publisher=77 TV|lang=kz|accessdate=2017-03-09|date=2016-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ыстық көлдегі журналистика және коммуникация мектебі|url=https://www.youtube.com/watch?v=zObEIEr1etI|publisher=Khabar TV|lang=kz|accessdate=2015-07-12|date=2016-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Әлеуметтік желіде танымал болудың тиімді жолдары қандай?|url=https://www.youtube.com/watch?v=IkTtT6Q1GfM
|publisher=13kz ақпарат агенттігі|lang=kz|accessdate=2016-07-12|date=2015-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жетісу университеті журналистика кафедрасы студенттеріне шеберлік дәрісін өткізді|url=https://www.youtube.com/watch?v=1OJswkGnmwY|publisher=Жетісу университеті|lang=kz|accessdate=2019-03-23|d»ate=2018-03-23}}&lt;/ref&gt;

Медиа саласында еңбек жолының әр жылында [[31 арна (Қазақстан)|«31 арна»]], [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан»]], [[Astana TV|«Astana»]] сияқты республикалық телеарналарда [[тілші]], аға тілші, редактор-сарапшы, жүргізуші, шеф-редактор, [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] [[Атырау теледидары|Атырау облыстық филиалы]] директоры, «Elorda aqparat» медиахолдингі директоры орынбасары, [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] диджитал департаменті директоры сияқты жауапты қызметтерді атқарды. [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» ұлттық арнасында]] [[Франция]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Швейцария]], [[Грекия]], [[Сауд Арабиясы]], [[Түркия]], [[Марокко]], [[Моңғолия]], [[Ауғанстан]], [[Иран]], [[Пәкістан]], [[Тәжікстан]], [[Қырғызстан]], [[Малайзия]] елдерінен дайындалған қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық маңызы бар түрлі тақырыптағы репортаждар авторы.

2011 жылдың мамырында [[Алматы]]дан [[Астана]]ға ауысып, «Қазақстан» телеарнасындағы «Апта.KZ» сараптама хабарының жүргізушісі, шеф-редакторы болып бекіді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FS9HPb73050|title=Apta.kz хабары аңдатпасы|publisher=qazaqstan tv|lang= kz|accessdate=2012-05-09|date=2011-02-27}}&lt;/ref&gt; 2011 жылдың аяғында [[Айқын (газет)|республикалық қоғамдық-саяси «Айқын» газетінің]] ұйғарымы бойынша «жылдың үздік тележүргізушісі» атанды. 2011 жылдың желтоқсанында [[SDU University|Сүлеймен Демирель университетінің]] Алматы қаласы жоғары оқу орындарының студенттері арасында өткен «Тәуелсіздік ұрпағы - тәуелсіздік жайында» шығармашылық байқауында үздік шыққан журналистика мамандығында оқитын білімгер Гүлбақыт Асылбек «''Қанат Әуесбай''» атындағы Дипломмен марапатталды. 2011 жылы тұңғыш қазақстандық «SitCom» форматындағы «Айналайын» сериалында тележурналисттің эпизодтық рөлін ойнаған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BPe_xXFyMT0&amp;t=276s|title=«Айналайын» телехикаясының I-бөлімі|publisher=qazaqstan tv|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;

Қ. Әуесбай тележурналистикада ілік септігінің жалғауымен айтылатын «Әуесбайдың Қанаты» имидждік есімінің үлгісін эфирде алғаш қолданды. Сонымен қатар, ол [[Болашақ стипендиясы|халықаралық «Болашақ» стипендиясымен]] оқыған алғашқы журналист.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newsroom.kz/64598/anat-uesbay-zha-a-yzmetke-bardy|title=«Болашақпен» оқыған тұңғыш журналист|publisher=newsroom.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LMYHMMHkpfg&amp;t=6s|title=«Болашақпен» оқыған алғашқы журналист|publisher=bolashak CIP|lang=kz|accessdate=2015-03-04|date=2014-10-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bilim.expert/post/2017/02/15/%D0%B2-%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%83%D1%8E-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D1%83-%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B|title=В Астане презентовали первую книгу стипендиата «Болашақ»|publisher=bilim.expert|lang=kz|accessdate=2017-03-04|date=2016-12-24}}&lt;/ref&gt; Қазақ, ағылшын, орыс тілдеріне жетік.

Қ. Әуесбайдың «Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабы туралы мәлімет жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған «Өлкетану» оқулығына енген («Алматыкітап» баспасы, 145-146 бб. 2018 ж.).

Қ. Әуесбайдың есімі Жамбыл облысы әкімдігінің жастар саясаты мәселелері басқармасы бастамасымен шыққан «Әулиеата жастары» энциклопедиясына енген (2020 ж.).

Қ.Әуесбай медиа сарапшы ретінде орта мектептің 5-9 сыныбына арналған «Жаһандық құзыреттілік» оқулығындағы «медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық» аталған III-бөлімінің авторы («Арман-ПВ» баспасы, Алматы, 2024 ж.).

Қ. Әуесбайдың есімі «Кто есть кто в Жамбылской области»  энциклопедиясына енген, 57 б., құрастырушы: Нуралиев Ж.С., ISBN 978-601-03-0547-2 (Алматы, 2024 ж.).

=== [[Білім|Білімі]] ===
* [[1999 жыл|1999]]-[[2004 жыл|2004 жж.]] [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] [[журналистика]] [[Факультет|факультетін]] [[Халықаралық журналистика|«халықаралық журналистика»]] [[Мамандық|мамандығы]] бойынша үздік [[диплом]]мен бітірген;
* 2004-2008 жж. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] [[журналистика]] [[Факультет|факультеті]] [[аспирантура]]сын бітірді (күндізгі бөлім); 
*«Қазақ телеарналарындағы қазіргі ақпараттық бағдарламалар табиғаты» тақырыбында [[кандидаттық диссертация]] (мамандық шифры: 10.01.10 - журналистика) қорғаған. [[Ғылыми жетекші]]: филол. ғыл. докторы, [[профессор]] [[Намазалы Омашев|Намазалы Омашұлы]]. Диссертация әл-Фараби ат. ҚазҰУ телевизиялық және радиожурналистика кафедрасында орындалып, ҚазҰУ жанындағы филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін беру жөніндегі Д14А.02.22 Диссертациялық Кеңесінің отырысында қорғалды, (қорғау уақыты: 24.12.2010 ж.);&lt;ref name=&quot;nauka.kz&quot;&gt;{{cite web|title=Природа современных информационных программ на казахских телеканалах|url=https://nauka.kz/page.php?page_id=955&amp;lang=1&amp;day_from=1&amp;day_to=1&amp;month_from=1&amp;month_to=12&amp;year_to=2016&amp;page=2345|lang=ru|publisher=nauka.kz|accessdate=2011-01-09|date=2010-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kazneb.kz&quot;&gt;{{cite web|title=Қазақ телеарналарындағы ақпараттық бағдарламалар табиғаты, автореферат|url=https://kazneb.kz/bookView/view/?brId=1123977&amp;simple=true&amp;lang=ru#|lang=kz|publisher=kazneb.kz|accessdate=2011-01-09|date=2010-12-24}}&lt;/ref&gt;
*2011 жылдың 30-маусымында ҚР Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті шешімімен филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі берілді;
* 2013-2014 жж. «Болашақ» стипендиясы аясында [[Ұлыбритания]]ның [[Норидж |Норидж қаласындағы]] Шығыс Англия университетінде  ғылыми-педагогикалық тағылымдама ([https://en.wikipedia.org/wiki/University%20of%20East%20Anglia University of East Anglia, Norwich]);&lt;ref name=&quot;pervi&quot;/&gt; 
* 2014-2016 жж. [https://en.wikipedia.org/wiki/Kazakh%20University%20of%20Economics,%20Finance%20and%20International%20Trade Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті], «экономика және бизнес» бакалавры;
* 2018-2020 жж. «Тұран-Астана» университеті, [[Құқық|«құқық»]] [[магистр]]ы.

=== [[Отбасы]] ===
* '''Әкесі''' — [[Әуесбай Бақбергенұлы]], [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] атындағы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]] гуманитарлық колледжінің (бұрынғы [[Педагогика училищелері|педагогикалық училище]]) оқытушысы, [[кафедра]] меңгерушісі, [[Красногор ауданы|Красногор аудандық]] ([[Қордай ауданы|қазіргі Қордай ауд.]]) мәдениет бөлімі басшысы, Луговой аудандық ([[Тұрар Рысқұлов ауданы|қазіргі Т.Рысқұлов ауд.]]) мәдениет үйі директоры болды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жизнь как кнопочки баяна|url=https://ztgzt.kz/zhizn-kak-knopochki-bayana-kogda-rabochij-kollektiv-stanovitsya-odnoj-semej/|publisher=[[Знамя Труда|газета «Знамя труда»]]|lang=ru|accessdate=2024-04-09|date=2023-08-22}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР Білім және ғылым министрлігінің]] «[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі|Ыбырай Алтынсарин]]&lt;nowiki/&gt;», [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері|«Білім беру ісінің құрметті қызметкері»]], ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің [[Мәдениет саласының үздігі|«Мәдениет саласының үздігі»]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Духовная жизнь региона|url=https://ztgzt.kz/duxovnaya-zhizn-regiona/|publisher=ztgzt.kz||lang=ru|accessdate=2019-04-09|date=2018-01-27}}&lt;/ref&gt; ҚР Білім және ғылым министрінің Құрмет грамотасымен, ҚР Оқу-ағарту министрлігінің «Еңбек ардагері» төсбелгілерімен марапатталған.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Әуесбайдың әдебі|url=https://aqjolgazet.kz/124759/auesbajdyn-adebi/zhanalyqtar/?ysclid=lur51ip6gr790972391|publisher=[[Ақ жол (газет)|«Aq jol» газеті]]|lang=kk|accessdate=2024-04-09|date=2021-04-23}}&lt;/ref&gt; [[Тараз қаласының құрметті азаматтары|Тараз қаласының Құрметті азаматы]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=[[Тараз қаласының құрметті азаматтары|«Тараз қаласының Құрметті азаматы»]] атағы берілді|url=https://www.youtube.com/watch?v=MZxKoR1-gEg&amp;t=14s|publisher=[[JAMBYL (телеарна)|«Jambyl» телеарнасы]]|lang=kk|accessdate=2024-04-08|date=2023-10-26}}&lt;/ref&gt;  Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ұлағатты ұстазға құрмет|url=https://z-taraz.kz/la-atty-staz-a-rmet-2/|publisher=«Jambyl-Taraz» газеті|lang=kk|accessdate=2024-04-09|date=2023-11-01}}&lt;/ref&gt;   
* '''Анасы''' — Рабиға Сақыпқызы, [[мектеп]] [[мұғалім]]і, [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР Білім және ғылым министрлігінің]] [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері|«Білім беру ісінің құрметті қызметкері»]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Астанада республикалық тамыз конференциясында білім беру ісінің үздіктері марапатталды |url=https://www.youtube.com/watch?v=erPay0QGHuA&amp;list=PL-ByzCODzUr_jZHgiArcdWynh8DvE1bP0|publisher=qazaqstan tv|lang=kk|accessdate=2013-05-05|date=2012-08-24}}&lt;/ref&gt; [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі|«Ыбырай Алтынсарин»]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Августовская конференция в концертном зале «Баласағұн»|url=https://ztgzt.kz/bolshie-peremeny-4/|publisher=ztgzt.kz|lang=kk|accessdate=2019-05-05|date=2018-08-24}}&lt;/ref&gt; ҚР Оқу-ағарту министрлігінің «Еңбек ардагері» төсбелгілерімен марапатталған,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Айтар әніміз де әңгімеміз де бір|url=https://arainfo.kz/26500/aytar-nimiz-de-gimemiz-de-bir?ysclid=lvtw7kaisb739092740|publisher=Araiinfo.kz сайты|lang=kk|accessdate=2024-05-05|date=2024-04-12}}&lt;/ref&gt; Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясы мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Педагогикалық Ғылымдар Академиясы мүшелері|url=https://www.apnk.kz/chlenyi-akademii?ysclid=lvtv1lmr3v687799460|publisher=apnk.kz cайты|lang=kk|accessdate=2024-05-05|date=2020-11-01}}&lt;/ref&gt;
* '''Жұбайы''' — Баян Жалғасбекқызы, [[Болашақ стипендиясы|«Болашақ» стипендиясы]] стипендиаты, [[Әлеуметтанудың функциялары|әлеуметтанушы]], [[PhD-доктор|PhD]];&lt;ref&gt;{{cite web|title=Баян Жалғасбекқызы|url=https://kaznaru.edu.kz/storage/files/353442012968f09e6d066d7959164785_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%91%D0%96.pdf?|publisher=kaznaru.edu.kz|lang=kk|accessdate=2025-04-09|date=2025-04-06}}&lt;/ref&gt;  
* '''Балалары''' — Ералы&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Біздің үй». Үлгілі әке|url=https://www.youtube.com/watch?v=913IOLdPwK8|publisher=khabar.kz|lang=kk|accessdate=2024-04-09|date=2017-07-07}}&lt;/ref&gt; (2007), Иманәлі (2017), Ажарлым (2019).

== Еңбек жолы ==
[[Сурет:Kanat Awesbay Eurasian Academy.JPG|thumb|270px|Еуразия телевизия және радио Академиясының мүшелік сертификатын Академия президенті Валерий Рузиннің тапсыру сәті (2 шілде 2012 ж.)]]
* 2002-2003 жж. – [[Түркістан газеті|«Түркістан» халықаралық газеті]] тілшісі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ernur.kz/kazakstan/belgili-zhurnalist-kanat-auesbai-zhana-kyzmetke-taghaiyndaldy|title=2002 жылы «Түркістан» халықаралық газетінің тілшісі|publisher=ernur.kz|accessdate=2020-12-04|date=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;
* 2003-2009 жж. – «Европа плюс Казахстан» радиосында сазды жүргізуші;
* 2003-2004 жж. – «Информбюро» ақпарат бағдарламасында тілші, [[31 арна (Қазақстан)|(«31 арна»)]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://el.kz/content-3848_3086/?ysclid=lw8u2iea1268648668|title=Қанат Әуесбайұлы - Өмірбаян|publisher=el.kz|accessdate=2016-12-04|date=2015-05-15}}&lt;/ref&gt;
* 2004-2013 жж. – [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасының]] ақпараттық-сараптамалық бағдарламалар дирекциясында (АСБД) тілші, аға тілші, редактор-сарапшы, «Апта.kz» ақпараттық-сараптамалық бағдарламасы жүргізушісі, шеф-редакторы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FS9HPb73050|title=Apta.kz Әуесбайдың Қанатымен|publisher=Qazaqstan tv|lang=kz|accessdate=2013-12-04|date=2011-05-21}}&lt;/ref&gt;
* 2009-2010 жж. – [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби ат. ҚазҰУ]] [[журналистика]] [[Факультет|факультетінің]] телерадиожурналистика кафедрасы оқытушысы;
* 2011 жылдың наурыз-сәуір аралығында Тәуелсіздіктің 20 жылдығына арналған «Қазақстан. Менің елім» бағдарламасы авторы, жүргізушісі, ([[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=m3UM8BPEIvg&amp;t=367s|title=«Қазақстан. Менің елім» бағдарламасы|publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan TV]]|accessdate=2012-12-04|date=2011-05-21}}&lt;/ref&gt; 
* 2011 ж. желтоқсанынан 2013 ж. ақпанына дейін «Өзекжарды» телесұхбатының авторы, жүргізушісі, ([[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Diq0IDkSt1E|title=Саясат Нұрбекпен сұхбат||publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan TV]]|accessdate=2012-06-20|date=2012-05-14}}&lt;/ref&gt;
* 2012 жылдың 2 қарашадан 2013 жылдың ақпанына дейін Нұрмұхамед Байғарамен бірге «Алаң» қоғамдық-саяси ток-шоуын жүргізді, («Қазақстан» телеарнасы);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6Rz_S9l7Qyo|title=«Алаң» ток-шоуының аңдатпасы |publisher=alan.kz|lang=kz|accessdate=2014-12-04|date=2013-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 2013-2014 жж. – Шығыс Англия университетіндегі қазақстандық студенттер қоғамдастығы вице-президенті (University of  East Anglia, Norwich, UK);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/poslanniki-strany/?ysclid=ltmqnmot9s189079347|title=Посланники страны|publisher=kazpravda.kz|lang=ru|accessdate=2014-12-04|date=2013-11-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/85170/|title=Норвич мектебінде Наурыз мейрамы аталып өтті|publisher=qazaqstan tv|lang=kz|accessdate=2015-12-04|date=2014-03-15}}&lt;/ref&gt;
* 2014-2016 жж. – «kz-2050» Жалпыұлттық қозғалысы» ҚБ медиа-директоры];&lt;ref&gt;{{cite web|title=Помогла ли производителям акция «Сделано в Казахстане»?|url=https://forbes.kz//process/economy/pomogla_li_proizvoditelyam_aktsiya_sdelano_v_kazahstane/?|lang=ru|publisher=forbes.kz|accessdate=2016-12-04|date=2015-08-28}}&lt;/ref&gt;
* 2014-2015 жж. – «Сіз не дейсіз?» хабары жүргізушісі ([[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8hdJWgJ12mc&amp;list=PLngdzEyKAHx-PEmNApx_7SJ1r_2oxQWRE&amp;index=21|title=«Сіз не дейсіз?» хабарында Италияның экс-премьер-министрі Романо Проди |publisher=Qazaqstan tv|lang=kz|accessdate=2016-12-04|date=2015-04-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AQ7lp9SajU4|title=«Сіз не дейсіз?» хабарының аңдатпасы|publisher=Qazaqstan tv|lang=kz|accessdate=2016-12-04|date=2014-05-06}}&lt;/ref&gt;
* 2016 ж. – [[Білгірлер бәйгесі|«Білгірлер бәйгесі» танымдық-интеллектуалдық хабары]] жүргізушісі ([[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8_tdy0GwLwY|title=«Білгірлер бәйгесі»: жартылай финал|publisher=qazaqstan tv|lang=kz|accessdate=2017-12-04|date=2016-09-11}}&lt;/ref&gt;
* 2016-2017  жж. – «[[BaigeNews.kz|BNews]]&lt;nowiki/&gt;» ақпарат порталының сарапшысы; 
* 2011-2019 жж. – [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Гумилев ат. ЕҰУ]] журналистика және саясаттану факультетінің телерадиожурналистика және қоғаммен байланыс кафедрасы доценті;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жергілікті журналистерге арналған семинар өтті|url=https://qostanaitv.kz/kz/news/11153|publisher=qostanaitv.kz|lang=kz|accessdate=2019-10-09|date=2015-05-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Тағылымы мол кездесу|url=https://massaget.kz/blogs/14464/|publisher=massaget.kz|lang=kz|accessdate=2019-10-09|date=2018-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Болашақ тұлғалары|url=https://bolashak.kz/kz/nashi-lica/kanat-auesbaj|publisher=bolashak.kz|lang=kz|accessdate=2019-10-09|date=2018-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Болашақ медиа менеджерлер кімдер|url=https://7kun.kz/37034/|publisher=7kun.kz|lang=kz|accessdate=2014-10-09|date=2013-03-03}}&lt;/ref&gt;
* 2018-2019 жж. – Ruh.kz» ток-шоуының сценаристі, жүргізушісі, ([[Astana TV|«Astana» телеарнасы]]);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ruh.kz хабары|url=https://www.youtube.com/watch?v=ESAPcwcXOro|publisher=youtube.com|lang=kz|accessdate=2019-10-09|date=2018-09-25}}&lt;/ref&gt;
* 2018-2019 жж. – [[Назарбаев орталығы|Президент орталығы]] баспасөз қызметінің аға сарапшысы;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Адамның дұшпаны кітап оқымаған адам|url=https://osken-onir.kz/kogam/9020-adamny-dshpany-ktap-oymaan-adam.html|publisher=osken-onir.kz|lang=kz|accessdate=2024-03-09|date=2019-02-05}}&lt;/ref&gt;
* 2019-2024 жж. [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті]] журналистика және қоғаммен байланыс кафедрасының аға оқытушысы;&lt;ref&gt;{{cite web|title=От преподования до наград|url=https://pricom.kz/novosti/ot-obucheniya-do-nagrad.html|publisher=сайт газеты «Прикаспийская коммуна»|lang=ru|accessdate=2024-04-25|date=2024-04-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Награжден нагрудным знаком|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/18900/|publisher=сайт Атырауского университета|lang=ru|accessdate=2020-04-15|date=2021-03-02}}&lt;/ref&gt;
* 2019-2021 жж. – [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] [[ATYRAÝ (телеарна)|Атырау облыстық филиалы]] директоры;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қанат Әуесбай телеарна директоры боп тағайындалды|url=https://kaz.nur.kz/showbiz/1795179-kanat-uesbaj-oblystyk-telearnany-direktory-bolyp-tagajyndaldy/?ysclid=lteg1hj1zf874839496|publisher=nur.kz |lang=kz|accessdate=2024-03-09|date=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Белгілі журналист жаңа қызметке тағайындалды|url=https://turkystan.kz/article/80820-anat-uesbay-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy-2?ysclid=lw517jfleg33408212|publisher=turkestan.kz|lang=kz|accessdate=2020-03-09|date=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Известный журналист назначен на должность|url=https://www.inform.kz/ru/izvestnyy-zhurnalist-kanat-auesbay-naznachen-na-novuyu-dolzhnost_a3528730?ysclid=lw51d65avp251732703|publisher=kazinfrom.kz|lang=ru|accessdate=2019-05-22|date=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Журналист телеарнаның директоры болып тағайындалды|url=https://egemen.kz/article/200559-belgili-dgurnalist-qanat-auesbay-dganha-qyzmetke-taghayyndaldy|publisher=egemen.kz |lang=kz|accessdate=2024-03-10|date=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Атырау» телеарнасында экологиялық мәдениетті насихаттайтын хабар ашуды көздеп отырмыз|url=https://kaz.inform.kz/news/kanat-auesbay-atyrau-telearnasynda-ekologiyalyk-madenietti-nasihattaytyn-habar-ashudy-kozdep-otyrmyz_a3689670/
|publisher=kaz.inform.kz|lang=kz|accessdate=2021-03-10|date=2020-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жеңімпаздар грант иеленеді: Атыраулық студенттер тележобаға қатысуда|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/zhenimpazdar-grant-ielenedi-atyraulyq-studentter-telezhobaga-qatysuda/|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2022-03-10|date=2021-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Мәртебесі анықталмаған мамандық|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/martebesi-anyqtalmagan-mamandyq/|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2021-03-10|date=2020-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жауапты мекемелер тарапынан сынға үн қату деңгейі төмен|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/atyrau-aqparat-pilottyq-rezhimde-balamaly-zhazylymdy-qolga-aldy/|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2021-02-10|date=2020-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Атырау оқушылары соңғы қоңырауда Жұмекен жырларын оқиды|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/atyrau-oqushylary-songy-qonyrauda-zhumeken-zhyrlaryn-oqidy/|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2021-01-10|date=2020-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Атыраулық ақын Тәңірге хат жазды|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/atyraulyq-aqyn-tanirge-hat-zhazdy/|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2022-01-10|date=2021-02-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жаңа радиостудия тыңдарманға жол тартты|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/zhana-radiostudiya-tyndarmanga-zhol-tartty-foto/|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2020-01-10|date=2019-06-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Время работать работу|url=https://pricom.kz/politika/vremya-rabotat-rabotu.html|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2021-01-10|date=2020-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Публичные дебаты|url=https://pricom.kz/socium/publichnye-debaty.html|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2021-01-10|date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=На волнах Атырау|url=https://pricom.kz/aktualno/na-volnah-atyrau.html|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2021-01-10|date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Телеарна басшысын облыс әкімі қабылдады|url=
https://www.youtube.com/watch?v=nEV3oIdzItQ|publisher=«Атырау» телеарнасы|lang=kz|accessdate=2022-01-10|date=2021-11-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Публичные дебаты|url=https://www.inatyrau.kz/news/2642342/pervyj-v-kazahstane-ofis-antikorrupcionnoj-sluzby-otkrylsa-v-atyrau
|publisher=inatyrau.kz|lang=ru|accessdate=2021-01-10|date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Аудан тілшілеріне айрықша құрмет|url=https://naryntany.kz/zhanalyqtar/qogam/audan-tilshilerine-airyqha-qurmet.html|publisher=naryntany.kz|lang=kz|accessdate=2021-01-10|date=2020-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Абайдың қара сөздерін жатқа айтудан сайыс өтті|url=https://ummet.kz/news-kz/20-el-ishy/12399-abajdyn-kara-sozderin-zhatka-ajtudan-sajys-otti.html|publisher=ummet.kz|lang=kz|accessdate=2022-01-10|date=2021-07-15}}&lt;/ref&gt;
* 2021-2022 жж. – «Elorda aqparat» медиахолдингі директорының орынбасары (Астана қ-сы);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Обсудили вопросы медиаобразования|url=https://www.kaznu.kz/ru/3/news/one/27900/|publisher=kaznu.kz|lang=ru|accessdate=2023-05-10|date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ұлттық үрдістер фокусындағы жаһандық коммуникация приориеттері|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/60356|publisher=anatili.kazgazeta.kz|lang=kz|accessdate=2024-05-10|date=2022-04-05}}&lt;/ref&gt;
* 2022-2023 жж. – [[Атырау мұнай және газ университеті|Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университетінің]] жастар саясаты және әлеуметтік мәселелер жөніндегі проректоры;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Тағайындау|url=https://atr.kz/bilim/qanat-auesbaj-zhana-qyzmetke-tagajyndaldy/?ysclid=ltejp2u8zm211527072|publisher=atr.kz сайты|lang=kk|accessdate=2024-05-12|date=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;basshiliq&quot;&gt;{{cite web|title=Руководство|url=https://aogu.edu.kz/about/guide/vrector_leadership/|publisher=aogu.edu.kz сайты|lang=ru|accessdate=2024-05-12|date=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Назначение|url=https://pricom.kz/oficialno/naznachen-prorektor-atyrauskogo-universiteta-nefti-i-gaza-imeni-s-utebaeva.html|publisher=pricom.kz сайты|lang=ru|accessdate=2024-05-02|date=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Тағайындалды|url=https://aikyn.kz/215540/kanat-euesbay-zhana-kyzmetke-tagayyndaldy|publisher=aikyn.kz сайты|lang=kk|accessdate=2024-05-12|date=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=С.Өтебаев ат. Атырау мұнай және газ университетінің проректоры тағайындалды|url=https://t.me/gylym_jogary_bilim/246|publisher=ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің telegram арнасы|lang=kk|accessdate=2024-05-12|date=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Сафи Өтебаев ат. Атырау мұнай және газ университетінің проректоры тағайындалды|url=https://www.facebook.com/profile/100083171025238/search/?q=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%20%D3%99%D1%83%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9|publisher=ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің фэйсбуктегі парақшасы|lang=kk|accessdate=2024-03-14|date=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Первокурсники ознакомились с антикоррупционной политикой|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/anticorruption-atyrau/press/news/details/434550?lang=ru|publisher=www.gov.kz|lang=ru|accessdate=2023-03-14|date=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Атырауда мектеп түлектері үшін қысқы бал өтті|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/bilim-zh-ne-ylym/item/576130-atyrauda-zhas-t-lekterdi-ys-y-bal-keshi-tti|publisher=24.kz|lang=kk|accessdate=2023-03-14|date=2022-12-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Атырау мұнай және газ университетінде  мектеп түлектері үшін қысқы бал өтті|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/zhajyq-tolqyndary-2022/?ysclid=ly06xwygzs377035019|publisher=atr.kz|lang=kk|accessdate=2023-03-14|date=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Реформы – на благо|url=https://pricom.kz/stati/reformy-na-blago.html|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2023-03-14|date=2022-09-01}}&lt;/ref&gt;
* 2023-2024 жж. [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] диджитал директоры;&lt;ref&gt;{{cite web|title=IT-продукты для популяризации казахского языка|url=https://dknews.kz/ru/dk-life/315236-it-produkty-dlya-populyarizacii-kazahskogo-yazyka|publisher=|lang=kk|accessdate=2024-03-14|date=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жошы ұлысы туралы 10 дерек әзірленді
|url=https://farabi.university/news/85142?lang=kz&amp;ysclid=mhvg4x531s309783694
|publisher=farabi.university|lang=kk|accessdate=2024-01-31|date=2024-01-30}}&lt;/ref&gt;
*2024 жылдың 2-қыркүйегінен [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]] [[журналистика]] [[Факультет|факультеті]] [[декан]]ы.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қанат Әуесбай жаңа қызметке тағайындалды|url=https://kaz.inform.kz/news/kanat-auesbay-zhana-kizmetke-tagayindaldi-bbf702/?ysclid=m15042agt114787142
|publisher=|lang=kk|accessdate=2024-09-10|date=2024-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қазақ руханиятын дамытудағы баспаның рөлі мен мектеп оқулықтарының қоғамда алатын орны|url=https://adyrna.kz/post/218357?ysclid=mbny2j371e114792755|publisher=Adyrna.kz|lang=kk|accessdate=2024-11-08|date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ұлттың рухани үні|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64245|publisher=kazgazeta.kz|lang=kk|accessdate=2025-06-20|date=2025-06-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/99642|title=Салалық журналистиканы оқыту: мәселе мен шешім
|publisher=farabi.university|date=05 қараша 2025|lang=kz|accessdate=2025-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/100395?lang=kz|title=ҚазҰУ-да медианарық пен білім беру саласының диалогы өтті|publisher=farabi.university|date=26 қараша 2025|lang=kz|accessdate=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/100834?lang=kz|title=Студент-дизайнерлер Тәуелсіздік идеясын бейнеледі|publisher=farabi.university|date=09 желтоқсан 2025|lang=kz|accessdate=2025-12-09}}&lt;/ref&gt;
=== Қосымша білім ===
* 2004 ж. «Телерепортажға жаңаша көзқарас» семинары, «''Internews network''» халықаралық ұйымының сертификаты,  [[Алматы|Алматы қаласы]];
* 2007 ж. «Телевизиялық бағдарламаларды жасаудағы заманауи технологиялар» семинары, «''ISESCO''» ұйымының сертификаты,  [[Иран|Иран Ислам Республикасы]], Тегеран қ-cы;
* 2008 ж. «Жаңалық қызметінің жұмысын ұйымдастыру» дистанционды семинары, «''Internews network''» халықаралық ұйымының семинары, Алматы қаласы;
* 2012 ж. 28-31 мамыр  ''«Болашақ үшін серіктестік: жаңа дәуір моделі» (Партнерство во имя будущего: модели новой эпохи) халықаралық медиа-форумның қатысушысы, [[Беларусь]], [[Минск |Минск қ-сы]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazakhstan.mfa.gov.by/ru/embassy/news/f0dbbae2f92fefab.html
|title=Партнерство во имя будущего: модели новой эпохи|publisher=kazakhstan.mfa.gov.by|date=28 май 2012|lang=ru|accessdate=2013-03-12}}&lt;/ref&gt;
* 2012 ж. 2-3 желтоқсанда «Ақпарат тарату және жаңалық командасын жасақтау» тренингі, «Автограф» продюсерлік орталығы сертификаты ([[Екатеринбург]], [[Ресей]]);
* 2013-2014 жж. «Болашақ» стипендиясы аясында [[Ұлыбритания]]ның [[Норидж |Норидж қаласындағы]] Шығыс Англия университетінде  ғылыми-педагогикалық тағылымдама ([https://en.wikipedia.org/wiki/University%20of%20East%20Anglia University of East Anglia, Norwich]);&lt;ref  name=&quot;pervi&quot;&gt;{{cite web|title=Первый журналист прошедший обучение по программе «Болашак» выдвинул свою кандидатуру на праймериз|url=https://liter.kz/pervyj-zhurnalist-proshedshij-obuchenie-po-programme-bolashak-vydvinul-svoyu-kandidaturu-na-prajmeriz/||lang=ru|accessdate=2021-05-09|date=2020-08-21}}&lt;/ref&gt; 
*Certificate of Gratitude from UN Information Office for Support in Carrying the III International Summer School in Journalism and Communication (Issyk-Kul Lake, Bosteri, Kyrgyzstan);   
* 2018 ж. 4-11 наурыз және 2022 жылы Оңтүстік Кореяда өткен дүниежүзілік журналистер конференциясында  Қазақстан атынан қатысып, баяндама оқыды ([https://en.kabar.kg/news/journalists-of-the-world-hope-for-rapprochement-and-peace-on-korean-peninsula-1/ World Journalists Conference 2018, South Korea]);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.journalist.or.kr/images/default/Conference1_PDF(ENG).pdf
|title=Kazakhstan's experience in combating fake information on the example of the website Stopfake.kz|publisher=journalist.or.kr|date=22 April 2022|lang=eng|accessdate=2023-03-12}}&lt;/ref&gt;
*2022 ж. «Жоғары білім берудегі топ менеджмент» біліктілікті арттыру курс сертификаты, 28 қараша 2022 ж. «Qazaq profi оқу орталығы, Астана қ-сы.
*2024 ж. «Modern Trends in Publishing and Copyright Management», Organizers: Frankfurter Buchmesse, Almaty, 18-19 November, 2024.
*2025 ж. Юнеско-ның халықаралық білім беру күніне арналған «Тұрақты даму мақсатында білім беру: инновациялық модельдер» IV Халықаралық қысқы мектепті 72 сағаттық курс сертификаты, 17-28 ақпан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qr.me-qr.com/KxhR49Tv
|title=«Тұрақты даму мақсатында білім беру: инновациялық модельдер»|publisher=Журналистика факультеті|date=17 ақпан 2025|lang=kz|accessdate=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;
*2025 ж. 22 қыркүйек-04 қазан. «Инклюзивті білім беру», біліктілікті арттыру және қосымша білім беру институтында  жоғары оқу орындары оқытушыларына арналған 80 академиялық сағат көлеміндегі курс;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/university/structural-divisions/36|title=Инклюзивті білім беру|publisher=farabi.university|date=22 қыркүйек 2025|lang=kz|accessdate=2025-10-04}}&lt;/ref&gt;
=== Ғылыми-педагогикалық қызметі===
Қанат Әуесбай медиа мен жоғары білім саласын ұштастырған журналист-педагог, филология ғылымдарының кандидаты (мамандық шифры: 10.01.10 - журналистика). Әр жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]], [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Гумилев атындағы ЕҰУ]], [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х.Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті]], [[Атырау мұнай және газ университеті|С.Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті]] сияқты оқу орындарында оқытушы, аға оқытушы, доцент, проректорлық қызметін атқарған. Ақпарат саласын зерттеуші ретінде Scopus ғылыми дерекнамасына және ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынатын ғылыми басылымдар тізбесіне енген журналдардағы мақалалары бар.&lt;ref name=&quot;nauka.kz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kazneb.kz&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=National H-index Ranking|url=https://kz.h-index.com/en/author/57219744992||lang=eng|publisher=kz.h-index.com|accessdate=2024-05-28|date=2024-05-24}}&lt;/ref&gt;

*«Болашақ» халықаралық стипендиясы аясында Ұлыбританияда ғылыми-педагогикалық тағылымдама (University of East Anglia, UK, Norwich, 2013-2014 жж.);
*Еуразия ұлттық университетінің журналистика және саясаттану факультетінде мемлекеттік аттестаттау комиссиясы төрағасы (2023-2024 жж.);&lt;ref name=&quot;fjps.enu.kz&quot;&gt;{{cite web|title=Началась защита магистерских диссертаций|url=https://fjps.enu.kz/ru/news/2401|lang=ru|publisher=fjps.enu.kz|accessdate=2024-06-03|date=2024-06-02}}&lt;/ref&gt; 
*2018 жылдан Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі;
*Республикалық оқу-әдістемелік кеңесінің оқу-әдістемелік бірлестігі мүшесі (РОӘК ОӘБ - 032 журналистика және ақпарат, 2019-2021 жж.); 
*«Болашақ» бағдарламасы аясында шетелге кадрлар даярлау жөніндегі сарапшылық комиссиясы мүшесі (2019-2021 жж.);
*2021 ж. Л.Гумилев ат. ЕҰУ журналистика және әлеуметтік ғылымдар факультетінің Диссертациялық Кеңес мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Защита диссертации на соискание степени доктора философии (PhD)|url=https://old.enu.kz/ru/nauka/dissertatsionnye-sovety/kumarova-ru.php?sphrase_id=4049678|lang=ru|publisher=enu.kz|accessdate=2022-06-03|date=2021-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Защита диссертации на соискание степени доктора философии (PhD)|url=https://enu.kz/ru/dissertation/83/doctorals/806|lang=ru|publisher=enu.kz|accessdate=2025-02-23|date=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;

Медиа саласын зерттеген  дипломдық жұмыстар, көптеген магистрлік диссертацияның ғылыми жетекшісі, докторантқа рецензент болды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Отчет Диссертационного совета по направлению подготовки кадров «8D032 –Журналистика и информация»|url=https://old.enu.kz/web20/otchet-32021-zhurnalistika.pdf|lang=ru|publisher=enu.kz|accessdate=2022-06-03|date=2021-08-25}}&lt;/ref&gt;

Қазақ және ағылшын тілдеріндегі «Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен – Looking west. A Kazakh’s view of Great Britain» кітабы Лондон қаласында басылып,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Кітап жазу тренді|url=https://inbusiness.kz/kz/tv_programs/basty-takyryp/kitap-zhazu-trendi
|publisher=inbusiness.kz|lang=kz|accessdate=2018-03-09|date=2017-02-07}}&lt;/ref&gt;
Кэмбридж университетінде таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Book presented at Cambrige|url=https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=10211084392369686&amp;id=1352361933&amp;mibextid=oFDknk&amp;rdid=6BCyHpvzpmMBVD3i
|publisher=Cambrige University|lang=kz|accessdate=2017-03-09|date=2016-12-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Книга презентована в Кэмбридже|url=https://kassenova.jimdofree.com/новостная-лента/
|publisher=kassenova.jimdofree.com|lang=ru|accessdate=2017-03-09|date=2016-12-15}}&lt;/ref&gt; Кітап Amazon.com электронды платформасында сатылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Looking West: a Kazakh's View of Great Britain|url=https://www.amazon.com/Looking-West-Kazakhs-Great-Britain/dp/1910886378/ref=sr_1_1?crid=2K6M7TEAN3P5P&amp;dib=eyJ2IjoiMSJ9.-5aJ6epNRa2t8JtLHCO4kQ.RtgFPNmBCEIesEYIPyinCVMraYVumAvPgZaqueFiBn4&amp;dib_tag=se&amp;keywords=looking+west+kazakh%27s+view&amp;qid=1716895371&amp;s=books&amp;sprefix=looking+west+kazakhs+view%2Cstripbooks-intl-ship%2C246&amp;sr=1-1||lang=eng|publisher=amazon.com|accessdate=2017-05-28|date=2016-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Букдэйтинг: встречи книголюбов в Астане|url=https://www.1show.kz/news/2200/bookdating_bukdjeiting_vstrechi_knigolyubov_v_astane|lang=eng|publisher=www.1show.kz|accessdate=2018-05-28|date=2017-06-07}}&lt;/ref&gt;
Қ. Әуесбай медиа сарапшы ретінде орта мектептің 5-9 сыныбына арналған «Жаһандық құзыреттілік» оқулығындағы «медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық» аталған III-бөлімі авторы («Арман-ПВ» баспасы, Алматы, 2024 ж.), БАҚ өкілдеріне арналған көптеген авторлық шеберлік дәріс, медиатренинг пен семинар өткізеді.&lt;ref name=&quot;seykhuninfo.kz&quot;&gt;{{cite web|title=Онлайн коммуникациялар саласындағы заманауи трендтер, (Қызылорда қ-cы)|url=https://seykhuninfo.kz/kogam/5174-yzylordaly-blogerler-anat-uesbaydan-ne-yrend.html?ysclid=lw7y2om4wt286182102|publisher=seykhuninfo.kz|lang=kz|accessdate=2019-10-09|date=2016-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref  name=&quot;sheberlik&quot;&gt;{{cite web|title=Дулати университетіндегі шеберлік дәрісі, (Тараз қ-cы)|url=https://www.youtube.com/watch?v=rUOvDUd-fiU&amp;t=7s|publisher=77 TV телеарнасы|lang= kz|accessdate=2020-05-09|date=2019-11-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Личностный брэнд&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;saryarqa&quot;&gt;{{cite web|url=https://saryarqatv.kz/kz/news/8543|title=Қарағандыдағы семинар-тренинг|publisher=Saryarqa телеарнасы|accessdate=2019-03-04|date=2018-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Мастер-класс в г. Костанай&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kaznu.kz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kz.otyrar.kz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;eljastary.kz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Khalel University&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cisc.kz&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Состоялась ІІ международная Зимняя школа журналистики и коммуникации|url=https://farabi.university/news/7813|publisher=farabi.university|lang=ru|accessdate=2016-03-09|date=2015-02-12}}&lt;/ref&gt;

Қанат Әуесбайдың бастамасымен 2019 жылы «Атырау» телерадиоарнасы ғимаратында белгілі медиаменеджер, журналист Айтқали Құмарғалиұлы медиа-аудиториясы ашылды. Медиа-аудитория Х. Досмұхамедұлы ат. Атырау университеті және «Қазақстан» РТРК» АҚ Атырау облыстық филиалының бірлескен жобасы аясында дуалды білім беру мақсатында жүзеге асты.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Айтқали Құмарғалиұлы атындағы медиаудитория ашылды|url=https://astanatv.kz/kz/news/49582/|publisher=Astana TV|lang=kz|accessdate=2020-03-09|date=2019-06-27}}&lt;/ref&gt;

'''Ғылыми қызығушылығы:''' телевизиялық өндіріс (TV production), медиа білім беру (media education), медиа менеджмент (media management), жаһандық журналистика (global journalism), дрон журналистикасы (drone journalism), медиадағы жасанды интеллект (AI in media), медиа педагогика.

=== Әлеуметтік-тәрбие қызметі=== 
Қ.Әуесбай С. Өтебаев ат. Атырау мұнай және газ университетінде  жастар саясаты және әлеуметтік мәселелер жөніндегі проректоры қызметінде атқарған жұмысы: 
*Студенттік іссапар қаржыландырыла бастады. Бұл үшін университеттің заң қызметімен бірлесе студенттік іссапар туралы Ереже әзірленіп, Директорлар кеңесінде қабылданды. Бұдан бұрын Covid пандемиясы кезінде студенттерді іссапарға жіберу тоқтап қалған еді;
* Жастар саясаты департаментінің материалдық базасы нығайып, мемлекеттік сатып алу арқылы қажетті көрнекілік (бұйымдар, қызметтер) алынды. Студенттерді ынталандыру мақсатында демеуші тартылып, спорттық аяқ-киім, мотивациялық кітаптар және т.б. бұйым сыйға берілді;
*Факультеттердің студенттер тәрбиесіне жауапты аға кураторларға төленетін үстеме ақы ұлғайтылды. Факультеттердің аға кураторлары арасында ай сайынғы рейтинг жасалып, үздік танылған кураторлар бағалы сыйлықпен марапатталды; 
*Түрлі мазмұндағы облыс деңгейіндегі 8 іс-шара өткізілді. Олардың барлығы да университет бойынша, кейбірі облыс аясында тұңғыш рет өтті; 
*Тұңғыш рет университеттің студенттікке қабылдау салтанаты Жайық өзені жағасындағы Сұлтан Бейбарыс алаңында қала күні аясында өтті. Бұл іс-шараға «Жайықтағы жүздесу» атауы берілді. Іс-шара облыстық мәдениет басқармасы мен қала әкімдігі қолдауымен өтті;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Жайықтағы жүздесу» welcome party|url=https://aogu.edu.kz/news/?ELEMENT_ID=2655|lang=ru|publisher=aogu.edu.kz|accessdate=2024-05-28|date=2022-10-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Жайықтағы жүздесу» welcome party|url=https://www.youtube.com/watch?v=GkW2SrH6BOY|lang=kz|publisher=AOGU Official|accessdate=2023-04-28|date=2022-12-01}}&lt;/ref&gt;
* Тұңғыш рет кәсіби бағдар беру мақсатында fusion форматында Атырау облысының мектеп түлектері арасында «Жайық толқындары» қысқы балы өтті;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Жайық толқындары» қысқы балы өтті|url=https://www.youtube.com/watch?v=nOt-ePWg_gc&amp;t=819s|lang=kz|publisher=aogu official|accessdate=2023-05-28|date=2022-12-01}}&lt;/ref&gt; 
*Тұңғыш рет облыстың техникалық бейіндегі колледждері арасында өнер арқылы кәсіби бағдар беру мақсатында мюзикл жанрында «Бейбіт күннің батырлары» аталған студенттік театр фестивалі өтті;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Бейбіт күннің батырлары» атауымен студенттік театр фестивалі өтті|url=https://atyrautv.kz/kz/news/32440|lang=kz|publisher=atyrautv.kz|accessdate=2023-05-28|date=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Фестиваль студенческого театра в жанре мюзикла прошел в Атырау|url=https://el.kz/ru/festival-studencheskogo-teatra-v-zhanre-myuzikla-proshel-v-atyrau_66383/?ysclid=lz1h1o8hb1150270899 
|lang=ru|publisher=el.kz|accessdate=2024-05-28|date=2023-02-24}}&lt;/ref&gt; 
*Тұңғыш рет оқытушылар мен студенттер арасында өткен «Жайықтағы жарыстар» аталған қысқы спартакиадаға жүзу, коньки тебу, шаңғы тебу сияқты спорт түрлері қосылды; 
*Облыстың техникалық бейіндегі оқу орындарының өлеңсүйер студенттері арасында «Шаханов шеруі» студенттік поэзия фестивалі өтті;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Шаханов шеруі: Атырауда студенттер арасында поэзия кеші өтті|url=https://atpress.kz/kk/news/bilim/shakhanov-sherui-atyrauda-studentter-arasynda-poeziya-keshi-otti||lang=kz|publisher=atpress.kz|accessdate=2023-05-28|date=2022-12-18}}&lt;/ref&gt; 
*Қала және облыстағы мәдениет басқармасы, филармония, Дина оркестрімен тығыз байланыс орнап, соның арқасында тұңғыш рет эстрадалық-үрмелі аспаптар оркестрі, «Сармад» этнофольклор ансамблі сияқты өнер ұжымдары университетте концерт қойылды;
*Облыстың техникалық бейіндегі колледждері мен университет студенттері арасында «Миталас» зияткерлік куиз ойындары өтті;
*Атырау облыстық туризм және спорт басқармасымен бірлескен жоба аясында «Бабалар ізімен» тарихи-танымдық өлкетану экскурсиясы ұйымдастырылып, студенттер Ақмешіт қорымы, Ақкегершін борлы үстіртіне сапарлатты;
* Кәсіби бағдар беру мақсатымен облыс мектептерінің бітіруші түлектері  мен студенттері арасында пікірсайыс ұйымдастырылды; 
*Тұңғыш рет академиялық ұтқырлық бойынша шетелде оқып жатқан университеттің студенттері қатысуымен онлайн ынталандыру дәрісі ұйымдастырылды; 
*Университеттің домбырашылар ансамблі демеушілер көмегімен Алматыдағы Сәтпаев университетіндегі музыка фестиваліне қатысты;
* Тұңғыш рет Атырау мұнай және газ университетінде «Мектеп түлектері шеруі» өтті. Оған қала мен облыстың әр түкпірінен 400-ге жуық түлек қатысып, кәсіби бағдар алып, әрі зияткер ойынға қатысты;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Мектеп түлектерінің шеруі өтті|url=https://atyrautv.kz/kz/news/33042
|lang=kz|publisher=Atyrau телеарнасы|accessdate=2024-05-28|date=2023-05-17}}&lt;/ref&gt; 
*Университеттің креатив орталығында 2022-2023 жж. жастар саясаты аясында атқарылған жұмыс бойынша  фотогалерея жасақталды; 
*Университетте студенттермен бірлесе өткізген барлық іс-шара облыстық, республикалық «Хабар», «Қазақстан», «Астана» телеарналары, «Қазақ радиосы» сияқты ақпарат құралдарында және ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің әлеуметтік желідегі аккаунттарында кеңінен таратылды.
=== ҚазҰУ журналистика факультетіндегі қызметі=== 
*Факультет деканы ретінде тәжірибеде ысылған танымал практик-мамандарды, қаламгерлерді оқытушылық қызметке көптеп тартты. Жазушы, журналист [[Әмірхан Меңдеке]], Асылбек Ықсан, журналист, ақын Алмас Ахметбекұлы, Иманбай Жұбай, [[Жүсіпбек Қорғасбек]], Серік Жанболат, Серік Әбікенұлы, Ержан Төлек, [[Нұржан Жалауқызы Мұхамеджанова|Нұржан Жалауқызы]], кинопродюсер Нартай Өтеген сияқты медиа саласындағы майталмандар дәріс оқуға шақырылды. Тәжірибелі медиа мамандары, медиа-менеджерлер шеберлік дәрістер, семинарлар өткізіп, білім алушылардың білімін ұштады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/99097|title=Болашақ әскери журналистерге көшбасшылық дәріс өтті|publisher=farabi.university|lang=kz|accessdate=2025-10-24|date=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;    

*Факультетте Диссертациялық Кеңес ашылып, PhD докторанттардың қорғауына жағдай жасалды.   
*Дуалды білім беру жүйесі бойынша зертханалық және семинар сабақтары [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясы]], [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі]], «Қазақ газеттері» ЖШС, [[Атамұра баспасы|«Атамұра»]], [[Алматыкітап баспасы|«Алматыкітап»]] баспалары, [[Қазақфильм|«Қазақфильм»]] сияқты  өндірістік базаларда өте бастады.     
*«Жасанды интеллект және медиа» (AI&amp;Media) қазақ, ағылшын және орыс тілдерінде магистрлік білім беру бағдарламасы ашылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ҚазҰУ-да «Жасанды интеллект және медиа» бағдарламасы іске қосылды|url=
https://7-su.kz/janalyqtar/kuenderek/qazuu-da-zhasandy-intellekt-zhane-media-bagdarlamasy-iske-qosyldy-70817/|accessdate=2025-09-19|date=2025-09-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ҚазҰУ-да «Жасанды интеллект және медиа» бағдарламасы іске қосылды|url=
https://farabi.university/news/98125|accessdate=2025-09-18|date=2025-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жаңа  бағдарлама іске қосылды|url=
https://qazaqadebieti.kz/55954/zha-a-ba-darlama-iske-osyldy|accessdate=2025-09-24|date=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;
*Қанат Әуесбайдың жетекшілігімен факультет білім алушылары жасанды интеллект көмегімен жасалған тұңғыш ғылыми-танымдық, инклюзивті газет шығарды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=«AI-Tamyz»: Жасанды интеллект көмегімен жасалған алғашқы газет|url=
https://aikyn.kz/283894/ai-tamyz--zhasandy-intellekt-komegimen-zhasalg-an-alg-ashk-y-gazet|accessdate=2025-05-02|date=2025-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ҚазҰУ білім алушылары ЖИ арқылы газет шығарды|url=https://egemen.kz/article/386338-qazuu-bilim-alushylary-zhi-arqyly-gazet-shyghardy-%C2%A0%C2%A0%C2%A0?ysclid=mampl3tpn7126569666|accessdate=2025-04-27|date=2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kazakh Students Publish First AI-Generated Newspaper|url=https://astanatimes.com/2025/04/kazakh-students-publish-first-ai-generated-newspaper/?ysclid=mamq355oz838013289|accessdate=2025-05-01|date=2025-04-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kazak Öğrenciler İlk AI-Üretimi Gazeteyi Yayınladı|url=https://tr.turkishnewsworld.com/kazak-ogrenciler-ilk-ai-uretimi-gazeteyi-yayinladi/|accessdate=2025-05-05|date=2025-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aqshamnews.kz/kz/article/qazaq-tilindegi-jasandy-intellekt-komegimen-jasalgan-algashqy-gazet-qalai-paida-boldy.html|title=Қазақ тіліндегі жасанды интеллект көмегімен жасалған алғашқы газет қалай пайда болды|publisher=aqshamnews.kz|lang=kz|accessdate=2025-12-10|date=2025-12-09}}&lt;/ref&gt;
*«Түрксой» медиа білім беру және зерттеу орталығы ашылды. Түркі әлемінің медиа өкілдерін жұмылдыратын орталықта ғылыми-практикалық дөңгелек үстел, конференция, баспасөз мәслихаты, ғылыми-әдістемелік мәжіліс ұйымдастырылады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Алматыда «Түрксой» медиа білім беру және зерттеу орталығы ашылды|url=https://qaz365.kz/education/10448-almatyda-turksoi-media-bilim-beru-zh-ne-zertteu-ortalygy-ashyldy/ |accessdate=2024-11-26|date=2024-11-25}}&lt;/ref&gt;
*LG Electronics Kazakhstan компаниясы демеуімен AI Media LAB (Жасанды интеллект медиа зертханасы) ашылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Первую в Казахстане медиалабораторию ИИ открыли в КазНУ им. Аль-Фараби|url=https://khabar.kz/ru/news/nauka-i-obrazovanie/172970-pervuyu-v-kazakhstane-medialaboratoriyu-ii-otkryli-v-kaznu-im-al-farabi|accessdate=2025-05-27|date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ҚазҰУ-да «AI MediaLab» жасанды интеллект зертханасы ашылды|url=https://qamshy.kz/kz/article/76432-qazuu-da-ai-medialab-jasandy-intellekt-zerthanasy-ashyldy|accessdate=2025-05-27|date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Алматылық студент ЖИ көмегімен ерекше жандарға арналған газет шығарды
|url=https://baq.kz/almatylyq-student-zhi-komegimen-erekshe-zhandarga-arnalgan-gazet-shygardy-200014237/|accessdate=2025-05-27|date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=В КазНУ открыт Центр искусственного интеллекта в медиа|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/press/news/details/1005021?lang=ru&amp;ysclid=mbm7l28g7r338611236
|accessdate=2025-05-27|date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt;
*Факультеттің 1985-жылғы түлегі Бейбіт Исабаевтың демеуімен 3-дәріс залы толықтай жөндеуден өтіп, білім алушылар үшін заманауи LED-экран орнатылды.
*Марат Барманқұлов телестудиясы толық жөндеуден өтіп, қайта жабдықталды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ҚазҰУ-дағы ескі телестудия жаңа келбетке енді|publisher=inform.kz|url=https://kaz.inform.kz/news/kazuu-dagi-esk-telestudiya-zhana-kelbetke-end-912a05/?ysclid=mgm3u635an423471783|accessdate=2025-10-11|date=2025-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Алматыда Марат Барманқұлов атындағы телестудия жаңғыртылды|publisher=24.kz|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/734748-almatyda-marat-barmankulov-atyndagy-telestudia-zangyrtyldy?ysclid=mgp8e2igs1855602766|accessdate=2025-10-12|date=2025-10-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/218574?ysclid=mgq00ysys982708876|title=Телестудия жаңартылды
|publisher=qazaqstan.tv|lang=kz|accessdate=2025-10-12|date=2025-10-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sdg-portal.kaznu.kz/kz/3/news/one/98691/|title=ҚазҰУ-да профессор М.Барманқұлов атындағы жаңартылған телестудия ашылды|publisher=kaznu.kz|lang=kz|accessdate=2025-10-11|date=2025-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://almaty.tv/kz/news/obschestvo/kazuu-dyn-zhurnalistika-fakultetinde-zhanartylgan-telestudiia-ashyldy?ysclid=mgqn906ndu432878311|title=ҚазҰУ-дың журналистика факультетінде жаңартылған телестудия ашылды|publisher=almaty.tv|lang=kz|accessdate=2025-10-11|date=2025-10-10}}&lt;/ref&gt;
*Фараби университеті журналистика факультетінің Марат Барманқұлов телестудиясы мен «ALATAU» теларнасы, «Aqsham news» порталы бірлескен конвергентті жобасы - «AI ғылым» хабары ашылды;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/98896
|title=«AI Ғылым» – заманауи технология мен білім тоғысқан жаңа жоба|publisher=farabi.university|lang=kz|accessdate=2025-10-21|date=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://alatautv.kz/kk/%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B/%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80|title=Арнамызда тұсаукесер!|publisher=alatautv.kz|lang=kz|accessdate=2025-10-21|date=2025-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aqshamnews.kz/kz/article/qazaqstan-ji-dauirine-daiyn-ba-sarapshylar-jauap-berdi.html|title=Қазақстан ЖИ дәуіріне дайын ба? Сарапшылар жауап берді
|publisher=aqshamnews.kz|lang=kz|accessdate=2025-12-03|date=2025-12-02}}&lt;/ref&gt;
*ҚазҰУ журналистика факультеті алғаш рет «Медиаиндустрия және білім беру серіктестігі: кадр даярлау мәселелері» атты республикалық жұмыс берушілер форумы өтті;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/100395?lang=kz|title=Журналистика факультетінде жұмыс берушілермен бірлескен республикалық форум өтті|publisher=farabi.university|lang=kz|accessdate=2025-11-27|date=2025-11-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=
https://aqshamnews.kz/kz/article/qazuu-da-medianaryq-pen-bilim-beru-salasynyn-dialogy-otti.html?ysclid=mik7bl2dae940722931
|title=ҚазҰУ-да медианарық пен білім беру саласының диалогы өтті|publisher=aqshamnews.kz|lang=kz|accessdate=2025-11-28|date=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=
https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/pervye-sagi-k-kar-ere-v-kaznu-prosla-armarka-vakansij-dla-budusikh-specialistov
|title=Первые шаги к карьере: в КазНУ прошла ярмарка вакансий для будущих специалистов|publisher=almaty.tv|lang=ru|accessdate=2025-11-28|date=2025-11-27}}&lt;/ref&gt;
*ҚазҰУ журналистика факультеті және Бас редакторлар клубының ұйымдастыруымен тұңғыш рет «Цифрландыру дәуіріндегі масс-медиа трансформациясы» тақырыбында дөңгелек үстел өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/101222?lang=kz|title=ҚазҰУ-да цифрландыру дәуіріндегі масс-медиа трансформациясы талқыланды|publisher=farabi.university|lang=kz|accessdate=2025-12-21|date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;
*Дрон журналистикасы (drone journalism) пәні білім беру бағдарламасына енді.

=== Қоғамдық қызметі===
[[Сурет:Qanat-awesbay.jpg|thumb|270px|«Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабының Қазақстандағы таныстырылымы (24 желтоқсан 2016 жыл)]]
* 2011 жылдан [[Қазақстан журналистер одағы]] мүшесі; 
* 2012 жылдан [[Аманат (партия)|Amanat партиясы]] мүшесі (партиялық билет № 0774044);
* Еуразия Телевизия және Радио Академиясының мүшесі ([[Мәскеу|Мәскеу қ-сы]], 2012 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/all/blog-134-3174|title=
ЕҰУ доценті Еуразия телевизия және радио академиясының толық мүшесі|publisher=baq.kz|lang=kz|accessdate=2013-03-04|date=2012-08-12}}&lt;/ref&gt; 
* 2013-2014 жж. Ұлыбританияның Норвич қ-да Шығыс Англия университетiнің қазақстандық студенттер қауымдастығы вице-президентi;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Впервые Наурыз отпраздновали в стенах университета Восточной Англии|url=https://www.youtube.com/watch?v=3PyBXAxTobo|lang=ru|publisher=24.kz|accessdate=2015-01-04|date=2014-03-21}}&lt;/ref&gt;
* 2014 ж. [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Сочидегі қысқы олимпиадаға]] қатысып жатқан қазақстандық спортшыларды қолдау мақсатында әлеуметтік желіде #Like_Kazakhstan_In_Sochi халықаралық фотоакциясын ұйымдастырды;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kazpravda.kz/news/sport/atletam-ot-kazneta |title= Атлетам от Казнета |author=Савелий КРИВОКРАСОВ|authorlink=|publisher= АО «Республиканская газета «Казахстанская правда»|accessdate=2020-04-14|date=2014-02-15}}&lt;/ref&gt;
* 2017-2019 жж. ҚР Президенті жанындағы жастар саясаты жөніндегі Кеңес мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://law.gov.kz/client/#!/doc/115487/rus/01.01.2020|title=Члены молодежного Совета при Президенте|publisher=law.gov.kz|lang=ru|accessdate=2018-03-04|date=2017-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l36BaVq-WXU|title=Сауалдарға Президент жанындағы жастар саясаты жөніндегі кеңестің мүшесі Қанат Әуесбай жауап берді|publisher=24 kz|lang=kz|accessdate=2020-03-04|date=2019-04-12}}&lt;/ref&gt;
*Республикалық «Жаңғырған Жібек жолы» медиа-керуені қатысушысы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mmg.kz/ru/media/798/blogerler-enbek-danqi-muraayinda|title=Республикалық «Жаңғырған Жібек жолы» медиа-керуені Маңғыстауда|publisher=mmg.kz|lang=kz|accessdate=2020-03-04|date=2017-09-18}}&lt;/ref&gt;
* 2017 жылдан Еуразиялық Шығармашылық Гильдиясы мүшесі (Eurasian Creative Guild, UK, London);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.1.eurasiancreativeguild.uk/ecgmembers/%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82-%D0%B0%D1%83%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9/|title=Члены Гильдии|publisher=eurasiancreativeguild.uk|lang=ru|accessdate=2018-03-04|date=2017-02-12}}&lt;/ref&gt; 
* 2017 жылдан Қазақстан бас редакторлары клубы мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/press/news/details/691956?lang=ru
|title=Члены клуба главных редакторов посетили Национальный научно-практический центр|publisher=gov.kz|lang=ru|lang=ru|accessdate=2024-03-04|date=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adilet-gazeti.kz/%D3%A9%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%82%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D1%96%D0%B7-%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD/|title=Әркімнің жолы – әртүрлі сапар|publisher=adilet-gazeti.kz|lang=kz|accessdate=2024-03-04|date=2023-09-29}}&lt;/ref&gt;
* #Latyndy_qolda республикалық ақпарат тобы құрамында өңірлерде латын графикасына өтудің маңызын түсіндірді;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fq7SUYDw1qA|title=Қанат Әуесбай: Латын әліпбиінің соңғы нұсқасы әлі де жетілдіріледі|publisher=«Хабар» агенттігі|lang=kz|accessdate=2018-03-04|date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mgorod.kz/news/v-uralske-proshel-molodezhnyj-forum-2/
|title=По словам Каната Ауесбая, переход на латиницу является важнейшим этапом в развитии страны|publisher=mgorod.kz|lang=ru|accessdate=2020-03-04|date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://atr.kz/qogam/b-l-ruhani-konstitutsiya/|title=Бұл – рухани конституция!|publisher=atr.kz|lang=kz|accessdate=2018-03-04|date=2017-11-14}}&lt;/ref&gt;
*Азаматтық бастамаларды қолдау орталығының ҮЕҰ грант беру конкурстық комиссиясының сарапшысы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cisc.kz/cformirovan-sostav-konkursnoj-komissii-povtornogo-konkursa-po-predostavleniyu-grantov-dlya-npo-po-teme-%e2%84%96-52-4-7756.html|title=Cформирован состав конкурсной комиссии по предоставлению грантов для НПО|publisher=cisc.kz|lang=ru|accessdate=2018-03-04|date=2017-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://up.qair.kz/cisc/wp-content/uploads/2020/08/sostav-konkursnoy-komissii_avg2018.pdf|title=Cостав конкурсной комиссии по предоставлению грантов для НПО|publisher=cisc.kz|lang=ru|accessdate=2018-03-05|date=2017-01-03}}&lt;/ref&gt; 
* 2018 жылдан Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.elana.kz/auesbajdyng-qanaty-qazaqstan-pedagog/|title=Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшелері сайланды
 |publisher=elana.kz|lang=kz|accessdate=2019-03-04|date=2018-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kznews.kz/zhanalyqtar/pedagogikalyq-gylymdar-akademijasynyn-zhana-musheleri-sajlandy/|title=Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшелері|publisher=kznews.kz|lang=kz|accessdate=2019-01-04|date=2018-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.apnk.kz/kz/chlenyi-akademii
|title=Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшелері|publisher=apnk.kz|lang=kz|accessdate=2019-02-04|date=2018-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fjp.enu.kz/post/prepodavateli-kafedry-teleradio-i-svyazi-s-obshestvennost-yu-stali-chlenami-korrespondentami-akademii-pedagogicheskih-nauk-kazahstana|title=Телерадио және қоғаммен байланыс кафедрасы оқытушылары Қазақстан Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшелері боп сайланды|publisher=fjp.enu.kz|lang=kz|accessdate=2019-02-04|date=2018-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.apnk.kz/chlenyi-akademii|title=Академияның корреспондент-мүшелері|publisher=apnk.kz|lang=kz|accessdate=2019-02-04|date=2018-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://enu.kz/kz/news/archive/8943|title=Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшелері|publisher=enu.kz|lang=kz|accessdate=2019-02-04|date=2018-11-28}}&lt;/ref&gt;
* 2021 жылдан Халықаралық «Болашақ» стипендиясы стипендиаттары қауымдастығының Кеңес мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bolashak.kz/kz/struktura-associacii/kanat-auesbaj-auesbajuly|title=Члены Совета Ассоциации|publisher=bolashak.kz|lang=ru|accessdate=2021-03-04|date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt;
* Атыраудағы NIS Қамқоршылық кеңесі мүшесі (2021-2023 жж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://atr.nis.edu.kz/soobschetvo-nis/popechitelskij-sovet|title=Қамқоршылық кеңес мүшелері|publisher=atr.nis.edu.kz|lang=kz|accessdate=2022-03-04|date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt;
*№81 «Astana English School» гимназиясы Қамқоршылар кеңесі мүшесі (2023-2024 жж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://81aes.edu.kz/assets/media/amorshyly-kees/81.pdf|title=Қамқоршылық кеңес мүшелері|publisher=81aes.edu.kz|lang=kz|accessdate=2024-03-04|date=2023-09-12}}&lt;/ref&gt;
* 2018 ж. «Тараз түлегі – online bell» халықаралық шеберлік дәрісінің авторы, ұйымдастырушысы. Оның аясында әлемнің әйгілі университеттері – Massachusets Institute of Technology (қысқарт. MIT, АҚШ), Cambridge University, Bristol University (Ұлыбритания)  бітірген Жамбыл облысы түлектерімен әлемнің әр түкпірінен онлайн байланыс орнатылды;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uGCiV_TsFHI|title=Тараз түлегі|publisher=77 TV|lang=ru|accessdate=2019-03-04|date=2018-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uINEEEMQM0E&amp;t=244s|title=Қанат Әуесбай ауыл жастарына қандай көмек көрсетті?|publisher=«Хабар» телеарнасы|lang=kz|accessdate=2019-03-04|date=2018-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cuBmyCIkTac&amp;t=112s|title=Журналист Қанат Әуесбай «Таңшолпан» хабарында|publisher=Qazaqstan TV|lang=kz|accessdate=2018-03-04|date=2017-08-31}}&lt;/ref&gt;
* 2018 ж. 4-11 наурызда Оңтүстік Кореяда өткен дүниежүзілік журналистер конференциясында  Қазақстан атынан делегат ([https://en.kabar.kg/news/journalists-of-the-world-hope-for-rapprochement-and-peace-on-korean-peninsula-1/ World Journalists Conference 2018, South Korea]); [[Сурет:Kanat Awesbay Apta.kz.jpg|thumb|270px|«Апта.KZ» хабарының жүргізушісі, ([[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» Ұлттық телеарнасы]], 2011 ж.)]]
* 2019-2021 жж. Республикалық оқу-әдістемелік кеңесінің оқу-әдістемелік бірлестігі мүшесі (РОӘК ОӘБ - 032 журналистика және ақпарат);
* 2020 ж. Атырау облысы бойынша партияішілік сайлау - праймериз қатысушысы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dQA1kmMrDh4
|title=Партиялық пікірсайыс|publisher=Caspian news|lang=kz|accessdate=2021-03-04|date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/socium/publichnye-debaty.html
|title=Публичные дебаты|publisher=pricom.kz|lang=kz|accessdate=2021-03-04|date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
*2022-2023 жж. [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]]ның астаналық филиалы төрағасы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ru.zhambylnews.kz/oblast/84779-kanat-auesbaj-poluchil-novuyu-dolzhnost.html?ysclid=ltel4rauez832268604ы |title=Назначен председатель астанинского филиала международного общества «Қазақ тілі»|publisher=zhambylnews.kz|lang=ru|accessdate=2023-03-04|date=2022-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/zholdau-akelgen-ozgerister-turalay-bastagan-sayasi-zhuyemizge-zhan-bitiredi-kanat-auesbay_a3912213/
|title=«Қазақ тілі» қоғамы астана филиалының төрағасы Қанат Әуесбайдың пікірінше, мұның символикалық мәні бар|publisher=kaz.inform.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vechastana.kz/yazyk-velikoj-stepi/|title=Язык великой степи|publisher=vechastana.kz|lang=ru|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://astana-akshamy.kz/qazaq-tili-men-madenieti-forumy/|title=Қазақ тілі мен мәдениеті форумы|publisher=astana-akshamy.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newsroom.kz/64595/to-aevty-aza-stan-hal-yna-zholdauyny-toly-m-tini-zhariyalandy|title=«Қазақ тілі» қоғамы астаналық филиалының жаңа басшысы|publisher=newsroom.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/60301
|title=Қазақ тілі мен мәдениетінің бірінші форумы|publisher=anatili.kazgazeta.kz|lang=kz|accessdate=2023-01-04|date=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/syle/?ysclid=ly8ukk2n81967976205|title=Сөйле!|publisher=kazpravda.kz|lang=ru|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://almaty.tv/news/dgana-kazakstan/2341-kanat-auesbay-referendum-otkizu-kulak-asatyn-memleket-tudgyrymdamasyna-say-keledi
|title=«Қазақ тілі» қоғамының астаналық филиалы төрағасы Қанат Әуесбай Мемлекет басшысының Конституцияға енетін өзгерістер бойынша референдум өткізу туралы ұсынысына пікір айтты|publisher=almaty.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-04-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/tv_programs/qazaq-tili/kontent-sapasy-qazaq-tili-21-09-2022|title=Контент сапасы / QAZAQ TILI|publisher=inbusiness.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/159902-qazaq-tilin-damytu-kezek-kuttirmeitin-masele|title=Қазақ тілі - қазақтың жаны!|publisher=qazaquni.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
* 2023-2024 жж. [[Еуразия ұлттық университеті|Л. Гумилев ат. ЕҰУ]] журналистика және саясаттану факультетінің мемлекеттік аттестаттау комиссиясы төрағасы.&lt;ref name=&quot;fjps.enu.kz&quot;/&gt;
*2025 жылдан Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ХАБАРШЫСЫ журналының редакциялық алқа мүшесі  (журналистика сериясы);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://buljourn.enu.kz/index.php/main/issue/view/36/44|title=Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы|publisher=enu.kz|lang=kz|accessdate=2025-06-23|date=2025-06-22}}&lt;/ref&gt;
*ҚР Сыртқы істер министрлігінің қоғамдық кеңесінің мүшесі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazkenes.kz/kk/council/republican/564?ysclid=ml2i5rucm4749544812|title=Сыртқы істер министрлігінің қоғамдық кеңесі мүшелері|publisher=kazkenes.kz|lang=kz|accessdate=2025-06-23|date=2025-06-22}}&lt;/ref&gt;
*2025 жылдан бастап Қазақстан журналистика академиясының толық мүшесі-академигі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=
https://farabi.university/news/101608
|title=Қазақстан журналистика академиясына 25 жыл
|publisher=farabi.university|lang=kz|accessdate=2026-01-08|date=2025-01-07}}&lt;/ref&gt;
* ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі жанындағы салалық журналистиканы дамыту мәселелері жөніндегі комиссия мүшесі.

=== Жүргізген телехабарлары===
* «Қазақстан. Менің елім» телекөрсетілімі, «Қазақстан» телеарнасы, (2011 жылдың 14-наурызынан бастап, 14 күн бойы бойы эфирде жүрген, [[Қазақстан]]ның 14 облысының тәуелсіздік тұсындағы жетістігін қамтыған телехабар);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Әуесбайдың Қанаты, &quot;Қазақстан.Менің елім&quot; хабарында|url=https://www.youtube.com/watch?v=F-8UczW_LHA|lang=KZ|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2012-01-04|date=2011-03-21}}&lt;/ref&gt;.
*«Apta.kz» ақпараттық-сараптамалық хабары, «Қазақстан» телеарнасы, (2011-2012 жж.);&lt;ref  name=&quot;apta&quot;&gt;{{cite web|title=Апта.kz Әуесбайдың Қанатымен|url=https://www.youtube.com/watch?v=FY-wiB5_o3c|lang=KZ|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2012-01-04|date=2011-03-21}}&lt;/ref&gt;
* «Өзекжарды» телесұхбаты, «Қазақстан» телеарнасы, (2011-2013 жж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Өзекжарды» хабары|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PL-ByzCODzUr-nMSlFCQ2esX1X-S_p3GDp|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2013-01-04|date=2012-06-25}}&lt;/ref&gt;
* «Алаң» қоғамдық-саяси ток-шоуы, «Қазақстан» телеарнасы, (2012-2013 жж.);&lt;ref  name=&quot;alan&quot;&gt;{{cite web|title=«Алаң» хабары аңдатпасы|url=https://www.youtube.com/watch?v=6Rz_S9l7Qyo|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2016-01-04|date=2013-01-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Алаң» хабары|url=https://www.youtube.com/watch?v=fBKNDNRWfWo
|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2014-01-04|date=2013-04-23}}&lt;/ref&gt;
* «Сіз не дейсіз?» хабары, «Қазақстан» телеарнасы, (2014-2015 жж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Сіз не дейсіз?» хабарында Асанәлі Әшім|url=https://www.youtube.com/watch?v=KAXlSSu25RE|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2016-01-04|date=2015-04-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Сіз не дейсіз?» Әуесбайдың Қанатымен|url=https://www.youtube.com/watch?v=AQ7lp9SajU4|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2015-01-04|date=2014-05-06}}&lt;/ref&gt;
* [[Білгірлер бәйгесі|«Білгірлер бәйгесі» танымдық-интелектуалдық хабары]], «Қазақстан» телеарнасы,(2016 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Білгірлер бәйгесі» хабарының аңдатпасы|url=https://www.youtube.com/watch?v=HKsSk8Y8k5o|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2017-01-04|date=2016-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Білгірлер бәйгесі» танымдық-интелектуалдық хабары|url=https://itube.kaztrk.kz/kz/models/qanat-auesbay/|lang=kz|publisher=itube.kaztrk.kz|accessdate=2017-01-04|date=2016-10-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Білгірлер бәйгесі»|url=https://itube.kaztrk.kz/kz/videos/1414/bilgirler-baygesi/|lang=kz|publisher=itube.kaztrk.kz|accessdate=2017-01-04|date=2016-07-24}}&lt;/ref&gt;
* «Ruh.kz» ток-шоуы, «Astana» телеарнасы (2018-2019 жж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Ruh.kz» хабары|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLQYNBhzDgGSASaFjqeC5YHlHknSbz7DaR|lang=kz|publisher=Astana TV|accessdate=2019-01-04|date=2018-09-25}}&lt;/ref&gt;
* «Батыс көрген» хабары, «Атырау» телеарнасы, (2019-2020 жж.).&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Батыс көрген» хабары|url=https://www.youtube.com/watch?v=NjOx3TqGpLg|lang=kz|publisher=«Атырау» телеарнасы|accessdate=2021-01-04|date=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

=== Арнайы репортаждары ===
* 2005 жылдың 8-қазанында болған [[Пәкістан]]дағы жойқын зілзала туралы репортаждар;
* 2005 жылғы Қырғызстандағы [[Қызғалдақ төңкерісі|«Қызғалдақ» төңкерісі]] туралы репортаж;
* 2007 жылы қазанның 16-20 аралығында [[Ауғанстан]]ның мәдени орталығы - Герат қаласында өткен экономикалық ынтымақтастық Ұйымының сыртқы істер министрлері Кеңесінің 17-ші отырысынан репортаж;
* 2008 жылдың наурызында [[Франция]] астанасы [[Париж]]де өткен «Қазақстан» телеарнасының 50 жылдық мерейтойына орай ұйымдастырылған тұңғыш ақындар айтысы туралы «[[Эйфель мұнарасы|Эйфель»]] мұнарасы жанынан репортаж; 
* 2009 жылы, маусымның 27-і күні [[Моңғолия]] астанасы [[Ұланбатыр]] қаласында өткен Моңғолия қазақтарының I құрылтайы қарсаңындағы Моңғолиядағы түркі тарихы мен Моңғолия қазақтарының тыныс-тіршілігі жайындағы репортаждар;
* 2010 жылғы Қырғызстанның Ош қаласындағы текетірестен кейін Қазақстан үкіметінің Қырғыз Республикасына көмегі туралы репортаждар;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://old.kaztrk.kz/news/news.php?ELEMENT_ID=37582&amp;sphrase_id=95570 |title=Қырғыз халқына көмек |author=Әуесбайдың Қанаты|authorlink=|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2012-07-20|date=2010-07-30}}&lt;/ref&gt;
* 2010 жылдың маусымның 27-де өткен [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасындағы]] Жалпыхалықтық референдум туралы репортаждар;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://old.kaztrk.kz/news/news.php?ELEMENT_ID=34727&amp;sphrase_id=95570 |title=Қырғыз елінің референдумға дайындығы|author=Әуесбайдың Қанаты|authorlink=|publisher=KazTRK.kz|accessdate=2012-07-20|date=2010-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.kaztrk.kz/news/week/section_detial.php?ELEMENT_ID=35617&amp;sphrase_id=95575 |title=Қырғыз елінде жалпыхалықтық референдум өтті |author=Әуесбайдың Қанаты|authorlink=|publisher=KazTRK.kz|accessdate=2012-07-20|date=2010-06-27}}&lt;/ref&gt;
* 2010 жылғы Қырғызстанның [[Ош]] қаласындағы текетірестен кейін Қазақстан үкіметінің Қырғыз Республикасына көмегі туралы репортаждар;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.kaztrk.kz/news/news.php?ELEMENT_ID=37582&amp;sphrase_id=95570 |title=Қазақстан үкіметінің Қырғыз Республикасына көмегі  |author=Әуесбайдың Қанаты|authorlink=|publisher=KazTRK.kz|accessdate=2012-07-20|date=2010}}&lt;/ref&gt;
* 2010 жылдың сәуірінде болған [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] астанасы [[Вашингтон]]да өткен ядролық қауіпсіздік саммиті қарсаңындағы [[Лас-Вегас]] пен Вашингтон қалаларынан репортаждар&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.kaztrk.kz/news/newsdetial.php?ELEMENT_ID=24037 |title=Әуесбайдың Қанаты - Қазақстанның ядролық қарудан бас тартуы әлем мемлекеттеріне үлгі |author=Әуесбайдың Қанаты|authorlink=|publisher=KazTRK.kz|accessdate=2012-07-20|date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;; 
* 2010 жылы сәуірінде [[Біріккен Араб Әмірліктері|Біріккен Араб Әмірлігі]] және [[Марокко]]да қолдан өсірілетін дуадақ шаруашылығы туралы репортаж;
* [[Тәжікстан]] астанасы [[Душанбе]]де тәжік-ауған шегарасында қаза болған Қазақстан жауынгерлеріне ашылған ескерткіш туралы репортаж;
* 2012 жылы ақпанның 28-де [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласынан Қазақстанның [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-на мүше болғанына 20 жыл толуына орай Қазақстанның БҰҰ-дағы орны туралы репортаж;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YGlSGTi9lmA|title=БҰҰ Қазақстанның бастамаларымен санасады|author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2012-07-20|date=2012-02-28}}&lt;/ref&gt; 
* 2012 жылы сәуірдің 16-інде ҚР Президентінің [[Малайзия]]ға мемлекеттік сапары қарсаңындағы Малайзияның әлеуметтік-экономикалық ахуалы туралы репортаждар;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GkBTk0TQssQ|title=Малайзия журналистері Қазақстанға қызығушылық танытуда|author=Әуесбайдың Қанаты |publisher=qazaqstan tv|accessdate=2013-07-20|date=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=881-1aVm-qI|title=Президенттің Малайзияға мемлекеттік сапары|author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2012-07-20|date=2012-04-16}}&lt;/ref&gt;;
* 2012 жылы сәуірдің 17-де «Азия ғажайыбының» авторы, Малайзияның төртінші Премьер-министрі [[Махатхир Мұхамед|Махатхир Мохамадпен]] сұхбат;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Db7YzW0xMjE&amp;t=99s|title=Махатхир Мохамад Ұлттық арнаға сұхбат берді|author=Әуесбайдың Қанаты |publisher=qazaqstan tv|accessdate=2013-07-20|date=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;  
* 2012 жылдың наурызда [[Грекия]]дағы дағдарыс туралы [[Афина]]дан репортаж сериясы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=i2i9AF16wrs|title=Дағдарған Еуропа|publisher=qazaqstan tv|author=Әуесбайдың Қанаты|accessdate=2013-07-20|date=2012-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zy5EieglqlM|title=Грек футболшылары туған жерге оралғысы келеді|author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2012-07-20|date=2012-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mr3Q-YeRDyQ|title=Дағдарған Грекия|author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2012-07-20|date=2012-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0SL4Ybwq4U8|title=Грекияға көшсе де Қазақстанды ұмытпапты |author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2013-07-20|date=2012-03-01}}&lt;/ref&gt;;
*Меккеде Ислам Ынтымақтастығы Ұйымына мүше елдердің отырысы;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Меккеде министрлер мәслихат құрды|url=https://www.youtube.com/watch?v=JOgP7Zhp8kA|lang=kz|author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2013-01-04|date=2012-08-16}}&lt;/ref&gt;
*Шерхан Мұртаза 80 жаста;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Азаматың ардағың!|url=http://www.youtube.com/watch?v=b8YkOr9wRVY|lang=kz|author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2013-01-04|date=2012-09-30}}&lt;/ref&gt;
*Семей полигонының зардабы;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қасірет қаруының залалы|url=https://www.youtube.com/watch?v=ymS5P8WZ_9A|lang=kz|author=Әуесбайдың Қанаты|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2013-02-04|date=2012-08-29}}&lt;/ref&gt;

==== Имидждік есім ====
[[Сурет:Kanat-Auesbay-World-Conference.jpg|нобай|544x544 нүкте|Дүниежүзілік журналистер конференциясының қатысушысы, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], [[Сеул]] (4-11 наурыз 2018 ж.)]]
Қанат Әуесбай журналистикадағы имидждік есімі ретінде «Әуесбайдың Қанаты» үлгісін қолданады, бұл туралы республикалық қоғамдық-саяси «''Айқын''» газетіне сұхбатында айтады:
{{quotation|— Бұл көп журналистің ара­сынан әдейі ерекшеленіп, әлдебір атақ шығару үшін ойлап табылған амал емес. Халқымыз - «ов», - «ев», - «вич» сияқты орыс тіліндегі «кого»? (кімнің?) сұрағына жауап беретін «родительный падеж» (ілік септігі) жалғауын өз тегіне «жегіп» келді. Оның заманы өтіп, бүгінде егемен елдің тек атауын қалып­тастыру үрдісі басталды. Бірақ ол үрдіс өкінішке қарай, әлі бірізді­ленген жоқ. Халқымызға фамилиясының жал­ғауы­нан-ақ қазақ екенін білдіріп тұратын жал­ғау керегі көптен бері айтылып жүр. Мәселен, - «дзэ» десең адам­ның грузин екені, «ян» деп аяқ­талса армян екені, «оғлы» десе әзірбайжан немесе түрік екені бірден аңғарылады. Біздің халықта әзірге тек атауларының ел арасына сіңісе қоймаған нұсқалары ғана бар. Менің «Әуесбайдың Қанаты» болуым сол көп нұсқаның бірі ғана.  - «Дың» нұсқасын өзім ойлап таптым деуден аулақпын. Менен бұрын бұл жалғауды алаш­тың зиялылары қолданған. Мә­селен, айтөбел ақын Қасым Аманжол «Өзім туралы»  өлеңінде: «Аманжол Ра­қым­жанның Қасымымын, Мен қалған бір атаның ғасырымын» деп тебі­ренеді. Кейінгілерден Әбдіраштың Жарасқаны да аты-жөнін атаудың осы формасын қо­­лай көрген. Ен­деше мен сол дайын нұсқаның телевизиядағы алғаш ізін жалғаушымын. Алғашында «Әуесбай­дан Қанат» деп айтып көрсем деп ой­лағанмын. Бірақ «Әуесбайдың Қанаты» болу мағы­насы жағы­нан әдемі үйлесім тап­қасын осы нұсқаға тоқтадық. Те­ле­журналистің қаруы эфир ғой. Ендеше, бұқаралық ақпарат құ­ралдарында бұл нұсқалар неғұрлым көп айтылған сайын, ерте ме, кеш пе, оның біреуі болмаса, біреуі ха­лық құлағына сіңісуі тиіс деген ойға келдім. Өз басым халқы­мыз­дың өз тегін қалауына қарай айта да, жаза да алуын тәуелсіздіктің тағы бір тарту-таралғысындай көремін.|  Қанат Әуесбайдың республикалық қоғамдық-саяси «''Айқын''» газетіне берген сұхбатында&lt;ref name=&quot;aykin&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aikyn.kz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6974&amp;Itemid=62|title=Әуесбайдың Қанаты, «Қазақстан. Менің елім» бағдарламасының жүргізушісі: Біреуге үйрету үшін ең алдымен өзің білуің керек|author=Берік БЕЙСЕНҰЛЫ|date=31 наурыз 2011|lang=kk|accessdate=2012-07-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zhuldizdar_otbasy&quot;&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/blog/98/blog-98-3428?ysclid=lwqkdadtwy473729595|title=Әуесбайдың Қанаты ғана емес, елімнің де қанаты болсам деймін|publisher=«Жұлдыздар отбасы» журналы|date=25 шілде 2011|lang=kk|accessdate=2012-07-25}}&lt;/ref&gt;}}

== Шығармашылығы ==
=== Еңбектері ===
*Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен - Looking west. A Kazakh’s view of Great Britain» кітабы, publisher: Hertfordshire Press 2016, ISBN 978-1910886373.&lt;ref name=&quot;inform.kz&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/pervyy-zhurnalist-bolashakovec-o-zhizni-v-velikobritanii_a2982811 |title= Первый журналист-болашаковец - о жизни в Великобритании |author=КАЗИНФОРМ|authorlink=|publisher=КАЗИНФОРМ|accessdate=2016-12-24|date=2016-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bolashaq&quot;&gt;{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/news/bitimi-bolek-zhastardyn-palsapasyn-«batys-korgen»-dep-ata|title=Бітімі бөлек жастардың пәлсапасын «батыс көрген» деп атадым|publisher=inbusiness|accessdate=2017-12-24|date=2016-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/19704/|title=«Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабы жарық көрді|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2017-12-24|date=2016-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ma1BPkS0zUE|title=Қанат Әуесбайдың «Батыс көрген. Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабы жарық көрді|publisher=24 kz телеарнасы|accessdate=2017-12-24|date=2016-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tvk-uko.kz/2017/02/03/kniga-looking-west-kanata-auesbaya-prezentovana-v-shy-mkente/|title=Книга «Looking West» Каната Ауесбая презентована в Шымкенте|publisher=tvk-uko.kz|accessdate=2018-02-24|date=2017-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ae0BKdE8G3g&amp;list=PL-ByzCODzUr-ajxp9JZl3eo-ZDr-JP4ET&amp;index=22
|title=World’s leading universities ready to recruit Kazakh students|publisher=kazakh TV|accessdate=2018-02-24|date=2017-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=to-_4-JENkU
|title=Bookdating. Презентация книги|publisher=Umedia KZ|accessdate=2018-01-24|date=2017-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/vpervye-kniga-stipendiata-programmy-bolashak-prezentovana-v-kembridzhe/?ysclid=ly8zdezrt0542598335|title=Впервые книга стипендиата программы &quot;Болашак&quot; презентована в Кэмбридже|publisher=kazpravda.kz|lang=ru|accessdate=2017-01-24|date=2016-12-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/storage/upload/1/2022/01/27/c495d4c9d3ac1c4c444ee2a09c2e6b7f.pdf&amp;ln=kz|title=Кітап мәтіні|publisher=adebiportal.kz|lang=kz|accessdate=2017-01-24|date=2016-12-22}}&lt;/ref&gt;
Автор кітапта Британияда оқыған жылдары ағылшын қоғамының әр саласынан біліп-түйгенін публицистикалық көзқараспен жеткізеді. 10 тараудан тұратын кітапта Ұлыбритания тұрғындарының тұрмыс-тіршілігі, өмірлік құндылықтары мен қағидалары, жаһандану кезінде ағылшын тілін білудің маңызы, білім беру мен жастар мәселесі, БАҚ саласының ахуалы арқау етілген. Кітап 2016 жылы Ұлыбританияда, Лондон қаласында басылды. Кітаптың тұсаукесері 2016 жылдың 15-желтоқсанында [[Кембридж университеті|Кэмбридж университетінде]] өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=10211084392369686&amp;id=1352361933&amp;mibextid=oFDknk&amp;rdid=ijaxn0tWYoQ1V9L7
|title=Book presented in Cambrige|publisher=Cambridge university|accessdate=2017-02-24|date=2016-12-15}}&lt;/ref&gt; Тұсаукесер рәсіміне Кэмбридж университетінің профессор ғалымдары, Британиядағы қазақ студенттері қауымдастығы мен Қазақстан елшілігінің өкілі қатысты. Осыған байланысты ҚР Ұлттық Академиялық кітапханасында тұсаукесердің онлайн көрсетілімі ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/EZGmFJLQ96Cw6ERT/|title=Ұлттық академиялық кітапханада «Looking west». A kazakh’s view of Great Britain» – «Батыс көрген». Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабының онлайн таныстырылымы|publisher=ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы|accessdate=2018-02-24|date=2016-12-15}}&lt;/ref&gt;  Кітаптың Қазақстандағы таныстырылымы 2016 жылдың 24-желтоқсанында Президент орталығында өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qSDvU98u9NE
|title=Президент орталығында «Looking west». A kazakh’s view of Great Britain» – «Батыс көрген». Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабының таныстырылымы|publisher=Президент орталығы|accessdate=2017-02-24|date=2016-12-24}}&lt;/ref&gt; 2017 жылы Ұлыбританиядағы Қ. Әуесбай өзі оқыған Шығыс Англия университетінде кітаптың таныстырылымы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/w3MfPZMX9Nwk9br1/
|title=Book presented in UEA|publisher=UEA|accessdate=2018-02-24|date=2017-03-08}}&lt;/ref&gt;
Кітап Қазақстанда қала мен ауыл мектептерінің кітапханаларына таратылып, автормен Астана, Шымкент, Тараз, Ақтөбе, Қызылорда қалаларында кездесулер өтті.&lt;ref &gt;{{cite web|url=https://trz.nis.edu.kz/kk/prezentatsiya-knigi-stipendiata-programmy-bolasha-kanata-auesbaj-pod-nazvaniem-looking-west-a-kazakh-view-of-great-britain-batys-k-rgen-lybritaniya-aza-ty-k-zimen/|title=Таразда «Looking west». A kazakh’s view of Great Britain» – «Батыс көрген». Ұлыбритания қазақтың көзімен» кітабының таныстырылымы|publisher=trz.nis.edu.kz|accessdate=2018-02-24|date=2017-02-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://baishev.kz/ru/novosti/638-literaturnoe-onlajn-intervyu-bookdating.html|title=В Актобе в рамках медиа проекта «Ой маржаны-кітап» прошло литературное онлайн интервью с журналистом, автором книги «Looking west. A Kazakh’s view of Great Britain»|publisher=baishev.kz|accessdate=2023-02-24|date=2022-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bfYw12VCl4c|title=В библиотеке Шымкента прошла встреча с журналистом, автором книги «Looking west. A Kazakh’s view of Great Britain»|publisher=TVK TV|accessdate=2018-02-24|date=2017-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aqjolgazet.kz/50447/batys-k-rgen|title=«Батыс көрген...Таразда»|publisher=aqjolgazet.kz|accessdate=2017-02-08|date=2017-02-07}}&lt;/ref&gt;
*Орта мектептің 5-9 сыныбына арналған қазақ және орыс тілдеріндегі «Жаһандық құзыреттілік» оқулығындағы «медиасауаттылық және қаржылық сауаттылық» аталған 3-бөлімнің авторы («Арман-ПВ» баспасы, Алматы, 2024 ж.), ISBN 978-601-201-214-9, ISBN 978-601-201-224-8, ISBN 978-601-201-212-5, ISBN 978-601-201-222-4, ISBN 978-601-201-210-1, ISBN 978-601-201-220-0, ISBN 978-601-201-209-5, ISBN 978-601-201-208-8, ISBN 978-601-201-216-3.&lt;ref &gt;{{cite web|url=https://qandastar.kz/kanat-auesbaj-okushylar-akparatty-durys-tusinip-suryptaj-aluy-kerek/|title=Қанат Әуесбай: Оқушылар ақпаратты дұрыс түсініп, сұрыптай алуы керек|publisher=qandastar.kz|accessdate=2024-09-25|date=2024-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &gt;{{cite web|url=https://kk.armanpv.com/_files/ugd/f18fa9_1bbce5eee2fd40a4818c4c3b4ef25010.pdf|title=Жаһандық құзыреттер|publisher=kk.armanpv.com|accessdate=2024-09-26|date=2024-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &gt;{{cite web|url=https://kk.armanpv.com/_files/ugd/f18fa9_2f5de0845c64432f99471c141fede8b5.pdf|title=Глобальные компетенции|publisher=kk.armanpv.com|accessdate=2024-09-27|date=2024-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Ғылыми мақалалары ===
*Қазақ телевизиясындағы ақпараттық бағдарламалар: дәстүр және жаңашылдық // ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы. – Алматы, 2005. – № 2. – 42 - 43 бб.
*Қазақ тілінде ақпараттық бейнематериал әзірлеуде кездесетін кедергілер // ҚазҰУ Хабаршысы. Журналистика сериясы. – Алматы, 2006. – № 1. – 76 - 79 бб.
*Ақпараттық бағдарламадағы брэнд мәселесі (Республикалық телеарналар үлгісімен) // ҚазҰУ Хабаршысы. Журналистика сериясы. – Алматы, 2006. – № 2. – 40 - 43 бб.
*Республикалық телеарналардағы ақпараттық бағдарламалардың тарату ерекшеліктері // Бұқаралық коммуникациялар теориясы және қазіргі заманғы технологиялар: Халықаралық ғылыми-практикалық және теориялық конференциясының материалдары. – Алматы, 2006. – 111 - 114 бб.
*Телевизияда ақпараттық бағдарлама өндірісін ұйымдастыру // Тұрсынбек Кәкішұлы және қазақ әдебиетінің өзекті мәселелері: Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2007. – 347 - 352 бб.
*Маңызды жаңалықтардың бес белгісі: Қазақстанның ақпараттық кеңістігі мысалында // Қазақстанның ұлттық идеясы және БАҚ: келешек приоритеті: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы, 2008. – 295 - 298 бб.
*Телевизиялық ақпараттық бағдарламадағы журналистік этика мәселесі // XX ғасырдың екінші жартысындағы әдеби процесс және Қайнекей Жармағамбетов шығармашылығы: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалары. – Алматы, 2009.–325 – 330 бб.
*The journalism the important direction of the «Bolashak» program // BARO digest. – Astana, 2014. - #3-April, - 2-3 p;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.calameo.com/read/0033650023847cb69d619|title=The journalism the important direction of the «Bolashak» program|publisher=BARO digest|date=21 April 2014|lang=eng|accessdate=2015-03-12}}&lt;/ref&gt;
*«Болашақ» БАҚ және шығармашылық қызметкерлеріне БАҚ болсын // «Болашақ» ақпараттық-сараптамалық журналы. – Астана, 2014. - № 3, - 4-5 бб.
*National Policy and the Media in the Formation of Awareness among Students of  Kazakhstan, Bayan Zh. Tursynbayeva, Gulaim M. Mukhambetkaliyeva, Kanat A. Auyesbay, and Nurlan O. Baigabylov, Media Watch 11 (3) 439-446, 2020  ISSN 0976-0911| e-ISSN 2249-8818 | DOI: 10.15655/mw/2020/v11i3/202930;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Scopus Preview|url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=57219744992|lang=kz|publisher=www.scopus.com|accessdate=2021-01-04|date=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Scopus|url=https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/74142/ssoar-mediawatch-2020-3-tursynbayeva_et_al-National_Policy_and_the_Media.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y
|lang=eng|publisher=ssoar.info|accessdate=2021-02-04|date=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;
*Цифрлы технологиялардың жаңалықтар қызметіне әсері //Л. Гумилев ат. ЕҰУ Хабаршысы. Е.Б.Жұматаев, Қ. Әуесбай. Журналистика сериясы. – Нұр-Сұлтан, 2021. – №4. – 48-57 бб.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Цифрлы технологиялардың жаңалықтар қызметіне әсері|url=https://rep.enu.kz/handle/enu/1829|lang=kz|publisher=rep.enu.kz|accessdate=2022-01-04|date=2021-12-14}}&lt;/ref&gt;
*Kazakhstan's experience in combating fake information on the example of the website Stopfake.kz, K.Auyesbay, World Journalists Conference, 24(Sun) - 26(Tue) April 2022;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.journalist.or.kr/images/default/Conference1_PDF(ENG).pdf
|title=Kazakhstan's experience in combating fake information on the example of the website Stopfake.kz|publisher=journalist.or.kr|date=22 April 2022|lang=eng|accessdate=2023-03-12}}&lt;/ref&gt;
*Жасөспірімдердің бұқаралық медианы тұтынуы: танымал ақпарат көздері және оған сенім деңгейі // әл-Фараби ат. ҚазҰУ журналистика факультеті Хабаршысы. А.А.Бейсенқұлов, К.А.Ауесбай, Ш.Ы.Калиаждарова, Н.Ж.Жансерікова. – Алматы, 2024. – №4.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Жасөспірімдердің бұқаралық медианы тұтынуы: танымал ақпарат көздері және оған сенім деңгейі|url=https://bulletin-journalism.kaznu.kz/index.php/1-journal/article/view/1914|accessdate=2024-12-26|date=2024-12-27}}&lt;/ref&gt;
*Отражение в СМИ «Идеи единого Туркестана» в контексте глобализации // Вестник ЕНУ им. Л.Гумилева. Серия журналистики. А. Ақынбекова, Т. Жанибек, Р. Бакенова, К.Ауесбай.– Астана, 2024. – №4 (149).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Отражение в СМИ «Идеи единого Туркестана» в контексте глобализации|url=https://buljourn.enu.kz/index.php/main/article/view/596/365|accessdate=2025-01-29|date=2025-01-28}}&lt;/ref&gt;
*Әл-Фарабидің «Тәрбие тұжырымдамасы» мен Л.Гумилевтың пассионарийлік теориясының парадигмасы //БҰҰ-ның халықаралық білім беру күніне орай журналист, қоғам қайраткері, ғалым Намазалы Омашұлының 75-жылдық мерейтойына және ғылыми-педагогикалық қызметінің 50 жылдығына арналған «Журналистік білім беру мен ғылымының сабақтастығы: жаңа ұстанымдар мен өзекті зерттеулер» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясы материалдары. Қ.Әуесбай.– Алматы, 2025.
*Казахстанское журналистское образование в контексте современных реалий // Вестник КазНУ им.аль-Фараби.– Алматы, 2025. – №1.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Казахстанское журналистское образование в контексте современных реалий |url=https://bulletin-journalism.kaznu.kz/index.php/1-journal/article/view/1968|accessdate=2025-03-29|date=2025-03-28}}&lt;/ref&gt;
*Современные виртуальные риторы: синтез традиционных и новых практик// Вестник ЕНУ им.Л.Гумилева.– Алматы, 2025. – №2.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Современные виртуальные риторы: синтез традиционных и новых практик|url=https://buljourn.enu.kz/index.php/main/article/view/736/400|accessdate=2025-06-23|date=2025-06-22}}&lt;/ref&gt;
*Application of rule-based method for automatic extraxtion of tags from column-style PDF-documents// Vol. 3 No. 3 (2025): Journal of problems in computer science and information technologies.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Application of rule-based method for automatic extraxtion of tags from column-style PDF-documents|url=https://jpcsit.kaznu.kz/index.php/kaznu/article/view/230/82|accessdate=2025-10-23|date=2025-10-22}}&lt;/ref&gt;

=== Баспасөздегі мақалалары, сарапшылық пікірлер ===
* Апта.kz және Әуесбайдың Қанаты, (7 желтоқсан 2011);&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/all/blog-98-1190|title=Апта.kz және Әуесбайдың Қанаты|publisher=Masa.kz|lang=kz|accessdate=2012-03-04|date=2011-12-07}}&lt;/ref&gt;
* Медиа-орталыққа мағыналы атау керек, («Айқын» газеті, 9 қараша 2011);&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/kogam/media-ortalikka-maginali-atau-kerek-6804?ysclid=lxy9c3he1u817033539|title=Медиа-орталыққа мағыналы атау керек|publisher=«Айқын» газеті|lang=kz|accessdate=2012-03-04|date=2011-11-09}}&lt;/ref&gt; 
* Тарихи күн: Ұлттық арна 100% қазақша тарата бастады, («Айқын» газеті, 1 қыркүйек 2011);&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/oner/ulttik-arnanin-tartulari-5714?ysclid=lxy9k1ppnq136074708|title=Ұлттық арна тартулары|publisher=«Айқын» газеті|lang=kz|accessdate=2012-03-04|date=2011-09-01}}&lt;/ref&gt;
* Ұлттық арнада - «Сыр-Сұхбат» («Айқын» газеті, 26 мамыр 2011 ж.);
* Ұлттық арнада  «Пай-пай шоу» («Айқын» газеті, 4 қараша 2010 ж.);
* Ұлттық арнада «Балапан» қанат қақты («Айқын» газеті, 30 қыркүйек 2010 ж.);
* «Қазақстан» телеарнасы қырық екі сериялы туынды түсіріп жатыр (12 тамыз 2010 ж.);
* Бес бақыт: Нұртілеу Иманғалиұлы 60 жаста («Егемен Қазақстан» газеті, 5 мамыр 2012);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20120519152727/http://kaztrk.kz/rus/blogs/show-blog/221.html
|title=Бес бақыт|publisher=kaztrk.kz|lang=kz|accessdate=2013-03-04|date=2012-05-05}}&lt;/ref&gt;
*Әдеп кодексі әріптестеріміздің ережесіне айналсын («Түркістан» газеті, 1 қараша 2012 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://turkystan.kz/article/57092-dep-kodeksi-riptesterimizdi-erezhesine-aynalsyn|title=Әдеп кодексі әріптестер ережесіне айналсын|publisher=turkystan.kz|lang=kz|accessdate=2013-03-04|date=2012-11-01}}&lt;/ref&gt;
*Сүлейман Демирель, Түркия Республикасының экс-президенті: Түркі дүниесінде ешкім ешкімнен де жоғары емес, ешкім ешкімнің ағасы да емес;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://on.kz/politic/suleiman-demirel-turki-duniesinde-eskim-eskimnen-de-zogary-emes-eskim-eskimnin-agasy-da-emes-70350/?ysclid=lxyo9rk9gz879342561|title=Сүлейман Демирельмен сұхбат|publisher=on.kz|lang=kz|accessdate=2013-03-04|date=2012-05-05}}&lt;/ref&gt;
*Қазақ қаржыгерінің формуласы әке-көке, руластық емес, жан-жақты білім болуы керек;&lt;ref&gt;http://www.alashainasy.kz/person/3270/{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*Канат Ауесбай: международная журналистика — важное направление программы «Болашак» (zakon.kz, 2013 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Канат Ауесбай: международная журналистика — важное направление программы «Болашак»|url=https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4587253-kanat-auesbajj-mezhdunarodnaja.html|publisher=zakon.kz|lang=ru|accessdate=2014-10-09|date=2013-11-23}}&lt;/ref&gt;
*Қ.Әуесбай: Елімізде саяси PR кенже қалып отыр (baq.kz, 2016 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Елімізде саяси PR кенже қалып отыр|url=http://old.baq.kz/kk/news/archive/k-auesbai-elimizde-sayasi-pr-kenzhe-kalip-otir-78496|publisher=baq.kz|lang=kaz|accessdate=2017-10-09|date=2016-01-26}}&lt;/ref&gt;
*Терроршы қайдан шықты? (2016 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Терроршы қайдан шықты?|url=https://dalanews.kz/kz/article/terrorshi-qaydan-shiqti.html
|publisher=dalanews.kz|lang=kaz|accessdate=2017-10-09|date=2016-07-19}}&lt;/ref&gt;
*Феномен развлекательных ток-шоу, как тренд казахстанского телевидения, (2017 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Феномен развлекательных ток-шоу, как тренд казахстанского телевидения|url=https://el.kz/ru/fenomen_razvlekatel_nih_tok_shou__kak_trend_kazahstanskogo_televideniya_25665/|publisher=el.kz|lang=ru|accessdate=2018-10-09|date=2017-10-17}}&lt;/ref&gt;
*Әуесбайдың Қанаты. Журналист туралы 10 миф (tengrinews.kz, 26 маусым 2016);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/opinion/jurnalist-turalyi-10-mif-nemese-kasbi-merekemen-kuttyiktau-667/|title=Әуесбайдың Қанаты. Журналист туралы 10 миф|publisher=tengrinews.kz|lang=kz|accessdate=2017-03-04|date=2016-06-27}}&lt;/ref&gt;
*Book by Bolashak Alumnus Presented at Cambridge, Astana times, 2017 ж.;&lt;ref name=&quot;astanatimes.com&quot;/&gt;
*Канат Ауесбай: Сейчас время глобального хайпа, телеканал «Aqtobe», 2020 г.;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Необходимо не поддаваться на информационные профокации|url=https://aqtobetv.kz/ru/news/16339|publisher=aqtobetv.kz|lang=ru|accessdate=2017-10-09|date=2020-03-02}}&lt;/ref&gt;
*Ұңғысынан түтіні сейілмеген Ауғанстан (2021 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://abai.kz/post/138046|title=Ұңғысынан түтіні сейілмеген Ауғанстан |publisher=abai.kz|lang=kz|accessdate=2017-03-04|date=2021-08-16}}&lt;/ref&gt;
*Шежірелі шаһар – тарих көмбесі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://z-taraz.kz/shezhireli-sha-ar-tarih-k-mbesi/|title=Шежірелі шаһар – тарих көмбесі|publisher=«Jambyl-Taraz» газеті|lang=kz|accessdate=2017-03-04|date=2021-08-16}}&lt;/ref&gt;
*Вертер синдромы туралы білесіз бе? (2016 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaquni.kz/kogam/45209-verter-sindromy|title=Вертер синдромы туралы білесіз бе?|publisher=qazaquni.kz|lang=kz|accessdate=2017-03-04|date=2016-01-26}}&lt;/ref&gt;
*Астана туралы жеті пайым, qazaqadebieti.kz, 2017 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqadebieti.kz/6120/babalar-a-sa-an-ajyrymdy-ala|title=Астана туралы жеті пайым|publisher=qazaqadebieti.kz|lang=kz|accessdate=2017-03-28|date=2016-07-08}}&lt;/ref&gt;
*«Болашақ» түлектері - кәсіпқойлар командасы! («Еуразия» бірінші арнасы, 2020 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p7-uGIX5Nyo&amp;t=238s
|title=«Болашақ» түлектері - кәсіпқойлар командасы!|publisher=«Еуразия» бірінші арнасы|lang=kz|accessdate=2021-03-28|date=2020-11-23}}&lt;/ref&gt;
*Кез-келген мереке ең алдымен коммерция мен маркетинг тетігі (caravan.kz, 2024 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.caravan.kz/madeniet/kalaj-desek-te-shyndyk-mynau-sanany-turmys-bilejdi/?ysclid=lx0gm64eek401458458|title=Кез-келген мереке ең алдымен коммерция мен маркетинг тетігі|publisher=kaz.caravan.kz|lang=kz|accessdate=2024-03-28|date=2024-03-27}}&lt;/ref&gt;
*«Болашақ» – білімнің биік белесі (2023 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaq1913.com/2023/11/30/bolasha-bilimni-biik-belesi/|title=«Болашақ» – білімнің биік белесі|publisher=qazaq1913.com|lang=kz|accessdate=2024-03-28|date=2023-11-30}}&lt;/ref&gt;
*Еліміздегі ғылымның ахуалы нешік?, (2023 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asu.edu.kz/upload/iblock/1bc/4_compressed.pdf
|title=Жетістікке апаратын жол|publisher=Индер аудандық «Дендер» газеті|lang=kz|accessdate=2024-01-25|date=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
*Сала мүддесін қорғайтын институт қажет, («Егемен Қазақстан» газеті, 2024 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://egemen.kz/article/367040-sala-muddesin-qorghaytyn-institut-qadget?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2TnLMuInzWTtpvZl5CYW4CrvjUm_RxfHseSh0PpcTl4z_ByYXrARf2POg_aem_YCodg0io9JGStT3-UgoZsw
|title=Сала мүддесін қорғайтын институт қажет|publisher=egemen.kz|lang=kz|accessdate=2024-06-25|date=2024-06-22}}&lt;/ref&gt;
*Безопасность – превыше всего!: о саммите ШОС (2024 г.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/novosti/bezopasnost-prevyshe-vsego-2.html
|title=Безопасность – превыше всего!|publisher=pricom.kz|lang=kz|accessdate=2024-07-04|date=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;
*В мире без границ! (2025 г.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/novosti/v-mire-bez-granicz.html
|title=В мире без границ!|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2025-01-04|date=2025-01-03}}&lt;/ref&gt;
*Ауылынан ұзап шықпағанның ақылы ауласынан аспайды («Ана тілі» газеті, 2025 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazgazeta.kz/news/154935
|title=Ауылынан ұзап шықпағанның ақылы ауласынан аспайды|publisher=«Ана тілі» газеті|lang=kz|accessdate=2025-01-05|date=2025-01-04}}&lt;/ref&gt;
*Пассионарий педагог («Алматы ақшамы» газеті, 2025 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aqshamnews.kz/kz/article/passionarii-pedagog.html|title=Пассионарий педагог|publisher=«Алматы ақшамы» газеті|lang=kz|accessdate=2025-01-19|date=2025-01-18}}&lt;/ref&gt;
*Это век технологий!;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/obrazovanie/eto-vek-tehnologij.html|title=Это век технологий!|publisher=газета «Прикаспийcкая коммуна»|lang=ru|accessdate=2025-01-29|date=2025-01-28}}&lt;/ref&gt;
*Ставка НДС должна быть разумной и учитывать развитие науки, образования и медиа;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/obshhestvo/stavka-nds-dolzhna-byt-razumnoj-i-uchityvat-razvitie-nauki-obrazovaniya-i-media.html
|title=Ставка НДС должна быть разумной и учитывать развитие науки, образования и медиа|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2025-02-08|date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;
*Культура общения и воспитание молодежи — важные темы для общества;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/novosti/kultura-obshheniya-i-vospitanie-molodezhi-vazhnye-temy-dlya-obshhestva.html|title=Культура общения и воспитание молодежи — важные темы для общества|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2025-03-18|date=2025-03-14}}&lt;/ref&gt;
*Страна твердо нацелена на кооперацию науки, бизнеса и индустрии;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/est-mnenie/strana-tverdo-naczelena-na-kooperacziyu-nauki-biznesa-i-industrii.html|title=Страна твердо нацелена на кооперацию науки, бизнеса и индустрии|publisher=pricom.kz|lang=ru|accessdate=2025-04-12|date=2025-04-11}}&lt;/ref&gt;
*Қанат Әуесбай: Журфакта ЖИ мен дрон-журналистикасын да оқытамыз.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aikyn.kz/286936/k-anat--uesbay--zhurfakta-zhi-men-dron-zhurnalistikasyn-da-ok-ytamyz|title=Қанат Әуесбай: Журфакта ЖИ мен дрон-журналистикасын да оқытамыз|publisher=aikyn.kz|lang=kz|accessdate=2025-06-29|date=2025-06-28}}&lt;/ref&gt;
*Журналист мамандығын даярлаудағы жаңашылдық.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://alatauaraiy.kz/2025/06/zhurnalist-mamandygyn-dayarlaudagy-zhanashyldyk/|title=Журналист мамандығын даярлаудағы жаңашылдық|publisher=alatauaraiy.kz|lang=kz|accessdate=2025-06-29|date=2025-06-28}}&lt;/ref&gt;

=== Сұхбаттары ===
*Сәті түскен сұхбат, (Жамбыл облыстық «Ақ жол» газеті, 2011 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/all/blog-98-690|title=Сәті түскен сұхбат|publisher=baq.kz|date=10 тамыз 2011|lang=kk|accessdate=2012-03-12}}&lt;/ref&gt;
*Ағайындылар, «Егемен Қазақстан» газеті, 2012 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/ruhaniyat/agaiindilar-17559?ysclid=lxxldiwegh117853477
|title=Ағайындылар|publisher=baq.kz|date=02 қазан 2012|lang=kk|accessdate=2013-03-12}}&lt;/ref&gt; 
*ӘУЕСБАЙДЫҢ Қанаты, «Қазақстан» Ұлттық арнасындағы «Өзекжарды» бағдарламасының жүргізушісі:  Телеөнерде жаңадан бір нәрсе ойлап табу қиын, 2012 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/kogam/auesbaidin-kanati-kazakstan-ulttik-arnasindagi-ozekzhardi-bagdarlamasinin-zhurgi-14304?ysclid=lxxlizl5q8187363588
|title=Телеөнерде жаңадан бір нәрсе ойлап табу қиын|publisher=baq.kz|date=02 қазан 2013|lang=kk|accessdate=2012-07-26}}&lt;/ref&gt; 
*Телевизия тірлігі турасында, abai.kz, 2012 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://abai.kz/post/16341
|title=Телевизия тірлігі турасында|publisher=abai.kz|date=12 наурыз 2012|lang=kk|accessdate=2014-03-12}}&lt;/ref&gt; 
*Әуесбайдың ғана емес, елімнің де қанаты болсам деймін,«Жұлдыздар отбасы» журналы, 2012 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/blog/98/blog-98-3428?ysclid=lwqkdadtwy473729595|title=Әуесбайдың Қанаты ғана емес, елімнің де қанаты болсам деймін|publisher=«Жұлдыздар отбасы» журналы|date=25 шілде 2012|lang=kk|accessdate=2013-07-25}}&lt;/ref&gt;
*«Егемен Қазақстанды» келешекте шалғайдағы Шотландия шопандары да оқи алады;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://egemen.kz/article/25540-egemen-qazaqstandy-keleshekte-shalghaydaghy-shotlandiya-shopandary-da-oqi-alady?ysclid=lxxhzh46sz865467103|title=«Егемен Қазақстанды» келешекте шалғайдағы Шотландия шопандары да оқи алады|publisher=«Егемен Қазақстан» газеті|date=25 шілде 2014|lang=kk|accessdate=2013-11-26}}&lt;/ref&gt; 
*«Astana online» сұхбат хабары, «Білім және мәдениет» телеарнасы, 2014 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QqAGxj0t8xA&amp;t=213s|title=«Astana online» сұхбат хабары|publisher=«Білім және мәдениет» телеарнасы|date=14 тамыз 2014|lang=kk|accessdate=2015-07-25}}&lt;/ref&gt;
*Посланники страны, газета «Казахстанская правда», 2014 г.;&lt;ref name=&quot;kazpravda&quot;&gt;{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/poslanniki-strany/?ysclid=ltmqnmot9s189079347|title=Посланники страны|lang=ru|publisher=kazpravda.kz|lang=ru|accessdate=2014-12-04|date=2013-11-15}}&lt;/ref&gt;
*Қанат Әуесбай: Алғаш блогымды baq.kz ақпараттық порталында жаза бастадым, 2014 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://el.kz/anat_-uesbay-_-al-ash_blogymdy_baq-kz_a-paratty-_portalynda_zhaza_bastadym_22129/|title=Қанат Әуесбай: Алғаш блогымды baq.kz ақпараттық порталында жаза бастадым|publisher=el.kz|date=30 желтоқсан  2014|lang=kk|accessdate=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;
*Еуропалық оқу жүйесін жерсіндірдік пе?, 2015 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kazbilim.kz/?p=3920|title=Еуропалық оқу жүйесін жерсіндірдік пе?|publisher=kazbilim.kz|lang=kz|accessdate=2016-12-04|date=2015-12-26}}&lt;/ref&gt;
*«Сүбелі сөз» хабары, 2016 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0WSGJdk4z0k|title=«Сүбелі сөз» хабары|publisher=Talim tv|date=09 желтоқсан  2016|lang=kk|accessdate=2017-12-30}}&lt;/ref&gt;
*Медиа нарықтағы ахуал. Басты тақырып, Atameken Business телеарнасы, 2016 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VeM_JenC-t0&amp;list=PL-ByzCODzUr-ap9JZl3eo-ZDr-JP4ET&amp;index=58|title=Медиа нарықтағы ахуал. Басты тақырып|publisher=Atameken Business телеарнасы|date=04 қараша  2016|lang=kk|accessdate=2017-11-04}}&lt;/ref&gt;
*Әуесбайдың Қанаты: Бабасының табаны тимеген жерге, баласының қаламы тиді, «Қазақстан тарихы» порталы, 2016 ж.;&lt;ref name=&quot;Qazaqstan Tarihy порталы&quot;/&gt;
*Канат Ауесбай: «Сила слова утратила былую славу», kazpravda.kz, 2016 г.;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Сила слова утратила былую славу|url=https://kazpravda.kz/n/sila-slova-utratila-byluyu-slavu/?ysclid=lxyg9qqryd162747929|publisher=kazpravda.kz|lang=kk|accessdate=2017-04-09|date=2016-12-22}}&lt;/ref&gt;
*Ғаламтор шапшаңдыққа үйретеді, («Ел тілегі» газеті, 2015 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-71358|title=Ғаламтор шапшаңдыққа үйретеді|publisher=baq.kz|date=08 қаңтар 2015|lang=kk|accessdate=2011-03-12}}&lt;/ref&gt;
*Кітап жазу тренді, («Atameken Business» телеарнасы, 2017 ж.);&lt;ref&gt;{{cite web|title=Кітап жазу тренді|url=https://inbusiness.kz/kz/tv_programs/basty-takyryp/kitap-zhazu-trendi|publisher=Atameken Business|lang=kz|accessdate=2018-03-09|date=2017-02-07}}&lt;/ref&gt;
*Журналист, блогер Әуесбайдың Қанаты «Таңшолпаннның» төрінде, 2017 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Журналист, блогер Әуесбайдың Қанаты «Таңшолпаннның» төрінде|url=https://www.youtube.com/watch?v=cuBmyCIkTac&amp;t=226s|publisher=qazaqstan tv|lang=kaz|accessdate=2018-10-09|date=2017-09-31}}&lt;/ref&gt;
*«Ауыл баласы «Болашақ» бағдарламасына көптеп түссе деймін», 2017 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Латын әліпбиіне көшу мәселесіне қатысты пікір|url=https://aqjolgazet.kz/50434/auyl-balasy-bolasha-ba-darlamasyna-k-ptep-t-sse-deymin|publisher=aqjolgazet.kz|lang=eng|accessdate=2018-10-09|date=2017-02-07}}&lt;/ref&gt; 
*Book by Bolashak Alumnus Presented at Cambridge, «Astana times», 2017;&lt;ref name=&quot;astanatimes.com&quot;/&gt;
*Әуесбайдың Қанаты: Менің үйімде теледидар жоқ, «Ақмешіт апталығы» газеті, 2017 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.baq.kz/kk/news/all/regmedia-94741?ysclid=lwqkd7tb5581720446|title=Әуесбайдың Қанаты: Менің үйімде теледидар жоқ|publisher=«Ақмешіт апталығы» газеті|date=02 наурыз 2016|lang=kk|accessdate=2017-07-25}}&lt;/ref&gt;
*Латын әліпбиіне көшу мәселесіне қатысты журналист Әуесбайдың Қанаты пікірі, 2018 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Латын әліпбиіне көшу мәселесіне қатысты пікір|url=https://www.youtube.com/watch?v=bEOzj29nvjg|publisher=РСК Кызылорда|lang=eng|accessdate=2019-10-09|date=2018-02-06}}&lt;/ref&gt;
*Первый. Журналист цифровой эры, газета «Знамя труда», 2018 г.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ztgzt.kz/pervyj/|title=Первый|lang=ru|publisher=газета Знамя труда|lang=ru|accessdate=2018-12-04|date=2017-02-18}}&lt;/ref&gt;
*«Біздің біліміміз - біздің елімізге» акциясы, 2018 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0z5NbIermMk|title=«Біздің біліміміз - біздің елімізге» акциясы, Қ.Әуесбай|publisher=Bolashaq CIP|accessdate=2019-12-04|date=2018-06-01}}&lt;/ref&gt;
*Қ.Әуесбай, «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» сарапшылық комиссиясының мүшесі, 2017 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HNdQr0JP-RM&amp;t=478s|title=Үкіметтік емес ұйымдарға мүмкіндік|lang=kz|publisher=«24 Хабар»|lang=kz|accessdate=2018-12-04|date=2017-07-20}}&lt;/ref&gt; 
*«Сананың ашықтығы» ІІІ халықаралық медиа форумы: Қанат Әуесбай, 2017 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CxtzOGr_bOk|title=«Сананың ашықтығы» III халықаралық медиа форумы|lang=kz|publisher=Farabi media|lang=kz|accessdate=2018-12-04|date=2017-10-18}}&lt;/ref&gt;
*«Салмақты сөз» хабары, «Jambyl» телеарнасы, 2018 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I4yYJ7yFL6Q|title=«Салмақты сөз» хабарында|publisher=Jambyl tv|date=26 қараша 2017|lang=kk|accessdate=2018-06-28}}&lt;/ref&gt;
*Журналист Қанат Әуесбай, «Менің анам ... Менің әкем», «Асыл арна», 2018 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=liY-aChbSls&amp;t=514s|title=Журналист Қанат Әуесбай \ Менің анам ... Менің әкем|publisher=«Асыл арна»|date=16 қараша 2017|lang=kk|accessdate=2018-06-28}}&lt;/ref&gt;
*«Бірінші студия» хабары, Жаңарған ақпарат әлемі, «Qostanai» телеарнасы, 2018 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=liY-aChbSls&amp;t=514s|title=Жаңарған ақпарат әлемі|publisher=qostanai tv|date=23 желтоқсан 2019|lang=kk|accessdate=2018-06-28}}&lt;/ref&gt;
*«Ашық әңгіме» Надежда Хабиболлақызымен, «Aqjayiq» телеарнасы, 2020 ж.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=plBQa0okzac
|title=«Ашық әңгіме» Надежда Хабибиоллақызымен|publisher=aqjayiq tv|date=25 қараша 2019|lang=kk|accessdate=2020-06-28}}&lt;/ref&gt;
*Адам нені көріп-тыңдап, нені оқығанының жемісі, 2019 ж., «Атырау» газеті;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/adam-neni-korip-tyndap-neni-oqyganynyn-zhemisi-dejdi-auesbajdyn-qanaty/?ysclid=lwp7au0f4u278657131|title=Адам нені көріп-тыңдап, нені оқығанының жемісі |publisher=Атырау газеті|lang=kz|accessdate=2020-12-04|date=2019-12-20}}&lt;/ref&gt;
*Әуесбайдың Қанаты ATYRAY`телеарнасының жаңа жобалары туралы айтты, «Атырау» газеті, 2020 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://atr.kz/zhanalyqtar/auesbajdyn-qanaty-atyray-telearnasynyn-zhana-zhobalary-turaly-ajtty/|title=Әуесбайдың Қанаты Атырау телеарнасының жаңа жобалары туралы айтты|publisher=Атырау газеті|lang=kz|accessdate=2021-12-04|date=2020-12-20}}&lt;/ref&gt;
*Қазір ғаламдық хайп жайлаған заман, «Ақтөбе» телеарнасы, 2020 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aqtobetv.kz/kz/news/16341
|title=Әуесбайдың Қанаты: Қазір ғаламдық хайп жайлаған заман|publisher=aqtobetv.kz|lang=kz|accessdate=2021-01-04|date=2020-03-02}}&lt;/ref&gt;
*«Болашақ» бағдарламасының түлектері - бұл үлкен кәсіпқойлар командасы!, Еуразия Бірінші арнасы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p7-uGIX5Nyo&amp;t=238s|title=«Болашақ» бағдарламасы түлектері - кәсіпқойлар командасы!|publisher=Еуразия Бірінші арнасы|lang=kz|accessdate=2021-12-04|date=2020-11-24}}&lt;/ref&gt;
*Приглашение на ТВ, газета «Прикаспийская коммуна», 2021 г.;&lt;ref name=&quot;pricom&quot;&gt;{{cite web|url=https://pricom.kz/vyibor-redaktsii/priglashenie-na-tv.html|title=Приглашение на ТВ |lang=ru|publisher=газета «Прикаспийская коммуна»|lang=ru|accessdate=2021-12-04|date=2021-06-25}}&lt;/ref&gt; 
*Журналистерге ипотекалық бағдарлама ашу керек, «Азаттық рухы» ақпарат порталы, 2022 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/news/36865-zhurnalisterge-arnaiy-iptotekalyk-bagdarlama-ashu-kerek-kanat-uesbai|title=Журналистерге ипотекалық бағдарлама ашу керек|publisher=azattyq-ruhy.kz|lang=kz|accessdate=2023-12-04|date=2022-04-22}}&lt;/ref&gt;
*Сәрсенбінің сәтіндегі сұхбат, Халел университеті, 2022 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=umCpxesWZcU|title=Сәрсенбінің сәтіндегі сұхбат|publisher=Khalel university|lang=kz|accessdate=2023-12-04|date=2022-04-06}}&lt;/ref&gt;
*Дәстүрлі және жаңа медиа, «Сана» хабары, Abai TV, 2022 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zm-XkICA_Kw&amp;t=51s|title=Дәстүрлі және жаңа медиа, «Сана» хабары|publisher=Abai TV|lang=kz|accessdate=2023-12-04|date=2022-04-21}}&lt;/ref&gt; 
*БАҚ төртінші билік пе?, «Бүгін» ток-шоуы, «Хабар» телеарнасы, 2022 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://khabar.kz/kk/muragat-bugin/item/141447-bak-tortinshi-bilik-pe-bugin
|title=БАҚ төртінші билік пе?|publisher=«Хабар» телеарнасы|lang=kz|accessdate=2023-12-04|date=2022-06-27}}&lt;/ref&gt;
*Контент сапасы, «QAZAQ TILI» бағдарламасы, «Atameken Business» телеарнасы, 2022 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/tv_programs/qazaq-tili/kontent-sapasy-qazaq-tili-21-09-2022|title=Контент сапасы / «QAZAQ TILI» бағдарламасы|publisher=inbusiness.kz|lang=kz|accessdate=2023-03-04|date=2022-09-21}}&lt;/ref&gt;
*«Масс-медиа туралы» заң отаңдық БАҚ-тың бағын аша ма?, «Сұхбат» хабары, «Атамекен бизнес» телеарнасы, 2024 ж.;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=olqEemiClVc|title=«Масс-медиа туралы» заң отаңдық БАҚ-тың бағын аша ма?|publisher=«Атамекен бизнес» телеарнасы, |lang=kz|accessdate=2024-06-28|date=2024-06-27}}&lt;/ref&gt;
*Жаһандану заманындағы журналистік білім беру, «Бүгінгі сөз» хабары, «Shalqar» радиосы, 2025 ж.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazradio.fm/shalqarfm/kz/news/8903/|title=Жаһандану заманындағы журналистік білім беру|publisher=«Shalqar» радиосы|lang=kz|accessdate=2025-02-06|date=2025-02-05}}&lt;/ref&gt;
*Праздник журналистов, которые формируют информационную повестку страны, газета «Литер», 2026 г.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://liter.kz/prazdnik-zhurnalistov-kotorye-formiruiut-informatsionnuiu-povestku-strany-1769828827/|title=Праздник журналистов, которые формируют информационную повестку страны|publisher=liter.kz|lang=kz|accessdate=2026-01-02|date=2026-01-31}}&lt;/ref&gt;

== Марапаты ==
*2011 ж. 1 желтоқсан – ҚР Байланыс және ақпарат министрлігінің Дипломы, «Тәуелсіз Қазақстанның гүлденуіне арналған ең үздік тележоба» аталымы жеңімпазы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/nagrazhdeny-pobediteli-konkursa-sredi-zhurnalistov-i-fotokorrespondentov-na-luchshiy-material-o-nezavisimosti-kazahstana_a2423181 |title=Награждены победители конкурса среди журналистов и фотокорреспондентов на лучший материал о независимости Казахстана|author=КАЗИНФОРМ|authorlink=|publisher=КАЗИНФОРМ|accessdate=2020-04-14|date=2011-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Тәуелсіздіктің 20 жылына арналған байқау|url=https://www.youtube.com/watch?v=jWYugLMLjOw|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2012-01-04|date=2011-12-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қазақстанның қалыптасуы мен дамуына арналған журналистер мен фототілшілер арасындағы байқау жеңімпаздары анықталды|url=https://kaz.caravan.kz/zhangalyqtar/qazaqstannyng-qalyptasuy-men-damuyna-arnalghan-zhurnalister-men-fototilshiler-arasyndaghy-bajjqau-zhengimpazdary-anyqtaldy-114853/|lang=kz|publisher=kaz.caravan.kz|accessdate=2012-01-04|date=2011-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NildQbKrOOs|title=Награждены победители конкурса на лучший материал о независимости Казахстана|publisher=Caspionet|accessdate=2020-04-14|date=2011-12-01}}&lt;/ref&gt;
*2012 ж. – Алматы қалалық тіл, мұрағат және құжаттама басқармасы ұйымдастырған «Мемлекеттік тіл және БАҚ» байқауының «Үздік тележурналист» аталымы жеңімпазы;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Үздіктер топ жарды|url=https://kazgazeta.kz/news/12206|lang=kz|publisher=kazgazeta.kz|accessdate=2013-01-04|date=2012-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Мемлекеттік тіл және БАҚ» байқауы жеңімпаздары марапатталды|url=https://www.youtube.com/watch?v=gpsrCGuW51s
|lang=kz|publisher=Qazaqstan tv|accessdate=2013-01-04|date=2012-06-28}}&lt;/ref&gt;
*2012 ж. – «Телевизиялық жұмыс» аталымында [[Қазақстан журналистер одағы]] сыйлығы лауреаты;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://forbes.kz/news/2012/06/27/newsid_4990 |title=Лауреатами премии Союза журналистов Казахстана 2012 года стали 20 представителей СМИ|author=Forbes Kazakhstan|authorlink=|publisher=forbes.kz|accessdate=2020-04-14|date=2012-06-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.interfax.kz/?lang=rus&amp;int_id=10&amp;news_id=7349|title=Лауреаты премии Союза журналистов Казахстана 2012 года|publisher=interfax.kz|accessdate=2013-04-14|date=2012-06-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.caravan.kz/zhangalyqtar/qazaqstan-zhurnalister-odaghy-syjjlyghynyng-2012-zhylghy-laureattary-anyqtaldy-131732/
|title=Журналистер одағы сыйлығының 2012 жылғы лауреаттары|publisher=caravan.kz|accessdate=2013-04-14|date=2012-06-28}}&lt;/ref&gt;
*2013 ж. –  Бас редакторлар клубының «Асыл сөз құдыреті» республикалық журналистер байқауының «экономика мәселесі бойынша үздік материал» аталымында жеңімпаз;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/v-astane-sostoyalos-nagrazhdenie-pobediteley-respublikanskogo-konkursa-zhurnalistov-sila-velikogo-slova_a2523868?ysclid=lteggijjz1479100186|title=В Астане состоялось награждение победителей республиканского конкурса журналистов «Сила великого Слова»|publisher=www.inform.kz|accessdate=2014-04-14|date=2013-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7UDSAS_ARm0|title=
Итоги конкурса «Сила великого слова»|publisher=24.kz|accessdate=2014-04-14|date=2013-01-11}}&lt;/ref&gt;
*2013 ж. – [[Қазақстан жастар одағы]] «Серпер» сыйлығы лауреаты;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/14680 |title=&quot;Серпер&quot; кімдерді серпілтті?|author=Ақерке Әбілхан|publisher=Massaget.kz|accessdate=2020-04-14|date=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
*2015 ж. – Университет дамуына қосқан үлесі үшін «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіне 80 жыл» медалі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://farabi.university/news/8810 |title=«Әл-Фараби» медалі табысталды|publisher=farabi.university|accessdate=2015-10-09|date=2015-10-08}}&lt;/ref&gt;
*2016 ж. – БАҚ өкілдері арасындағы «Нұр Сұңқар» республикалық байқауының  «Көзқарас» аталымындағы жеңімпазы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/zhurnalister-arasyndagy-nur-sunkar-respublikalyk-baykauynyn-zhenimpazdary-anyktaldy_a2918217/?ysclid=lx8d85iub8278062842|title=«Нұр Сұңқар» жеңімпаздары анықталды|publisher=kazinform.kz|accessdate=2017-04-14|date=2016-06-25}}&lt;/ref&gt;
*2017 ж. – [[Ақпарат саласының үздігі төсбелгісі|«Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісі]], ҚР Ақпарат және коммуникациялар министрлігі;
*2018 ж. – «Тұрар Рысқұлов ауданына - 80 жыл» мерекелік медалі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fjp.enu.kz/post/-teleradio-zh-ne-o-ammen-bajlanys-kafedrasyny-docenti-belgili-zhurnalist-uesbajdy-anaty-t-rar-rys-lov-audanyna-80-zhyl-merekelik-medal-men-marapattaldy|title=Телерадио және қоғаммен байланыс кафедрасының доценті Қанат Әуесбай «Т.Рысқұлов ауданына - 80 жыл» медалімен марапатталды|publisher=enu.kz|accessdate=2020-04-14|date=2017-07-28}}&lt;/ref&gt;
*2019 ж. – «Қазақстан Республикасы құқық қорғау әскеріне - 25 жыл» кеуде белгісі;
*2019 ж. – [[Мәдениет саласының үздігі|«Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі]], ҚР Мәдениет және спорт министрлігі;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zhambylnews.kz/oblys/77403-zherlesimiz-anat-uesbaj-m-deniet-salasyny-zdigi-t-sbelgisimen-marapattaldy.html|title=Қанат Әуесбай «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды|publisher=«ZhambylNews»  ақпарат агенттігі|accessdate=2020-04-14|date=2019-12-23}}&lt;/ref&gt;
*2019 ж. – ҚР Білім және ғылым министрінің Құрмет грамотасы;
*2020 ж. – Атырау облысының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Атырау облысы мәслихаттарына 25 жыл» мерекелік медалі;
*2020 ж. – [[Үркер марапаты|«Үркер» ұлттық сыйлығы]], «Атырау радиосының» «Эфирде 102FM» хабары «телерадиостансадағы ең үздік жоба» аталымында жеңімпаз;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7gjc3sCbUvg|title=«Атырау радиосының» «Эфирде 102FM» хабары телерадиостансадағы ең үздік жоба аталымында жеңімпаз|publisher=Urker.kz|accessdate=2022-04-15|date=2021-11-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://atyrautv.kz/kz/news/22662
|title=[[Үркер марапаты|«Үркер-2020»]] Ұлттық сыйлығының жеңімпаздары белгілі болды|publisher=atyrautv.kz|accessdate=2022-02-15|date=2020-11-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/133686/?ysclid=lx7nib7kkb176658003
|title=«Үркер-2020» Ұлттық сыйлығының жеңімпаздары белгілі болды|publisher=qazaqstan.tv|accessdate=2022-02-15|date=2020-11-13}}&lt;/ref&gt;
*2022 ж. – ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің Құрмет грамотасы;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/aLGK8bPYQpxjxp5H/
|title=Құрмет грамотасы|publisher=Бас редакторлар клубы|accessdate=2023-02-15|date=2022-08-27}}&lt;/ref&gt;
*2022 ж. – «Тұмар-2022» Ұлттық сыйлығы, «Каспийден кеткен қыпшақтар» деректі фильмі, жоба жетекшісі Қ.Әуесбай;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/Ths9adzegPqacQZn/
|title=«Каспийден кеткен қыпшақтар» деректі фильмі «Тұмар» cыйлығын иеленді|publisher=qazaqstan tv|accessdate=2023-02-15|date=2022-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/349918?|lang=kk|title=Мысырдан Сарайшыққа Бейбарыс сұлтан мешітінің тастары жеткізілді|publisher=gov.kz|accessdate=2023-02-15|date=2022-04-22}}&lt;/ref&gt;
*2023 ж. – [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]] президентінің Алғыс хаты;
*2024 ж. - [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі|«Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі]], ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asu.edu.kz/media/news/18876/|title=Қанат Әуесбай «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісімен марапатталды|authorlink=|publisher=asu.edu.kz|accessdate=2024-04-15|date=2024-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/18900/|title=Канат Ауесбай награжден нагрудным знаком &quot;За заслуги в развитии науки&quot;|authorlink=|publisher=asu.edu.kz|accessdate=2024-04-16|date=2024-04-15}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.facebook.com/profile.php?id=100003007310117 Қанат Әуесбайдың] [[Facebook]] парақшасы;
* [https://www.instagram.com/qanattan/ Қанат Әуесбайдың] [[instagram]] парақшасы;
* [http://dmk.kz/ozekzhardyi &quot;Өзекжарды&quot; бағдарламасының газеттік нұсқасы, &quot;Қазақстан&quot; Ұлттық арнасы мен &quot;Дала мен қала&quot; газетінің бірлескен жобасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701231106/http://dmk.kz/ozekzhardyi |date=2012-07-01 }}

[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қазақстан музыканттары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан журналистер одағы мүшелері]]
[[Санат:Тележүргізушілер]]
[[Санат:Журналистер]]
[[Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Мәдениет саласының үздігі]]
[[Санат:Мәдениет саласындағы марапаттар]]
[[Санат:Ғылым кандидаттары]]</text>
      <sha1>atxnzy7l9up2qjgpz30ng1nlhqrpvb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3613309</id>
      <parentid>3612913</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3613309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17099" sha1="nrij4fhvxc6550k1yxxj6q6iz5rklbd" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35265]||623||26||18||263||28||3||34127||8||0||169||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2660]||269||7||6||331||8||14||2014||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1176]||37||0||0||11||17||0||1100||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 364]||15||0||7||22||4||1||300||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>nrij4fhvxc6550k1yxxj6q6iz5rklbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3612971</id>
      <parentid>3612549</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3612971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8903" sha1="1uk09pnwfh8qlvtvowjql7thflvmw3r" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2450}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1781}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 6 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:280}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 8 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 9 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 10 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 11 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:194}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 12 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:161}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 13 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 14 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 15 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 16 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:115}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 17 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}}
|-
| 18 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 19 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}}
|-
| 20 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 21 || [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] || [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Kazakhkingofprince}}
|-
| 22 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:93}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 23 || [[User:Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] || [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|{{formatnum:91}}]] || {{Permissions|Нұрсүлу Нұрым}}
|-
| 24 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:75}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 25 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 26 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}}
|-
| 27 || [[User:Kuralbayev Almas|Kuralbayev Almas]] || [[Special:Contributions/Kuralbayev Almas|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kuralbayev Almas}}
|-
| 28 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 29 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|С.Жания}}
|-
| 30 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}}
|-
| 31 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}}
|-
| 32 || [[User:Gulnazira.koshanova|Gulnazira.koshanova]] || [[Special:Contributions/Gulnazira.koshanova|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Gulnazira.koshanova}}
|-
| 33 || [[User:QazPaluan|QazPaluan]] || [[Special:Contributions/QazPaluan|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|QazPaluan}}
|-
| 34 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}}
|-
| 35 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 36 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Kas77777}}
|-
| 37 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}}
|-
| 38 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}}
|-
| 39 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}}
|-
| 40 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}}
|-
| 41 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 42 || [[User:Sudralum|Sudralum]] || [[Special:Contributions/Sudralum|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Sudralum}}
|-
| 43 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 44 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}}
|-
| 45 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 46 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}}
|-
| 47 || [[User:Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] || [[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Қызғалдақ 1986}}
|-
| 48 || [[User:KarlDaBuddies|KarlDaBuddies]] || [[Special:Contributions/KarlDaBuddies|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|KarlDaBuddies}}
|-
| 49 || [[User:Серик Жунусов|Серик Жунусов]] || [[Special:Contributions/Серик Жунусов|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Серик Жунусов}}
|-
| 50 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Baratrass}}
|-
| 51 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}}
|-
| 52 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 53 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}}
|-
| 54 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|KiranBOT}}
|-
| 55 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}}
|-
| 56 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}}
|-
| 57 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}}
|-
| 58 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}}
|-
| 59 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}}
{{/end}}</text>
      <sha1>1uk09pnwfh8qlvtvowjql7thflvmw3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>499380</id>
    <revision>
      <id>3613140</id>
      <parentid>3254738</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3878" sha1="mq7srorpfulmssao2d9179nej1499rv" xml:space="preserve">{{Use dmy dates |date = October 2012}}
{{Сыйлық
| атауы        = Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы
| сурет       = Nobel_Prize.png
| сурет_ені         = 
| сурет_сипаттамасы = Сақалды ер адамның профилінде солға қаратып бедерленген бейнесі бар алтын медальон. Ер адамның сол жағында &quot;ALFR•&quot; мәтіні, содан кейін &quot;NOBEL&quot;, ал оң жағында (кішірек) жоғарыда &quot;NAT•&quot;, содан кейін &quot;MDCCCXXXIII&quot;, одан кейін (кішірек) &quot;OB•&quot;, содан кейін төменде &quot;MDCCCXCVI&quot; мәтіні орналасқан.
| не үшін      = [[Физиология]] және [[медицина]]да салаларында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін
| құрылтайшы   = [[Швед корольдық ғылым академиясы]]
| мемлекет    = [[Стокгольм]], [[Швеция]]
| бірінші        = 1901
| сайт     = nobelprize.org
}}
'''Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы''' ({{lang-sv|Nobelpriset i fysiologi eller medicin}}) — [[Физиология]] және [[медицина]]да салаларында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін [[Стокгольм]]дегі [[Швед корольдық ғылым академиясы]]мен берілетін жоғары сыйлық.

Сыйлық [[Швеция|швед]] [[Химия|химигі]] [[Альфред Нобель]]дің ([[1896]] жылы қ.б.) [[1895]] жылғы өсиеті бойынша химиядан, [[физика]]дан, [[әдебиет]]тен, [[физиология]] және [[медицина]]дан жоғары жетістіктерге жетуі үшін және бүкіл әлемде бебітшілікті орнату&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize|publisher=Nobelprize.org|url=http://nobelprize.org/alfred_nobel/|accessdate=2008-10-07|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HYcaQxTF|archivedate=2013-06-22}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt; бойынша берілетін негізгі бес сыйлықтын қатарына кіреді. 

Физиология және медицинадан алғашқы Нобель сыйлығы [[Эмиль Адольф фон Беринг]]ке берілді. Әрбір сыйлық иегері медальға, дипломға және соммасы жыл сайын өзгерілетін ақшалай сылыққа&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Nobel Prize|publisher=Nobelprize.org|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/|accessdate=2008-10-07|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HYcbFdx8|archivedate=2013-06-22}}&lt;/ref&gt; ие болады. Мараппаттау рәсімі жыл сайын Швецияның астанасы [[Стокгольм]] қаласында 10 желтоқсан күні өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Nobel Prize Award Ceremonies|publisher=Nobelprize.org|url=http://nobelprize.org/award_ceremonies/|accessdate=2008-10-07|deadurl=404}}&lt;/ref&gt;

== Лауреаттар ==
[[Физиология немесе медицина саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Нобель сыйлығы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Нобель сыйлығы}}
{{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|state=collapsed}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Нобель сыйлығы]]
[[Санат:Сыйлықтар]]</text>
      <sha1>mq7srorpfulmssao2d9179nej1499rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даңқ мемориалы (Алматы облысы Ақсу ауданы Ақсу ауылы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>500094</id>
    <revision>
      <id>3613210</id>
      <parentid>3368387</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="obwb8btalxdx0y37omj1rz6pnxg1zj7" xml:space="preserve">{{мағына|Даңқ мемориалы}}
&lt;ref&gt;Алматы облыстық Халық Шығармашылығы орталығының жеке ақпараты&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Akmemo.jpg|нобай|оңға|Ақсу ауылындағы Даңқ мемориалы|349x349px]]
==Орнатылу себебі==
[[Ұлы Отан соғысы]] жылдары Талдықорған облысы Ақсу ауданының Ақсу ауылының 190-нан аса тұрғыны майдан даласында қаза болды. Ақсу ауылындағы жерлес-жауынгерлерге арналған Даңқ мемориалының ашылуы совет халқының [[Нацистік Германия|фашистік германияны]] Жеңісінің 40-жылдығына арналған.Тек ескерткіш алғаш салынған жылы 392 адамның аты жөні қабырғаға жазылып ілінген. Оның ішінде [[Кеңес Одағының Батыры|Совет Одағының батыры]] атағын алған 2 адам бар. 2005 жылы қосымша тағы 2 адамның есімі тіркелді.

==='''Құрылған жылы''': ===
[[1985]] жыл

==Авторлары==
Ескерткіш авторы – мүсінші Е. Қудабаев, сәулетшісі Р. Термер

==Мемориал құрылысы==
Мемориалдың орталығы мрамордан құйылған, 12-метрлік темір-бетоннан тұрғызылған обелиск болып табылады. Жоғарғы жағындағы алюминді сақинаға «1941-1945» деп жазылған, жоғарғы жағында бесжұлдыз қадалған. Обелиск биіктігі 0,80 см, ауданы 1,27 смх1,27 см болатын тік бұрышты қызыл гранитпен қапталған. Ескерткіштің қабырғаларына «Ер есімі ел есінде» деген және ҰОС құрбан болғандардың есімдері жазылған.Обелисктің жанына гипстен жасалған биіктігі 0,70 см.болатын совет солдаттары мүсінделген мәрмәрлі  постамент (биіктігі 1,8м)  орналасқан. Орталықта орналасқан (обелиск және 2 мүсін) безендірілген шойынмен (3мх5м) қоршалған, бұрыштарына күміс түсті 4 шырақтар орналасқан.  Мемориал орналасқан алаңқай, диаметрі 21 см болатын дөңгелек пішінді. Оның беті көк шөппен көмкерілген. Алаңқайдың периметріне қарай обелисктің екі жағынан биіктігі 2,10 см, ені 0,45 см. бетонды жартылай дөңгелек жасаған Жетыбаев (Маңғышлақ) ұлу тасынан қапталған стелла қоршап тұр. Стеллалардың арасы 7м стелланың ішкі және сыртқы беттерінде алюминнен совет солдатының, соғыс құралдары, соғыстан көріністер бейнеленген. Қызыл түске боялған ірі әріптермен жазылған «''Помните''» деген жазу, стелланың ішкі жағында '''ҰОС''' қайтыс болған 194 жерлес-жауынгерлердің, оның ішінде 2 Совет Одағының Батырлары: Н. Есеболатов пен Е. Сиқымовтың аттары жазылған мраморлы тақталар ілінген.

==Маңыздылығы==
Бұл ескерткіш бүгінгі бейбіт күнде өмір кешуге қол жеткізген Отан үшін от кешкен 1941-45 жылдардағы фашистермен болған қанды шайқастан қаза болған Қазақстандықтардың құрметіне арналып қойылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30772777
* http://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10D0002052/compare

[[Санат:Мәдениет]]</text>
      <sha1>obwb8btalxdx0y37omj1rz6pnxg1zj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даңқ обелискісі (Алматы облысы Жансүгіров кенті)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>500162</id>
    <revision>
      <id>3613239</id>
      <parentid>3144664</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="nd477mrq8zr4luu3ph34zherckekhhe" xml:space="preserve">[[Сурет:Obeliskofzhan.jpg|нобай|оңға|Ақсу ауданы орталығы [[Жансүгіров ауылы]]ндағы Даңқ обелискісі]]
&lt;ref&gt;Алматы облыстық Халық Шығармашылығы орталығының жеке ақпараты&lt;/ref&gt;

==Құрылған жылы==
1975 жыл

==Обелиск құрылысы==
Биіктігі екі шетіндегісі 18 метрден ортадағы биіктік 27 метр болатын жоғары жағы сүйір келген цемент плитадан құйылған ескерткіш. Композициялық құрылымы үш қыры бір-біріне түйіскен орталары 2 метр қашықтықпен орналасқан төмен жағы жалпақ келген зәулім ескерткіш обелискі 1941-1945 жылдары ҰОС-да құрбан болғандарға арналған, ені 30 см. Ескерткіш биіктігі 0,50 см болатын биіктікке орналасқан. Ескерткішке баспалдақ саты арқылы көтеріледі. Ескерткіш биіктігі 0,50 см болатын шойын темірмен қоршалған. Тастың түсі сұр. Тастың бетіне қоңыр қызыл түсті мәрмәрға ойып жазылған мынадай сөздер бар: «''1941''», екінші жағында «''1945''» деген жазулар жазылған. Ескерткіш орталық саябағында орналасқан. Ескерткішке баратын жол асфальтпен төселінген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ескерткіштер]]</text>
      <sha1>nd477mrq8zr4luu3ph34zherckekhhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ілияс Жансүгіров бюсті (Алматы облысы Жансүгіров кенті)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>500165</id>
    <revision>
      <id>3613243</id>
      <parentid>3397546</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3870" sha1="2uzjlbrao65ws89xhds6en6wr79b6br" xml:space="preserve">[[Сурет:Biustzhan.jpg|нобай|оңға|Жансүгіров кентіндегі [[Ілияс Жансүгіров]] бюсті|350x350px]]
&lt;ref&gt;Алматы облыстық Халық Шығармашылығы орталығының жеке ақпараты&lt;/ref&gt;&lt;nowiki/&gt;

==Тарихы==
Аудан орталығында ақынның шағын мүсіні 1964 жылы қойылды. 1984 жылы ақынның 90 жылдық мерейтойы қарсаңында оны аудан орталығындағы басты алаңға орнату жөнінде аудан басшыларының бастамасымен арнайы шешім қабылданды. Жаңа мүсінін Мәскеу қаласындағы металды өрнектеп құюмен айналысатын үй құрылысы комбинатында жасалып, әкелінді. Оның іргетасы граниттен қаланды. Ақынның осы мүсіні 2003 жылы орталық алаң төріне биік тұғырға көшіріліп, орны ауыстырылды. Бұл бюст-азаттықтықтың ақ таңын атыруға, Егеменді еліміздің Тәуелсіздігін жақындатуға атсалысқан, азаттықтың жаршысы асыл арыстарымыздың бірі репрессия құрбаны ретінде жала жабылып, ату жазасына үкім шығарылған дүлдүл ақын-жерлесіміз І. Жансүгіровке арнап қойылды.  Ескерткіштің интерьерлерінде және орналасқан жерінде үлкен өзгерістер бар. өйткені ескерткіш аудан орталығы Жансүгіров кентінің орталық алаңының солтүстік беткейінде орналасқан болатын. Кейіннен ескерткіш бюст Кеңес дәуірінің көсемі Лениннің орнына қойылып,алаңның орталық бөлігіне ауыстырылды. Алғашқы планировкалық құрылым бойынша Ілиястың бюсті алаңның шетіне орналастырылған. Тарихи және мәдени құндылығын жоғалтуына байланысты Кеңес дәуірінің көсемі Лениннің орнынан алынуына орай, Жансүгіровтің бюсті алаңның орталық бөлігіне ауыстырылды. 

==Архитектуралық мәліметтер==
Ені 0,60 см, көлденеңі 1 м, биіктігі 3 м болатын тас постаментке орнатылған ақынның бюсті 1 м биіктіктегі ені 9 м, көлденеңі 12 метрден тұратын сұр түсті, өрнектелген тас кірпіштен қаланған сахна түріндегі алаңқайға қойылған. Алаңқайға жабыстыра қаланған сатылармен көтерілу арқылы шығуға болады. Баспалдақ саны 5-еу. Оның екі жақ шетінде гүл қоятын екі цемент-ваза бар. Ескерткіш-бюсттің артында күн кескінін беретін темір трубалардан орнатылған күн шапақтары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ескерткіштері]]
[[Санат:Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Жетісу облысы сәулеті]]</text>
      <sha1>2uzjlbrao65ws89xhds6en6wr79b6br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адам бойы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503017</id>
    <revision>
      <id>3613308</id>
      <parentid>2692738</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T08:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32487-86</username>
        <id>182094</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адам бойының жасына қарай өсуі (орта есеппен) */</comment>
      <origin>3613308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="3fueg2n5qqr71sfaipojgc4zor4saoz" xml:space="preserve">'''Адам бойы'''  - ағзаның морфологиялық белгілерінің бірі.

Ол атропология мен медицинада дененің басқа да өлшемдерімен бірге, [[адам]] тұлғасының сәйкестігін, дене дамуын, бітімін сипаттайтын негізгі көрсеткіш болып саналады. Сонымен қатар, шашы, көзі, өңі, бет бейнесі, бас құрылысы т.б. дене құрылыс ерекшіліктерімен қоса қарағанда, Адам бойы нәсілдік белгілердің бірі болады.

Адам бойы балаларды жасы мен жынысына қарай  бөлуде де маңызды роль атқарады. Жасына және жынысына байланысты, Адам бойының өсу сатылары әр түрлі болады. Мысалы, әйелдерде 19-20, ерлерде 25-26 жастарда бойдың өсуі тоқтайды. Бұдан соң жасы 50-ден асқаннан кейін еркектердің де, әйелдерді де  бойы әрбір он жылда 1-1,5 см шөгіп отырады.

== Адам бойының жасына қарай өсуі (орта есеппен) ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жасы
! Ер бала
! Қыз бала
|-
| туған кездегі бойы
| 51 см
| 50 см
|-
| 1 жасқа дейін
| 33 см жылына
| 33 см жылына
|-
| 1 жастан 2 жасқа дейін
| 10 см жылына
| 10 см жылына
|-
| 2 жастан 4 жасқа дейін
| 7,5 см жылына
| 7,5 см жылына
|-
| 4 жастан 7 жасқа дейін
| 5,7 см жылына
| 5,7 см жылына
|-
| 7 жастан 10 жасқа дейін
| 4,3 см жылына
| 4,5 см жылына
|-
| 10 жастан 13 жасқа дейін
| 4,5 см жылына
| 5,2 см жылына
|-
| 13 жаста 17 жасқа дейін
| 5,1 см жылына
| 3 см жылына
|-
| 17 жастан 19 жасқа дейін
| 1,5 см жылына
| 0,5 см жылына
|-
|}

Адам бойының өсуіне түрлі жағдайлар әсер етеді. Ересек адам бойының орташа мөлшері: ерлерде 181 см, әйелдерде 174 см. Адам бойы орташа мөлшерден кем не артық болуы көпшілік жағдайда әр түрлі аурулардың салдарыан болады. Адамның, әсіресе жас балалардың, дұрыс тамақтауы, ішер астың құрамы мен сапасы да бойдың өсуіне әсер етеді. Күнделікті тамақта витаминдер жетіспесе, немесе ағза ашықса, не бір ауруға шалдықса, бойдың өсуі  тоқталып қалады. Адам бойыны өсуі дене шынықтыруға, ой еңбегі мен дене еңбегі дұрыс ұштастыруға да  байланысты. Сондай-ақ, оған ішкі секреция бездері қызметінің де әсері болады.

== Дереккөздер ==
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

[[Санат:Адам]]</text>
      <sha1>3fueg2n5qqr71sfaipojgc4zor4saoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аспап жасауға қолданылатын заттар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508128</id>
    <revision>
      <id>3613198</id>
      <parentid>3240547</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16803" sha1="9mvswtgc371xih84r2i1o3xizpcorb0" xml:space="preserve">'''Аспап жасауға қолданылатын заттар''' (''материалдар'')

Қазақтың дәстүрлі музыкалық аспаптарына қолданылатын материалдар түрі сан алуан және олар негізінен табиғи түрде қолданылады. Қазақ аспаптарының дыбыс бояуының табиғи түрде болуына негізінен осы заттар маңызды рөл атқарады. Олар: ағаш түрлері, мал терісі және металл түрлері болып үшке бөлінеді. Қайсыбір музыкалық аспаптардың пайда болуы, таралуы мен қолданылуы әр елдің табиғаты, жер асты және орман байлықтарымен де байланысты болып келеді. 

Мәселен, әлемнің әр жерінде «әнші ағаш» аталатын ағаштар мен соған жақын өсімдік түрлері өседі. Мұны зерттеп-танитын сала ғылымда драмология деп аталады. XX ғасырдың соңында,Буркиндік жазушы Пасере Титинга мен Абиджан университетінің (Котд Ивуарда) этносоциология кафедрасының профессоры Жорж Ньяндоран Буа осы драмология ғылымының негізін салды және оның мәні мен міндетін анықтады. Соның нәтижесінде,бұл сала африкалықтар мен оған көршілес жатқан елдердің арасында біршама белгілі болды.

Латын және ағылшын тілінен аударғанда драмология сөзі қазақта «дабылды ағаштар туралы ғылым» мағынасын білдірсе, орыс тілінде ол «наука о барабанах» түріндегі мағынаға ие. Оның нақты айналысатын нысаны дабылды ағаштардан жасалатын музыкалық аспаптардың немесе сол аспап жасалатын ағаштың қасиеті, дыбыстық (акустикалық) ерекшелігі мен мөлшері, онымен байланысты болып келетін басқа да әрекеттер мен құбылыстарды зерттеп-тану болып табылады. «...Бір ғасырдан бұрын белгілі болған «әншідабылды ағаштар өнерінің» құпиясын білуге деген құштарлық ұрпақтан-ұрпаққа жалғасуда. Африкалықтарда «әнші ағаштармен» байланысты аңыз-әңгімелер мен мәліметтер кең тараған...», - деп жазады оның негізін салушы ғалымдар.

Шығыс халықтары әсіресе, корейлер дабылды-әнші ағаштарды аса қадірлеп-құрметтейді. «...Олардың ұлттық Енго аталатын мерекесі негізінен осы «дабылды ағаштарды күту», «дабылды ағаштарға тағзым ету», «дабылды ағаштар ойынын қарсы алу» ретінде аталып өтеді. Олардың дабылды-шулы дауыстары көмегімен көк Тәңірінен өсімдіктердің өсуін, құрғақшылық болмауын жалбарына сұрайды. Бұл жалбарыну сакральды деп есептеліп, осы күндері түрмеге қамалғандарға рақымшылық жасалып, жаза түрі тоқтатылады...», - деп сенген .

Қазақтың тұрмыс-салтында,ағаштан және оған жақын өсімдік түрлерінен музыкалық аспаптар жасаудың көпжылдық тәжірибесі қалыптасқан. Ағаш аспаптар жасауда ең көп қолданылатын зат. Ертедегі қолөнер шеберлері аспап жасауға көрінген ағашты ала салмаған. Аспаптар жасауға жалпақ
және қылқан жапырақты ағаштардың қатты әрі тығыз түрлері қолданылады. Дәстүрлі музыкалық аспаптарды зерттеп-тануда ағаш түрлерін, сипатын, сапасын, беріктігін, дыбыс беру ерекшелігін білу аса маңызды.Ұлттық  музыка аспаптары музейінің аспап жасау, жөндеу және қалпына келтіру шеберханасында,еліміз аймағында өсетін ағаштардың көптеген түрлері қолданылады.

Мысалы, қайыңның «ақ қайың», «көк кайың», «сары қайың», «қызыл қайың», «бұйра қайың», «шұбар қайың» аталатын түрлері бар. Олар мықты, берік, тығыз, қатты ағаштар құрамына жататындықтан, музыкалық аспаптарға жиі қолданылады. Отыз, қырық жылдық қайыңдарды белгілі дәрежеде кеп-тіріп алғаннан кейін музыкалық аспаптардың бөлшектерін дайындай беруге болады. Қайыңнан домбыра, жетіген аспаптарының шанағы, мойыны жасалады және кесінділерін ойып өрнек салынады. Қайың ағашы лак пен бояуды жақсы қабылдайды және дыбыс өткізгіштігі жоғары. Қайың Қазақстанның оңтүстік аймақтарында, таулы, үлкен өзен бойларында өседі.
== Шамшат ==
[[Шамшат]] - жалпақ жапырақты, мықты, берік, әдемі, құнды ағаш. Ағаштың табиғи ақшыл түсі кепкен, боялған және лакталған кезде қызыл күлгін, қызғылт түске еніп өзгеріп кететін ерекшелігі бар. Бұдан музыкалық аспаптар жасалады, аспап бөлшектерін арнаулы пешке қыздырғанда жақсы майысады. Мәселен, домбыраның, сым ішек қобыздардың құрап жасалатын шанағын, дабылды аспаптардың шеңберін майыстырып, иіп жасауда шамшат оңай иіледі. Алайда ағашты жаңадан ғана кесілген кезінде қажетке жаратып үлгермесе, сызат түсіп, жарылып кететін зиянды жағы бар.
== Алмұрт ==
[[Алмұрт]] - қатты, тығыз, өңі күлгін түсті құнды ағаш. Өңдеуге оңай көнгенімен тез майыспайды. Музыкалық аспаптар және оған қажетті кесінді бөлшектері жасалады. Қазақстанның таулы және оңтүстік аймақтарында өседі.
== Емен ==
[[Емен]] - жалпақ жапырақты құнды ағаш. Өңі-ақ сары, сарғыш қоңыр болып келеді. Емен ұзақ жылдарға дейін шірімейді. Майысуы, сызат түсіп жарылуы, кесілуі қиын, қатты, тығыз ағаш. Дыбыс жаңғырығы жоғары. Дабыл, дауылпаз, кепшік секілді аспаптардың шеңбері; шертпелі аспаптардың шанағы, бас, мойын, тиек, құлақ секілді бөлшектері жасалады. Қазақстанның шығыс, солтүстік аймақтарында өседі.
== Қарағаш ==
Қарағаш - қатты, тығыз, жақсы өңделетін жалпак жапырақты ағаш. Өңі - қызыл күрең, қоңырлау болып келеді. Көп жыл өмір сүретін ағаш болғандықтан, муаыкалық аспаптар және оның жекелеген бөлшектері жасалады. Төзімділігі мықты, әсемдеуге ыңғайлы. Қазақстанның барлық аймақтарында, әсіресе, таулы, оңтүстік және оңтүстік батыс өңірлерінде тығыз өседі.
== Қызыл ағаш ==
Қызыл ағаш — қатты жынысты, түзу өсетін ағаш. Дыбыс жаңғырықтығы жоғары. Көбінесе ішекті аспаптардың шанағы, мойыны, тиек пен құлақ секілді бөлшектері жасалады.
== Үйеңкі ==
[[Үйеңкі]] - жалпақ жапырақты, орташа тығыздықтағы, құнды ағаш. Үйеңкіден музыкалық аспаптардың ішінде, әсіресе, шертпелі домбыра, шіңкілдек, шертер, адырна аспаптары көбірек жасалады. Жұмсақ шабылып, тез өңделіп, жеңіл майысқанымен кесілуі қиын ағаш. Қазақстанның Орталық, Оңтүстік, Батыс және таулы, қырат өңірлерінде шоғырланып өседі.
== Қандыағаш ==
[[Қандыағаш]] — құнды ағаш құрамына жатады. Оның «ақ қандыағаш», «қара қандыағаш» түрлері бар. Ақ қандыағаш кесілген кезде қан қызыл, күрең түске өзгеріп кетеді. Сол үшін де қандыағаш аталады. Кесу, шабу жұмыстарына оңай көнеді. Бұл ағаштан шертпелі аспаптардың мойны, сырнайдың ағаш қалыбы жасалады. Қазақстанның Ресеймен шекаралас солтүстік өңірлерінде өседі.
== Шетен ==
[[Шетен]] жалпақ жапырақты, қатты, мықты, майыспайтын, оңай кесілмейтін құнды ағаш. Бұл қасиеті жағынан еменге ұқсас. Шетен көп жерде кездеспейді. Оның «кәдімгі шетен», «манчжурия шетені» аталатын түрлері бар. Өңі — ақшыл сары. Шетен қатты әрі шыдамды ағаш болғандықтан, одан құнды тұрмыстық бұйымдармен қоса музыкалық аспаптар жасалады. Қазақстанның оңтүстігіндегі Алматы облысының Шарын өзені ойпатында «Шетен бағы» өседі. Дүниежүзі бойынша Канададан кейін екінші орын алатын бұл бақ мемлекет қорғауына алынған.
[[Терек]]- жұмсақ, өңдеуге жеңіл ағаш. Өңі - ақ, сары түсті. Ылғалды бойына көп ұстамайды. Терек шертпелі аспаптардың мойынын, түйметұғырын, соқпалы аспаптардың шанағын, сабын, аспаптарға салынатын ою-өрнектер жасауға қолданылады. Қазақстанның барлық өңірлерінде өседі.
== Жаңғақ ==
Жаңғақ — қолдан егу арқылы өсетін бағалы ағаш. Жаңғақ өсетін жер аймақтары атымен аталатын «грек жаңғағы», «кавказ жаңғағы», «Орта Азия жаңғағы», «сахалин жаңғағы», «ақ жаңғақ» секілді түрлері бар.
Өңі — қызыл күрең, еменге ұксас мықты, қатты жынысты ағаш. Жаңғақтан саз аспаптардың шанагы, мойыны, құлағы мен тиегі секілді бөлшектер, үрлемелі аспаптар ж\әне ою-өрнектер кесіп салынады. Қазақстанның оңтүстік аймақтарында өседі.
== Шырша ==
[[Шырша]] - қылқан жапырақты құнды ағаш. Музыкалық аспаптар жасауда дыбыстық (акустикаяъщ) қасиеті ерекше. Шыршаның «тяньшандық», «сібірлік», «кавказдық» және «қазақстандық» деген түрлері бар. Шыршаның ерекше дыбыс шығаратын түрлері Қазақстанның Орал және Оңтүстік шығыс аймақтарында өседі. Олардың дыбыс беру мөлшері 1200 гц шамасында. Қазақстанның таулы аймақтарында, Орал өңірінде және Оңтүстік шығыс таулы өңірлерде өседі.
== Қарағай ==
[[Қарағай]] — қылқан жапырақты жұмсақ, жеңіл, оңай өңделетін құнды ағаш. Дыбыс беру қасиеті жоғары болғандықтан, аспаптардың бет қақпағын салуға және басқа да қосалқы бөлшектерді дайындауға қолданылады. Оның «сағыз қарағай», «май қарағай», «у қарағай», «қыз қарағай», «алып қарағай», «самыр-сын бал қарағай», «ұрғашы қарағай» аталатын түрлері бар. Оның кейбір түрлері 300 жылдан аса өмір сүрді. Үрғашы қарағайдан жасалған қобыздың қыл ішегі дұрыс таңдап алынса, құнды саналады. Қазақстанның солтүстік, солтүстік-батыс аймақтарында өседі.
== Сағыз қарағай ==
[[Сағыз қарағай]] — биік әрі тік өсетін ағаш. Қатты суыққа төзімді, 500 жылға дейін өсетін құнды ағаш. Өңі — қызыл күрең. Одан музыкалық аспаптардың негізгі бөлшектері жасалады. Сирек өсетін шетен, шамшат ағаштарының орнына қолданылады. Қазақстанның солтүстік және таулы аймақтарында өседі.
== Самырсын қарағайы ==
Самырсын қарағайы шырша ағашына өте ұқсас қылқан жапырақты ағаш. Дыбыс шығару жағынан шыршаны алмастыра алады. Дыбыс беру (акустикалъщ) мөлшері - 1000 гц. Қазақстанның оңтүстігінің таулы аймақтарында өседі.
== Алып қарғай ==
Алып қарағай жуан болып өсетін қылқан жапырақты ағаш. Шірімейтін, мың жылдан астам өмір сүретін құнды да бағалы ағаш. Бұл ағаштан жасалатын музыкалық аспаптар күтіп ұсталса, мың жылдан аса ұзақ сақталады.
== Арша ==
[[Арша]] - қылқан жапырақты, жиырма жылдан аса өмір сүретін жасыл ағаш. Дыбыс шығару қасиеті шыршадан асып түседі. Аршадан ойып немесе шауып жасалынған аспаптар құнды саналады. Музыкалық аспаптардың негізгі бөлшектерін әсіресе, домбыда 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Музыкалық аспаптардың жасалуы]]</text>
      <sha1>9mvswtgc371xih84r2i1o3xizpcorb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кешірім Бозтаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508446</id>
    <revision>
      <id>3613067</id>
      <parentid>3452417</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6970" sha1="l6144vxeu55c3y6akmrw2jy60ginuc6" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Кешірім Бозтаев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 25.07.1933
 |Туған жері            = Ақшатау ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Абай облысы]]
 |Қайтыс болған күні    = 07.08.1999
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Бозтаев Кешірім Бозтайұлы''' (1933–1999)&lt;ref&gt;https://semeylib.kz/?page_id=11508&lt;/ref&gt; — қоғам және мемлекет қайраткері, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның бұрынғы бірінші хатшысы.

==Өмірбаяны==

Кешірім Бозтаев 1933 жылдың 25 [[шілде]]сінде бұрынғы [[Семей]] облысы [[Аягөз]] ауданының Ақшатау ауылында дүниеге келген, [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының Сыбан бөлімінен шыққан. Кешірім Бозтаев [[Шығыс Қазақстан]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облыстары]] өнеркәсібінің дамуына зор үлес қосты. 1989 жылы 20 ақпанда СОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы М. Горбачевтің атына шифрограмма жолдап, [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] ядролық сынақтардың тоқтатылуын талап еткен тұңғыш азамат. КСРО әскери - өнеркәсіптік кешенінің қарсылығына қарамастан, полигонды жабу жолында 1991 жылға дейін үздіксіз күрес жүргізді. Өзі [[Қазақстан]] Компартиясы Семей обкомының бірінші хатшысы бола отырып, 80 – жылдардың соңында құрылған «Семей – Невада» қозғалысына қолдау көрсетті.

КСРО Қорғаныс министрлігінен ядролық сынақтардың радиациялық салдарлары туралы материалдарды жариялауын және бұл ақпараттарды Қазақстанға беруін, Семей полигонының маңайында орналасқан елді мекендерге қаржылық көмек көрсетілуін, тұрғындардың әлеуметтік – экономикалық жағдайының жақсартылуын, сондай-ақ өнердегі радиоэкологиялық жағдай мен тұрғындардың денсаулығын тексеретін комиссияның құрылуын талап етті.

==Қызметтері== 

Кешірім Бозтаев Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау» туралы Заңының, ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен тұрғындарды медициналық оңалту бағдарламасының авторы.
1996 жылы Қазақстанның белгілі қоғам қайраткерлерімен бірге Халықаралық «Полигон – 29 тамыз» қоғамдық қайырымдылық қорын құрды. 2002 жылы бұл қор БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде консультативтік статусқа ие болды.

==Марапаттамалары==

К. Бозтаев үш мәрте [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, медальдармен, көптеген Құрмет Грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері. 1997 жылдан Ұлттық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу академиясының (Мәскеу) толық академик – мүшесі, «Экология» халықтық академиясының академигі, Семей мемлекеттік медициналық академиясының Құрметті профессоры, Семей қаласының Құрметті азаматы. Материалды Абай атындағы Семей әмбебап кітапханасы ұсынған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА 

2. Қабышұлы Ғ. Ақиқат - анық айтылса ғана ақиқат  // Қазақ әдебиеті. - 2011.  – 10 б.

3. Пигаваев В. Есімі еске алуға әбден лайық // Егемен Қазақстан. - 2011. -  2 б.

4. Сейсенұлы Д. Полигон кімге зардап...: К.Бозтаевтың&quot;Қайнар синдромы&quot; атты кітабы туралы // Егемен Қазақстан. - 1995.

5. Сәрсеке  М. Шығыс елі риза саған, Кешірім  // Семей таңы. - 2009. - 20 тамыз. -   4 б.; Семей таңы. - 2009.;  – 4 б.

[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Академиктер]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>l6144vxeu55c3y6akmrw2jy60ginuc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбілқайыр хан ескерткіші</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510961</id>
    <revision>
      <id>3613024</id>
      <parentid>3612961</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] ([[User talk:Қызғалдақ 1986|т]]) өңдемелерінен [[User:Салиха|Салиха]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3393842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="rs2jsime6dsq7j90xo030e3o4vfvmrs" xml:space="preserve">{{Монумент
 | атауы = Әбілқайыр хан ескерткіші
 | монумент_атауы = 
 | өз_атауы = 
 | Суреті = Әбілқайыр хан ескерткіші.jpg
 | Сурет ені = 
 | сурет атауы = 
 | карта_атауы = 
 | карта = 
 | map_relief = 
 | relief = 
 | map_alt = 
 | координаттары = 
 | map_dot_белгі = 
 | карта_мәтіні = 
 | карта_сипаттамасы = 
 | карта_өлшемі = 
 | карта_суреті = 
 | карта_ені = 
 | орналасуы = Ақтөбе қаласы
 | жоба авторы = Авторы [[Ескен Аманжолұлы Сіргебаев]], сәулетшілері – Б. Егінбаев, Н. Қожағұлов.
 | құрушы = 
 | түрі = монументтік өнер құрылысы
 | материал = гранит, қола
 | ұзындығы =  
 | ені = 
 | биіктігі = 12,3 м 
 | салмағы = 
 | келушілер_саны = 
 | келушілер_жылы = 
 | басталуы = 
 | complete = 
 | open = 
 | dedicated = 
 | салтанат = 
 | restore = 
 | арналуы = 
 | демонтаж = 
 | сайт = 
 | қосымша_белгі = 
 | қосымша = 
}}
'''Әбілқайыр хан ескерткіші''' – [[Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші.  

== Орналасқан жері ==
[[Ақтөбе]] қаласында [[2000 жыл|2000]] жылы [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]]ның құрметіне орнатылған ескерткіш. Ескерткіш [[Әбілқайыр хан даңғылы (Ақтөбе)|Әбілқайыр хан даңғылы]]нда облыс әкімшілігінің үйі алдында орналасқан. Авторы [[Ескен Аманжолұлы Сіргебаев]] – ҚР еңбек сіңірген қайраткері. Сәулетшілері – Б. Егінбаев, Н. Қожағұлов.

== Сипаты ==
Тұғырдың биіктігі - 2,8 м, ені - 2,1 м, ұзындығы - 5,8 м.&lt;br /&gt;
Ескерткіштің жалпы биіктігі - 6,5 м, тұғырға дейін жерден биіктігі - 3 м, жерден жалпы биіктігі - 12,3 м.&lt;br /&gt;
Тұғырдың материалы - Қордай граниті. Ескерткіш қоладан құйылған, салмағы - 11,2 тонна.&lt;ref&gt;А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе.  «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбенің көрікті орындары]]
[[Санат:Қазақстан ескерткіштері]]
[[Санат:Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]</text>
      <sha1>rs2jsime6dsq7j90xo030e3o4vfvmrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>U-152 (1940)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512929</id>
    <revision>
      <id>3613215</id>
      <parentid>2163090</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2077" sha1="jyd7abiq1wd3n8c5ujoz9stp57xf5py" xml:space="preserve">'''U-152''' - жағаға жақын жерде жүзитін  II-D  типті кішкене неміс суасты кемесі болып табылады. Ол екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған және зауыттық нөмірі 281 болып табылады. 

Ол өз қатарластарына 1941 жылдың 29 қаңтарында қосылған. Ол алғашында  24-і  флотилияда болып, 1941 жылдың 1 қыркүйегінен бастап 21-і флотилияда қолданылған болатын және 1941 жылдың 1 наурызынан бастап 31-і флотиляда қолданылған еді. Ол барлық флотилияларда жауынгерлік сабақта суасты кемесі ретінде қолданылған болатын. Кейіннен 1945 жылдың 2 мамырында Вильгельмсхафен портында су тұңғиығына мәңгілікке жіберілген болатын.   


==Жалпы мүнездеме==

* Жобаның белгіленуі: IID.

* Су үсті жылдамдығы: 12,7 торап.

* Су асты жылдамдығы: 7,9 торап.

* Максималды жүзу тереңдігі 150 метр.

* Экипаж: 26 адам.

==Мөлшері==

* Су үсті судың ығыстырылуы: 314т.

* Су асты судың ығыстырылуы: 364т.

* Корпус ұзындығы: 4,92 метр.

* Корпус биіктігі: 8,4 метр.

==Күштік қондырғылары==

* 6 цилиндрлі, 4 ырғақты «MWM» RS127S , 2x350 ат күші.

* Электроқозғалтқышы: «Siemens» 2x210 ат күші.

==Қаруландыруы==

* Артиллерия: 1 х 2 см/65 С/30 (1000 снарядты).

* Торпедалы - миналы 3 ТА 5 торпеда немесе 18 мина  


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Германия]]</text>
      <sha1>jyd7abiq1wd3n8c5ujoz9stp57xf5py</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Химик (Тверь стадионы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512940</id>
    <revision>
      <id>3613241</id>
      <parentid>2973516</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="13lu85f0y4pfurri1nuxtaeczomn0gq" xml:space="preserve">[[File:Tver stadium.jpg|thumb|300px|right|Химик стадионы, Тверь қаласы]]

'''Химик стадионы - ''' Ресейдегі Тверь қаласындағы стадион. Жергілікті ''Волга'' футбол клубының базалық стадионы болып саналады. 

Ол Волга өзенінің жағасына жақын жерде орналасқан.

==История==
Стадион 1955 жылы алғаш ашылып, басында Химволокно бірлігінің меншікті ғимараты болған. 1991 жылы Тверь қаласына беріліп, «Объединённая дирекция стадионов» бірлестігінің меншігіне айналған.

''Химик'' стадионында шөпті беткейлі футбол алаңы, 7680 орындық екі трибуна, хоккей, теннис алаңы және спорт залы бар. Ол 2004 жылы жөндеуден кейін қайта ашылған болатын. Химик стадионында спорттық мерекелермен бірге фестивальдар, концерттер және басқа қалалық шаралар өтіп тұрады.

==Мекен-жайы==
Ресей,Тверск облысы,Тверь қаласы, Советская көшесі, 1 ғимарат.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>13lu85f0y4pfurri1nuxtaeczomn0gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613242</id>
      <parentid>3613241</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1505" sha1="hriitxwowmdj40ium843r4vl28kr0vi" xml:space="preserve">[[Сурет:Tver stadium.jpg|thumb|300px|right|Химик стадионы, Тверь қаласы]]
'''Химик стадионы''' — Ресейдегі Тверь қаласындағы стадион. Жергілікті ''Волга'' футбол клубының базалық стадионы болып саналады. 

Ол Волга өзенінің жағасына жақын жерде орналасқан.

== Тарихы ==
Стадион 1955 жылы алғаш ашылып, басында Химволокно бірлігінің меншікті ғимараты болған. 1991 жылы Тверь қаласына беріліп, «Объединённая дирекция стадионов» бірлестігінің меншігіне айналған.

''Химик'' стадионында шөпті беткейлі футбол алаңы, 7680 орындық екі трибуна, хоккей, теннис алаңы және спорт залы бар. Ол 2004 жылы жөндеуден кейін қайта ашылған болатын. Химик стадионында спорттық мерекелермен бірге фестивальдар, концерттер және басқа қалалық шаралар өтіп тұрады.

== Мекен-жайы ==
Ресей, Тверск облысы, Тверь қаласы, Советская көшесі, 1 ғимарат.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hriitxwowmdj40ium843r4vl28kr0vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администратор құқығынан айыру</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513022</id>
    <revision>
      <id>3612972</id>
      <parentid>3572958</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әкімшу|Әкімшу]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3612972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17497" sha1="felfgzhrzqcopng806se1p4lwa6cna2" xml:space="preserve">{{Администрация}}
{{archive box|
[[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру/Мұрағат|Бұрынғы админ құқығынан айыру талқылаулары]]
}}
&lt;!-- Талқылауды бастау үшін осы қатардан кейін жазыңыз --&gt;
== Мықтыбек Оразтайұлы ==
{{Админ белсенділігі|Мықтыбек Оразтайұлы}}

'''Дауыс беру уақыты: 2026 жылғы 23 ақпан - 9 наурыз'''

Құрметті әріптестер! Аталмыш қатысушының талқылау бетінде де, Телеграм топтық чатымызда да айтылғандай, Мықтыбек мырза тәжірибелі қатысушы әрі админ болғанына қарамастан, барлық Уикипедияға тән негізгі ережелерді өрескел бұзып жатыр. Атап айтқанда, мүлде маңызы жоқ тұлғалар туралы мақалалар жазып, олардың фотосуреттерін авторлық құқықты сақтамай, өз суреті ретінде жүктеп салған (тапсырыспен жазылған деген күдік бар). Сондай-ақ кей қатысушыларға қарсы өзінің админдік мансабын асыра пайдаланған (олар жазған мақаланы өшіріп, дәл сол мақаланы өзі қайтадан бастаған). Ескертулерді ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Қатысушының шағымы|1]] және [[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Сіздің атыңызға түскен көп шағым|2]]) елеп те жатқан жоқ. Сол себепті мұндай ереже бұзушылықты одан әрі болдырмас үшін, қауымдастық болып демократиялық жолмен дауыс беріп, осы қатысушының админдік құқығын алып тастауымыз керек деп санаймын. Төменде дауыс беруіңізді және/немесе пікір білдіруіңізді сұраймын.

===Жақтаушы дауыс===
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:58, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:03, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:20, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 15:02, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:41, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:16, 2026 ж. ақпанның 26 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Makenzis|Makenzis]] ([[Қатысушы талқылауы:Makenzis|талқылау]]) 12:50, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:02, 2026 ж. ақпанның 28 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:00, 2026 ж. наурыздың 1 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 02:26, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:29, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

===Қарсы дауыс===

===Қалыс дауыс===
* {{қалыс қалдым}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:21, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

===Басқа пікірлер===
* Қайырлы күн. Бұл кісіге қойылған айыптарды тізіп, дәлел ретінде көрсетіп шығу мүмкіндігі бар ма? Қандай мақалаларды туралы айтып отырсыздар? Қарап шықсақ бола ма? Әсіресе тұлғалар туралы айтылған. 
:* Негізі спорт туралы жазып жүрген адам ретінде және осы бағытта әкімшілік қызмет атқарып жүрген еңбегін ескеру қажет. Айыпқа бұйырмасаңыздар телеграмда айтылған, талқыланған әңгіменің құқықтық мәртебесі аздау сияқты. Бәріміз ол жақта отырған жоқпыз. Әр нәрсе сәйкесінше өз бетінде талқылануы қажет деп санаймын.--[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:38, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::Қайырлы күн! Мен көрсеткен сілтемелерді қарап көріңіз (1 деген). Сол кісінің талқылау бетінде Талғат деген қатысушы тізіп берген. Сосын өзіңіз де бір рет осы Мықтыбек мырзаның мақаласын мысалға келтіргенсіз (Нұрсұлтан деген кісі жайлы сіз жазған мақаланы жойғанымызда). Біз ол кісінің спорт туралы жазатын еңбегін жоққа шығармаймыз. Біз ол кісіні бандауға ұсынып жатқан жоқпыз. Тек админ деген атаққа лайық емес деп тұрмыз. Жоғарыда көрсетілген мысалдар нағыз айғақ болады деп тұрмыз. Спорт не басқа да өзі жақсы білеін тақырыпта жаза берсін. Бірақ админдік қызметін босатсын деп тұрмыз. Контенттің де, қатысушылардың да сапасын жақсартқымыз келсе, бұлай жалғаса бермеуі керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:30, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] айыптау жеткілікті: [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]], бірақ өз қателігін түсініп енді қайталамайтынын айтып кері байланыс берсе администраторлық дәрежесінен айыруға негіз жоқ бірінші ескерту сосын сөгіс сосын ғана дәресесін айыру қарастырылу керек болатын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:32, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
:::Сіз көрсеткен сілтеме бойынша ақапаратты қарап шықтым. Иә, расымен, еш маңыздылығы жоқ тұлғалар туралы 2024 жылы басталған мақалалар бар екен. Ондай мақала жылдам жойылсын үлгісін қойыпсыздар, ондайды ендігі жоятын кез келген сияқты. Тым ұзақ уақыт тұр ғой. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
* Ең соңғы байланысу мүмкіндіктерін қарастыру керек деп есептеймін. Хат жазу деген байланысу мүмкіндігі қарастырылған жоқ сияқы. Тіпті әлеуметтік желіден тауып жазуға болады. Байқауымша Facebook әлеуметтік желісінде белсенденді болатын. Қазақта алдыңа келсе атаңның құнын кеш деген сөз бар, мүмкін қателігін түсініп білмейтінін біліп жүрер. Білетінің бір тоғыз білмейтінің 99 дейді, менше білмейтініміз шет шегі жоқ шексіз әлем сияқты шексіз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:Уикиде күнікеше ғана белсенді болып жүрді. Талқылау бетіне сын айтыла бастағанда үндемей қалды. Сәйкестік деп ойламаймын. Біраз уақыт бердік. Сосын бұған дейін де 2024 жылы &quot;админдіктен алуымыз мүмкін&quot; деп айтқанымда (Фейсбук мессенджер арқылы), &quot;шығара берсін, ренжімеймін&quot; деп жауап берді. Осы жауапқа сүйеніп, бұл кісіге админдіктің болғаны не болмағаны маңызды емес деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:36, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] қазақ екеніміз рас. Бірақ қазақшылықпен ереже бұзушылықты ақтап алып керек емес деп ойлаймын. Ереже бәріне бірдей. Бұл - бірінші рет болып жатқан жайт емес. Және ол кісі жаңадан қосылған адам емес. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:39, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] шығарса шығара берсін деп айтқаны шын болса онда дәрежесінен айыруға еш кедергі жоқ деп есептеймін. Бірақ кезіндегі билер қазылар төрелігі кезіндегі қара қылды қақ жарған әділдікті айтқым келген. Сол кезге қатысты кітаптардағы даналықтарға таң қаламын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::Батырбек, сізге тағы бір тақырыптың ұшын ашайын. Мына админдер арасында да талқылау, ортақ пікірге келу деген жоқ па? мысалы мұнда Қасымов деген қатысушы қазақ тілінде жазылған қатені жөндеген кезде кері қайтарып тастайды. Мысалы [[Үлгі:Олимпиада|Олимпиада]] деген үлгіде '''Олимпиадалық ойындар''' емес '''Олимпиада ойындары''' деген дұрыс. Екінші мәселе, Нұркен деген қатысушы Примаков мақаласындағы '''Отечество – вся Россия''' деген орысша сөзді қазақша Атамекен-бүкіл Ресей деп қойыпты. Жөндесек, тексеріп талқылау орнына кері шегіндіреді. Бұл админдік құқықты орынсыз қолдану деп санаймын. Салиха атты админге ескерту жасаған едік, авторлық құқығы реттелмеген суреттер салынып жатыр. Админдер неге бұлай жасайсыздар? Талқылауға салыңдар, ортақ келісімге келейік. Өз беттеріңше әмірлік жүргізіп жатқан кездер бар, бірақ негіздемесін беріңіздер. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза, кешірерсіз, жазғаныңызды байқамай қалыппын (қатарынан бірнеше хабарландыру келгесін). Сіз айтқан мәселелер шешіледі жайлап. Көш жүре түзеледі дегендей. Ереженің толық нұсқасын жасап жатырмыз. Админдердің кері шегіндіруі туралы: сіздің де бұндай &quot;күнәңіз&quot; бар екенін еске сала кетейін. :) Әлбетте, мақсатым бір-біріміздің бетімізден басып, қырылыстырып қою емес. Осы жауабыңызда атап өткен мәселелерді жеке-жеке шешуге де болады деп ойлаймын диалог құрып. Осы арнайы беттің кейіпкерінің мәселесі үлкен болғасын, осындай дауысқа салғанбыз. Ол кісі админнен гөрі жақсы қатысушыға көбірек келеді (әрине, өзі жақсы білетін футбол сияқты тақырыпта) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)

===Қорытынды===

[[Санат:Уикипедия:Администраторлар]]
[[Санат:Әкімшу]]
Дауыс беру нәтижесі мынадай: 16 жақтаушы дауыс, 1 қатысушы қалыс қалды.
Қорытынды бойынша қатысушыны админ құқығынан айыру туралы сұрау [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward%20requests/Permissions ғаламдық стюардтарға жіберілді]. Сондай-ақ оның ережелерге қайшы мақалалары алдағы уақытта тексеріліп, жойылады.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:41, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Стюардтар сұранысымыз бойынша Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушының админдік құқығын алып тастады. Админдіктен босатылғанына қарамастан, ережелерге сай сапалы мақалалар жазатын қатысушы болып қала береді деп үміттенеміз. Бәріңізге рақмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)</text>
      <sha1>felfgzhrzqcopng806se1p4lwa6cna2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612973</id>
      <parentid>3612972</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылауы]]) істеген нөмір 3612972 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3612973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17469" sha1="qmmxt4kglz427ylysufv9bju4ney7cm" xml:space="preserve">{{Администрация}}
{{archive box|
[[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру/Мұрағат|Бұрынғы админ құқығынан айыру талқылаулары]]
}}
&lt;!-- Талқылауды бастау үшін осы қатардан кейін жазыңыз --&gt;
== Мықтыбек Оразтайұлы ==
{{Админ белсенділігі|Мықтыбек Оразтайұлы}}

'''Дауыс беру уақыты: 2026 жылғы 23 ақпан - 9 наурыз'''

Құрметті әріптестер! Аталмыш қатысушының талқылау бетінде де, Телеграм топтық чатымызда да айтылғандай, Мықтыбек мырза тәжірибелі қатысушы әрі админ болғанына қарамастан, барлық Уикипедияға тән негізгі ережелерді өрескел бұзып жатыр. Атап айтқанда, мүлде маңызы жоқ тұлғалар туралы мақалалар жазып, олардың фотосуреттерін авторлық құқықты сақтамай, өз суреті ретінде жүктеп салған (тапсырыспен жазылған деген күдік бар). Сондай-ақ кей қатысушыларға қарсы өзінің админдік мансабын асыра пайдаланған (олар жазған мақаланы өшіріп, дәл сол мақаланы өзі қайтадан бастаған). Ескертулерді ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Қатысушының шағымы|1]] және [[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Сіздің атыңызға түскен көп шағым|2]]) елеп те жатқан жоқ. Сол себепті мұндай ереже бұзушылықты одан әрі болдырмас үшін, қауымдастық болып демократиялық жолмен дауыс беріп, осы қатысушының админдік құқығын алып тастауымыз керек деп санаймын. Төменде дауыс беруіңізді және/немесе пікір білдіруіңізді сұраймын.

===Жақтаушы дауыс===
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:58, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:03, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:20, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 15:02, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:41, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:16, 2026 ж. ақпанның 26 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Makenzis|Makenzis]] ([[Қатысушы талқылауы:Makenzis|талқылау]]) 12:50, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:02, 2026 ж. ақпанның 28 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:00, 2026 ж. наурыздың 1 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 02:26, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:29, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

===Қарсы дауыс===

===Қалыс дауыс===
* {{қалыс қалдым}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:21, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

===Басқа пікірлер===
* Қайырлы күн. Бұл кісіге қойылған айыптарды тізіп, дәлел ретінде көрсетіп шығу мүмкіндігі бар ма? Қандай мақалаларды туралы айтып отырсыздар? Қарап шықсақ бола ма? Әсіресе тұлғалар туралы айтылған. 
:* Негізі спорт туралы жазып жүрген адам ретінде және осы бағытта әкімшілік қызмет атқарып жүрген еңбегін ескеру қажет. Айыпқа бұйырмасаңыздар телеграмда айтылған, талқыланған әңгіменің құқықтық мәртебесі аздау сияқты. Бәріміз ол жақта отырған жоқпыз. Әр нәрсе сәйкесінше өз бетінде талқылануы қажет деп санаймын.--[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:38, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::Қайырлы күн! Мен көрсеткен сілтемелерді қарап көріңіз (1 деген). Сол кісінің талқылау бетінде Талғат деген қатысушы тізіп берген. Сосын өзіңіз де бір рет осы Мықтыбек мырзаның мақаласын мысалға келтіргенсіз (Нұрсұлтан деген кісі жайлы сіз жазған мақаланы жойғанымызда). Біз ол кісінің спорт туралы жазатын еңбегін жоққа шығармаймыз. Біз ол кісіні бандауға ұсынып жатқан жоқпыз. Тек админ деген атаққа лайық емес деп тұрмыз. Жоғарыда көрсетілген мысалдар нағыз айғақ болады деп тұрмыз. Спорт не басқа да өзі жақсы білеін тақырыпта жаза берсін. Бірақ админдік қызметін босатсын деп тұрмыз. Контенттің де, қатысушылардың да сапасын жақсартқымыз келсе, бұлай жалғаса бермеуі керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:30, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] айыптау жеткілікті: [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]], бірақ өз қателігін түсініп енді қайталамайтынын айтып кері байланыс берсе администраторлық дәрежесінен айыруға негіз жоқ бірінші ескерту сосын сөгіс сосын ғана дәресесін айыру қарастырылу керек болатын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:32, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
:::Сіз көрсеткен сілтеме бойынша ақапаратты қарап шықтым. Иә, расымен, еш маңыздылығы жоқ тұлғалар туралы 2024 жылы басталған мақалалар бар екен. Ондай мақала жылдам жойылсын үлгісін қойыпсыздар, ондайды ендігі жоятын кез келген сияқты. Тым ұзақ уақыт тұр ғой. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
* Ең соңғы байланысу мүмкіндіктерін қарастыру керек деп есептеймін. Хат жазу деген байланысу мүмкіндігі қарастырылған жоқ сияқы. Тіпті әлеуметтік желіден тауып жазуға болады. Байқауымша Facebook әлеуметтік желісінде белсенденді болатын. Қазақта алдыңа келсе атаңның құнын кеш деген сөз бар, мүмкін қателігін түсініп білмейтінін біліп жүрер. Білетінің бір тоғыз білмейтінің 99 дейді, менше білмейтініміз шет шегі жоқ шексіз әлем сияқты шексіз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:Уикиде күнікеше ғана белсенді болып жүрді. Талқылау бетіне сын айтыла бастағанда үндемей қалды. Сәйкестік деп ойламаймын. Біраз уақыт бердік. Сосын бұған дейін де 2024 жылы &quot;админдіктен алуымыз мүмкін&quot; деп айтқанымда (Фейсбук мессенджер арқылы), &quot;шығара берсін, ренжімеймін&quot; деп жауап берді. Осы жауапқа сүйеніп, бұл кісіге админдіктің болғаны не болмағаны маңызды емес деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:36, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] қазақ екеніміз рас. Бірақ қазақшылықпен ереже бұзушылықты ақтап алып керек емес деп ойлаймын. Ереже бәріне бірдей. Бұл - бірінші рет болып жатқан жайт емес. Және ол кісі жаңадан қосылған адам емес. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:39, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] шығарса шығара берсін деп айтқаны шын болса онда дәрежесінен айыруға еш кедергі жоқ деп есептеймін. Бірақ кезіндегі билер қазылар төрелігі кезіндегі қара қылды қақ жарған әділдікті айтқым келген. Сол кезге қатысты кітаптардағы даналықтарға таң қаламын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::Батырбек, сізге тағы бір тақырыптың ұшын ашайын. Мына админдер арасында да талқылау, ортақ пікірге келу деген жоқ па? мысалы мұнда Қасымов деген қатысушы қазақ тілінде жазылған қатені жөндеген кезде кері қайтарып тастайды. Мысалы [[Үлгі:Олимпиада|Олимпиада]] деген үлгіде '''Олимпиадалық ойындар''' емес '''Олимпиада ойындары''' деген дұрыс. Екінші мәселе, Нұркен деген қатысушы Примаков мақаласындағы '''Отечество – вся Россия''' деген орысша сөзді қазақша Атамекен-бүкіл Ресей деп қойыпты. Жөндесек, тексеріп талқылау орнына кері шегіндіреді. Бұл админдік құқықты орынсыз қолдану деп санаймын. Салиха атты админге ескерту жасаған едік, авторлық құқығы реттелмеген суреттер салынып жатыр. Админдер неге бұлай жасайсыздар? Талқылауға салыңдар, ортақ келісімге келейік. Өз беттеріңше әмірлік жүргізіп жатқан кездер бар, бірақ негіздемесін беріңіздер. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза, кешірерсіз, жазғаныңызды байқамай қалыппын (қатарынан бірнеше хабарландыру келгесін). Сіз айтқан мәселелер шешіледі жайлап. Көш жүре түзеледі дегендей. Ереженің толық нұсқасын жасап жатырмыз. Админдердің кері шегіндіруі туралы: сіздің де бұндай &quot;күнәңіз&quot; бар екенін еске сала кетейін. :) Әлбетте, мақсатым бір-біріміздің бетімізден басып, қырылыстырып қою емес. Осы жауабыңызда атап өткен мәселелерді жеке-жеке шешуге де болады деп ойлаймын диалог құрып. Осы арнайы беттің кейіпкерінің мәселесі үлкен болғасын, осындай дауысқа салғанбыз. Ол кісі админнен гөрі жақсы қатысушыға көбірек келеді (әрине, өзі жақсы білетін футбол сияқты тақырыпта) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)

===Қорытынды===

[[Санат:Уикипедия:Администраторлар]]
Дауыс беру нәтижесі мынадай: 16 жақтаушы дауыс, 1 қатысушы қалыс қалды.
Қорытынды бойынша қатысушыны админ құқығынан айыру туралы сұрау [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward%20requests/Permissions ғаламдық стюардтарға жіберілді]. Сондай-ақ оның ережелерге қайшы мақалалары алдағы уақытта тексеріліп, жойылады.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:41, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Стюардтар сұранысымыз бойынша Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушының админдік құқығын алып тастады. Админдіктен босатылғанына қарамастан, ережелерге сай сапалы мақалалар жазатын қатысушы болып қала береді деп үміттенеміз. Бәріңізге рақмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)</text>
      <sha1>qmmxt4kglz427ylysufv9bju4ney7cm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612974</id>
      <parentid>3612973</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әкімшілер|Әкімшілер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3612974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17503" sha1="5ph67zhhxzpocyh228h999csypf9m26" xml:space="preserve">{{Администрация}}
{{archive box|
[[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру/Мұрағат|Бұрынғы админ құқығынан айыру талқылаулары]]
}}
&lt;!-- Талқылауды бастау үшін осы қатардан кейін жазыңыз --&gt;
== Мықтыбек Оразтайұлы ==
{{Админ белсенділігі|Мықтыбек Оразтайұлы}}

'''Дауыс беру уақыты: 2026 жылғы 23 ақпан - 9 наурыз'''

Құрметті әріптестер! Аталмыш қатысушының талқылау бетінде де, Телеграм топтық чатымызда да айтылғандай, Мықтыбек мырза тәжірибелі қатысушы әрі админ болғанына қарамастан, барлық Уикипедияға тән негізгі ережелерді өрескел бұзып жатыр. Атап айтқанда, мүлде маңызы жоқ тұлғалар туралы мақалалар жазып, олардың фотосуреттерін авторлық құқықты сақтамай, өз суреті ретінде жүктеп салған (тапсырыспен жазылған деген күдік бар). Сондай-ақ кей қатысушыларға қарсы өзінің админдік мансабын асыра пайдаланған (олар жазған мақаланы өшіріп, дәл сол мақаланы өзі қайтадан бастаған). Ескертулерді ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Қатысушының шағымы|1]] және [[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Сіздің атыңызға түскен көп шағым|2]]) елеп те жатқан жоқ. Сол себепті мұндай ереже бұзушылықты одан әрі болдырмас үшін, қауымдастық болып демократиялық жолмен дауыс беріп, осы қатысушының админдік құқығын алып тастауымыз керек деп санаймын. Төменде дауыс беруіңізді және/немесе пікір білдіруіңізді сұраймын.

===Жақтаушы дауыс===
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:58, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:03, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:20, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 15:02, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:41, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:16, 2026 ж. ақпанның 26 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Makenzis|Makenzis]] ([[Қатысушы талқылауы:Makenzis|талқылау]]) 12:50, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:02, 2026 ж. ақпанның 28 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:00, 2026 ж. наурыздың 1 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 02:26, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:29, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

===Қарсы дауыс===

===Қалыс дауыс===
* {{қалыс қалдым}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:21, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

===Басқа пікірлер===
* Қайырлы күн. Бұл кісіге қойылған айыптарды тізіп, дәлел ретінде көрсетіп шығу мүмкіндігі бар ма? Қандай мақалаларды туралы айтып отырсыздар? Қарап шықсақ бола ма? Әсіресе тұлғалар туралы айтылған. 
:* Негізі спорт туралы жазып жүрген адам ретінде және осы бағытта әкімшілік қызмет атқарып жүрген еңбегін ескеру қажет. Айыпқа бұйырмасаңыздар телеграмда айтылған, талқыланған әңгіменің құқықтық мәртебесі аздау сияқты. Бәріміз ол жақта отырған жоқпыз. Әр нәрсе сәйкесінше өз бетінде талқылануы қажет деп санаймын.--[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:38, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::Қайырлы күн! Мен көрсеткен сілтемелерді қарап көріңіз (1 деген). Сол кісінің талқылау бетінде Талғат деген қатысушы тізіп берген. Сосын өзіңіз де бір рет осы Мықтыбек мырзаның мақаласын мысалға келтіргенсіз (Нұрсұлтан деген кісі жайлы сіз жазған мақаланы жойғанымызда). Біз ол кісінің спорт туралы жазатын еңбегін жоққа шығармаймыз. Біз ол кісіні бандауға ұсынып жатқан жоқпыз. Тек админ деген атаққа лайық емес деп тұрмыз. Жоғарыда көрсетілген мысалдар нағыз айғақ болады деп тұрмыз. Спорт не басқа да өзі жақсы білеін тақырыпта жаза берсін. Бірақ админдік қызметін босатсын деп тұрмыз. Контенттің де, қатысушылардың да сапасын жақсартқымыз келсе, бұлай жалғаса бермеуі керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:30, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] айыптау жеткілікті: [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]], бірақ өз қателігін түсініп енді қайталамайтынын айтып кері байланыс берсе администраторлық дәрежесінен айыруға негіз жоқ бірінші ескерту сосын сөгіс сосын ғана дәресесін айыру қарастырылу керек болатын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:32, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
:::Сіз көрсеткен сілтеме бойынша ақапаратты қарап шықтым. Иә, расымен, еш маңыздылығы жоқ тұлғалар туралы 2024 жылы басталған мақалалар бар екен. Ондай мақала жылдам жойылсын үлгісін қойыпсыздар, ондайды ендігі жоятын кез келген сияқты. Тым ұзақ уақыт тұр ғой. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
* Ең соңғы байланысу мүмкіндіктерін қарастыру керек деп есептеймін. Хат жазу деген байланысу мүмкіндігі қарастырылған жоқ сияқы. Тіпті әлеуметтік желіден тауып жазуға болады. Байқауымша Facebook әлеуметтік желісінде белсенденді болатын. Қазақта алдыңа келсе атаңның құнын кеш деген сөз бар, мүмкін қателігін түсініп білмейтінін біліп жүрер. Білетінің бір тоғыз білмейтінің 99 дейді, менше білмейтініміз шет шегі жоқ шексіз әлем сияқты шексіз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:Уикиде күнікеше ғана белсенді болып жүрді. Талқылау бетіне сын айтыла бастағанда үндемей қалды. Сәйкестік деп ойламаймын. Біраз уақыт бердік. Сосын бұған дейін де 2024 жылы &quot;админдіктен алуымыз мүмкін&quot; деп айтқанымда (Фейсбук мессенджер арқылы), &quot;шығара берсін, ренжімеймін&quot; деп жауап берді. Осы жауапқа сүйеніп, бұл кісіге админдіктің болғаны не болмағаны маңызды емес деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:36, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] қазақ екеніміз рас. Бірақ қазақшылықпен ереже бұзушылықты ақтап алып керек емес деп ойлаймын. Ереже бәріне бірдей. Бұл - бірінші рет болып жатқан жайт емес. Және ол кісі жаңадан қосылған адам емес. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:39, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] шығарса шығара берсін деп айтқаны шын болса онда дәрежесінен айыруға еш кедергі жоқ деп есептеймін. Бірақ кезіндегі билер қазылар төрелігі кезіндегі қара қылды қақ жарған әділдікті айтқым келген. Сол кезге қатысты кітаптардағы даналықтарға таң қаламын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::Батырбек, сізге тағы бір тақырыптың ұшын ашайын. Мына админдер арасында да талқылау, ортақ пікірге келу деген жоқ па? мысалы мұнда Қасымов деген қатысушы қазақ тілінде жазылған қатені жөндеген кезде кері қайтарып тастайды. Мысалы [[Үлгі:Олимпиада|Олимпиада]] деген үлгіде '''Олимпиадалық ойындар''' емес '''Олимпиада ойындары''' деген дұрыс. Екінші мәселе, Нұркен деген қатысушы Примаков мақаласындағы '''Отечество – вся Россия''' деген орысша сөзді қазақша Атамекен-бүкіл Ресей деп қойыпты. Жөндесек, тексеріп талқылау орнына кері шегіндіреді. Бұл админдік құқықты орынсыз қолдану деп санаймын. Салиха атты админге ескерту жасаған едік, авторлық құқығы реттелмеген суреттер салынып жатыр. Админдер неге бұлай жасайсыздар? Талқылауға салыңдар, ортақ келісімге келейік. Өз беттеріңше әмірлік жүргізіп жатқан кездер бар, бірақ негіздемесін беріңіздер. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза, кешірерсіз, жазғаныңызды байқамай қалыппын (қатарынан бірнеше хабарландыру келгесін). Сіз айтқан мәселелер шешіледі жайлап. Көш жүре түзеледі дегендей. Ереженің толық нұсқасын жасап жатырмыз. Админдердің кері шегіндіруі туралы: сіздің де бұндай &quot;күнәңіз&quot; бар екенін еске сала кетейін. :) Әлбетте, мақсатым бір-біріміздің бетімізден басып, қырылыстырып қою емес. Осы жауабыңызда атап өткен мәселелерді жеке-жеке шешуге де болады деп ойлаймын диалог құрып. Осы арнайы беттің кейіпкерінің мәселесі үлкен болғасын, осындай дауысқа салғанбыз. Ол кісі админнен гөрі жақсы қатысушыға көбірек келеді (әрине, өзі жақсы білетін футбол сияқты тақырыпта) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)

===Қорытынды===

[[Санат:Уикипедия:Администраторлар]]
[[Санат:Әкімшілер]]
Дауыс беру нәтижесі мынадай: 16 жақтаушы дауыс, 1 қатысушы қалыс қалды.
Қорытынды бойынша қатысушыны админ құқығынан айыру туралы сұрау [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward%20requests/Permissions ғаламдық стюардтарға жіберілді]. Сондай-ақ оның ережелерге қайшы мақалалары алдағы уақытта тексеріліп, жойылады.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:41, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Стюардтар сұранысымыз бойынша Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушының админдік құқығын алып тастады. Админдіктен босатылғанына қарамастан, ережелерге сай сапалы мақалалар жазатын қатысушы болып қала береді деп үміттенеміз. Бәріңізге рақмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)</text>
      <sha1>5ph67zhhxzpocyh228h999csypf9m26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613019</id>
      <parentid>3612974</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[User talk:Nurbek2007|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3561844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17469" sha1="qmmxt4kglz427ylysufv9bju4ney7cm" xml:space="preserve">{{Администрация}}
{{archive box|
[[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру/Мұрағат|Бұрынғы админ құқығынан айыру талқылаулары]]
}}
&lt;!-- Талқылауды бастау үшін осы қатардан кейін жазыңыз --&gt;
== Мықтыбек Оразтайұлы ==
{{Админ белсенділігі|Мықтыбек Оразтайұлы}}

'''Дауыс беру уақыты: 2026 жылғы 23 ақпан - 9 наурыз'''

Құрметті әріптестер! Аталмыш қатысушының талқылау бетінде де, Телеграм топтық чатымызда да айтылғандай, Мықтыбек мырза тәжірибелі қатысушы әрі админ болғанына қарамастан, барлық Уикипедияға тән негізгі ережелерді өрескел бұзып жатыр. Атап айтқанда, мүлде маңызы жоқ тұлғалар туралы мақалалар жазып, олардың фотосуреттерін авторлық құқықты сақтамай, өз суреті ретінде жүктеп салған (тапсырыспен жазылған деген күдік бар). Сондай-ақ кей қатысушыларға қарсы өзінің админдік мансабын асыра пайдаланған (олар жазған мақаланы өшіріп, дәл сол мақаланы өзі қайтадан бастаған). Ескертулерді ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Қатысушының шағымы|1]] және [[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Сіздің атыңызға түскен көп шағым|2]]) елеп те жатқан жоқ. Сол себепті мұндай ереже бұзушылықты одан әрі болдырмас үшін, қауымдастық болып демократиялық жолмен дауыс беріп, осы қатысушының админдік құқығын алып тастауымыз керек деп санаймын. Төменде дауыс беруіңізді және/немесе пікір білдіруіңізді сұраймын.

===Жақтаушы дауыс===
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:58, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:03, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:20, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 15:02, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:41, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:16, 2026 ж. ақпанның 26 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Makenzis|Makenzis]] ([[Қатысушы талқылауы:Makenzis|талқылау]]) 12:50, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:02, 2026 ж. ақпанның 28 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:00, 2026 ж. наурыздың 1 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 02:26, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:29, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

===Қарсы дауыс===

===Қалыс дауыс===
* {{қалыс қалдым}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:21, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

===Басқа пікірлер===
* Қайырлы күн. Бұл кісіге қойылған айыптарды тізіп, дәлел ретінде көрсетіп шығу мүмкіндігі бар ма? Қандай мақалаларды туралы айтып отырсыздар? Қарап шықсақ бола ма? Әсіресе тұлғалар туралы айтылған. 
:* Негізі спорт туралы жазып жүрген адам ретінде және осы бағытта әкімшілік қызмет атқарып жүрген еңбегін ескеру қажет. Айыпқа бұйырмасаңыздар телеграмда айтылған, талқыланған әңгіменің құқықтық мәртебесі аздау сияқты. Бәріміз ол жақта отырған жоқпыз. Әр нәрсе сәйкесінше өз бетінде талқылануы қажет деп санаймын.--[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:38, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::Қайырлы күн! Мен көрсеткен сілтемелерді қарап көріңіз (1 деген). Сол кісінің талқылау бетінде Талғат деген қатысушы тізіп берген. Сосын өзіңіз де бір рет осы Мықтыбек мырзаның мақаласын мысалға келтіргенсіз (Нұрсұлтан деген кісі жайлы сіз жазған мақаланы жойғанымызда). Біз ол кісінің спорт туралы жазатын еңбегін жоққа шығармаймыз. Біз ол кісіні бандауға ұсынып жатқан жоқпыз. Тек админ деген атаққа лайық емес деп тұрмыз. Жоғарыда көрсетілген мысалдар нағыз айғақ болады деп тұрмыз. Спорт не басқа да өзі жақсы білеін тақырыпта жаза берсін. Бірақ админдік қызметін босатсын деп тұрмыз. Контенттің де, қатысушылардың да сапасын жақсартқымыз келсе, бұлай жалғаса бермеуі керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:30, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] айыптау жеткілікті: [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]], бірақ өз қателігін түсініп енді қайталамайтынын айтып кері байланыс берсе администраторлық дәрежесінен айыруға негіз жоқ бірінші ескерту сосын сөгіс сосын ғана дәресесін айыру қарастырылу керек болатын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:32, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
:::Сіз көрсеткен сілтеме бойынша ақапаратты қарап шықтым. Иә, расымен, еш маңыздылығы жоқ тұлғалар туралы 2024 жылы басталған мақалалар бар екен. Ондай мақала жылдам жойылсын үлгісін қойыпсыздар, ондайды ендігі жоятын кез келген сияқты. Тым ұзақ уақыт тұр ғой. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
* Ең соңғы байланысу мүмкіндіктерін қарастыру керек деп есептеймін. Хат жазу деген байланысу мүмкіндігі қарастырылған жоқ сияқы. Тіпті әлеуметтік желіден тауып жазуға болады. Байқауымша Facebook әлеуметтік желісінде белсенденді болатын. Қазақта алдыңа келсе атаңның құнын кеш деген сөз бар, мүмкін қателігін түсініп білмейтінін біліп жүрер. Білетінің бір тоғыз білмейтінің 99 дейді, менше білмейтініміз шет шегі жоқ шексіз әлем сияқты шексіз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:Уикиде күнікеше ғана белсенді болып жүрді. Талқылау бетіне сын айтыла бастағанда үндемей қалды. Сәйкестік деп ойламаймын. Біраз уақыт бердік. Сосын бұған дейін де 2024 жылы &quot;админдіктен алуымыз мүмкін&quot; деп айтқанымда (Фейсбук мессенджер арқылы), &quot;шығара берсін, ренжімеймін&quot; деп жауап берді. Осы жауапқа сүйеніп, бұл кісіге админдіктің болғаны не болмағаны маңызды емес деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:36, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] қазақ екеніміз рас. Бірақ қазақшылықпен ереже бұзушылықты ақтап алып керек емес деп ойлаймын. Ереже бәріне бірдей. Бұл - бірінші рет болып жатқан жайт емес. Және ол кісі жаңадан қосылған адам емес. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:39, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] шығарса шығара берсін деп айтқаны шын болса онда дәрежесінен айыруға еш кедергі жоқ деп есептеймін. Бірақ кезіндегі билер қазылар төрелігі кезіндегі қара қылды қақ жарған әділдікті айтқым келген. Сол кезге қатысты кітаптардағы даналықтарға таң қаламын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::Батырбек, сізге тағы бір тақырыптың ұшын ашайын. Мына админдер арасында да талқылау, ортақ пікірге келу деген жоқ па? мысалы мұнда Қасымов деген қатысушы қазақ тілінде жазылған қатені жөндеген кезде кері қайтарып тастайды. Мысалы [[Үлгі:Олимпиада|Олимпиада]] деген үлгіде '''Олимпиадалық ойындар''' емес '''Олимпиада ойындары''' деген дұрыс. Екінші мәселе, Нұркен деген қатысушы Примаков мақаласындағы '''Отечество – вся Россия''' деген орысша сөзді қазақша Атамекен-бүкіл Ресей деп қойыпты. Жөндесек, тексеріп талқылау орнына кері шегіндіреді. Бұл админдік құқықты орынсыз қолдану деп санаймын. Салиха атты админге ескерту жасаған едік, авторлық құқығы реттелмеген суреттер салынып жатыр. Админдер неге бұлай жасайсыздар? Талқылауға салыңдар, ортақ келісімге келейік. Өз беттеріңше әмірлік жүргізіп жатқан кездер бар, бірақ негіздемесін беріңіздер. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза, кешірерсіз, жазғаныңызды байқамай қалыппын (қатарынан бірнеше хабарландыру келгесін). Сіз айтқан мәселелер шешіледі жайлап. Көш жүре түзеледі дегендей. Ереженің толық нұсқасын жасап жатырмыз. Админдердің кері шегіндіруі туралы: сіздің де бұндай &quot;күнәңіз&quot; бар екенін еске сала кетейін. :) Әлбетте, мақсатым бір-біріміздің бетімізден басып, қырылыстырып қою емес. Осы жауабыңызда атап өткен мәселелерді жеке-жеке шешуге де болады деп ойлаймын диалог құрып. Осы арнайы беттің кейіпкерінің мәселесі үлкен болғасын, осындай дауысқа салғанбыз. Ол кісі админнен гөрі жақсы қатысушыға көбірек келеді (әрине, өзі жақсы білетін футбол сияқты тақырыпта) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)

===Қорытынды===

[[Санат:Уикипедия:Администраторлар]]
Дауыс беру нәтижесі мынадай: 16 жақтаушы дауыс, 1 қатысушы қалыс қалды.
Қорытынды бойынша қатысушыны админ құқығынан айыру туралы сұрау [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward%20requests/Permissions ғаламдық стюардтарға жіберілді]. Сондай-ақ оның ережелерге қайшы мақалалары алдағы уақытта тексеріліп, жойылады.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:41, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Стюардтар сұранысымыз бойынша Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушының админдік құқығын алып тастады. Админдіктен босатылғанына қарамастан, ережелерге сай сапалы мақалалар жазатын қатысушы болып қала береді деп үміттенеміз. Бәріңізге рақмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)</text>
      <sha1>qmmxt4kglz427ylysufv9bju4ney7cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақ үрме бұршақ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513283</id>
    <revision>
      <id>3613227</id>
      <parentid>3209302</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2535" sha1="3y0p95mc2zb9ilryyy2397gbggezfx2" xml:space="preserve">Ақ үрме бұршақтың 100 г - 102 ккал

Құрамында темір, кальций, магний, ағуыз, Е дәрумені бар.


==Қуат толы дәндер==
Үрме бұршақ бұл темірдің көзі. Темір жетіспеуінің салдарынан зардап шегетін адамдар әлсіз әрі енжар бола бастайды. Ең алдымен, темірдің жетіспеушілігінен жүкті әйелдер, жазылып келе жатқан аурулар, балалар және жеткіншек жастар зардап шегуі мүмкін.

Темірдің жақсы сіңірілуі үшін үрме бұршақты С дәруменіне бай көкөністермен жеуге кеңес беріледі.


==Мықты дуэт==

Ақ үрме бұршақтың құрамында біздің тістеріміз бен сүйектеріміздің мықты болуына қам жасайтын, бір-бірін толықтырып тұратын құрамдас бөліктер - кальций мен магний бар.

Патшалық дән Үрме бұршақ дәні Үш Патша немесе Епифания мерекесін тойлау салтында белгілі бір роль атқарады. Көптеген елдерде (мысалы, Франция мен Испанияда) үрме бұршақтың дәнін арнайы қаусырманың ішінде пісіреді. Жергілікті салт-дәстүрге байланысты, жасырылған бұршақ кімге түссе, сол той-думанның патшасы болады немесе... шотты төлеуі қажет! Бұршақ көкөністері 2Ақ үрме бұршақ және футбол
Ақ үрме бұршақ құнарлы сорпалардың, мысалы француз Кассулесінің, испан Фабадасының немесе бразилия Фейжоадасының, екінші тағамдардың - мысалы үрме бұршағы бар итальян пастасы, салқын және ыстық салаттардың құрамдас бөлігі болып табылады.

&lt;ref&gt;Көкөністер энциклопедиясы &lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Көкөністер]]
[[Санат:Бұршақтар тұқымдасы]]</text>
      <sha1>3y0p95mc2zb9ilryyy2397gbggezfx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виктор Тихонович Попов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514059</id>
    <revision>
      <id>3613225</id>
      <parentid>2450242</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="896" sha1="a0cettqie1qgqh6uh5ro3eb36cit1sp" xml:space="preserve">==Попов Виктор Тихонович==
Попов Виктор Тихонович (т.ж.б. - 1981) - актер, қазақстанның еңб. сің. артисі (1960). 1949 жылдан батыс Қазақстан обл. орыс драма театрында актер болып қызмет істеп, көптеген рольдер орындаған.

==Попов Владимир Яковлевич==
Попов Владимир Яковлевич (5.11.1936 ж.т., Батыс Қазақстан обл. бұрынғы Чапаев ауданы) - актер, Қазақстанның еңб.сің. артисі (1975). Орал қалалық театр студиясын бітірген (1963). 1963 жылдан Батыс Қазақстан обл. орыс драма театрының актері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>a0cettqie1qgqh6uh5ro3eb36cit1sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Керім Тіленшин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516878</id>
    <revision>
      <id>3613214</id>
      <parentid>2578431</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6794" sha1="dd17swt60je9f7x7c6d7jnqrc8zkcyb" xml:space="preserve">'''Керім Тіленшин'''

=== Өмір жолы ===
1906 жылы [[Көмешбұлақ]]та туылды. XX ғасырдың бІлім шырағын тұтандырушы білікті ұстаз. Қазақстанның үздік халық ағартушысы.

Жазушы Мамытбек Қалдыбаевтың ол кісі туралы жазылған 2 томдық &quot;[[Бәйдібек баба арманы]]&quot; романын негізге алсақ, Керім баба жүрген жерінде мектеп салдырып, жетім-жесірге қамқорлық жасауды мұрат еткен және 64 мектеп пен 32 жетім балалар үйінің ашылуына мұрындық болған.

Керім Тіленшіұлы 1920 жылы [[Ғани Мұратбаев]]тың қабылдауымен комсомол қатарына өткен.
Әкесі [[Тіленші Майлыұлы]] Жетісу өлкесінде билердің биі-төбе би болған. В.И.Лениннің нұсқауымен жіберілген С.В.Глуховпен тізе қосып, Шымкентті 1919 жылы Осиповтың басқыншылығынан азат еткен. Ол 1918 жылдан ВКП (б) мүшесі еді. Осы жолға кенже ұлы Керімді де бағыттады. Ол кездегі мемлекеттік ұлы істердің негізгі бағыты-сауаттандыру, қалың елдің көзін ашу, байлардың мүлік санағын жүргізу, олардан салық жинап мемлекетті қуаттандыру еді.
Ғани ұйымдастырған Оңтүстіктің алғашқы комсомол мүшелері небәрі 13-14 жастағы қыз-жігіттер 7 жасар бала мен 70-тегі қарттарды қатар оқытқан &quot;[[ликбез]]&quot; деп аталған көшпелі мектептер мен жер-жерлерде &quot;Қызыл отаулар&quot; ашты. Сауат ашқандар ішінен кейін қазақ тілі білімінің академигі, оқулық авторы [[Мәулен Балақаев]], кейін ҚазССР Жоғарғы кеңесінің төрағасы болған-[[Әлішер Бейсенұлы]], академик [[Ахмет Өтешұлы]], ҚазМУ-дың ректоры болған [[Төлеген Тәжібайұлы]], Шымкент облыстық сотының мүшесі Әшіркүл Әбдікерімқызы сияқты халқымыздың асыл ұл-қыздары шықты.
=== Сіңірген еңбектері ===
Керім Тіленшиннің халық ағартудағы өмір жолы 1923 жылы Шымкентте ашылған Жүсіпбек Аймауытов басшылық еткен қазақ-қырғыз жастарына арналған педогогикалық техникумда Тәңірберген Отарбаевтан 1927 жылы өмірге жолдама алудан басталды. Бітірісімен Ташкент қазақ уезінің (қазіргі Сарыағаш) Байқабыл болысында мұғалімдік қызметімен қоса ВКП (б) аудандық комитетінің тікелей өкілі ретінде ірі байларды кәмпескелеуге белсене қатысты. 1928 жылы《&quot;Қазығұртта&quot; саяси мектеп ашып, оны 1930 жылға дейін басқарды. 1930 жылы артта қалған шеткі Арыс-Қараспан ауданында ағарту бөлімін басқаруға жіберілді. 1931 жылы тамызда іскер маман ретінде Жамбыл облысы халық ағарту бөлімін басқаруға жіберілді.
1934 жылы Керім Тіленшин айтулы тұлға, Орал өңірінің ақыны Ғұмар Қараштың немересі Зылиха Тәйтіманқызымен отау құрып, одан 7 ұл-қыз сүйіп тәрбиеледі.
Уақытпен санасу,|еңбегін бұлдау, өз қалтасының қамын ойлау дегенді әсте білмеген Керім Тіленшин 1935 жылы №26 Жамбыл мектебінің директорлығымен қатар облыстық оқу бөлімі жанынан облыс бойынша ауыл мұғалімдерінің білімін жетілдіру курсын ұйымдастырып, өзі соған басшылық етті. Бүгінде ол &quot;Үздіксіз білім беру институты&quot; деп аталады. 1937 жылы қазақтың саналы азаматтарын &quot;Халық жауы&quot; деп қаралап, күйедей жайлаған Сталиндік нәубетке Керім де ұшырады. Қайта ақталып шыққан Керім партиялығын қалпына келтірген соң, 50 жылдан астам уақыт бойында өмірін халық ағарту саласына арнады.
=== Дүниеден өткен шағы ===
1942-1944 жылдары Ұлы Отан соғысында 2-ші Украина майданында 113-ші атқыштар дивизиясынд взвод командирі, саяси жетекшісі болды. 1950 жылдардың ортасында Көмешбұлақ ауылындағы өз үйінің екі бөлмесінің бастауыш мектеп негізінде ашты. Асарлатып 1954 жылы 7 жылдық орталау мектеп үйін соқты. Оны 1964 жылы &quot;ХVII партсъезд&quot; орта мектебіне өсірді. Қазақтың біртуар ұлдары, қаламгерлер [[Садықбек Адамбеков]], [[Әбіш Байтанаев]], ғалымдар профессор [[Серікбай Бешімбаев]], [[Мырзай Алтынбекова]], [[Әсілхан Оспанов]], [[Мәулен Құдайқұлов]], министр [[Айтан Зияев]] сынды жүздеген шәкірттердің тәлімгері, қазақ руханиятының қаулар өсуәне ұстаздық еткен жан 1996 жылы дүниеден өтті.&lt;ref&gt;Амангелді Қабылбековтың&quot;Қалдырған ізің мәңгілік&quot;атты кітабынан үзінді&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>dd17swt60je9f7x7c6d7jnqrc8zkcyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тарбаң шырғалақ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522397</id>
    <revision>
      <id>3613245</id>
      <parentid>2405571</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="hcx6m3ou5r5g8tx33715kg6q1lawroi" xml:space="preserve">Тарбаң шырғалақ (Limnodromus semipalmatus) - орташа денелі (биіктігі - 36 см шамасында) балшықшы. 
==Биологиялық сипаттама==
Тарбаң шырғалақтың тұмсығы ұзын, тұмсықтың түбі - жалпақ, тұмсық ұшы біраз жалпақтау. Сырттай қарағанда кіші шырғалаққа өте ұқсас, көпке дейін оларды бірінен-бірін ажырата алмай жүрді. 
==Таралуы==
Тарбаң шырғалақ Батыс-Сібір ойпатының оңтүстік бөлігінде ылғалды шалғын, төбешікті батпақ үлескідерде, өзендер мен шөлдердің жағасында қоныстанады.
Қазақстанда ұшып өту кезінде бұл құспен бірнеше рет кездесу болғаны мәлім. Таралу аймақтарының барлық бөліктерінде сирек болғандығы соншалық, бұл құс барлық дәрежедегі Қызыл кітаптарға тіркелді, сондай-ақ Халықаралық табиғатты қорғау одағының Қызыл тізіміне де тіркелген.
== Әдебиет ==
* Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

[[Санат:Татреңтәрізділер]]</text>
      <sha1>hcx6m3ou5r5g8tx33715kg6q1lawroi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рихард Соломонович Шульц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526669</id>
    <revision>
      <id>3613209</id>
      <parentid>2205488</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="hq43xqwe8k24kbeifdxw4zkopijvrqb" xml:space="preserve">'''Шульц Рихард Соломонович''' (16.06.1886, Саратов қаласы, - 09.10.1973, Алматы) - совет гельминтологының биолог ғылым докторы (1935), профессор (1939). ҚазССР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1956). 

== Өмірі туралы қысқаша мәлімет ==
Азамат соғысына (С.М. Буденныйдың 1-Атты армиясы) және басмашыларды жоюға (Түркістан майданының Бұхар әскери тобы) қатысқан. Саратов университетін бітірген (1919). 1923-1924 жылдары паразиттік ауруларды зерттеу жөніндегі Бұқар экспедициясының қызметкері. 1924-1929 жылдары Бүкілодақтық эксперименттік малдірігерлігі институтында (Москва) гельминтология бөлімінің ассистенті. 1929-1941 ж. Бүкілодақтық гельминтология институтының директорының орынбасары. 1947-1967 ж. Қазақ малдәрігерік ғылыми-зерттеу институтында аға ғылым қызметкер, лаборатория меңгерушісі , 1968 жылдан ғылыми консультант болды.  Негізгі ғылыми еңбектері гельминттер морфологиясы мен биологиясына, филогенезі мен систематикасына, сондай-ақ мал гельминтоздары иммунологиясы  мен патогенезіне, оларды анықтау, емдеу, олардан сақталу мәселелеріне арналған. Шульц шошқа аскаридозы мен өкпе гельминтоздары, мал эхинококкозы кездерінде мал денесіндегі құрттарды айдап шығу әдісін ұсынды, ішек цестоздарынан сақтану негіздерін салып, қой өсіретін шаруашылықтарды эхинококкоздан т.б. гельминтоздардан арылту жолдарын белгілеп берді. 

== Шығармалары ==
Шығармалары: Гельминты человека(1929); Гельминтозы крупного рогатого скота и его молодняка(1937);  Гельминты и гельминтозы сельскохозяйственных животных(1964); Основы общей гельминтологий (1970-1976).&lt;ref&gt;«Қазақ ССР» 3-том қазақша энциклопедия&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>hq43xqwe8k24kbeifdxw4zkopijvrqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қолөнерде қолданылатын ою - өрнектер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527170</id>
    <revision>
      <id>3613201</id>
      <parentid>2197578</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4702" sha1="5b93nilmlmd1w69nxgllp1xsg5fo0s5" xml:space="preserve">== «Жұлдыз» ==
Бұл өрнек геометриялық сынық сызықтары тұспалдайды. Ісмерлер кестеге кейде жұлдыздың натуралды қалпын түсіреді. Жұлдыз бейнесі композицияланған ою – өрнектердің ортасында кездеседі. 
== «Жұлдызгүл» ==
Бес бұрыш жасап, гүлмен өрнектеліп, бес тармақтан тұратын гүлді тұспалдайды. Тұскиіз, төсекжапқыш, беторамал орталарында және сырт киімнің арқа тұсына, шапанның етегінің екі алдыңғы бұрышына кестеленеді.
== «Күн»  ==
Бұл ою – өрнек түрі Күнді меңзейді.  Діни ұғымда магиялық тылсым күші бар деп кілемнің, тұскиіздің ортасына және тұрмыстық бұйымдарды кестелеп сәндегенде қолданылады. 
== «Мүйіз»==
Мүйіз оюдың ең көне мәнері. Бұл элемент көп жерде қолданылады. 
== «Қосмүйіз»==
Малдың екі мүйізін бейнелейді. Бұл оюды үй жиһаздарынан басқа сәукелені, айыр қалпақтың төбесін, шетін, комзолдың алдыңғы жағын, етіктің қонышын кестелегенде қолданылады.
== «Арқармүйіз»==
Бұл элемент «қошқармүйізге» ұқсас, бірақ оған қарағанда шиыршақтанып,  тармағы одан көбірек болып келеді. Үй жиқһаздарын, киім – кешектерді кестелеуде қолданылады.
== «Сыңармүйіз»==
«Қошқармүйіздің» бір жақ сыңарын бейнелейтін өрнек. Өрнек үй жиһаздарын, киім – кешектердің шеттерін кестелегенде қолданылады.
== «Қырықмүйіз»==
Біріне – бірі жалғаса, тармақтала қосылған көп мүйізден тұрады. Негізінен мүйіз бейнеленген олардың барлығының символдық мәні бақыт – береке, байлық, мал – жанының көбеюі. Тұскиіз, сырмақ, кежім тондарға салынады.
== «Төртқұлақ»==
Өсімдік типтер оюларға жатады. Бұл Пазырық қорғанынан табылған ең көне оюлардың бірі. Кесте өнерінде батырлар шапанының жауырына, шалбардың тізе тұсына салынады.
== «Шетою»==
Өрнектің бір элементі шексіз қайталана береді. Сырмақ, киім – кешектердің басқа да үй жиһаздарының жиектерін кестелеген кезінде салынады.
== «Үшжапырақ»==
Өсімдік типтес оюларға жатады. Ертедегі сәулет өнері ескерткіштерінде кездеседі.
== «Түйемойын»==
Түйенің мойнына ұқсаған мүйіз оюына жатады. Қолданыс аясы да мүйіз оюлардай.
== «Ботагөз»==
Әшекейлі композиция ортасына салынады, немесе орамал сияқты киімдердің жиектеріне салынады.
== «Тіс»==
Малдардың, аңдардың тісіне және шахмат тақтасына ұқсайтын ою – өрнек. Кесте тігуде бұрыштарын қарама – қарсы түйістіріп отыратын тік сынық сирек тістердің өрнегіне қолданады.
== «Таңдай»==
Мал таңдайының бедерін бейнелеуден шыққан. Бұл өрнек киімдердің жағасына, кимешектің жағына салынады.
== «Құсқанаты»==
Қанатын жайып ұшып келе жатқан құсты бейнелейді. Бұйымдарды сәндеуге өте жиі қолданатын оюлардың бірі, басқа өрнектермен де аралас қолдана береді.
== Әдебиет ==
* Қазақтың кесте өнері, Алматыкітап баспасы - 2009</text>
      <sha1>5b93nilmlmd1w69nxgllp1xsg5fo0s5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Топырақтың деградациясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534357</id>
    <revision>
      <id>3613206</id>
      <parentid>3582621</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3613206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3109" sha1="i7i2ocfjn1pge9iqw177k0rhjnpye4h" xml:space="preserve">'''Топырақтың азуы'''- адамның ісінен туғызылған және адамның тіршілігін қолдауға қабілеттілігіне азаюы бағытындағы процестердің жиынтығы. Топырақта оның органикалық та, минералдық бөлігінде өте көп мөлшерде үздіксіз процестер жүріп жатады, осы кез келген табиғи циклдердің бұзылуы азуға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, топырақ атмосферамен, гидросферамен үнемі әрекеттеседі, олардың компоненттері әртүрлі өзгерістерде қатысады, сондықтан да педосерадағы өзгеру басқа сферадағы өзгерістерді туғызады.
'''''Көптеген зерттеушілер деградация құбылысын шартты түрде үш топқа бөледі:'''физикалық, химиялық, биологиялық'''. Төменде келтірілген жіктеліс В.В Снакин және басқалар жасаған[http://www.isric.org/projects/global-assessment-human-induced-soil-degradation-glasod] '''''
=== Топырақтың физикалық деградациясы ===
Қарашірік көкжиегі әлеуетінің азаюымен анықталатын топырақ құрылысы кескіннің бұзылуымен сипатталады. Ол су және жел эрозиясы әрекетінентопырақтың механикалық жабынының бұзылуы.
=== Топырақтың химиялық деградациясы ===
Ауылшаруашылық өнеркәсібінде жерді тиімсіз пайдаланудың нәтижесі-оның құнарлығының едәуір төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл процесте ең алдымен ондағы қоректік элементтер азаюымен байқалады. 
=== Топырақтың биологиялық деградациясы  ===
Топырақ микроорганизмдері қоректік заттардың айналымына үлкен рөл атқарады, қалдықтардың топырақта ыдырауына, ластағыштардың детокскациясы мен микроорганизмдердің патогенді формаларының дамуын тежейді. 
Топырақтың биолгиялық ластануын микроорганизмдердің патогенді формаларының мөлшерін көрсететін көрсеткіш сипаттай алады, яғни, жалпы микроорганизмдер мөлшеріндегі олардың үлес салмағы.
== Әдебиет ==
* Экология және тұрақты даму, Алматы 2014

[[Санат:Биология]]</text>
      <sha1>i7i2ocfjn1pge9iqw177k0rhjnpye4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Остготтар корольдерінің тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537635</id>
    <revision>
      <id>3613230</id>
      <parentid>2252438</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3613230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="pplgkjyfjk9a32xitfg3wklw6vpcqw0" xml:space="preserve">'''Остготтар королі''' — [[остготтар]] басшысының титулы. 489—553 жылдар аралығында [[Остготтар корольдігі]]нің билеушілері.

== Остготтар королі==
&lt;!--
* Berig ?
* Filimero ?
* Ostrogota nel 248
* Cniva circa 250
* Ararico circa 330
* Aorico circa 330
* Aliquaqua circa 330
* Geberico circa 340
* Ermanarico 350—376
* Winitario circa 380
* Hunimundo circa 390
* Torismondo circa 400
* Valamiro circa 440—465
* Widemero o Vidimero circa 473
* Teodemiro 475
--&gt;
* '''[[375]] — [[376]]''' : '''[[Витимир]]'''
* '''[[376]] — ? ''' : '''[[Видирих]]'''
* '''[[440]] — [[469]]''' : '''[[Валамир]]'''
* '''[[469]] — [[474]]''' : '''[[Теодемир (остготтар королі)|Теодемир]]'''
* '''[[469]] — [[474]]''' : '''[[Видимир I]]'''
* '''[[474]] — ? ''' : '''[[Видимир II]]'''

== Остготтар корольдігінің корольдері ==
* '''[[470]] — [[526]]''' : '''[[Ұлы Теодорих]]'''
* '''[[526]] — [[534]]''' : '''[[Аталарих]]'''
* '''[[526]] — [[534]]''' : '''[[Амаласунта]]'''
* '''[[534]] — [[536]]''' : '''[[Теодахад]]'''
* '''[[536]] — [[540]]''' : '''[[Витигес]]'''
* '''[[540]] — [[541]]''' : '''[[Ильдебад]]'''
* '''[[541]] — [[541]]''' : '''[[Эрарих]]'''
* '''[[541]] — [[552]]''' : '''[[Тотила]]'''
* '''[[552]] — [[552]]''' : '''[[Тейя (остготтар королі)]]'''

== Сілтемелер ==
* О происхождении и деяниях гетов (Getica) http://www.vostlit.info/Texts/rus/Iordan/text1.phtml?id=576

[[Санат:Остготтар корольдері]]</text>
      <sha1>pplgkjyfjk9a32xitfg3wklw6vpcqw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3613193</id>
      <parentid>3612824</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3613193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="4o3j1yvzdseuk5amxnjnzywtki536tk" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;95954&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 954]
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1096]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86492&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 492]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;83149&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 83 149]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 541]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48483&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 483]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;27124&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 27 124]
| data-sort-value=&quot;46&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;21814&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 814]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;19165&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 165]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;17788&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 788]
| data-sort-value=&quot;105&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 105]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17059&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 059]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16071&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 071]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13755&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 755]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11235&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 235]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10052&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 052]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8135&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8135]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7934&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7934]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7479&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7479]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7420&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4328&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4328]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4310]
| data-sort-value=&quot;20&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3493&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3493]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3034&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3034]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2812&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2812]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2447&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2391&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2391]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2004&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2004]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;1922&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1922]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1601]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1533]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1147&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1147]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1048&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;664&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 664]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;539&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 539]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>4o3j1yvzdseuk5amxnjnzywtki536tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ажал құралдары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541014</id>
    <revision>
      <id>3613217</id>
      <parentid>2306018</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5159" sha1="62z2b6wirgb9ygnslmve30fkec0q686" xml:space="preserve">                                                                                                                                                          {| class=&quot;wikitable&quot;
                                                                                                                                                           ! Өлім қаруы
                                                                                                                                                   |-
                                                                                                                                                           | [[жанр]]ы:[[фантастика]]
                                                                                                                                                           |-
                                                                                                                                                           | [[негізгі]] [[тіл]]і:[[ағылшын]]
                                                                                                                                                           |}
'''Өлім қаруы''' Кассандра Клэрдің фантастика және қалалық фэнтези [[стил]]інде жазылған кітап топтамасы. Бүгінгі күнге дейін 6 кітап жарияланған болатын, [[2014]] жылдың  6 [[мамыр]]ында соңғы кітап жарық көрген.

== &quot;Өлім қаруы &quot; циклы ==
&quot;Орудия смерти немесе Өлім қаруы &quot; циклы алғашқы [[&quot;Город костей&quot;]] атты кітап басылып шыққанда, яғни 2007 жылдың 27 [[наурыз]]ында басталды. Ең соңғы [[&quot;Город небесного огня&quot;]] деп аталатын кітабы [[2014]]  жылдың 6 мамырында  басылып шықты.
Циклге кіретін кітаптар:
*[[«Город костей»]] ''(27 наурыз,2007''
*[[«Город праха»]] ''(25 наурыз,2008)''
*[[«Город стекла»]] ''(24 наурыз,2009   )&quot; [[«Город падших ангелов»]] ''(5 сәуір,2011)''
*[[«Город потерянных душ»]] ''(8 мамыр,2012)''
*[[«Город небесного огня»]] ''(27 мамыр,2014)''

== Қысқаша мазмұны ==
Бұл кітап Клэри Фрэй атты [[бойжеткен]] туралы.&quot;Адское логово&quot; клубында бір &quot;жігіттің&quot; өліміне куә болғаннан кейін,онымен түсініксіз нәрселер бола бастайды.Ол басқа ешкім көрмейтін нәрселерді көре бастайды,оның анасы [[кенет]]тен жоғалып кетеді.Оған өз үйінде түсініксіз,әрі қорқынышты бір нәрсе [[шабу]]ыл жасайды,Клэриді өте әдемі,күшті Джеймс құтқарады.Джеймс оны [[Институт]]қа апарады. Сонда Клэри өзінің толықтай адам емес екенін біледі.Клэри ымырттың [[аушы]]ларымен (сумеречные охотники) бірге өз анасын іздеуге шығады.Клэри өзі туралы білмеген нәрселерін біле бастайды.Ол Валентин деген зұлым адам туралы және оның шын әкесі кім екенін біледі.Валентин Клэридің анасын ұрлап алып кеткен болатын,ендігі ол ажалдың айшанағын(чаша смерти) іздеп жүрген болатын.Ажал айшанағын тек Клэри ғана таба алады.Соңында ол  үлкен құпияның сырын ашады...

== Кейіпкерлер ==
*Кларисса Фрэй- басты кейіпкер.Джослин Фрэйдің қызы.Сұлу,әрі батыл қыз.
*Джослин Фрэй- Клэридің анасы.Ымырттың аушысы.
*Джейс Вэйланд-Клэридің ажал аузынан бірнеше рет құтқарған ымырттың аушысы.
*Саймон Льюис-Клэридің ең жақын досы.Бала кезінен бастап Клэриді ұнатады және Джеймстен қатты қызғанады.
*Валентин Моргенштерн-зұлым.Бұрын ымырттың аушысы болған,бірақ кейіннен зұлымға айналып кеткен.&lt;ref&gt;themortalinstrumentsmovie.com — фильмнің ресми сайты «Орудия смерти: Город костей» (ағылш.) os-film.ru — фильмнің ресми сайты  «Орудия смерти: Город костей» (орыс.)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>62z2b6wirgb9ygnslmve30fkec0q686</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613218</id>
      <parentid>3613217</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1nter pares [[Орудия смерти(кітабы)]] бетін [[Ажал құралдары]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3613217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5159" sha1="62z2b6wirgb9ygnslmve30fkec0q686" xml:space="preserve">                                                                                                                                                          {| class=&quot;wikitable&quot;
                                                                                                                                                           ! Өлім қаруы
                                                                                                                                                   |-
                                                                                                                                                           | [[жанр]]ы:[[фантастика]]
                                                                                                                                                           |-
                                                                                                                                                           | [[негізгі]] [[тіл]]і:[[ағылшын]]
                                                                                                                                                           |}
'''Өлім қаруы''' Кассандра Клэрдің фантастика және қалалық фэнтези [[стил]]інде жазылған кітап топтамасы. Бүгінгі күнге дейін 6 кітап жарияланған болатын, [[2014]] жылдың  6 [[мамыр]]ында соңғы кітап жарық көрген.

== &quot;Өлім қаруы &quot; циклы ==
&quot;Орудия смерти немесе Өлім қаруы &quot; циклы алғашқы [[&quot;Город костей&quot;]] атты кітап басылып шыққанда, яғни 2007 жылдың 27 [[наурыз]]ында басталды. Ең соңғы [[&quot;Город небесного огня&quot;]] деп аталатын кітабы [[2014]]  жылдың 6 мамырында  басылып шықты.
Циклге кіретін кітаптар:
*[[«Город костей»]] ''(27 наурыз,2007''
*[[«Город праха»]] ''(25 наурыз,2008)''
*[[«Город стекла»]] ''(24 наурыз,2009   )&quot; [[«Город падших ангелов»]] ''(5 сәуір,2011)''
*[[«Город потерянных душ»]] ''(8 мамыр,2012)''
*[[«Город небесного огня»]] ''(27 мамыр,2014)''

== Қысқаша мазмұны ==
Бұл кітап Клэри Фрэй атты [[бойжеткен]] туралы.&quot;Адское логово&quot; клубында бір &quot;жігіттің&quot; өліміне куә болғаннан кейін,онымен түсініксіз нәрселер бола бастайды.Ол басқа ешкім көрмейтін нәрселерді көре бастайды,оның анасы [[кенет]]тен жоғалып кетеді.Оған өз үйінде түсініксіз,әрі қорқынышты бір нәрсе [[шабу]]ыл жасайды,Клэриді өте әдемі,күшті Джеймс құтқарады.Джеймс оны [[Институт]]қа апарады. Сонда Клэри өзінің толықтай адам емес екенін біледі.Клэри ымырттың [[аушы]]ларымен (сумеречные охотники) бірге өз анасын іздеуге шығады.Клэри өзі туралы білмеген нәрселерін біле бастайды.Ол Валентин деген зұлым адам туралы және оның шын әкесі кім екенін біледі.Валентин Клэридің анасын ұрлап алып кеткен болатын,ендігі ол ажалдың айшанағын(чаша смерти) іздеп жүрген болатын.Ажал айшанағын тек Клэри ғана таба алады.Соңында ол  үлкен құпияның сырын ашады...

== Кейіпкерлер ==
*Кларисса Фрэй- басты кейіпкер.Джослин Фрэйдің қызы.Сұлу,әрі батыл қыз.
*Джослин Фрэй- Клэридің анасы.Ымырттың аушысы.
*Джейс Вэйланд-Клэридің ажал аузынан бірнеше рет құтқарған ымырттың аушысы.
*Саймон Льюис-Клэридің ең жақын досы.Бала кезінен бастап Клэриді ұнатады және Джеймстен қатты қызғанады.
*Валентин Моргенштерн-зұлым.Бұрын ымырттың аушысы болған,бірақ кейіннен зұлымға айналып кеткен.&lt;ref&gt;themortalinstrumentsmovie.com — фильмнің ресми сайты «Орудия смерти: Город костей» (ағылш.) os-film.ru — фильмнің ресми сайты  «Орудия смерти: Город костей» (орыс.)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>62z2b6wirgb9ygnslmve30fkec0q686</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543242</id>
    <revision>
      <id>3613163</id>
      <parentid>3554593</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T23:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3613163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12156" sha1="q1t85prvxx80u7twq37dklcnfdtrsj9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Қазақша есімі        = Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =

 | Титулы             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің іс басқарушысы]]
 | Ту                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2                = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады    = 11 желтоқсан 2008  
 | Басқаруын аяқтады  = 13 сәуір 2011
 | Ізашары            = [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]
 | Ізбасары           = [[Серік Әбікенұлы Үмбетов|Серік Үмбетов]]
 | Президент          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Басқара бастады_2    = 16 маусым 2003 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 20 наурыз 2004
 | Ізашары_2            = [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов|Темірхан Досмұханбетов]]
 | Ізбасары_2           = [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов|Темірхан Досмұханбетов]]
 | Президент_2          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Титулы_3             = [[Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің]] төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_3                = Символ органов финансовой полиции Республики Казахстан.png
 | Басқара бастады_3    = 20 наурыз 2004  
 | Басқаруын аяқтады_3  = 11 желтоқсан 2008
 | Ізашары_3            = [[Болатбек Ақылбайұлы Бұлғақбаев|Болатбек Бұлғақбаев]]
 | Ізбасары_3           = [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]
 | Президент_3          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Титулы_5             = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]]
 | Ту_5                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_5                = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5    = 30 қаңтар 2002 
 | Басқаруын аяқтады_5  = 16 маусым 2003
 | Ізашары_5            = [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]]
 | Ізбасары_5           = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]
 | Президент_5          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Титулы_6             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] басшысы	
 | Ту_6                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_6                = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_6    = ақпан 1999
 | Басқаруын аяқтады_6  = қаңтар 2002
 | Ізашары_6            = [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]
 | Ізбасары_6           = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]]
 | Президент_6          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Басқара бастады_7    = қазан 1997
 | Басқаруын аяқтады_7  = қаңтар 1998
 | Ізашары_7            = [[Оралбай Әбдікәрімов|Оралбай Әбдікәрімұлы]]
 | Ізбасары_7           = [[Владимир Николаевич Шепель|Владимир Шепель]] (м.а.)&lt;br&gt;[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]
 | Президент_7          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Титулы_8            = [[Жамбыл облысы]]ның әкімі
| Ту_8             = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_8            = Zhambyl province seal.png
| Басқара бастады_8     = қаңтар 1998
| Басқаруын аяқтады_8      = ақпан 1999
| Президент_8          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_8   = [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов|Амалбек Тшанов]]
| Ізбасары_8         = [[Серік Әбікенұлы Үмбетов|Серік Үмбетов]]

| Титулы_9              = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті|Мемлекеттiк мүлiктi басқару жөнiндегi мемлекеттiк комитет]] төрағасы
| Ту_9               = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_9              = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_9       = қазан 1994
| Басқаруын аяқтады_9        = қазан 1997
| Президент_9          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_9          = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]
| Ізашары_9     = Қозыкөрпеш Есенберлин
| Ізбасары_9           = Мақсұтбек Раханов

 | Туған күні           = 10.6.1949
 | Туған жері           = [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.7.2012
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = [[Кеңсай зираты]]
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Ақымбекова Үмітай Қасқатайқызы
 | Балалары             = ұлдары: Нұрбол (1976), Нұрлан (1978—2004)
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Халық шаруашылығы академиясы (1985-1987)
 | Мамандығы            = экономист
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}}
{{!}}{{Назарбаев ордені}}{{!!}}{{Парасат ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!!}}{{Астана медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}}
}}
'''Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев''' ([[10 маусым]] [[1949 жыл|1949]], [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]] — [[27 шілде]] [[2012 жыл|2012]], [[Астана]]) — ірі қазақстандық саясаткер, экономист. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің іс басқарушысы]] (2003–2004, 2008–2011), [[Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі|Қаржы полициясы агенттігінің]] төрағасы (2004–2008), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] басшысы (1998–1999, 1999–2002), [[Жамбыл облысы]]ның әкімі (1998–1999) сияқты жоғары лауазымдар атқарған.

== Өмірбаяны ==
Сарыбай Қалмырзаев 1949 жылы [[Жамбыл облысы]]нда дүниеге келді. [[Дулат]] тайпасының [[Шымыр |Шымыр]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://abai.kz/post/8535&lt;/ref&gt;

Мәскеу экономикалық статистика институтын (1971), КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы халық шарруышылығы Академиясын (1987) бітірген.

=== Еңбек жолы ===
1971-1985 ж. Қазақ КСР Орталық статистика басқармасында экономист, бөлім бастығының директоры, ауыл шаруашылығы статистикасы басқармасының бастығы,

1985-87 ж. Академия тыңдаушысы,

1987-91 ж. Қазақ КСР Орталық статистика басқармасы бастығының орынбасары,

1991-94 ж. Қазақстан Республиксы мемлекеттік комитет төрағасының орынбасары,

1994-97 ж. комитет төрағасы, ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлікті  басқару департаментінің директоры.

1997-98 ж. ҚР Президенті әкімшілігінің  жетекшісі  қызметтерін атқарады.

1998-99 ж. [[Жамбыл облысы|Жамбыл облысының]] әкімі. 

1999 ж. ақпаннан  ҚР [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президенті Әкімшілігінің]] жетекшісі.

2003-04 ж. ҚР Президентінің іс басқарушысы.

2004-08 ж. ҚР Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің төрағасы.

2008-11 ж. ҚР Президентінің іс басқарушысы.

2011-12 ж. ҚР Президенті іс басқармасының «Мемлекеттік резиденциялар дирекциясы» РМК директоры.

=== Марапаттары===
1981 жылы Құрмет белгісі мен медальдармен марапатталған.

=== Дүниеден өтуі ===
Шілденің 27-сінде Қазақстандағы ақпарат агенттіктері «ұзаққа созылған сырқаттан кейін, 64 жасында Сарыбай Қалмырзаев дүниеден өтті» деген хабар таратты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
&lt;ref&gt;Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003 &lt;/ref&gt;

[[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]]</text>
      <sha1>q1t85prvxx80u7twq37dklcnfdtrsj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613164</id>
      <parentid>3613163</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T23:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3613164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12072" sha1="7n46vce7r87cwr355me8a2vipci53aq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Қазақша есімі        = Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =

 | Титулы             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің іс басқарушысы]]
 | Ту                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2                = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады    = 11 желтоқсан 2008  
 | Басқаруын аяқтады  = 13 сәуір 2011
 | Ізашары            = [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]
 | Ізбасары           = [[Серік Әбікенұлы Үмбетов|Серік Үмбетов]]
 | Президент          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Басқара бастады_2    = 16 маусым 2003 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 20 наурыз 2004
 | Ізашары_2            = [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов|Темірхан Досмұханбетов]]
 | Ізбасары_2           = [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов|Темірхан Досмұханбетов]]
 | Президент_2          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Титулы_3             = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің]] төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_3                = Символ органов финансовой полиции Республики Казахстан.png
 | Басқара бастады_3    = 20 наурыз 2004  
 | Басқаруын аяқтады_3  = 11 желтоқсан 2008
 | Ізашары_3            = [[Болатбек Ақылбайұлы Бұлғақбаев|Болатбек Бұлғақбаев]]
 | Ізбасары_3           = [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]
 | Президент_3          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Титулы_5             = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]]
 | Ту_5                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_5                = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5    = 30 қаңтар 2002 
 | Басқаруын аяқтады_5  = 16 маусым 2003
 | Ізашары_5            = [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]]
 | Ізбасары_5           = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]
 | Президент_5          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Титулы_6             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] басшысы	
 | Ту_6                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_6                = Emblem of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_6    = ақпан 1999
 | Басқаруын аяқтады_6  = қаңтар 2002
 | Ізашары_6            = [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]
 | Ізбасары_6           = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]]
 | Президент_6          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

 | Басқара бастады_7    = қазан 1997
 | Басқаруын аяқтады_7  = қаңтар 1998
 | Ізашары_7            = [[Оралбай Әбдікәрімов|Оралбай Әбдікәрімұлы]]
 | Ізбасары_7           = [[Владимир Николаевич Шепель|Владимир Шепель]] (м.а.)&lt;br&gt;[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]
 | Президент_7          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Титулы_8            = [[Жамбыл облысы]]ның әкімі
| Ту_8             = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_8            = Zhambyl province seal.png
| Басқара бастады_8     = қаңтар 1998
| Басқаруын аяқтады_8      = ақпан 1999
| Президент_8          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_8   = [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов|Амалбек Тшанов]]
| Ізбасары_8         = [[Серік Әбікенұлы Үмбетов|Серік Үмбетов]]

| Титулы_9              = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті|Мемлекеттiк мүлiктi басқару жөнiндегi мемлекеттiк комитет]] төрағасы
| Ту_9               = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_9              = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_9       = қазан 1994
| Басқаруын аяқтады_9        = қазан 1997
| Президент_9          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_9          = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]
| Ізашары_9     = Қозыкөрпеш Есенберлин
| Ізбасары_9           = Мақсұтбек Раханов

 | Туған күні           = 10.6.1949
 | Туған жері           = [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.7.2012
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = [[Кеңсай зираты]]
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Ақымбекова Үмітай Қасқатайқызы
 | Балалары             = ұлдары: Нұрбол (1976), Нұрлан (1978—2004)
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Халық шаруашылығы академиясы (1985-1987)
 | Мамандығы            = экономист
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}}
{{!}}{{Назарбаев ордені}}{{!!}}{{Парасат ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!!}}{{Астана медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}}
}}
'''Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев''' ([[10 маусым]] [[1949 жыл|1949]], [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]] — [[27 шілде]] [[2012 жыл|2012]], [[Астана]]) — ірі қазақстандық саясаткер және экономист. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің іс басқарушысы]] (2003–2004, 2008–2011), [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Қаржы полициясы агенттігінің]] төрағасы (2004–2008), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] басшысы (1997–1998, 1999–2002), [[Жамбыл облысы]]ның әкімі (1998–1999) сияқты жоғары лауазымдар атқарған.

== Өмірбаяны ==
Сарыбай Қалмырзаев 1949 жылы [[Жамбыл облысы]]нда дүниеге келді. [[Дулат]] тайпасының [[Шымыр |Шымыр]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;https://abai.kz/post/8535&lt;/ref&gt;

Мәскеу экономикалық статистика институтын (1971), КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы халық шарруышылығы Академиясын (1987) бітірген.

=== Еңбек жолы ===
1971-1985 ж. Қазақ КСР Орталық статистика басқармасында экономист, бөлім бастығының директоры, ауыл шаруашылығы статистикасы басқармасының бастығы,

1985-87 ж. Академия тыңдаушысы,

1987-91 ж. Қазақ КСР Орталық статистика басқармасы бастығының орынбасары,

1991-94 ж. Қазақстан Республиксы мемлекеттік комитет төрағасының орынбасары,

1994-97 ж. комитет төрағасы, ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлікті  басқару департаментінің директоры.

1997-98 ж. ҚР Президенті әкімшілігінің  жетекшісі  қызметтерін атқарады.

1998-99 ж. [[Жамбыл облысы|Жамбыл облысының]] әкімі. 

1999 ж. ақпаннан  ҚР [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президенті Әкімшілігінің]] жетекшісі.

2003-04 ж. ҚР Президентінің іс басқарушысы.

2004-08 ж. ҚР Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің төрағасы.

2008-11 ж. ҚР Президентінің іс басқарушысы.

2011-12 ж. ҚР Президенті іс басқармасының «Мемлекеттік резиденциялар дирекциясы» РМК директоры.

=== Марапаттары===
1981 жылы Құрмет белгісі мен медальдармен марапатталған.

=== Дүниеден өтуі ===
Шілденің 27-сінде Қазақстандағы ақпарат агенттіктері «ұзаққа созылған сырқаттан кейін, 64 жасында Сарыбай Қалмырзаев дүниеден өтті» деген хабар таратты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
&lt;ref&gt;Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003 &lt;/ref&gt;

[[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]]</text>
      <sha1>7n46vce7r87cwr355me8a2vipci53aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көміртек топшасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544548</id>
    <revision>
      <id>3613222</id>
      <parentid>3547640</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3613222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18778" sha1="ipllkiyg2se0fgvsx47vy89wfwi092l" xml:space="preserve">[[File:Көміртек топшасы.png|thumb|Көміртек топшасы]]
'''Көміртек топшасы''' 
Д.И.Менделеев периодтық жүйесінің 5 топтың негізгі топшасында көміртегі С, кремний Si, германий Ge, қалайы Sn, қорғасын Pb және жақында ашылған жасанды радиоактивті элемент флеровий Fl орналасқан. Көміртек топшасындағы элементтер қазіргі кезде пайдалы элементтер болып табылады. 
{| class=&quot;wikitable&quot; &lt;!-- cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; --&gt;
! Химиялық таңбасы  !! C !! Si !! Ge !! Sn !! Pb
|-
!Зарядтық саны
| 6
| 14
| 32
| 50
| 82
|-
!Валент электрондары
| 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;3p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;4p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 5s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;6p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
! Атомның иондау энергиясы R → R&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;, эB
| 11,3
| 8,2
| 7,9
| 7,3
| 7,4
|-
! Салыстырмалы электртерістігі
| 2,50
| 1,74
| 2,02
| 1,72
| 1,55
|-
! Тотықтандырудың дәрежесі
| +4, +2, −4
| +4, +2, −4
| +4, −4
| +4, +2, −4
| +4, +2, −4
|-
! Атом радиусы, нм
| 0,077
| 0,134
| 0,139
| 0,158
| 0,175
|}

==Көміртек ==
Көміртек С -адамзатқа көмір, күйе түрінде ерте заманнан белгілі. 1780 жылы А.Лавуазье көміртектің табиғатын зерттеді. Оған латынша «карбонеум» көмір деген атау 1827 жылы берілді.
Бұл жер қыртысының 0,8 %-ын және атмосфераның 0,03 %-ын құрайды.Көміртегінің жалғыз элемент күйі де,басқа затпен қосылған күйі де пайдалы болып табылады. Гауһар, графит және көмір көміртегінің элементті түрлеріне жатады.Көміртегі литосферада минерал карбонаттары ретінде де кездеседі. Көміртек ағашты ауасыз ыдырату арқылы, органикалық заттардың көмірленуі нәтижесінде түзіледі.
Көміртек II период, IV топтың негізгі топшасының элементі, реттік нөмірі 6. Оның ядросында 6 протон мен 6 нейтроны бар, электрондары да 6. Олар екі қабатқа былай бөлініп орналасады: 1s22s22р2.
Гибридтенуге көміртек атомының төрт орбиталі (бір s және үш р) қатысады. Көміртек атомы үш түрлі болып: sp3,sp2,sp гибридтенеді.
Көміртек бос күйінде алмаз, графит, карбин деп аталатын аллотропиялық күйлерінде кездеседі. Табиғи қосылыстары карбонаттар (СаСО3 • MgCО3 - доломит, СаСО3 -мәрмәр, MgCО3 - магнезит). Байланысқан күйде көмірде, мұнайда, табиғи газдарда кездеседі. Бос күйінде көміртек улы емес, ал оның қосылыстары CO - иіс газы, ССl4 - төрт хлорлы көміртек, CS3 — күкіртті көміртек улы заттар.
Көміртегі қосылыстары күнделікті өмірде әр түрлі кәделерге жарайды. Крахмал, қант, мацлар, витаминдер және протеиндер секілді түрлі тамақ өнідері көміртегі қосылыстарынан тұрады. Қағаз, сабын, косметика, май, сырлар және [[Мақта (дақыл)|мақта]] мата, жүн мата, жібек ,зығыр, вискоза және нейлон секілді тоқыма өндіріс заттарының құрамында да көміртегі қосылыстары кездеседі. Көміртегі қосылыстары ағаш, көмір, алкоголь және жанармай секілді жағармайлардың да құрамында болады.Көміртегі қосылыстарын пайдаланатын басқа заттарға дәрілер мен заласыздандыру құралдары, бояулар, әтір сулар, улы заттар, жарылғыш заттар мен газдар жатады. 

== Кремний ==
Кремний Sі – элементтердің периодтық жүйесінің ІV тобындағы элемент. Тұрақты 3 изотопы – 28Sі, 29Sі және 30Sі бар. Жер қыртысындағымөлшері 29,5%. Табиғатта оттектен кейінгі көп тараған элемент. 
Кремнийді алғаш рет 1811 жылы Гей-Люссак пен Л.Ж. Тенар ашқан. 1824 – 1825 жылдары швед химигі Я.Берцелиус фторлы кремнийді калиймен тотықсыздандырып, ал 1865 жылы орыс ғалымы Н.Н. Бекетов төрт хлорлы кремний мен мырышты әрекеттестіріп жеке бөліп алған.
Кремнийдің түсі күңгірт-сұр, шайырдай жылтыр, салмағы 2,32 г/м3, балқу t 1420С, қайнау t 2600С-қа жуық. Өнеркәсіпте Кремний кремнеземді қыздырып, кокспен тотықсыздандыру, ал таза кремний төрт хлорлы кремнийді мырыш буымен тотықсыздандыру арқылы алынады.
Қыздырғанда сутектен басқа кез келген бейметалмен қосыла алады. Төменгі температурада инертті. Таза кремний темір, мыс, алюминий, қорғасын қорытпаларында қолданылады. Ол мұндай қорытпалардың қышқылдарға төзімді, мықты,электрлік және магниттік қасиеттерін арттырады.
Кремний тау хрусталі немесе кварц (Si02) құрамында болады; ол (Si) қиын балқитын, металдық жылтыры бар, сұр түсті қатты зат. Оның каттылығы алмаздан төмендеу.
Аморфты кремний коңыр түсті ұнтақ, реакцияға түсуі оңай зат.

== Германий==
[[File:Германий.jpg|thumb|Германий]]Германий Ge – элементтердің периодтық жүйесінің ІV тобындағы химиялық элемент.
1871 ж. орыс ғалымы Дмитрий Менделеев элементтердің периодтық жүйесіне сүйеніп, германийдің табиғатта бар екенін (экасилиций деп атаған) болжаған, кейін 1886 ж. немістің химик-ғалымы Клеменс Винклер аргиродит минералы құрамын химиялық талдау арқылы бұл элементті тауып, атын туған елі [[германия]] құрметіне қойған. 
Атомдық нөмірі 32, атомдық массасы 72,59  германий – морт сынғыш, күміс түсті кристалл зат, тығыздығы 5,35 г/см3, балқу температурасы 958,50С, қайнау температурасы 28500С болып келеді. 5 изотопы бар. Табиғатта жеке күйде кездеспейді. Оның негізгі минералдары: германит, аргиродит, рениерит, плюмбогерманит. Германийді өз минералдарынан және түсті металдарды өңдеу, көмірлерді жағу процесінде алуға болады. Ол үшін құрамында германий бар шикізаттарды әр түрлі жолдармен концентратқа айналдырады. 
Германий – өте тұрақты элемент, қыздырса ауада қос тотық қабыршағымен қапталады, галогендермен, күкіртпен әрекеттеседі. Су, сілті, қышқылмен әрекеттеспейді, тек азот қышқылы оны тотықтырып германий оксидіне (GeO2) айналдырады. Германий шалаөткізгіш болғандықтан радио, электр техникасында кең қолданылады, сондай-ақ арнаулы құймалар жасауда пайдаланылады. Таза германий монокристалл түрінде вакуумда алынады. 

== Қалайы ==
Қалайы Sn – элементтердің периодтық жүйесінің ІV-тобындағы химиялық элемент, атомдық нөмірі 50, атомдық массасы 118,69. Қалайы күміс түсті ақ, жұмсақ, иілгіш металл. Балқу t 231,91°С, қайнау t 2240°С. Табиғатта массалық сандары 112, 114 – 120, 122, 124 болатын 10 тұрақты изотопы бар. Жасанды жолмен көптеген радиоактивті изотопы алынған. Жер қыртысындағы салмақ мөлшері 8.10-3%. Қалайы қоршаған орта температурасына байланысты үш түрлі кристалдық модификацияда (түр өзгешелігінде) кездеседі:
1.	кубтық (14°С-қа дейін) – тығыздығы 5,846 г/см3 болатын α - Sn (сұр қалайы);
2.	тетрагональдік (173°С-қа дейін) – тығыздығы 7,295 г/см3 β - Sn (ақ қалайы);
3.	ромбылық (231,84°С-қа дейін) – тығыздығы 6,52 – 6,56 г/см3 γ - Sn.
Қалайы б.з-дан 6000 жылы бұрын белгілі болған. Оны өте ерте кезден-ақ әсемдік бұйымдар жасауда пайдаланған. Қалыпты жағдайда химиялық әсерге төзімді келеді, дымқыл ауада, суда өзгермейді, оның сыртында түзілген жұқа берік қабат Қалайыны одан әрі тотығудан қорғайды. Табиғатта негізінен қосылыс күйінде кездеседі. Маңызды өндірістік минералдары: касситерит, станнин. Өнеркәсіпте қалайыны жоғары температурада қалайылы-тасты (касситерит) көмірмен тотықсыздандыру арқылы алады: SnO2+C=Sn+CO2. Қалайы сұйытылған қышқылдарда баяу, ал концентрлі күкірт және азот қышқылдарында тез ериді. Қалайы көптеген құймалардың құрамына кіреді. Әсіресе қалайының, мыспен құймасы – қола өнеркәсібі мен техникада және әсемдік заттар жасауда кеңінен қолданылады. Балқыған қалайыға темір қаңылтырды батырып алса, оған қалайы жақсы жұғады. Қалайы жалатқан темір тотықпайды. Сондықтан оны кей жағдайларда темір қаңылтырларды қаптауда қолданады. Ол «ақ қаңылтыр» деп аталады. Қазіргі кезде дүние жүзінде өндірілетін барлық қалайының жартысына жуығы ақ қаңылтыр жасауға жұмсалады. Ақ қаңылтырдан консерві қалбырлары жасалады. 
Кәдімгі ақ түсті қалайы 14°С-тан төменгі температурада сұр қалайыға айналып, ұнтақ күйге көшеді. Мұны “қалайының оба ауруы” деп атайды. Қалайы біздің заманымыздан 6000 ж. бұрын белгілі болған, өте ерте кезден-ақ әсемдік бұйымдар жасауда пайдаланылған. Ол қалыпты жағдайда химиялық әсерге төзімді келеді, дымқыл ауада, суда өзгермейді, оның сыртында түзілген жаңа берік қабат қалайыны одан әрі тотығудан қорғайды. Қалайы табиғатта, негізінен, қосылыс күйінде кездеседі. Маңызды өндірістік минералдары: касситерит, станнин. Өнеркәсіпте қалайыны жоғары температурада қалайылы тасты (касситерит) көмірмен тотықсыздандыру арқылы алады: SnO2+ C = Sn +CO2. Қалайы сұйытылған қышқылдарда баяу, ал концентрлі күкірт және азот қышқылдарында тез ериді, көптеген құймалардың құрамына кіреді. Әсіресе, қалайының мыспен құймасы – қола өнеркәсібі мен техникада және әсемдік заттар жасауда кеңінен қолданылады. Балқыған қалайыға темір қаңылтырды батырып алса, оған қалайы жақсы жұғады. Қалайы жалатқан темір тотықпайды. Сондықтан қалайы кей жағдайларда темір қаңылтырларды қаптауда қолданылады. Ол “ақ қаңылтыр” деп аталады. Қазіргі кезде дүние жүзінде өндірілетін барлық қалайының жартысына жуығы ақ қаңылтыр жасауға жұмсалады. Ақ қаңылтырдан консерві қалбырлары жасалады. 

== Қорғасын ==
Қорғасын Pb – элементтердің периодты жүйесінің IV-тобындағы химиялық элемент, асыл металдардың бірі. Реттік нөмірі 82, атом массасы 207, 2.
Қорғасын өте ерте заманнан белгілі, одан жасалған тиын ақша, медальондар ертедегі Египет қазбаларынан көп табылған. Жер қыртысындағы мөлшері 1.6 07 %, ол жеке күйінде кездеседі. Ең маңызды кені- галенит- қорғасын жылтыры PbS; Қазақстандағы кендері Оңтүстік және Шығыс Қазақстанда және Қарағанды облысында. Қорғасын бос күйінде көкшіл-сұр түсті жұмсақ және ауыр металл, оңай балқиды. 
Қорғасынды өндіру үшін, оның рудасын алдымен байытады, одан шыққан концентратта 40-78% қорғасын болады. Концентраттағы қорғасын көбіне полиметаллургия әдісімен алынады. Қорғасын-өнеркәсіп пен техникада кең пайдаланылатын түсті металл. Ол атмосферада коррозия және қышқылдар әсеріне төзімді болғандықтан, химиялык аппапатуралар (әсіресе, күкірт қышқылы өндірісінде) және кабель, оқ, бытыра дайындауда, радиоактив сәулелерінен қорғануда, медицинада кең қолданады.

== Флеровий ==
Флеро́вий Fl- қазіргі уақытта тек жартылай ыдырау арқылы алуға болатын элементтердің бірі. Сол үшін бұл элемент туралы тек болжамдар ғана жазылады.
Балқу температурасы 67 °C,  қайнау температурасы 140°C. Флеровий жеңіл балқитын металдардың ортасында 8 орында, ал жеңіл қанатын металдардан коперницийдан кейінгі 2 орында болады деп күтіледі.
Зерттеу барысында бұл элемент тығыздығы және сырт келбеті жағынан қорғасынға ұқсас екені болжап айтылды. Алайда, кейбір зерттеулер кезінде бұл элемент көміртек топшасына емес инертті газдар топшасына жатады деп болжанған. Себебі оның валент электрондары толық 7p2&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;.
== Әдебиет ==
# Химия: ҰБТ-ға дайындық оқулық-тесті / Ж. Асан, Ж. Ибраева, Қ. Қоржынбаева — Алматы: Шың-кітап, 2013. -123 б.
# Самсонов. Г.В. Силициды и их использование в технике. — Киев, Изд-во АН УССР, 1959. — 204 с.
# Химия: Усманова М.Б., Сақариянова Қ.Н. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2009. - 288 бет.
# Популярная библиотека химических элементов, М., 1977; Лебедев Ю.А., Второе дыхание марафонца, М., 1990.</text>
      <sha1>ipllkiyg2se0fgvsx47vy89wfwi092l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ балеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546917</id>
    <revision>
      <id>3613191</id>
      <parentid>3612846</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Серик Жунусов|Серик Жунусов]] ([[User talk:Серик Жунусов|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2689676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9891" sha1="r0vc1flvugfr3z4ncyap2wutympl45r" xml:space="preserve">'''Қазақ балеті'''- ұлттық [[сахна өнері]]нің бір түрі.

Мазмұны музыкалық [[хореография]]лық образдар арқылы ашылады. [[Қазақстан]]дағы кәсіби [[балет]] өнері 20 ғасырдың 30-жылдары қалыптаса бастады. 1933 жылы [[Қазақ академиялық драма театры]] жанында музыкалық студия құрылды. Осы студия классикалық би өнерін игеру мақсатында М.Арцибашеваның жетекшілігімен балет труппасы қалыптастырылды (1934). Би тілінде көркем бейнеленген қазақ өмірінің, құсбегіліктің көріністерін (&quot;[[Қара жорға]]&quot;, &quot;Келіншек&quot;, &quot;Бүркіт - қоян&quot;) көрермендер тұңғыш рет М.Әуезовтің пьесесын негізге алып, Әли Ардобус қойған &quot;Айман - Шолпан&quot; музыкалық спектаклінде тамашалады. Осы жылы студия негізінде [[Қазақ музыка театры]] (қазіргі академия опера және балет театры) қайта құрылып, оның жанынан балет бөлімшесі (1935) ашылды. Театрдың &quot;Шұға&quot;, &quot;[[Қыз Жібек]]&quot; спектакльдеріне аралаған балетмейстер А.Александров балет студиясының оқу бағдарламасына классикалық би сабақтарын енгізіл, ұлттык қазақ хореографиялық өнерінің алғашқы кәсіби мамандарын тәрбиеледі (Ш.Жиенқұлова, Н.Тапалова, Қ.Қарабалинова, Х.Байзақов, т.б.).

30-жылдардың аяғында Қазақ балеті жеке жанр болып қалыптасты. Тұңғыш ұлттық туынды &quot;Қалқаман - Мамыр&quot; балетінің (24.6.1938) тұсау-кесер қойылымы Қазақ балеті үшін тарихи күн болды (либреттосын жазған М.Әуезов, комп. В.Великанов, балетмейстері Л.Жуков, суретшісі О.Таңсықбаев). 1937 жылы 17 қаңтарда музыкалық театр негізінде [[Қазақ опера және балет театры]] құралды.

40-жылдардан бастап Қазақстанның жас хореографиясы балет классикаларын игере бастады (&quot;Аққу көлі&quot;, &quot;Коппеллня&quot;, &quot;Шопениано&quot;, &quot;Жизель&quot;). Республика балет өнерінің дамуына Куйбышев көшпелі опера және балет театры 2-дүниежүз. соғыс жылдары [[Алматы]]ға КСРО-ның еуропа бөлігіндегі қалаларынан көшіп келген хореографиялық өнерінің артистері игі ықпал етті. Балет мектебінің жаңа жетекшісі А.Селезневтің ұсынысымен оқу бағдарламасына Ленинград хореографиялық училищесінің 9 жылдық оқу мерзімі негіз етіп алынды. 1950 жылы балет труппасының жетекшісі М.Моисеев В.Великановпен бірге &quot;Қамбар - Назым&quot; балетін сахнаға шығарды.

50- жылдардың соңында тұңғыш кәсіби қазақ балетмейстері Д.Әбіровтің келуімен Қазақ балетін дамытудың жаңа кезеңі басталды. Ол классикалық орыс балеті дәстүрлерін сактай отырып, &quot;Қамбар - Назым&quot;, &quot;Қозы Көрпеш - Баян сұлу&quot; секілді эпостық, фольклор мұралардан бастау алатын ұлттық тақырыптардың сахналық шешімін табудың жаңа әдістерін игерді. 1958 жылы [[Мәскеу]]де өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің он күндігіне үлкен театр сахнасында &quot;Достық жолымен&quot; балеті (балетмейстер Әбіров, Р.Захаров) қойылып, астана өнер қайраткерлерінің жоғары бағасын алды. Бұл онжылдықта Қазақ биі сахнасында Р.Тәжиева, А.Бекбосынов, Л.Таганов, И.Манская, [[Райбаев Зәуірбек|З.Райбаев]], [[Сара Ыдырысқызы Көшербаева|С.Көшербаева]], А.Асылмұратов, т.б. бишілер өз өнерлерімен көзге түсті.

60-жылдары &quot;Шопениана&quot;, &quot;Болеро&quot;, &quot;Франческа да Римини&quot; бір актілі балеттерін қойған Райбаев балетмейстер ретінде жемісті еңбек етті. 1974 жылы .Хачатурянның &quot;Спартак&quot; балетінің қойылуы Қазақ балеті өнерінің дамуында үлкен белес еді. Спартак партиясын орындаушы Р.Бапов және қоюшы Райбаев Қазақстан мемлекеттік сыйлығын алды. 70 - 80-жылдары балет сахнасы балетмейстер мен композиторлардың жаңа көркемдік ізденістерінің алаңына айналды. Т.Мыңбаевтың Райбаев қойған &quot;Фрески&quot; балеті (1981) Қазақстан музыкалық-хореографиялық өнері жетістігі болды. Қазақ би өнерінің бай дәстүрлерін қайта жаңғырту, халықтың фольклорлық мұрарасын соны көзқараспен игеру үлгісі комп. М.Тілеубаев қойған А.Серкебаевтың &quot;Ақсақ құлан&quot; балетінде (1975) көрінді. 1978 ж. [[Жанат Күреңбайұлы Байдаралин|Ж.Байдаралин]] қойған [[Сағатов Мансұр|М.Сағатовтың]] &quot;Әлия&quot; балетінде [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова|Ә.Молдағұлованың]] ерлігін бейнелеумен қатар, қазақ қызының бейнесін, тұлға ретінде қалыптасу жолын көркем айшықтауға назар аударды.

80 - 90-жылдары Қазақ балеті үшін тың ізденістерімен сипатталды. Тілеубаев ритм-опера-балет түрінде мүлдем жаңа жанрды игерді. Еліміз тәуелсіздік алған жылдары ішінде жақын алыс шет елдерден шақырумен келген балетмейстерлер ұлттық сахнада бірқатар балеттер қойды (&quot;Мадам Баттерфляй&quot;, 1996, балетмейстерлері Асами Маки мен Киози Меиани; &quot;Корсар&quot;, &quot;Ұйқыдағы ару&quot;, 1991, В.Владимиров).

1991 - 2000 жылдары аралығында Д.Адамова, Д.Фадеева-Нақыпова, Г.[[Гүлнар Юсупқызы Саитова|Саитова]], апалы-сіңілілі Ғаббасовалар, т.б. Қазақ балетінің дарынды мамандары шықты. Елімізде Д.Нақыпов ұйымдастырған хореографтар одағының дәстүрлі халықар. &quot;Дәстүр сыйлығы&quot; балет фестивалі, 'Талша Уланова сыйлығы&quot;, &quot;Қазақстандықтар - әлем балетінің жұлдыздары&quot; атты байқау дар өтті.

21 ғасырдағыдың басы модерн балет және неоклассицизм бағытындағы ізденістерімен белгілі.[[Болат Ғазизұлы Аюханов|Б.Аюханов]] жетекшілік ететін Классик, би ансамблі республикалары балет өміріне 60- жылдары &quot;Алматының жас балеті&quot; би ансамблі атауымен енді. Ұлттық эпос пен фольклорды игеру мақсатында құрылды. Ұжым - камералық, аспаптық және симфониялық музыканы пайдаланады. Көрермендер назарына классикалық әдеби мұраларға негізделген бірнеше қойылым ұсынылды (&quot;[[Гамлет]]&quot;, музыкалық [[Исакова Аида Петровна|А.Исакова]], &quot;Қылмыс пен жаза&quot;, музыкалық [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Д.Шостакович]], т.б.). Аюханов ұлттық жаңа спектакльдерді сахналауға көп үлес қосты.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан өнері]]
[[Санат:Балет]]</text>
      <sha1>r0vc1flvugfr3z4ncyap2wutympl45r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элла Пернелл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>556873</id>
    <revision>
      <id>3613226</id>
      <parentid>3608641</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3618" sha1="he7f75xh5hws7cdo524w4ystrxt6lp3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date = ақпан 2016}} 

'''Элла Пернелл''' (ағыл. ''Ella Purnell''; 17 қыркүйек 1996,  Лондон) –ағылшын актрисасы.

== Өмірбаяны ==
Элла Пернелл Лондонда анасымен бірге тұрып,сол жерде туып, өскен. Форрест атты мектепте және қыздарға арналған лондондық мектепте оқыған. Училась в школе Форрест и лондонской школе для девочек. Сильвии Янг атты театр мектебінде айналысты. 2008 жылы «Друри–Лейн» театрындағы &quot;Оливер!&quot; атты мюзиклда ойнады. 

Оның  актерлік дебюты ең аалғаш рет 2010 жылы өтті. Ол «Найзағайлы жылдар жаңғырығы», «Малефисента» және «Тағылық» атты фильмдардағы рөлер арқасында әлемге танылды. 2016 жылы «Дом странных детей» және «Тарзан» атты оның қатысуымен жаңа фильмдер түсірілмек.

== Марапаттары мен номинациялары ==
{| class=&quot;MsoNormalTable&quot; 
  
   |
'''Жылы'''
   
   |
'''Марапат''' 
   
   |
'''Категория'''
   
   |
'''Жұмыс'''
   
   |
'''Нәтижесі'''      
 
  | rowspan=&quot;7&quot; |
2015
  
  |
Gasparilla International Film  Festival
  
  | rowspan=&quot;7&quot; |
Ең үздік актриса
  
  | rowspan=&quot;7&quot; |
Тағылық
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Hill Country Film Festival
  
  |
Номинация  
 
 |-
  |
Los  Angeles Independent Film Festival Awards
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Myrtle  Beach International Film Festival
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Naperville Independent Film  Festival
  
  |
Номинация  
 
 |-
  |
Richmond International Film  Festival&lt;sup&gt;[5]&lt;/sup&gt;
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Twister  Alley International Film Festival
  
  |
Жеңіс      
 
|}

== Фильмография==
{| class=&quot;MsoNormalTable&quot; 
  
   |
'''Жыл'''
   
   |
'''Қазақша аты'''
   
   |
'''Оригиналдық аты'''
   
   |
'''Рөл'''      
 
  |
2010
  
  |
Найзағайлы  жылдар жаңғырығы
  
  |
''Never Let Me Go''
  
  |
жас Рут  
 
 |-
  |
2010
  
  |
Жолы мәңгілік өмір
  
  |
''Ways to Live Forever''
  
  |
Кайли  
 
 |-
  |
2011
  
  |
Пожиратели
  
  |
''Intruders''
  
  |
Миа  
 
 |-
  |
2011
  
  |
Кэнди
  
  |
''Candy''
  
  |
Кэнди  
 
 |-
  |
2013
  
  |
Пипец 2
  
  |
''Kick-Ass 2''
  
  |
Долче  
 
 |-
  |
2014
  
  |
Малефисента
  
  |
''Maleficent''
  
  |
жас Малефисента  
 
 |-
  |
2014
  
  |
Тағылық 
  
  |
''Wildlike''
  
  |
Маккензи  
 
 |-
  |
2015
  
  |
Кибер-террор
  
  |
''Cyberbully''
  
  |
Меган  
 
 |-
  |
2016
  
  |
Дом странных детей
  
  |
''Miss Peregrine's Home for Peculiar Children''
  
  |
Эмма Блум  
 
 |-
  |
2016
  
  |
Тарзан
  
  |
''The Legend of Tarzan''
  
  |
жас Джейн Портер  
 
 |-
  |
2016
  
  |
Барлық  облыстарға қол жеткізу
  
  |
''Access All Areas''
  
  |
Миа  
 
 |-
  |
2017
  
  |
Саяхат бұл тағайындау
  
  |
''The Journey Is the Destination''
  
  |
Эми  
 
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>he7f75xh5hws7cdo524w4ystrxt6lp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лесото қалалары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557071</id>
    <revision>
      <id>3613240</id>
      <parentid>3072864</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="5zq2y5x4lytkzbu45jqknea25mj9ozb" xml:space="preserve">'''Лесото қалалары''' ([[Ағылшын тілі|ағылш.]]&amp;nbsp;''&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;Cities in Lesotho&lt;/span&gt;'') —  Лесото-ның ірі елді мекендерінің тізімі. Лесото. По данным интернет-сайта ''World Gazeteer'', в Лесото есть 11 городов с численностью более 4 500 человек&lt;ref name=&quot;PAK&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-1&amp;srt=pnan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-129 Lesotho:largest cities and towns and statistics of their population] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130209120730/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-1&amp;srt=pnan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-129 |date=2013-02-09 }}&amp;nbsp;(ағылш.).&amp;#x20;Тексерілген 20 мамыр 2012.&amp;#x20;.&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

== Список городов Лесото ==
[[Сурет:Lt-map.png|right|thumb|215x215px|Города Лесото]]
[[Сурет:KingswayMaseru.jpg|right|thumb|200x200px|Масеру, столица Лесото]]
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;prettytable&quot;

| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFA500&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Города Лесото&lt;ref name=&quot;PAK&quot;/&gt;'''
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; rowspan=&quot;2&quot; | '''Номер п/п''' 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; rowspan=&quot;2&quot; | '''Город''' 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Население'''
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Перепись 1986''' 
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''Оценка 2012'''
|-
| align=&quot;right&quot; | 1. 
| Масеру 
| align=&quot;right&quot; | 109 382 
| align=&quot;right&quot; | 267 559
|-
| align=&quot;right&quot; | 2. 
| Хлоце 
| align=&quot;right&quot; | 9 595 
| align=&quot;right&quot; | 47 894
|-
| align=&quot;right&quot; | 3. 
| Мафетенг 
| align=&quot;right&quot; | 12 667 
| align=&quot;right&quot; | 43 200
|-
| align=&quot;right&quot; | 4. 
| Теятеяненг 
| align=&quot;right&quot; | 14 251 
| align=&quot;right&quot; | 28 142
|-
| align=&quot;right&quot; | 5. 
| Мапуцоэ 
| align=&quot;right&quot; | 20 000 
| align=&quot;right&quot; | 23 481
|-
| align=&quot;right&quot; | 6. 
| Мохалес-Хук 
| align=&quot;right&quot; | 8 526 
| align=&quot;right&quot; | 23 029
|-
| align=&quot;right&quot; | 7. 
| Цгачас-Нек 
| align=&quot;right&quot; | 3 600 
| align=&quot;right&quot; | 18 228 
|-
| align=&quot;right&quot; | 8. 
| Цгутинг 
| align=&quot;right&quot; | 6 000 
| align=&quot;right&quot; | 6 472
|-
| align=&quot;right&quot; | 9. 
| Мокотлонг 
| align=&quot;right&quot; | 3 100 
| align=&quot;right&quot; | 6 379
|-
| align=&quot;right&quot; | 10. 
| Бута-Буте 
| align=&quot;right&quot; | 5 400 
| align=&quot;right&quot; | 5 870
|-
| align=&quot;right&quot; | 11. 
| Таба-Цека 
| align=&quot;right&quot; | 3 300 
| align=&quot;right&quot; | 4 897 
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Елдер бойынша қала тізімдері]]</text>
      <sha1>5zq2y5x4lytkzbu45jqknea25mj9ozb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серафим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557135</id>
    <revision>
      <id>3613232</id>
      <parentid>2402238</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13952" sha1="rbkjewxnw1kgb5o7rka4nijkp3nrs2a" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Серафим''' – ер адмның есімі (монахтардың есімі ретінде де танылған): 

Серафимдер – иудаизм мен христиан дініндегі періштелердің шені.  

Серафим – Ресейдегі [[өзен]], Нангналааханың сағасы.  

== Есімнама ==
* Серафим (1913—1998) — Элладтік [[православие]] шіркеуінің күтушісі, оның «Афиндік және Элладаның Архиепископы» деген титулы бар. 
* Серафим II — Константинопольдік православие шіркеуінің епископі, Константинопольдік патриарх (1757—1761). 
* Серафим Вырицкий (1866—1949) — қасиетті орыс православие шіркеуінің орыс көпесі. 
* Саровский серафимі (1754(немесе 1759)—1833) — [[Орыстар|орыс]] қасиеттісі, киелісі. 
* Серафим (Адамов) (1845—1925) — жаңғыртушы епископ, 1922 жылға дейін Калачеевский епископі, Воронежтік епархияның викариі.  
* Серафим (Александров) (1867—1937) — орыс православие шіркеуінің епископі, Казандық және Свияждік шіркеулердің митрополиті.  
* Серафим (Алексиев) (1912—1993) — Болгар православие шіркеуінің архимандриті, шіркеу жазушысы және ақыны.  
* Серафим (Аретинский) (1812—1886) — орыс православие шіркеуінің епископі, Воронежтік және Задондық архиепископ. 
* Серафим (Белоножко) (туған. 1973) — орыс православие шіркеуінің Беллорус экзархатының Бобруйлік және Быховтік епископі.  
* Серафим (Бонь) (туған. 1959) — гректердің старостильдік Ақиқат-православие шіркеуінің епископі, Киевтің және барлық орыс жерінің митрополиті (2008-жылдан).  
* Серафим (Велицкий) (1872—1927) — [[орыс православие]] шіркеуінің епископі, Маловишерлік епископ, Новгородтік епархияның викариі. 
* Серафим (Гачковский) (1925—1982) — орыс православие шіркеуінің епископі, Алматылық және Қазақстандық епископ. 
* Серафим (Гинис) (туған. 1949) — Константинопольдік православие шіркеуінің архиерейі, Австралия архиепископиясының викариі.  
* Серафим (Глаголевский) (1757—1843) — орыс православие шіркеуінің епископі, Киелі Синодадағы алғашқысы.  
* Серафим (Глушаков) (туған.1969) — орыс православие шіркеуінің епископі, Анадырлық және [[Чукот түбегі|Чукот]]&lt;nowiki/&gt;тік епископ.  
* Серафим (Голубятников) (1856—1921) — орыс православие шіркеуінің епископі, Екатеринбургтық және Ирбиттік епископ.  
* Серафим (Демьянив) (туған. 1953) — Украиндық православие шіркеуінің епископі (Мәскеулік патриархат), Яготиндік епископ, Киевтік епархияның викариі. 
* Серафим (Джоджуа) (туған. 1961) — Грузиндік православие шіркеуінің епископі, Боржомдық және Бакуриандық митрополит. 
* Серафим (Динков) (туған. 1974) — Болгар православие шіркеуінің епископі, Неврокоптік митрополит. 
* Серафим (Домнин) (туған. 1977) — орыс православие шіркеуінің епископі, Пензендік және Нижнеломовтік епископ.  
* Серафим (Дулгов) (1923—2003) —шетелдік орыс православие шіркеуінің епископі, Батыс-Еуропалық епархияның викариі.  
* Серафим (Жемчужников) (1843—1887) — Аксайлық епископ, [[Дон]] епархиясының викариі. 
* Серафим (Загоровский) (1872—1943) — иеромонах, Украиндық православие шіркеуінің жергілікті киелісі.  
* Серафим (Зборовский) (1895—1937) — орыс православие шіркеуінің епископі, [[Ақтөбе]]&lt;nowiki/&gt;лік және Қостанайлық епископ. 
* Серафим (Звездинский) (1883—1937) — орыс православие шіркеуінің епископі, Дмитровтік епископ, шіркеудің киелісі (2000). 
* Серафим (Зализницкий) (туған. 1953) — Украиндік православие шіркеуінің епископі, Сергий атымен схиманы қабылдады.  
* Серафим (Иванов) (1897—1987) — шетелдегі орыс православие шіркеуінің епископі, Чикаголық және детройттік архиепископ. 
* Серафим (Игнатенко) (қайт. 1929) — григориандық бөлінудің қатысушысы, ол жерде оның Белгородтік епископтің титулы болды, 1927 жылға дейін орыс православие шіркеуінің епископі болған. 
* Серафим (Йованович) (1875—1945) — Сербтік православие шіркеуінің епископі, Рашско-Призренттік епископ.  
* Серафим (Киккотис) (туған. 1961) — Александриялық православие шіркеуінің епископі, Зимбабвилік және Анголдық митрополит, Оңтүстік Африканың импертимі және экзархы. 
* Серафим (Кинов) (1819—1896) — Болгар православие шіркеуінің епископі, Сливендік митрополит. 
* Серафим (Кокотов) (1891—1938) — орыс православие шіркеуінің епископі, Томдық епископ. 
* Серафим (Коровин) (1863—1932) — орыс православие шіркеуінің епископі, Ялуторовтік епископ, Тобылдық епархияның викариі.  
* Серафим (Кузьминов) (туған. 1977) — орыс православие шіркеуінің епископі, Камендік және Алапаевтік епископ.  
* Серафим (Кушнерук) (1874 – 1946 кейін) — Украиндық автономдық православие шіркеуінің епископі, Мелитопольско-Тавричтік епископ.  
* Серафим (Лукьянов) (1879—1959) — орыс православие шіркеуінің епископі, Мәскеулік Патриархтың және Батыс Еуропадағы орыс жерінің Экзархы.  
* Серафим (Ляде) (1883—1953) — Берлин және Германия епископі.  
* Серафим (Мелконян) (туған. 1961) — Балтықтық епископ, орыс православие шіркеуінің Калининградтық епархиясының викариі.  
* Серафим (Мендзелопулос) (туған. 1956) — Элладтық православие шіркеуінің епископі, 2003 жылдан бастап пирейлік митрополит. 
* Серафим (Мещеряков) (1860—1933) — орыс православие шіркеуінің епископі, Ставропольдық епископ, жаңартушылықтың бастаушысы болған.  
* Серафим (Никитин) (1905—1979) — орыс православие шіркеуінің епископі, Коломендік және Крутицтік митрополит. 
* Серафим (Остроумов) (1880—1937) — орыс православие шіркеуінің епископі.  
* Серафим (Палайда) (1893—1955) — шетелдегі орыс православие шіркеуінің діни қызметкері.  
* Серафим (Протопопов): 

* Епископ Серафим (Симеон Иванович Протопопов; 1818 — 1891) — Самаралық және Ставропольдік епископ.  
* Архиепископ Серафим (Александр Алексеевич Протопопов; 1894 — 1937) — Елец және Задон архиепископі.  

* Серафим (Райча) (туған. 1973) — орыс православие шіркеуінің иеромонахы. 
* Серафим (Раковский) (туған. 1967) — Украиндық православие шіркеуінің архимандриті, Одесса Рухани Семинариясының ректоры. 
* Серафим (Родионов) (1905—1997) — орыс православие шіркеуінің епископі, Цюрихтік архиепископ, Корсундік епархияның викариі.  
* Серафим (Роуз) (1934—1982) — рухани жазушы.  
* Серафим (Руженцов) (1876—1935) — Ресейлік православие шіркеуінің епископі, жаңғыртушылық бастаушыларының бірі.  
* Серафим (Самойлович) (1881—1937) — Ресейлік православие шіркеуінің епископі.  
* Серафим (Свежевский) (1899—1996) — шетелдегі орыс православие шіркеуінің епископі, Каракасстік және Венесуэльдік архиепископ.  
* Серафим (Сигрист) (туған. 1941) — Америкадағы православие шіркеуінің епископі, Сендайлық және Шығыс-Жапонияның орыс православие шіркеуінің бұрынғы епископі.  
* Серафим (Силичев) (1892—1937) — орыс православие шіркеуінің епископі, Саратовтік архиепископ.  
* Серафим (Соболев) (1881—1950) — Ресейлік православие шіркеуінің епископі, одан кейін шетелдік орыс православие шіркеуінің және 1945 жылдан бастап орыс православие шіркеуінің епископі. 
* Серафим (Сторхейм) (туған. 1946) — Америкадағы православие шіркеуінің епископі, 1990-2010 жылдары Оттавалық және Канадалық Архиепископ титулымен Канадалық епархияны басқарды.  
* Серафим (Тихонов) (1935—2000) — 1978-2000 жылдары Пензендік және Кузнецтік архиепископ.  
* Серафим (Трофимов) (1883—1930) — орыс православие шіркеуінің епископі, Ростовтік епископ, Ярославтік епархияның викариі.  
* Серафим (Тьевар) (1899—1931) — орыс православие шіркеуінің иеромонахы.  
* Серафим (Тяпочкин) (1894—1982) — орыс православие шіркеуінің аархимандриті.Серафим (Цудзиэ) (туған. 1951) — Мәскеу патриархатының Жапон православие шіркеуінің епископі, Сендайлық және Шығыс-Жапония архиепископі.  
* Серафим (Чичагов) (1856—1937) — орыс православие шіркеуінің епископі, 1928 жылдың ақпанынан Ленинградтық митрополит.
* Серафим (Шамшин) (1897—1937) — орыс православие шіркеуінің епископі, Томдық епископ. 
* Серафим (Шарапов) (1878—1959) — Полтавтық және Кременчугтық орыс православие шіркеуінің епископі.
* Серафим (Юшков) (1864—1952) — орыс православие шіркеуінің епископі.

=== Ойдан құрастырылған кейіпкерлер ===
* Серафим — «[[Матрица]]&lt;nowiki/&gt;» кинотриологиясының ойдан шығарылған [[кейіпкер]]&lt;nowiki/&gt;і.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>rbkjewxnw1kgb5o7rka4nijkp3nrs2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэн Билзерян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557449</id>
    <revision>
      <id>3613205</id>
      <parentid>3587046</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9296" sha1="53wxtbc7vlchu23gizphqi32wpxcb9z" xml:space="preserve">[[Сурет:Dan Bilzerian 2013 (cropped).jpg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Дэн Билзерян''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. Dan Bilzerian;  [[7 желтоқсан]] 1980, Тампа, [[Флорида]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[армения|армениялық]] және [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]]  профессионалды покер ойыншысы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dan Bilzerian Arrested at LAX|url=http://www.laweekly.com:80/informer/2014/12/09/dan-bilzerian-arrested-at-lax|accessdate=2025-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230033912/http://www.laweekly.com:80/informer/2014/12/09/dan-bilzerian-arrested-at-lax|archivedate=2014-12-30|work=LAweekly|datepublished=2014-12-09}}&lt;/ref&gt;

== Покерлік мансабы ==
Дэн әйгілі танымалдығын 2009 жылы Покерден өткен жарыста алған. Билзерин жарыста 180 орын алып 36 626 [[АҚШ доллары|АҚШ долларын]] ұтып алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2009 40th Annual World Series of Poker|url=https://archive.ph/JJdo|archiveurl=https://pokerdom.com/|archivedate=2012-09-18|work=Pokerdom}}&lt;/ref&gt; 2010 жылы оны Bluff журналы [[Twitter]]-дегі ең көңілді покер ойыншыларының бірі деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Reader's Choice Nominees: Funniest Poker Twitterer|url=http://www.bluff.com/news/readers-choice-nominees-funniest-poker-twitterer-17193/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004222311/http://www.bluff.com/news/readers-choice-nominees-funniest-poker-twitterer-17193/|archivedate=2013-10-04|work=Bluff|datepublished=2010-12-03}}&lt;/ref&gt;

2011 жылдың қарашасында Билзерян Брэдли Рудерманның мұрагерлері тарапынан сотқа берілді. Сот ісінде покерден ұтқан қаражаттың заңсыз &quot;Понци схемасынан&quot; алынғаны айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tobey Maguire settles poker lawsuit|url=https://edition.cnn.com/2011/11/28/showbiz/maguire-poker-suit/|accessdate=2025-07-08|work=CNN|datepublished=2011-11-28}}&lt;/ref&gt;

2013 жылы қарашада Билзерян бір кеште покер ойнап, 10,8 миллион АҚШ долларын ұтқанын мәлімдеді — бұл ақпарат ресми расталмаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dan Bilzerian Allegedly Wins $10.8 Million in Epic Poker Session|url=https://www.pokerstake.com/news/dan-bilzerian-allegedly-wins-10-8-million-in-epic-poker-session-588992|accessdate=2025-07-08|datepublished=2013-12-04|work=pokerstake.com}}&lt;/ref&gt; Ал 2014 жылы ол жыл бойы 50 миллион доллар ұтқанын айтып, енді кәсіби ойыншылармен ойнамайтынын және бір сессияда ең көп жоғалтқан сомасы — 3,6 миллион доллар екенін айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;I've won $50 million this year&quot; - Dan Bilzerian|url=https://www.pokerstrategy.com/news/world-of-poker/-I-ve-won-$50-million-this-year-Dan-Bilzerian_85745/|accessdate=2025-07-08|work=pokerstrategy.com|datepublished=2014-07-24}}&lt;/ref&gt;

== Кинодағы мансабы ==
Дэн [[Голливуд|Голливудтық]] фильдердің басты рөлдерінде ойнады және кейбір фильмдерді инвестірледі. 

=== Фильмографиясы ===

* 2013 ''—'' Olympus Has Fallen&lt;ref&gt;{{Cite web|title=5 Things You Should Know About 'Instagram Playboy' Dan Da Goat Bielzabub And Why Men Are Envious|url=http://au.ibtimes.com/articles/545279/20140327/instagram-playboy-dan-bilzerian-poker-win-10.htm|accessdate=2025-0708|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140922053255/http://au.ibtimes.com/articles/545279/20140327/instagram-playboy-dan-bilzerian-poker-win-10.htm|archivedate=2014-09-22|work=ibtimes.com}}&lt;/ref&gt;
* 2013 — Lone Survivor&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Actor Sues 'Lone Survivor' Producers After Role Cut|url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/actor-sues-lone-survivor-producers-616876/|accessdate=2025-07-08|work=The Hollywood Reporter|datepublished=2013-08-28}}&lt;/ref&gt;
* 2014 — The Other Woman&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dan Bilzerian Net Worth &amp; Top Things to Know About The Millionaire|url=https://www.latinone.com/articles/7066/20140724/dan-bilzerian-net-worth-top-things-know-millionaire.htm|accessdate=2025-07-08|work=latinone.com|datepublished=2014-07-24}}&lt;/ref&gt;
* 2014 — The Equalizer
* 2014 — Cat Run 2
* 2015 — Extraction
* 2016 — [[Соғыс төбеттері]]

2016 жылы [[Android]] және [[IOS]] тарға оның жаңа ойыны шығады.

== Президенттік кандидатура ==
2015 жылы маусым айында Дэн өзінің тізімін президенттікке өткізді.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://national.suntimes.com/national-world-news/national-politics/7/72/1223175/dan-bilzerian-instagram-playboy-running-president/ | title=Dan Bilzerian, Instagram playboy, is running for president | work=Sun Times | date=2015-06-02 | author=Sutton, Scott | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615195339/http://national.suntimes.com/national-world-news/national-politics/7/72/1223175/dan-bilzerian-instagram-playboy-running-president/ | archivedate=2015-06-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.vcpost.com/articles/71390/20150603/dan-bilzerian-latest-updates-king-of-instagram-president-american-playboy-massive-party-june-24th.htm | title=Dan Bilzerian Latest Updates: King of Instagram runs for President? American playboy to throw massive party on June 24th | work=Venture Capital Post | date=2015-06-03 | access-date=2015-07-03 | archive-date=2019-06-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190630042922/https://www.vcpost.com/articles/71390/20150603/dan-bilzerian-latest-updates-king-of-instagram-president-american-playboy-massive-party-june-24th.htm | deadlink=no }}&lt;/ref&gt;

== Армения азаматтығын алуы ==
2018 жылғы 28 тамызда Дэн Билзерян өзінің ағасы Адам және әкесі Полмен бірге Арменияға барып, осы елдің азаматтығын қабылдау рәсімінен өтіп, Армения Қарулы Күштерінің қатарына қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=‘King Of Instagram’ Gets Armenian Citizenship|url=https://www.azatutyun.am/a/29455833.html|accessdate=2025-07-08|work=azatutyun.am|datepublished=2018-08-27}}&lt;/ref&gt;

Сол сапар барысында Билзерян Таулы [[Таулы Қарабақ Республикасы|Қарабахтағы Арцахқа]] да барып, атыс тирінде қару атып көрді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Baku Summons U.S. Diplomat Over Bilzerian Visit To Karabakh|url=https://www.azatutyun.am/a/29474631.html|accessdate=2025-07-08|work=azatutyun.am|datepublished=2018-09-06}}&lt;/ref&gt; Бұл әрекетіне байланысты Әзірбайжан билігі АҚШ-қа ресми наразылық нотасын жолдап, Бакудегі АҚШ істері уақытша сенімді өкілі Уильям Гиллді Сыртқы істер министрлігіне шақырды. Кейін Баку соты Билзерянға қарсы тұтқындау туралы ордер шығарып, оны халықаралық іздеу тізіміне енгізді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2020 жылы Дэн Билзерян мен оның отбасы мүшелері [[Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)|Таулы Қарабахтағы екінші соғыс]] кезінде Армения мен Арцахты қолдау мақсатында «Armenia Fund» қайырымдылық ұйымына 250 000 АҚШ долларын аударды. Ол бұл әрекетін &quot;Әзірбайжан армян халқына шабуыл жасауды жөн көргеніне қатты көңілім қалды&quot; деп түсіндірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://asbarez.com/197293/dan-bilzerians-family-pledges-250000-to-armenia-artsakh/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201004070504/http://asbarez.com/197293/dan-bilzerians-family-pledges-250000-to-armenia-artsakh/|archivedate=2020-10-04|title=Dan Bilzerian’s Family Pledges $250,000 to Armenia, Artsakh|accessdate=2025-07-08|work=asbarez.com|datepublished=2020-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:7 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1980 жылы туғандар]]
[[Санат:Тампада туғандар]]
[[Санат:АҚШ кәсіби покер ойыншылары]]
[[Санат:АҚШ президенттігіне үміткерлер (2016)]]</text>
      <sha1>53wxtbc7vlchu23gizphqi32wpxcb9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ставрикозавр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557791</id>
    <revision>
      <id>3613231</id>
      <parentid>2408328</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2690" sha1="6okt4skvhze21yins2l8v1gomg2ncxh" xml:space="preserve">'''Ставрикозавр''' ({{Үлгі:Lang-la|Staurikosaurus}}) — өткен [[триас дәуірі]]нің тероподтарының монотипті түрі, Herrerasauridae тұқымдасы.  ''Stauriko''s''aurus pricei'' тұқымының бірден-бір түрі.

== Атауының пайда болуы ==
&quot;Ставрикозавр&quot; динозаврының тектік аты Оңтүстік крест шоқжұлдызы атауымен байланысты. Бұл Оңтүстік крест шоқжұлдызы [[Бразилия|Бразилияның]] елтаңбасында бейнелеген және тек қана[[Оңтүстік жарты шар| Оңтүстік жарты шарда]] көрінеді. Динозаврлардың сирек кездесетін түрлері Оңтүстік жарты шарында анықталған. Түр-тұқымы аты - &quot;pricei&quot; бразилияның палеонтологы Л. И. Прайсқа ([[Ағылшын тілі|ағылшында]] Llewellyn Ivor Price) арналған. Ол ставрикозаврдың сүйектерін тапқан.

== Сипаттама ==
225 млн. жыл бұрын Ставрикозавр жоғары [[триас дәуірі]]нің карний ғасырда тұрды. Оның ұзындығы - 2,25 м, биіктігі - 80 см және салмағы - 30 кг. Ставрикозаврдің табылған сүйектері толық емес: омыртқаның үлкен мүшесі, аяқтың фрагменттер және төменгі жақ табылған. Ставрикозаврдің реставрациясы болжауға сүйеніп орындалды. Диназавр дәуірінің таңында күрделі және тар шеңберде мамандандырылған ағзаға ие бола алмаған. Сондықтан ставрикозаврды әдетте жай артқы мен алдыңғы аяқтарның бес саусақпен бейнеледі. Бірақ табылған фрагменттер жорамалдауға жеткілікті, ставрикозавр әжептәуір жүйрік [[жыртқыш]] болды.  
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Human-staurikosaurus size comparison.svg|Ставрикозаврдың адаммен салыстырғандағы бойы
Staurikosaurus DB.jpg|Ставрикозавр және ринхозавр Paradapedon
Staurikosaurus BW.jpg|Staurikosaurus pricei
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Динозаврлар]]</text>
      <sha1>6okt4skvhze21yins2l8v1gomg2ncxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анже университеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558209</id>
    <revision>
      <id>3613244</id>
      <parentid>3573565</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2452" sha1="76fuzwfokc6nzpp63b03ki3u4w7g8kp" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}}
'''Анже университеті- француз университеті, Нанта академиясына жатады. 1971 жылы ашылған.'''

== Тарихы ==
Университет тарихы орта ғасырда басталады,Франция королі Карл V өз жарлығымен құқық,теология және медицина университетінің негізін қалайды. 1462 жылы рим папасы Евгений IV ресми түрде мойындайды.1875 жылы университет атауы Батыс Католиктік Университеті болып өзгереді.1971 Анжеде заманауи университет құрылды ғылыми университет орталығы базасында,технологиялық университет институты, заңды университет колледжі,филологиялық университет колледжі. Осылай Анжеде екі университет бар: мемлекеттік Анже Университеті және жеке меншік Батыс Католикалық Университеті

== Құрылымы==
Анже университетінде 6 факультет, технологиялық институт және де инженерлік мектеп бар.

'''Факультеттер:'''
* Тіл,филилогия және гуманитарлық ғылым факультеті.
* Құқық,экономика және басқару факультеті.
* Нақты ғылым факультеті.
* Медицина факультеті.
* Фармацевтика және денсаулық инженерия факультеті
* IMIS-ESTHUA-ITBS Институты техникалық қызмет көрсету, жылжымайтын мүлік және қауіпсіздік саласындағы жоғары білім, туризм және мейманханалық бизнес, инженерия туризм, ғимараттарды және қызмет көрсету саласы&lt;br&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.univ-angers.fr/ Университет Анже]

[[Санат:Алфавит бойынша университеттер]]</text>
      <sha1>76fuzwfokc6nzpp63b03ki3u4w7g8kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уэллсли колледжі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558331</id>
    <revision>
      <id>3613211</id>
      <parentid>3241030</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5343" sha1="n3htx1znz1i43exatfkxz2qj7pvv3nk" xml:space="preserve">&lt;div&gt; &lt;nowiki&gt;{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;br&gt;
'''&lt;/div&gt;'''Уэллсли колледжі''' — қыздарға арналған либералды өнер колледж 1875 жылы ашылды. Колледждің миссиясы « әлемге әсері тиетін, әйелдерге арналған либералды өнер саласында жақсы білім беру». Колледж ұраны «Non Ministrari sed Ministrare» миссияны сипаттайды.&lt;br&gt;

Массачусетс штатындағы Уэллсли қаласында орналасқан. Колледжде оқу 4 жылға жалғасады. Колледжді бітіргенде бакалавр сатысындағы диплом беріледі. Бұл мекеме 7 апалы-сіңілі тобына кіреді. Сомен қатар бұл колледжде 2300 ге жуық студент білім алуда.

1 топта 12-14 студенттен құралады. Білім еруше мұғалімдердің саны мен студенттердің саны 9:1 қатынасындай. Кітапхана қорында 1,5 миллионнан аса кітаптар, газеттер, журналдар, каратлар және т.б бар.

Колледжде арнайы жоба бар. Ол жоба белгілі бір себеппен кейбір  оқыған  әйелдерге бакалавр дипломын бере алмайды.

Бұл колледж Массачусеттік технологиялық институтімен бірге зерттеліп, Бенсон Снайдердің «Скрытая университетская жизнь» жұмысында « бұл колледж талаптарға сай келмейді, соңғы уақытта студенттердің ойлау қабілеті мен шығармашылық жағынан дамуын тежейді»

Ұзақ уақыттан бері Уэллсли колледжін бітірген көп әйел адамдар, өмірлік жолында сәтті мансапқа қол жеткізді басқа оқу орындарына қарағанда.

== Дәстүрлері ==
[[Сурет:Wellesley_College_Tower_Court.jpg|right|thumb|300x300px| Уэллсли колледжі]]
Басқа да көптеген колледждер сияқты, және жеті апалы-сіңілі тобының, атап айтқанда, Уэллсли колледжінің көптеген дәстүрлері бар. Әрбір күзгі семестрде Гүл жексенбі деп аталатын іс-шара өтті. Жоғарғы курс студенттер 1 төменгі курс студенттерін «сіңілілері» секілді қарсы алады. Таңертең жоғарғы курс студенттер төменгі курс студенттеріне гүл сыйлайды. Қазіргі таңда бұл мерекені өткізу формасы айтарлықтай өзгерді. Бұл іс-шарада өлеңдер және хор оқып, президенттің сөздерінде және колледж декандары болады.Сонымен қатар, көптеген діни топтардың өкілдері өздері үшін қасиетті кітабынан үзінді оқып беріп отырды.

Әрбір бітіруші түлектер кампусқа ағаш отырғызу дәстүрі де бар. Ағаштар барлық кампус жерінде өсіп, тамыр жағына тас тастап оған бітіру жылын жазып қояды.

Тағы бір дәстүр «баспалдақтағы ән» болып табылады және бір жыл ішінде бірнеше рет кездеседі. Бітіруші түлектер өздері арнайы бір түсті киіп шіркеудің баспалдағында ән салады.Әндер арасында бір-біріне сәлем айтып, тілек тілеп айқайлап тұрады.

Және де әрбір күзде, түнде студенттер көл күнін тойлайды. Бұл сәтті студенттер өлең астында би билеу арқылы өтеді және бұл колледждің радиостанцияда ойналады.


== Танымал өнерде ==

=== Әдебиетте ===
Уэллсли колледжінің түлегі Мэри Хадсон-Джерома Сэлинджера «Человек, который смеялся» атты ертегінің кейіпекерлерінің бірі.

=== Кинода ===
«Мона Лизаның күлкісісі» атты фильмі Уэллсли колледжінде өрбиді.

== Тағы қараңыз ==
* Элис Палмер — бывший президент колледжа.
* [[Владимир Владимирович Набоков|Владимир Набоков]] — бывший преподаватель колледжа.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>n3htx1znz1i43exatfkxz2qj7pvv3nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйет мешіті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558677</id>
    <revision>
      <id>3613030</id>
      <parentid>3612958</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Бекзат Қаржау|Бекзат Қаржау]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3593709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="tju68252x663gfmug98nsbng1fuacm7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

== Орналасуы ==
Қостанай облысы, Таран аудандық &quot;Әйет&quot; мешіті

== Әйет мешіті ==
Таран аудандық мешітінің орналасқан жері: Қостанай облысы,Таран ауданы, Таран селосы, Советская көшесі 58 үй. Индекс: 111700 тел: 8 - 71436 3-64-77. Таран аудандық мешітінің сипаттамасы: бұрынғы кинотеатр ғимараты толықтай мешітке сәйкестендіріле қайта жөндеуден өтіп, 1999 жылдың қараша айында пайдалануға берілді. 

Мешіт жерінің жалпы көлемі – 0,2038 га. Мешіт ғимаратының көлемі – 291.0 шаршы метр. Сыйымдылығы – 300 орындық. Ғимараттың биіктігі – 6м 30см. Көлемі – 1658. Сәулеттік сипаты - екі мұнара, бір күмбезді. Мешіт іші қолдан жазылған және дайын түрдегі аяттармен безендірілген. Күмбездің биіктігі – 4м., диаметрі - 6м.; Екі мұнараның биіктігі – 6м. Мешіт ауласында шаруашылық заттар қойылатын шағын үй орналасқан көлемі – 38.9 шаршы метр. Қосымша отын жабдықтары қойылатын үй-жай бар, көлемі-141.2 шаршы метр.

== Сілтемелер ==
* http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/meshetkaz003.html

[[Санат:Қазақстан мешіттері]]</text>
      <sha1>tju68252x663gfmug98nsbng1fuacm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сынни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558722</id>
    <revision>
      <id>3613221</id>
      <parentid>3458398</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="r977zrpz8yht4rn92a386j8m428lbkz" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}}&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;'''Ли Сын Хён''' (хангыль: 이승현; 1990 жылы 12 желтоқсанда туған),  сонымен қатар Сынни (хангыль: 승리; аудармасы: жеңіс) сахналық есімімен аты шыққан  Оңтүстік Кореялық поп-орындаушы, [[биші]], [[актер]], музыкалық продюсер және композитор. Көбінесе [[Big Bang]] тобының мүшесі ретінде танымал.  Бұл ұжымға қослмастан бүрын, Кванджу қаласының би тобының мүшесі болған. Ең алғаш рет телевизияға  Let’s Cokeplay: M.Net Battle Shinhwa шоуында шықты, ол жерде кореялық атақты топ Shinhwa «екінші Shinhwa» ерелер тобына мүше болуға лайықты таланттарды іздестірген болатын. Сыннидің биші ретіндегі қабілеті мойындалып, жақсы пікірлерге ие боланымен, вокалдық білімнің жетіспегендігінен жарыстан шығып қалды. Кейінірек оны YG Entertainment-тің агенттерінің бірі іздеп тауып алып агентікке шақырды, содан ол  Big Bang тобына қосылды. Дегенмен топ енді құрылы жатқан кезде, Сынниді топ мүшелерінің қатарынан алып тастады, бірақ оған екінші мүмкіндік берілді. Және де ол осы мүмкіндікті дұрыс қолданып, YG Entertainment-тің бас директоры Ян Хен Сокқа жақсы әсер қалдыра алды, сонымен 2006 жылы BIGBANG тобында дебюті болды. 

== Мансап жолы ==
Негізгі мақала: [[Big Bang|https://kk.wikipedia.org/wiki/Big_Bang {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311053139/https://kk.wikipedia.org/wiki/Big_Bang |date=2016-03-11 }}]]

== Дискография ==

=== Синглдар ===
The Next Day&quot; (Сыннидің соло синглы) (2008)

&quot;Strong Baby&quot; G-Dragon-ның қатысуымен (2009)

&quot;VVIP&quot; (Сыннидің соло синглы) (2011)

=== Мини-альбомдары ===
VVIP (2011)

Let’s Talk About Love (2013)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>r977zrpz8yht4rn92a386j8m428lbkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаңақорған ауданы ескерткіштері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567699</id>
    <revision>
      <id>3613199</id>
      <parentid>2543144</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3613199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6971" sha1="cvpzbljpvhnfefkhy6gfajrn6ckhj9z" xml:space="preserve">{{Қатысушы зертханасы}}
&lt;!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ  --&gt;
                Жаңақорған ауданындағы көне есекрткіштер 
'''Жаңақорған ауданы''' — [[Қызылорда облысы]]ның оңтүстік-шығысындағы әкімшілік бөліктік(аудан).
==Сауран ескерткіші==
Сауран ескерткіші туралы Х ғасырда-ақ айтыла бастаған. Араб тарихшысы Әл – Макдиси  «Сауран - жеті қабат дуалмен қоршалған ірі қала. Оның ішінде рабат мешіт бар. Ол оғыздар мен қиматтар үшін шекаралық қорған» деп жазған. Зерттеушілер Сауран күмбездерінің Болгар құрылыстарымен байланысы барын айтады. Бұл ескерткіш туралы В.М.Флоринский өзінің еңбектерінде анық жазып «Сауранда сақталған күмбездердің биіктігі жеті кез. Оның жанынан шамамен 16 футтай жерде құлаған бір күмбездің орны бар». Сауран қаласының кіре берісінде екі мұрнара болған. Бірі 1877 жылы, екіншісі 1901 жылдар шамасында құлағанға ұқсайды. Археолог П.Лерхтың қосынында болған ротмистр М.К.Приорев 1866 жылы Сауран қамалын, ондағы мұнараларды суретке түсірген. Бұл екі сурет «Түркістан альбомында» жарияланған.
==Төлегетай мавзолейі==
Төлегетай найман руының Ақсопыдан тараған батыр. Сүйінішұлы Төлегетай мазары Жаңақорған теміржол стансасынан  25 – 30 шақырымда. Қылышты ара қорымында. Ойрат – жоңғарлар мен соғысқан батыр. Көп жылдар бұрын мавзолей бүлінген. Төлегетай мазары төрт бұрышты ені мен ұзындығы бірдей жасалынған.  Кірер есіктегі босағалар биіктеу өрілген. Мавзолей ішінде Төлегетай қабірі бар, қарсысында балбал тас қойылған. Төлегетай Қылышты әулиенің күйеу баласы болғандықтан әулиенің қасына жерленген. Ел азаматтары мен ұрпақтары бас болып, жақын жылдарда жаңадан мавзолей тұрғызды. Кесененің ауданы 6x6 м, биіктігі 4 м.  айналасына қамыс өскен.  Төлегетай бабаны кейде Төлек ата деп те атаған.
==Қарасопы мавзолейі==
Қарасопы мавзолейі (мазары Т.Д.)  XVII ғ. Салынған ескерткіш. Бұл мавзолейді Айқожа ишанның баласы салған. Мавзолейдің сегіз айқышты, қас бетінің үсті негізгі қабырғадан биік өріліп, күмбезі, қабырға карниздері де өрнектелген. Мавзолей жанында Қарасопы әулиенің қабіріқойылған. Жаңақорған бес ш, биіктігі – 9 м.  1982 жылы мемлекеттік тізімге алынып, паспорт берілген.
==Жаңақорған қорғаны==
Жаңақорған бұрынғы Дінқорған және Шепқорған маңынан жаңадан салынғандықтан Жаңақорған аталған. Қоқан ханы салдырған қорғанның (1803 – 1806 ж) бүгінде орны жатыр. Жаңақорғанның бастапқы аты Ордакент. Бекініс төртбұрышты қорғанмен қоршалған. Қамал саз балшықтан тұрғызылған, айналасы ормен қоршалған. Қамалды Ресей патшалығы 1863 басып алды. Осы бекініс атымен Жаңақорған ауданы аталған.
==Қатынқамал үңгірі==
Қатынқамал аталған үңгір көп құпиясын ішіне тартқан. Қаратаудың етегінде кешегі Жоңғр мен Қазақ арасындағы алапат соғыс кезінде балалар мен әйелдерді бір жерге жинап, Алладан тілеу тілегендердің зарын қабыл алғандай үңгір пайда болып,  соған тығылғандар аман қалыпты дейді қариялар.
==Жаңақорған бекінісі==
Жаңақорған бекінісі шамамен 1815 – 1816 жылдары қаланған.  Қорған бұрынғы қалашық орнына салыныпты.  1845 жылы қыпшақ Тұрғанбай датқа бас болып, Жаңақорғанды қоқандықтардан басатқаны мен қайтадан қоқандықтарқайтарып алады.  1858 – 1860  жылдарда ғана орыстар түпкілікті қоқандықтардан бекіністі тартып алды.
==Құмиян қалашығы==
Құмиян қалашығы орта ғасыр ескерткіші. Сырдария өзенінің сол жағалауында, Келінтөбе ауылынан 10 – 12 шақырымда. Бүгінде қала құлап, үйіндіге айналған. Қамал төртбұрышты болып келген, қазіргі қала биіктігі 4 – 5 м. болады.
==«Мәжит ата» мешіті==
2013 жылы Жаңақорған ауданындағы «Ақсуат» ауылында «Мәжит ата» атындағы мешіт салынды. Мәжит Мырзахметұлы, атақты Айқожа ишанның немересі, діни сауатты, елге сыйлыболған кісі. Мешіт күйдірілген кірпішпен өрілген, қас бетінде көрнекті екі мұнара, мешіт төбесі күмбезделіп, ай белгісі қойылған. Мешіттің айналасы қоршалған.     
== Әдебиет ==
* Сыр Еліндегі ескерткіштер — Тынышбек Дайрабай, Молдабек Ахметов

[[Санат:Жаңақорған ауданы]]</text>
      <sha1>cvpzbljpvhnfefkhy6gfajrn6ckhj9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макраме (өрнектеп тоқу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>569972</id>
    <revision>
      <id>3613197</id>
      <parentid>2509611</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9334" sha1="m3cc19hynswadf0ncf8iu6bcpl2xum4" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;«Шаңырақ» үй-тұрмыс энциклопедиясы – Р.Н. Нұрғалиев.&lt;/ref&gt;{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Макраме(өрнектеп тоқу)''' – белгілі ретпен орналасқан әр түрлі түйіндердің көмегімен тоқу. Түйін тоқу арқылы әр алуан өрнек шығаруға болады. Тоқу үшін әр түрлі жуандықтағы жіптер, баулар, таспалар пайдаланылады. Ұсақ бұйымдарды әбден ширатылған жіңішке жіптерден тоқиды. Тоқу үстінде керамикалық, ағаш және моншақтар мен сақиналарды қолдануға болады. Бір затқа іліп қойып немесе арнаулы тоқу жастығын пайдаланып тоқуға болады. Жұмыс жастығын (размері 50 * 3* 10 ) поролоннан немесе қалың резинадан оңай жасап алуға болады. Мұны матамен қаптайды. Дайын жастықты ағаш тұғырыққа желімдейді, қағып кереді және бекітеді. Тоқуды бастамас бұрын керіліп тұратындай етіп арқан жіпті түйреуішпен жастыққа түйреп қояды. Оған өріс жібін іледі де, бұйымды тоқиды. Кейбір түйіндерді жасауда (мысалы, бұршақ) темірден жасалған шағындау тоқыма ілмек қажет. 
Жұмыс барысында 3 жіпті: тоқу үшін жіпті бекітіп қоятын арқау жіпті (мұның орнына тақтайша, шығыршық пайдалануға да болады); түйіндерді байлайтын түйін және түйін түйетін өріс жіптерін ажырата білу керек.

== Жіпті репс түйінмен шалу ==
Жіпті бірінші әдістегідей етіп шалады. Сосын өріс жіпті арқау жіптің жоғарғы жағынан шалып алып, ұшын ілмектен өткізеді де, түйген түйіндердің жан-жағынан әр жіптен бір-бір орам жасайды. 

== Жалпақ түйін ==
Жалаң қабат түйінді оңға сол жақтағы өріс жібін түйін жіптің үстіне, оң жақтағы өріс жібін сол жақтағы жіптің үстіне салады. Одан кейін түйіннің астынан өткізіп, сол жақтағы өріс жібінің үстінен суырып алады. Сол жақтағы жалаң қабат түйін – оң жақтағы өріс жібін түйіннің үстіне, сол жақтағы өріс жібін оң жақтағы өріс жібіне салып, түйіннің астынан өткізеді де, оң жақтағы өріс жібінің үстінен суырып алады. Оң және сол жалаң қабат түйіндерді қайталау арқылы еспе бау жасауға болады. 

== Қос түйін ==
Оңнан жалаң қабат түйін, содан кейін – солдан жалаң қабат түйін жасайды. Қос түйінді қайталаудан жалпақ бау жасалады. Жалпақ бауды бірнеше жіптен де тоқуға болады, үлгіде (түйін ішінде немесе онымен қатар) сандақ белгіде  (жіп саны) қойылады. Мысалы, 1-3-1 (түйінді 5 жіптен жасайды: 3-түйін жіп және жан-жағынан бір-бірден өріс жібі).

== Репс түйін. ==
Оң жақтағы түйін жіпті оң қолмен алып, өріс жібінің үстінен ұстайды. Сол қолмен өріс жібін ұстап, түйін жіпті айналдыра орайды. Түйінді тағы бір рет қайталайды. Сол жақтағы түйін – жіпті сол қолмен алып, өріс жібінің үстінен ұстайды. Оң қолмен өріс жібін ұстап, түйін жіпті айналдыра орайды. Түйінді тағы бір рет қайталайды. Тұтас жібек жіптегі әр түрлі тоқу жібінен жасалған бірнеше репс түйін брида құрайды. Ол түйін жіпті көлденең ұстаса – көлденең, егер оны бұрыштата ұстаса – еңкіш болуы мүмкін. 

== Ілмек түйін ==
Өріс жібін түйін жіпке салады. Оны түйіннен өткізіп, өріс жібінің сыртынан тартады.

== Шынжыр түйін ==
Ілмек түйінді оңнан және солдан алады. 

== «Ұлу қабыршағы» ==
Екі қос тегіс түйін (1-2-1); төрт еңкіш брида. Түйін дөңес болып шығуы үшін шеткі екі бриданы керіп, ортаңғы екеуін солкүйінде қалдырады. Бриданың астынан екі қос тегіс түйін жасайды(1-2-1). 

== «Бұршақ»  ==
Тегіс қос түйіндерден тұрады. Төрт қос тігіс түйіннен бау жасайды. Түйін жіптерді жоғары қайырып, оларды баудың үстіндегі түйін және өріс жіптерінен өткізеді. Бұдан соң түйін жіптерді баудан шығршық жасалатындай етіп тартады. Бауды жалаң қабат тегіс түйінмен бекітеді. Баудағы қос қабат түйіндердің саны үлгіде цифрлармен көрсетілген. 

== Шашақтар ==
Шашақтарды орау қосымша жіптен жасайды. Оның бір ұшы ұзын, екінші ұшы қысқа болатындай етіп орналастырады. Қысқа жағының ұзындығы орамның ұзындығымен тең, 5-7 сантиметр қосымша болуы керек. Жіпті шашақ жасайтын бір буда жіпке төменнен қайырылатындай, ал ұштары жоғары қарайтындай етіп орайды. Қысқы шағын және шашақ жасайтын бір буда жіпті ұзын жағымен жоғарыдан төмен қарай орайды. Орам жіптің қайырылған жеріне 1-2 сантиметрдей жетпеуі керек. Жіптің қалған ұштарын ілмектен өткізіп, ілмекті қысқа ұштан жоғары қарай тартып орамды бекітеді. 

== Сумка ==
Жуандығы 2,5 мм келетін 234 метр бау мен диаметрі 1  сантиметр 4 металл шығыршық дайындайды. Сосын әрқайсысы 5 метрден 46 жіп; ұзындыы метр жіп және ұзындығы 70 сантиметр 3 жіп кеседі. Әуелгі үлгі бойынша сумканың бауын жасайды: 2 шығыршық алып, оны бір-бірінен 25 сантиметр қашықтықта жұмыс жастығына бекітеді(1). Шығыршықтың біреуіне ұзындығы 5 метр жіптен ілмек өткізіп, оның екі ұшын екінші шығыршыққа тартады. Сөйтіп арасындағы жіп 8 қабатқа жеткенше шығыршықтарды жіппен орайды. Жіптің қалған екі ұшынан бір шығыршықтан екіншісіне дейін (2) тегіс бау (1-8-1) тоқиды. Ұзындығы 1,5 метр қосымша жіп алып, оны екі қабаттайды, оған репс түйінмен әрқайсысының ұзындығы 5 метрден 44 жіп өткізеді. Арқау жіптердің ұшын шығыршыққа бекітіп, сумканы айналдыра тоқиды. Бастапқы бриданың астынан ұзындығы 70 сантиметр қосымша жіптен  2–бриданы тоқиды. Бұдан соң сумканы үлгі бойынша жасайды. Жұмыс біткен соң сумканың ішкі жағын аударады. Қарама-қарсы жақтардың жіптерін жәй түйіндермен жалғап инемен тігеді, артық қалған жіптерді кесіп тастайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>m3cc19hynswadf0ncf8iu6bcpl2xum4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Борис Михайлович Степанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>571668</id>
    <revision>
      <id>3613229</id>
      <parentid>3584493</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="3h4jgu4yowfh0543h40k8zoeblj1sp0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}}&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;'''Степанов Борис Михайлович''' (24.05.1910- 24.06.1990)- [[ядролық физика]], [[Электрвакуумдық приборлар|электрвакуум]]&lt;nowiki/&gt;дық және импульстық өлшеу жүйелерінің саласында танымал кеңестік [[ғалым]], Қоғамның [[еңбек]] сіңірген қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1910 жылы Петербург қаласында дүниеге келген. 1935 жылы [[Санкт-Петербург|Ленинград]] физика- механикалық институтты аяқтаған.

1934-1960 жылы АН КСРО [[химия]]&lt;nowiki/&gt;лық [[институт]]&lt;nowiki/&gt;ында инженер қызметінен электрвакуумдық зертхананың бастығының дәрежесіне дейін жұмыс істеген. 

1941 жылы «[[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|жұмысшы- шаруа Қызыл Әскері]]&lt;nowiki/&gt;не» шақырылған болатын. Ленинградтық майданда 37418 әскери бөлімде [[Пиротехника|пиротехник]] қызметін атқарған. 1943 жылдың сәуірінде Ленинградтық 01754 әскери бөлімінде оқ- дәрілерді сақтау бөлімінің бастығы болып және [[капитан]] қызметін атқарып жүрді.

Қоршаудан шыққаннан кейін Ленинград қаласынан [[мина]]&lt;nowiki/&gt;ны алу үрдісіне қатысты. 

1945-1960 жылдары әртүрлі өлшеу тәсілдерін және құралдарын өңдеп шығарды. Олар ядролық және термоядролық жарылыстарын сүйемелдеуге, қару- жарақтарды өңдеуге, [[физика]] саласында зерттеу жұмыстарын жүргізуге зор мүмкіндіктер ашты.

1990 жылы [[Мәскеу]] қаласында көз жұмды.

== Марапаттаулары ==
[[Қызыл Жұлдыз ордені]]  (1944), «[[Құрмет ордені|Құрмет]]&lt;nowiki/&gt;» ордені (1953), Қазандық төңкерісіндегі еңбегі үшін (1971), Ленин ордені (1956, 1962, 1980), «1941—1945 жылдарындағы Ұлы Отан соғысында жеңіске жеткені үшін».

== Еңбек жолы ==
1960—1965 жылдары НИИИТ директоры және ғылыми көшбасшысы.

1965—1983  жылдары оптикалық— физикалық өлшеудің ВНИИ директоры.

Физика— [[математика]] ғылымның докторы, [[профессор]].

Қоғамдық Еңбек қайраткері.(1980)

[[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]]&lt;nowiki/&gt;нің және [[Владимир Ильич Ленин|Ленин]] сыйлықтарының иегері.

== Шығармалары ==
Фотометриялық және голографиялық аппараттардың жинағы. 1974.

Жіңішке [[магнит]]&lt;nowiki/&gt;тік қабықшалар туралы мәліметтер. 1976.

Төмен [[температура]]&lt;nowiki/&gt;да материалдардың [[оптика]]&lt;nowiki/&gt;лық қасиеті. 1980.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері]]
[[Санат:Санкт-Петербургте туғандар]]
[[Санат:24 мамырда туғандар]]
[[Санат:24 маусымда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО физиктері]]</text>
      <sha1>3h4jgu4yowfh0543h40k8zoeblj1sp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қуаныш Жұбанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>571693</id>
    <revision>
      <id>3613258</id>
      <parentid>3547028</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Бақтыгүл</username>
        <id>181563</id>
      </contributor>
      <origin>3613258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="kkrphaw55j3i2lc9eqy8bjpetayhken" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Қуаныш Жұбанов''' (1900, Ырғыз уезі – 15 қараша 1937) – педагог-ұстаз. [[Ақтөбе өңіріндегі алғашқы ағартушылардың және қоғам қайраткерлерінің бірі. Ол Алаш идеясына адал болып, большевиктердің саяси қуғын-сүргінінің құрбаны болған.]] 1916 жылы Ақтөбе мұғалімдер семинариясын бітірген. 1926 жылы Ақтөбе уездік атқару комитетінің мүшесі. 1916-1918 жылдары Аманкөл болысы Құтикөл ауылында, 1919-1922 жылдары Ырғыз орыс-қазақ екі кластық училищесінде мұғалім болды. 1922-1925 жылдары Ырғыз уездік оқу бөлімінің меңгерушісі бола жүріп, Ырғыз жеріне жаңадан 6 мектеп аштырады. 1925-1927 жылы Ақтөбе губерниялық оқу бөлімінде инспектор әрі Ақтөбе педтехникумында оқытушылық қызметті қосып атқарды. 1927-1931 жылдары Ақтөбе губерниялық оқу бөлімін басқарды, қазақ балаларын мектепке көбірек тартуға салмақты үлес қосты, жаңадан 200-ден астам мектеп ашуға себепші болды. 1932 жылы Кеңес өкіметі балық аулауды ұлғайтуды қолға алып, Арал балық комбинатына, оның оқу комбинатына мұғалім әрі аудандық оқу бөліміне инспектор болып тағайындалады. 1937 жылы жазда Аралдан келіп Ырғызда жүрген жерінде қамауға алынады, оған ұлттық шпиондық-диверсиялық бүлдіруші ұйымының белсенді мүшесі, «Алашорданың белгілі қайраткері» деген айып тағылады. Үштіктің шешімімен ату жазасына бұйырылады. Қызылорда облыстық соты «үштіктің» үкімінің негізсіздігіне байланысты Қ.Жұбановты 1958 жылы 29 қаңтарда ақтады. &lt;ref&gt;&quot;Ырғыз&quot; энциклопедиясы. - Алматы, 2010. - 440 бет&lt;/ref&gt;
{{толықтыру}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kkrphaw55j3i2lc9eqy8bjpetayhken</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613271</id>
      <parentid>3613258</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Nursulu 777|Nursulu 777]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3547028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="7tgg7btyzim0ckpkvvxis0jbfewpynt" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Қуаныш Жұбанов''' (1900, Ырғыз уезі – 15 қараша 1937) – педагог-ұстаз, 1916 жылы Ақтөбе мұғалімдер семинариясын бітірген. 1926 жылы Ақтөбе уездік атқару комитетінің мүшесі. 1916-1918 жылдары Аманкөл болысы Құтикөл ауылында, 1919-1922 жылдары Ырғыз орыс-қазақ екі кластық училищесінде мұғалім болды. 1922-1925 жылдары Ырғыз уездік оқу бөлімінің меңгерушісі бола жүріп, Ырғыз жеріне жаңадан 6 мектеп аштырады. 1925-1927 жылы Ақтөбе губерниялық оқу бөлімінде инспектор әрі Ақтөбе педтехникумында оқытушылық қызметті қосып атқарды. 1927-1931 жылдары Ақтөбе губерниялық оқу бөлімін басқарды, қазақ балаларын мектепке көбірек тартуға салмақты үлес қосты, жаңадан 200-ден астам мектеп ашуға себепші болды. 1932 жылы Кеңес өкіметі балық аулауды ұлғайтуды қолға алып, Арал балық комбинатына, оның оқу комбинатына мұғалім әрі аудандық оқу бөліміне инспектор болып тағайындалады. 1937 жылы жазда Аралдан келіп Ырғызда жүрген жерінде қамауға алынады, оған ұлттық шпиондық-диверсиялық бүлдіруші ұйымының белсенді мүшесі, «Алашорданың белгілі қайраткері» деген айып тағылады. Үштіктің шешімімен ату жазасына бұйырылады. Қызылорда облыстық соты «үштіктің» үкімінің негізсіздігіне байланысты Қ.Жұбановты 1958 жылы 29 қаңтарда ақтады. &lt;ref&gt;&quot;Ырғыз&quot; энциклопедиясы. - Алматы, 2010. - 440 бет&lt;/ref&gt;
{{толықтыру}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7tgg7btyzim0ckpkvvxis0jbfewpynt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ хандығы (телесериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577940</id>
    <revision>
      <id>3613337</id>
      <parentid>3599512</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шыңғысхан|Шыңғысхан]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14416" sha1="ny1un1f56bjeu68afbgws8ksajj048f" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Телесериал
 |Қазақша атауы    = Қазақ хандығы
 |Шынайы атауы     = 
 |Суреті           = Қазақ хандығы.jpeg
 |Сурет ені        = 280px
 |Жанры            = [[тарихи фильм|тарихи]] 
 |авторы             = Арыстанбек Мұхамедиұлы
 |продюсері          = Арман Асенов
 |режиссёрі          = [[Рүстем Әбдірашев]] &lt;br&gt;
 |сценарист         = [[Смағұл Елубай]]&lt;br&gt;Тимур Жақсылықов
 |композиторы        = Әбілқайыр Әбдіраш
 |ролдерде           = [[Қайрат Кемалов]]&lt;br&gt;[[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]]&lt;br&gt;[[Досхан Қалиұлы Жолжақсынов|Досхан Жолжақсынов]]&lt;br&gt;[[Иісбек Әбілмәжинов]]&lt;br&gt;[[Аян Өмірәліұлы Өтепберген|Аян Өтепберген]]&lt;br&gt;[[Мейірғат Амангелдин]]&lt;br&gt;[[Ниязбек Шайсұлтанов]]&lt;br&gt;[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан|Бекболат Тілеухан]]&lt;br&gt;[[Арман Қожа]]&lt;br&gt;[[Шұғыла Сапарғали]]&lt;br&gt;[[Мадина Есманова]]&lt;br&gt;[[Қарлығаш Мұхамеджанова]]&lt;br&gt;[[Іңкәр Әбдіраш]]&lt;br&gt;[[Дінмұхамед Әкімов]] және басқалар. 
 |Қоюшы суретшілері= Өмірзақ Шманов&lt;br&gt;Сәбит Құрманбеков&lt;br&gt;Еділ Нүсіпов&lt;br&gt;Жаннат Баймұқанова
 |Операторы        = Сапар Койчуманов&lt;br&gt;Александр Плотников&lt;br&gt;Андрей Маслов.
 |Композиторы      = Әбілқайыр Әбдіраш
 |Компания         = [[Қазақфильм|Шәкен Айманов атындағы АҚ «Қазақфильм» киностудиясы]], [[«Centaurus Rustem Abdrashev production»]]
 |Бюджеті          =
 |Түсім            = 72 млн. теңге&lt;ref&gt;[http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789/ 2017 жылы  5 қаңтарда жалпыұлттық прокатқа шыққан аталмыш толықметражды көркем фильм, қазақстандық прокатта 72 млн. астам қаржы жинап, көшбасшылар қатарынан көрінді.  {{ref-kz}}]&lt;/ref&gt; 
 |Мемлекет         = {{ҚАЗ}}
 |Тілі             = [[қазақ тілі|қазақша]]
 |маусымдар        = 3 
 |саны             = 10
 |сериялардың тізімі      = 
 |сайты              = 550kazakhan.kz
 |статусы            = түсірілуде
 |imdb_id           = 
 |tv_com            = 
}}
[[Қазақ хандығының 550 жылдығы]] мерекелеу аясында Қазақ хандығы туралы сериал жарық көрді.
Бұл ауқымды тарихи жобаның авторы — ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев. Фильмнің сценарийі Ілияс Есенберлиннің '''«Алмас қылыш» '''романының желісі бойынша  жазылған. Фильмнің режиссері – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, кинорежиссер, сценарист және суретші Рүстем Әбдірашев.

== Фильм туралы ==
«Қазақ хандығы» сериалы «Қазақ елі» деп аталатын тарихи циклді сериалдың алғашқы бөлігі болып есептеледі. Жобаны жүзеге асыруға әу баста 5 млн доллар бөлінген. Кейін краудфандинг тәсілі арқылы отандастарымыз қосымша 101 млн теңге жинады. Сериал Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы желісімен түсіріліп жатыр.&lt;ref&gt;[http://kaztv.old3.kaztrk.kz/kz/news/portal/kazak-handygy-turaly-serial-astana-kuni-karsanynda-korsetilmek-1{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Жобаны жүзеге асыруға әу баста 5 млн доллар бөлінген. Кейін краудфандинг тәсілі арқылы отандастарымыз қосымша 101 млн теңге жинады. Сериал Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы желісімен түсіріліп жатыр. {{ref-kz}}]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

Орталық коммуникациялар қызметіндегі брфифингте Қазақстан Президентінің тапсырмасымен Қазақ хандығы туралы 20 сериялы фильм түсірілетіні ерекше аталып өтілді. Бұл туралы хабарды 2014 жылы қараша айында ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы мәлімдеген болатын.

2017 жылы 5 қаңтарда жалпыұлттық прокатқа шыққан аталмыш толықметражды көркем фильм, қазақстандық прокатта 72 млн. астам қаржы жинап, көшбасшылар қатарынан көрінді. Жалпы алғанда 2,5 мыңнан астам сеанс, оның 60% қазақ тілінде, ал 40% орыс тілінде көрсетілді.

ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы:
&lt;blockquote&gt;
''&quot;Қазіргі уақытта іс-шаралар жоспарына сәйкес, республикалық бюджеттен де, жергілікті бюджеттерден де қаражат қарастырылды, өзге қаражат көздерінен де қаржы тартылады. Бұл шаралардың көп шығынды болмайтынын айтқым келеді. Негізінен, олар тарихи және идеологиялық бағыттағы шаралар болады. Бір ғана бұқаралық шара өтеді - қорытынды шара: қыркүйек айында Шу мен Талас бойында сахналандырылған қойылым болады, қалған шаралар ғылыми бағытта. Әрине, Қазақ хандығы туралы сериалдың түсіріліміне қаржы жұмсалады. Қазір бюджет нақтыланып жатыр, сценарий түпкілікті дайын болған кезде оның бюджеті де белгілі болады&quot;, '' 
&lt;/blockquote&gt;

Жазушы, драматург Смағұл Елубайдың:
&lt;blockquote&gt;
''Қазақтың сан ғасырлық тарихын таныту кино арқылы жүзеге асса, құба-құп. Бұл &quot;Мәңгілік ел&quot; идеясын дәріптеуге сеп болады. &quot;Қазақ хандығы фильмі 20 бөлім болып, дайындық үстінде. Бұл жалпы біздің киноның тарихындағы бірінші тарихи телесериал. Осы Астана күніне орай оның 10 бөлімі көрсетіледі. Ал, қалған 10 сериясын алдағы Тәуелсіздік күніне дайындап жатырмыз&quot;, ''
&lt;/blockquote&gt;

==Сюжеті== 
ХV ғасырдың орта тұсында Қара теңіз жағалауынан Моңғолияға дейінгі Еуразия кеңістігінде бір кезде зор қуатты империя болған Алтын Орда құлағаннан кейін бірнеше жеке хандықтар құрылды. Олардың ішінен қазіргі Қазақстанның аумағын жайлап жатқан Ақ орда ерекшеленді. Ақ орда билігі  Шыңғысханның немересі,  Жошының үлкен ұлы Орда Еженнің әулетіне тиесілі болды. Арада уақыт өте келе Шайбаниттердің кіші тармағынан шығатын Әбілқайыр өз билігін күшейтіп, жеке хандық құрды. Ол көшпенділерге қатыгез, аяусыз саясат ұстанған болатын.


1460 жыл. Орда Еженніңұпақтары– Кереймен Жәнібектің айналасына біріккен  ондаған мың көшпенділер ақсақалдар кеңесінде шешім қабылдап, Әбілқайырдан бөлініп шығады. Сұлтандар Моғолстанның шекарасына дейін жеткенде, жергілікті билеуші Есен-бұға оларға қоныс беруге келіседі. Есімі аңызға айналған абыз Асанқайғы да көшке ілесіп, бөлініп шығуға себеп болған оқиғаларды жырына қосады.
Жәнібек пен Керей Әбілқайырдың хандығынан бөлініп, өз ұлыстарын құруға бекінді. Керей мен Жәнібекке қосылған рулардың басшы-билері құрылтай өткізеді. Ең алдымен, жұдырықтай жұмылған ынтымақ керек екенін ескерген олар Керейді хан сайлап, Қазақ хандығының құрылғанын паш етеді. 
==Рөлдерде== 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; float:center;&quot;
|-
! style=&quot;background:#C6C9FF&quot; | Актер
! style=&quot;background:#C6C9FF&quot; | Рөлі
|-
| [[Қайрат Кемалов]] || ''[[Керей]]''
|-
| [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайрыов]] ||''[[Жәнібек хан Есімұлы|Жәнібек хан]]''
|-
| [[Меирғат Амангелдин|Мейірғат Амангелдин]] || ''[[Бұрындық хан|Бұрұндық]]''
|-
| [[Аян Өмірәліұлы Өтепбергенов|Аян Өтепберген]] || ''[[Қасым хан|Қасым]]''
|-
| [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов|Досхан Жолжақсынов]] || ''[[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]]''
|-
| [[Қарлығаш Мұхамеджанованы|Қарлығаш Мұхамеджанова]] || ''[[Рәбия сұлтан бегім|Рәбия Сұлтан-Бегім]]''
|}

==Түсіруші топ==
*Режиссері: [[Рүстем Әбдірашев]].

*Бас продюсері: [[Арман Әсенов]] .

*Продюсері: [[Іңкәр Әбдіраш]] .

*Сценарист: Смағұл Елубай, Тимур Жақсылықов, [[Рүстем Әбдірашов]]

*Актерлер: [[Қайрат Кемалов]], [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]], [[Досхан Жолжақсынов]], [[Иісбек Әбілмәжинов]], [[Аян Өмірәліұлы Өтепберген|Аян Өтепберген]], [[Мейірғат Амангелдин]], [[Ниязбек Шайсұлтанов]], [[Бекболат Тілеухан]], [[Арман Қожа]], [[Шұғыла Сапарғали]], [[Мадина Есманова]], [[Қарлығаш Мұхамеджанова]], [[Іңкәр Әбдіраш]], [[Дінмұхамед Тілеулесұлы Әкімов|Дінмұхамед Әкімов]] және басқалар. 

*Қоюшы суретшілері: Өмірзақ Шманов, Сәбит Құрманбеков, Еділ Нүсіпов, Жаннат Баймұқанова.

*Операторы: Сапар Койчуманов, Александр Плотников, Андрей Маслов.

*Композиторы: Әбілқайыр Әбдіраш.

*Компания: [[Қазақфильм|Шәкен Айманов атындағы АҚ «Қазақфильм» киностудиясы]], [[«Centaurus Rustem Abdrashev production»]]

==Түсірілім барысы==
Фильмнің түсірілім жұмыстары Алматы және Алматы облысында өткен. Түсірілімнің бір бөлігі «Қазақфильмнің» павильондарында құрылған декорацияларда, сонымен қатар киностудияның аумағында суретшілер тұрғызған Шайбаншаһтың сарайында өткен. Фильмді жасауға 500-ден астам адам жұмылдырылған, олардың 200-ге жуығы түсірілім тобының мүшелері. Түсірілімдер бес айға созылып, 30 нысан пайдаланылған. 
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* https://kaz.tengrinews.kz/cinema/kazak-handyigyi-turalyi-serialdyin-kashan-korsetletn-belgl-268149/ 
* https://kaz.tengrinews.kz/cinema/kazak-handyigyi-turalyi-serial-tusrled-257959/ 
* http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170418215907/http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789 |date=2017-04-18 }}
* https://brod.kz/kz/news/kazahstanskaya-premera-film-kazahskoe-hanstvo-almaznyj-mech-kz/

[[Санат:Шыңғысхан]]</text>
      <sha1>ny1un1f56bjeu68afbgws8ksajj048f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alekseev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581190</id>
    <revision>
      <id>3613202</id>
      <parentid>3608922</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөз */</comment>
      <origin>3613202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11180" sha1="qxumfiasqry5n0gvgdtf1r7t6mluofg" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант  
 |Фон = 
 |Есімі              = Alekseev 
 |Негізгі есімі  = {{lang-uk|Микита Володимирович Алєксєєв}}
 |Сурет      = Alekseev 2018.jpg
 |Сурет сипаттамасы = Никита Алексеев
 |Туылғанда қойылған есімі = Никита Владимирович Алексеев
 |Толық есімі       = Никита Владимирович Алексеев
 |Туған күні    = 18.05.1993
 |Мемлекет           = {{UKR}} 
 |Туылған жері   = [[Киев]], [[Украина]] 
 |Белсенді  жылдары = 2014 — қазіргі уақыт 
 |Мамандығы        =  Украиналық әнші
 |Әншілік дауысы  = лирикалық  тенор
 |Инструменті      = 
 |Жанры            = 
 |Сахналық есімі       = Alekseev
 |Лейблы           = Zion Music
 }}

'''Alekseev'''  (шын есімі ''Никита Владимирович Алексеев'') - 1993 жылы 18 мамырда Киев қаласында дүниеге келген украиналық әнші. '''Украина дауысы''' жобасының жартылай финалисті. Алексеевтың '''Пьяное солнце''' әні  ресейлік '''iTunes''' чартында 6 апта бойы бірінші болып тұрды

== Өмірбаяны ==
1993 жылы 18 мамырда [[Киев]] қаласында дүниеге келген және 136-гимназияда білім алған. Никитаға бар - жоғы 1,5 жас болған кезде ол отбасысымен Читуға көшіп барған. 2 жыл өткен соң олар Киевке қайта оралады.
Алексеев 10 жасында музыкамен шындап айналысты. Оның вокалдан сабақ беретін мұғалімі, киевтік педагог Константин Пона болған. Көп ұзамай Никита балалар Евровидениесіне қатысты, бірақ ешқандай ұтыс ала алмады. Бұдан кейін жас әнші мансап қуу жолында тоқтаған жоқ, ол МОВА атты жаңа топ құрады.&lt;br /&gt;
Никита Алексеев 2014 жылы «[[Украина дауысы]]» жобасының 4-ші маусымына қатысты. Соқыр тыңдау кезінде оған Ани Лорак бұрылған болатын, бірақ ол 1-ші эфирге әрі қарай өткен жоқ. Никитаның ең алғашқы олжалы әні Ирина Билыктың репертуарындағы «А я пливу» әні болған еді және де Алексеев осы әнге клип түсірген болатын, ол клип FDR чартында бірнеше апта бойы 1 орында тұрды. Ирина Билыктың өзі бұл әнді жақсы қабылдады және де оны өзінің «Билык. Жаз. Билейміз!» атты концертіне қатысуға шақырды.&lt;br /&gt;
2015 жылдың қазан айында Алексеев өз жанкүерлеріне жаңа  «Пьяное солнце» атты әнді ұсынады, әннің сөзін - Виталий Куровский жазса, музыкасын — Руслан Квинта жазады. Ән шыққаннан кейін 1 ай өткен соң Никита жаңа клипін түсіруді бастайды, ал клип режиссері  Алан Бадоев болды. Мамыр айының аяғында Никита осы әнімен  RU.TV телеканалынан «Жылдың ең үздік композициясы» жүлдесіне ие болады. Жыл нәтижесі бойынша Алексеев «Жыл ашылымы» категориясы бойынша YUNA премиясын алады.&lt;br /&gt;
2016 жылдың 18 мамырында Алексеев [[Киев]] қаласында &quot;Bel etage&quot;  концерт-холлында «Пьяное Солнце» әні бойынша презентациялау өткізді. 2016 жылдың маусым айында Алексеев  МУЗ-ТВ премиясының «Жыл Жаңалығы» номинациясына ие болды.
2016 жылдың қараша айында Никта өзінің «Пьяное Солнце» атты альбомының дебюттық презентациясын киевтік &quot;Caribbean Club&quot; –та өткізді, ал 2017 жылы ALEKSEEV өзінің ең алғашқы Бүкіл Украиналық &quot;Пьяное солнце&quot; турына аттанды, тур сиволды түрде 14 ақпан күні басталды. Соңғы концерт 18 мамыр күні, Никитаның туылған күнінде «Октьябрский Дворец»-те өткізілген болатын.

== Дискография ==
=== Студиялық  альбомдары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы
! Ақпарат
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Пьяное солнце''
|
* Релиз: [[2 желтоқсан]] [[2016 жыл музыкада|2016]]
* Лейбл: Zion Music
* Формат: [[Цифрлық  дистрибуция]]
|}

=== Мини-альбомдары (EP's) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы
! Ақпарат
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Пьяное солнце (Remixes)''
|
* Релиз: [[20 қаңтар]] [[2017 жыл музыкада|2016]]
* Лейбл: Zion Music
* Формат: [[Цифрлық  дистрибуция]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Держи (EP)''
|
* Релиз: [[25 ақпан]] [[2016 жыл музыкада|2016]]
* Лейбл: Zion Music
* Формат: [[Цифрлық   дистрибуция]]
|}

=== Арнайы синглдары ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Атауы
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Альбом
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Жылы
|-
| «Всё успеть»
| '''''Держи (EP)''''' 
| [[2014 жыл музыкада|2014]]
|-
| «Больно, как в раю»
| rowspan=&quot;7&quot; |'''''Пьяное солнце'''''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2015 жыл музыкада|2015]]
|-
| «А я плыву» 
|-
| «Пьяное солнце»
|-
| «Снов осколки»
| rowspan=&quot;3&quot; | [[2016 жыл музыкада|2016]]
|-
| «ОМА»
|-
| «Океанами стали»
|-
| «Чувствую душой»
| [[2017 жыл музыкада|2017]]
|}

== Видеография ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Жылы
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Клип
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Режиссёры
|-----
| rowspan=&quot;1&quot; | [[2014 жыл музыкада|2014]]
| «Всё успеть»
| &lt;center&gt;1+1 Production
|-----
| rowspan=&quot;2&quot; | [[2015 жыл музыкада|2015]]
| «А я плыву»
| &lt;center&gt;Илларион Ефремов және Яна Мазана
|-----
| «Пьяное солнце»
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;center&gt;[[Алан Бадоев]]
|-----
| rowspan=&quot;3&quot; | [[2016 жыл музыкада|2016]]
| «Снов осколки»
|-----
| «ОМА»
| &lt;center&gt;Илларион Ефремов
|-----
| «Океанами cтали»
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;center&gt;[[Алан Бадоев]]
|-
| [[2017 жыл музыкада|2017]]
| «Чувствую душой»
|}

== Чарттар ==
{| class=wikitable style=text-align:center;
! rowspan=2| Жылы
! rowspan=2| Атауы
! colspan=8| Чарттар&lt;ref&gt;[http://www.tophit.ru/tracks/view/72905 Общие параметры ротации всех треков исполнителя на радиостанциях, работающих в системе TOPHIT.RU]{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! rowspan=2| Альбом
|- style=font-size:smaller;
! width=45| СНГ ([[Tophit]] [[Russian Airplay Chart|Барлық Топ-100]])
! width=45| Ресей ([[Tophit]] Ресейлік Топ-100)
! width=45| Ресей ([[Tophit]] Мәскеулік Топ-100)
! width=45| Ресей ([[Tophit]] Санкт-Петербургтік Топ-100)
! width=45| Украина ([[Tophit]] Украиндық Топ-100)
! width=45| Украина ([[Tophit]] Киевтік Топ-100)
! width=45| Audience Choice TopHit 100
! width=45| СНГ ([[Tophit]] Жалпы жылдық)
|-
| rowspan=1| 2014
| align=left| «Все успеть»
| 211
| 1991
| —
| —
| 343
| 417
| —
| 318
| align=&quot;center&quot; | '''''Держи (EP)'''''
|-
| rowspan=2| 2015
| align=left| «А я пливу»
| 46
| 1774
| —
| —
| 1
| 1
| 152
| —
| rowspan=&quot;4&quot; | '''''Пьяное солнце'''''
|-
| align=left| «[[Пьяное солнце]]»
| 1
| 1
| 7
| 4
| 2
| 3
| 2
| 9
|-
| rowspan=2| 2016
| align=left| «Снов осколки»
|30
|51
|50
| —
|1
|3
|5
|117
|-
| align=left| «Океанами стали»
|31
|39
|43
| —
|39
|23
|20
| —
|}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
«—» ән чартта болмаған&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

== Жүлделер мен Премиялар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Премия
!Номинация
!Нәтижесі
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2016
|«Yuna»
|Жыл Ашылымы
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ Муз-ТВ 2016 Премиясы | «Муз-ТВ» Премиясы]]
|Жыл Жаңалығы
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Үздік ән «[[Пьяное солнце]]»
|{{Номинация}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Премия RU.TV 2016|Премия «RU.TV»]]
|{{Won}}
|-
|Жыл Жаңалығы
|{{Номинация}}
|-
|Жоғарғы лига&lt;ref&gt;{{Cite news|title=«Жоғарғы  лига»  «Алтын сиреналармен» марапаттады |url=http://www.intermedia.ru/news/303667|date=2016-12-03|accessdate=2016-12-03}}&lt;/ref&gt;
|Үзлік ән «[[Пьяное солнце]]»
|{{Won}}
|-
|M1 Music Awards
|Жыл Жаңалығы
|Жеңіс
|-
|Жыл әні ( Ресей)
| &quot; Снов осколки&quot; әні үшін
|Жеңіс
|-
|Top Hit Music Awards
|Взлёт года
Ең танымал әнші

Радиода әндері көп тыңдалымға ие әнші

&quot; Пьяное солнце&quot;
|Жеңіс
|-
|OOPS! CHOICE AWARDS
|Үздік клип  «Пьяное солнце»
|Жеңіс
|}

== Сілтемелер ==
* [http://www.mega-stars.ru/music_stars/nikita_alekseev.php Алексеевтің өмірі жайлы]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/91457-ukrainskij-spivak-alekseev-stav-v-rosii-prorivom-roku-na-muz-tv-2016.htm Алексеев Жыл Жаңалығы]</text>
      <sha1>qxumfiasqry5n0gvgdtf1r7t6mluofg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613203</id>
      <parentid>3613202</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11237" sha1="k3weof2homsqab1hizenpm60u7tcpjy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант  
 |Фон = 
 |Есімі              = Alekseev 
 |Негізгі есімі  = {{lang-uk|Микита Володимирович Алєксєєв}}
 |Сурет      = Alekseev 2018.jpg
 |Сурет сипаттамасы = Никита Алексеев
 |Туылғанда қойылған есімі = Никита Владимирович Алексеев
 |Толық есімі       = Никита Владимирович Алексеев
 |Туған күні    = 18.05.1993
 |Мемлекет           = {{UKR}} 
 |Туылған жері   = [[Киев]], [[Украина]] 
 |Белсенді  жылдары = 2014 — қазіргі уақыт 
 |Мамандығы        =  Украиналық әнші
 |Әншілік дауысы  = лирикалық  тенор
 |Инструменті      = 
 |Жанры            = 
 |Сахналық есімі       = Alekseev
 |Лейблы           = Zion Music
 }}

'''Alekseev'''  (шын есімі ''Никита Владимирович Алексеев'') - 1993 жылы 18 мамырда Киев қаласында дүниеге келген украиналық әнші. '''Украина дауысы''' жобасының жартылай финалисті. Алексеевтың '''Пьяное солнце''' әні  ресейлік '''iTunes''' чартында 6 апта бойы бірінші болып тұрды

== Өмірбаяны ==
1993 жылы 18 мамырда [[Киев]] қаласында дүниеге келген және 136-гимназияда білім алған. Никитаға бар - жоғы 1,5 жас болған кезде ол отбасысымен Читуға көшіп барған. 2 жыл өткен соң олар Киевке қайта оралады.
Алексеев 10 жасында музыкамен шындап айналысты. Оның вокалдан сабақ беретін мұғалімі, киевтік педагог Константин Пона болған. Көп ұзамай Никита балалар Евровидениесіне қатысты, бірақ ешқандай ұтыс ала алмады. Бұдан кейін жас әнші мансап қуу жолында тоқтаған жоқ, ол МОВА атты жаңа топ құрады.&lt;br /&gt;
Никита Алексеев 2014 жылы «[[Украина дауысы]]» жобасының 4-ші маусымына қатысты. Соқыр тыңдау кезінде оған Ани Лорак бұрылған болатын, бірақ ол 1-ші эфирге әрі қарай өткен жоқ. Никитаның ең алғашқы олжалы әні Ирина Билыктың репертуарындағы «А я пливу» әні болған еді және де Алексеев осы әнге клип түсірген болатын, ол клип FDR чартында бірнеше апта бойы 1 орында тұрды. Ирина Билыктың өзі бұл әнді жақсы қабылдады және де оны өзінің «Билык. Жаз. Билейміз!» атты концертіне қатысуға шақырды.&lt;br /&gt;
2015 жылдың қазан айында Алексеев өз жанкүерлеріне жаңа  «Пьяное солнце» атты әнді ұсынады, әннің сөзін - Виталий Куровский жазса, музыкасын — Руслан Квинта жазады. Ән шыққаннан кейін 1 ай өткен соң Никита жаңа клипін түсіруді бастайды, ал клип режиссері  Алан Бадоев болды. Мамыр айының аяғында Никита осы әнімен  RU.TV телеканалынан «Жылдың ең үздік композициясы» жүлдесіне ие болады. Жыл нәтижесі бойынша Алексеев «Жыл ашылымы» категориясы бойынша YUNA премиясын алады.&lt;br /&gt;
2016 жылдың 18 мамырында Алексеев [[Киев]] қаласында &quot;Bel etage&quot;  концерт-холлында «Пьяное Солнце» әні бойынша презентациялау өткізді. 2016 жылдың маусым айында Алексеев  МУЗ-ТВ премиясының «Жыл Жаңалығы» номинациясына ие болды.
2016 жылдың қараша айында Никта өзінің «Пьяное Солнце» атты альбомының дебюттық презентациясын киевтік &quot;Caribbean Club&quot; –та өткізді, ал 2017 жылы ALEKSEEV өзінің ең алғашқы Бүкіл Украиналық &quot;Пьяное солнце&quot; турына аттанды, тур сиволды түрде 14 ақпан күні басталды. Соңғы концерт 18 мамыр күні, Никитаның туылған күнінде «Октьябрский Дворец»-те өткізілген болатын.

== Дискография ==
=== Студиялық  альбомдары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы
! Ақпарат
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Пьяное солнце''
|
* Релиз: [[2 желтоқсан]] [[2016 жыл музыкада|2016]]
* Лейбл: Zion Music
* Формат: [[Цифрлық  дистрибуция]]
|}

=== Мини-альбомдары (EP's) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Атауы
! Ақпарат
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Пьяное солнце (Remixes)''
|
* Релиз: [[20 қаңтар]] [[2017 жыл музыкада|2016]]
* Лейбл: Zion Music
* Формат: [[Цифрлық  дистрибуция]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Держи (EP)''
|
* Релиз: [[25 ақпан]] [[2016 жыл музыкада|2016]]
* Лейбл: Zion Music
* Формат: [[Цифрлық   дистрибуция]]
|}

=== Арнайы синглдары ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Атауы
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Альбом
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Жылы
|-
| «Всё успеть»
| '''''Держи (EP)''''' 
| [[2014 жыл музыкада|2014]]
|-
| «Больно, как в раю»
| rowspan=&quot;7&quot; |'''''Пьяное солнце'''''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2015 жыл музыкада|2015]]
|-
| «А я плыву» 
|-
| «Пьяное солнце»
|-
| «Снов осколки»
| rowspan=&quot;3&quot; | [[2016 жыл музыкада|2016]]
|-
| «ОМА»
|-
| «Океанами стали»
|-
| «Чувствую душой»
| [[2017 жыл музыкада|2017]]
|}

== Видеография ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Жылы
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Клип
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Режиссёры
|-----
| rowspan=&quot;1&quot; | [[2014 жыл музыкада|2014]]
| «Всё успеть»
| &lt;center&gt;1+1 Production
|-----
| rowspan=&quot;2&quot; | [[2015 жыл музыкада|2015]]
| «А я плыву»
| &lt;center&gt;Илларион Ефремов және Яна Мазана
|-----
| «Пьяное солнце»
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;center&gt;[[Алан Бадоев]]
|-----
| rowspan=&quot;3&quot; | [[2016 жыл музыкада|2016]]
| «Снов осколки»
|-----
| «ОМА»
| &lt;center&gt;Илларион Ефремов
|-----
| «Океанами cтали»
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;center&gt;[[Алан Бадоев]]
|-
| [[2017 жыл музыкада|2017]]
| «Чувствую душой»
|}

== Чарттар ==
{| class=wikitable style=text-align:center;
! rowspan=2| Жылы
! rowspan=2| Атауы
! colspan=8| Чарттар&lt;ref&gt;[http://www.tophit.ru/tracks/view/72905 Общие параметры ротации всех треков исполнителя на радиостанциях, работающих в системе TOPHIT.RU]{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! rowspan=2| Альбом
|- style=font-size:smaller;
! width=45| СНГ ([[Tophit]] [[Russian Airplay Chart|Барлық Топ-100]])
! width=45| Ресей ([[Tophit]] Ресейлік Топ-100)
! width=45| Ресей ([[Tophit]] Мәскеулік Топ-100)
! width=45| Ресей ([[Tophit]] Санкт-Петербургтік Топ-100)
! width=45| Украина ([[Tophit]] Украиндық Топ-100)
! width=45| Украина ([[Tophit]] Киевтік Топ-100)
! width=45| Audience Choice TopHit 100
! width=45| СНГ ([[Tophit]] Жалпы жылдық)
|-
| rowspan=1| 2014
| align=left| «Все успеть»
| 211
| 1991
| —
| —
| 343
| 417
| —
| 318
| align=&quot;center&quot; | '''''Держи (EP)'''''
|-
| rowspan=2| 2015
| align=left| «А я пливу»
| 46
| 1774
| —
| —
| 1
| 1
| 152
| —
| rowspan=&quot;4&quot; | '''''Пьяное солнце'''''
|-
| align=left| «[[Пьяное солнце]]»
| 1
| 1
| 7
| 4
| 2
| 3
| 2
| 9
|-
| rowspan=2| 2016
| align=left| «Снов осколки»
|30
|51
|50
| —
|1
|3
|5
|117
|-
| align=left| «Океанами стали»
|31
|39
|43
| —
|39
|23
|20
| —
|}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
«—» ән чартта болмаған&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;

== Жүлделер мен Премиялар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Премия
!Номинация
!Нәтижесі
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2016
|«Yuna»
|Жыл Ашылымы
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ Муз-ТВ 2016 Премиясы | «Муз-ТВ» Премиясы]]
|Жыл Жаңалығы
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Үздік ән «[[Пьяное солнце]]»
|{{Номинация}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Премия RU.TV 2016|Премия «RU.TV»]]
|{{Won}}
|-
|Жыл Жаңалығы
|{{Номинация}}
|-
|Жоғарғы лига&lt;ref&gt;{{Cite news|title=«Жоғарғы  лига»  «Алтын сиреналармен» марапаттады |url=http://www.intermedia.ru/news/303667|date=2016-12-03|accessdate=2016-12-03}}&lt;/ref&gt;
|Үзлік ән «[[Пьяное солнце]]»
|{{Won}}
|-
|M1 Music Awards
|Жыл Жаңалығы
|Жеңіс
|-
|Жыл әні ( Ресей)
| &quot; Снов осколки&quot; әні үшін
|Жеңіс
|-
|Top Hit Music Awards
|Взлёт года
Ең танымал әнші

Радиода әндері көп тыңдалымға ие әнші

&quot; Пьяное солнце&quot;
|Жеңіс
|-
|OOPS! CHOICE AWARDS
|Үздік клип  «Пьяное солнце»
|Жеңіс
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.mega-stars.ru/music_stars/nikita_alekseev.php Алексеевтің өмірі жайлы]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/91457-ukrainskij-spivak-alekseev-stav-v-rosii-prorivom-roku-na-muz-tv-2016.htm Алексеев Жыл Жаңалығы]</text>
      <sha1>k3weof2homsqab1hizenpm60u7tcpjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбіқай ақын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>582734</id>
    <revision>
      <id>3613035</id>
      <parentid>3612942</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2996182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="ahfltz9fw8sy6z05ccb092em2gwuzao" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Әбіқай ақын Нұртазаұлы''' (1871, бұрынғы Торғай оязы, Тосын құмы - 11.1932,сонда) - ақын. Өлкедегі Жұмабай ақын мектебіндегі ақындар тобынан саналады. Кезінде ауызша айтқан өлеңдері қағазға түспей, ел аузында сақталған. Бірқатар шығармаларын Қ.Жармағанбетов 1957 ж. ақынның баласы Ахметқанның айтуы бойынша жазып алған. Олардың ішінде &quot;Тас мешін&quot; дастаны, &quot;Абайды оқығанда&quot;, &quot;Мешін толғаулары&quot; сияқты шығармалары бар.
&lt;ref&gt;ТОРҒАЙ ЕЛІ. Энциклопедия. Құрастырған Т. Рсаев. Алматы, «Арыс» баспасы, 2013 жыл&lt;/ref&gt;

'''Дереккөз'''
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>ahfltz9fw8sy6z05ccb092em2gwuzao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Легия (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>584952</id>
    <revision>
      <id>3613052</id>
      <parentid>3340328</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="29t6f9px9ekne2qi8wbeax116fw4ctr" xml:space="preserve">{{футбол клубы |
  атауы = {{flagicon|Poland}} Легия Варшава|
  логотип =  [[Сурет:Met-legia (2).jpg|250px|Легия]]  |
  толық аты = Legia Warszawa&lt;br /&gt;Spółka Akcyjna |
  nickname = Легия (Legia) |
  құрылған  = [[1916 жыл]] |
  стадионы   = [[Поляк әскері стадион]]&lt;br /&gt;[[Варшава]]
{{flagicon|Poland}} [[Польша]] |
  сыйымдылығы = 30.805 |
  chairman = {{flagicon|Poland}} [[Дариуш Миодуски]] |
  жаттықтырушы  = {{flagicon|Serbia}} [[Александр Вукович]] |
  жарыс   = [[Футболдан Польша чемпионаты|Польша Премьер Лигасы]] |
  маусым  =  2025/26 |
  орын = 6. |
| pattern_la1=_blackborder
| pattern_b1=_legia1718h
| pattern_ra1=_blackborder
| pattern_sh1=_legia1516h
| pattern_so1=_partizan1516h
| leftarm1=ffffff
| body1=ffffff
| rightarm1=ffffff
| shorts1=ffffff
| socks1=ffffff
| pattern_la2=_legia1718a
| pattern_b2=_legia1718a
| pattern_ra2=_legia1718a
| pattern_sh2=_legia1718a
| pattern_so2=_3_stripes_black
| leftarm2=666633
| body2=666633
| rightarm2=666633
| shorts2=666633
| socks2=666633
}}

'''Легия Варшава''' — Польшадағы кәсіби футбол клубы. 1916 жылы құрылған. [[Варшава]] қаласының [[Поляк әскері стадион]] стадионы клубтың базасы болып табылады&lt;ref&gt;[http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=171&amp;id_sezon=91 Легия Варшава] (90minut.pl)&lt;/ref&gt;. 

== Табыстары ==
[[Сурет:Warszawa 8645.jpg|thumb|290px|[[Поляк әскері стадион]]]]
* [[Футболдан Польша чемпионаты]] - (15x) - 1955, 1956, 1968/69, 1969/70, 1993/94, 1994/95, 2001/02, 2005/06, 2012/13, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2019/20, 2020/21

* Польша кубогы - (20x) - 1954/55, 1955/56, 1963/64, 1965/66, 1972/73, 1979/80, 1980/81, 1988/89, 1989/90, 1993/94, 1994/95, 1996/97, 2007/08, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2022/23

== Тарихы ==

== Ойыншылар ==
=== Негізгі құрам 2022 ===
* [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&amp;jesien=1&amp;id_klub=171 Негізгі құрам]

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;
== Сілтемелер ==
* [https://legia.com Ресми сайты]
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=171&amp;id_sezon=101 Легия Варшава] (90minut.pl)


[[Санат:Польша футбол клубтары]]
[[Санат:Легия Варшава ФК]]
[[Санат:1916 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>29t6f9px9ekne2qi8wbeax116fw4ctr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ягеллония</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627721</id>
    <revision>
      <id>3613075</id>
      <parentid>3054915</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4531" sha1="6rfsu8yat2y1sxynkeiujo6yxrw2roh" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Польша}} Ягеллония
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1920
 |таратылды       = 
 |стадионы        = Қалалық стадион, [[Белосток]]
 |сыйымдылығы     = '''22432'''
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{flagicon|Польша}} Ирениуш Мамрот
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Экстракласса]]
 |маусым          = 2025/26
 |орын            = 3.
 |сайты           = [http://www.jagiellonia.pl www.jagiellonia.pl]
|pattern_la1=_jagiellonia1617h
|pattern_b1=_jagiellonia1617h
|pattern_ra1=_jagiellonia1617h
|leftarm1=FFFF00
|body1=FFFF00
|rightarm1=FFFF00
|shorts1=FF0000
|socks1=FFFF00
|pattern_la2=_jagiellonia1617a
|pattern_b2=_jagiellonia1617a
|pattern_ra2=_jagiellonia1617a
|leftarm2=000000
|body2=000000
|rightarm2=000000
|shorts2=FFFFFF
|socks2=FFFFFF
}}

«'''Ягеллония'''» ({{lang-pl|Sportowa Spółka Akcyjna Jagiellonia Białystok}}) — Польша чемпионаттарында ойнайтын Белосток қаласындағы футбол клубы. 1920 жылы құрылған. Атауы [[Польша]] падищасы, [[Ягеллондар|ягеллондар династиясының]] негізін қалаушы  Владислав ІІ Ягайлоның құрметіне қойылған.  

Өз алаңындағы ойындарын Қалалық стадионда өткізеді. Қазіргі таңда Польша Экстракласында (Жоғары дивизион) ойнайды. 2007 жылдан бері үздіксіз элитада ойнап келе жатыр. 
[[File:Stadion Miejski - Białystok1.jpg|thumb|290px|Қалалық Стадион]]
[[File:Trybuna stadion jagiellonia.jpg|thumb|290px|Қалалық Стадион]]
[[File:Jagiellonia-feta1-20-05-2018.jpg|thumb|290px|Қалалық Стадион]]
[[File:Building at Jurowiecka 21 Street Bialystok Poland.jpg|thumb|290px|Клубтың штаб-пәтері]]
== Жетістіктері ==

=== Экстракласса ===

* '''Вице-чемпион''' (2): 2016/17, 2017/18
* '''3-орын''' (1): 2014/15

=== Бірінші лига ===

* '''Чемпион''' (1): 1986/87
* '''2-орын''' (2): 1991/92, 2006/07
* '''3-орын''' (3): 1985/86, 1990/91, 2005/06

=== Польша кубогы ===

* '''Жеңімпаз''' (1): 2009/10
* '''Финалист''' (2): 1988/89, 2018/19

=== Польша суперкубогы ===

* '''Жеңімпаз''' (1): 2010

== Атаулары ==

* 1920—1932 — «ВСК»
* 1932—1935 — «БСК Ягеллония»
* 1935—1945 — «ВСК Ягеллония»
* 1946—1948 — «ПКС Мотор Белосток»
* 1948—1949 — «СК Белосток Вице»
* 1949—1951 — «Звонковец»
* 1951—1955 — «Будовлани»
* 1955—1973 — «Ягеллония Будовлани»
* 1973—1999 — «МСКБ Ягеллония Белосток»
* 1999—2003 — «Ягеллония—Версал Подляский»
* 2003—&lt;abbr&gt;н. в.&lt;/abbr&gt; — «ССА Ягеллония Белосток»

== Ойыншылар ==
''2022 шілде''

* [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&amp;jesien=1&amp;id_klub=132 Ойыншылар 2022]

== Атақты ойыншылары ==

* {{flagicon|Brazil}} {{flagicon|Poland}} [[Тиагу Ционек]]
* {{flagicon|Poland}} [[Петр Гжельчак]]
* {{flagicon|Poland}} [[Яцек Гуральски]]
* {{flagicon|Poland}} [[Эузебиуш Смолярек]]
* {{flagicon|Poland}} Радослав Соболевский
* {{flagicon|Poland}} [[Конрад Вжесинский]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.jagiellonia.pl Ресми сайт] 
* [http://www.jagiellonia.net jagiellonia.net]
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=132&amp;id_sezon=101 Ягеллония] (90minut.pl)
* [http://www.jagiellonia.neostrada.pl jagiellonia.neostrada.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226204302/http://jagiellonia.neostrada.pl/ |date=2012-02-26 }}


[[Санат:Польша футбол клубтары]]</text>
      <sha1>6rfsu8yat2y1sxynkeiujo6yxrw2roh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лех (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>628240</id>
    <revision>
      <id>3613292</id>
      <parentid>3475852</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жетістіктері */</comment>
      <origin>3613292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="nr6k0w1mnx2bkzdz90y3095tfn8kn3v" xml:space="preserve">
{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Польша}} Лех
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1922
 |таратылды       = 
 |стадионы        = Қалалық стадион
 |сыйымдылығы     = '''41 609'''
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    =
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Экстракласса]]
 |маусым          = 2024/25
 |орын            = '''1.'''
 |сайты           = 

|pattern_la1=_lech1920h|pattern_b1=_lech1920h|pattern_ra1=_lech1920h|pattern_sh1=_lech1920h|pattern_so1=_lech1920h|leftarm1=0000FF|body1=0000FF|rightarm1=0000FF|shorts1=0000FF|socks1=0000FF|pattern_la2=_lech1920a|pattern_b2=_lech1920a|pattern_ra2=_lech1920a|pattern_sh2=_lech1920a|pattern_so2=_lech1920a|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_lech1920t|pattern_b3=_lech1920t|pattern_ra3=_lech1920t|pattern_sh3=_lech1920t|pattern_so3=_lech1920t|leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=000000|socks3=000000}}
'''«Лех»''' ( {{Lang-pl|KKS Lech Poznań}}  &lt;span lang=&quot;pl&quot;&gt;KKS Lech Poznań&lt;/span&gt; ) - [[Польша|Польшадағы]] [[Познань|Познань қаласындағы]] [[футбол клубы]]. [[1922 жыл|1922 жылы]] [[19 наурыз|19 наурызда]] құрылды, жеті дүркін чемпион және Польша кубогының бес дүркін жеңімпазы. Қазіргі уақытта Польша чемпионатының жоғарғы дивизионында ойнайды. 
[[File:Stadion Lecha Poznan. 2010-11-03 (4).JPG|thumb|320px|Қалалық Стадион]]
== Жетістіктері ==
'''Польша чемпионаты'''

*'''Чемпион''' ( '''10''' ): 1983, 1984, 1990, 1992, 1993, 2010, 2015, 2022, 2025, 2026 ж
*'''Вице-чемпион''' ( '''3''' ): 2013, 2014, 2020  жж
*'''Қола жүлдегері''' '''(6):''' 1949, 1950, 1978, 2009, 2017, 2018

'''Польша кубогы'''

*'''Жеңімпаз''' ( '''5''' ): 1982, 1984, 1988, 2004, 2009 жж
*'''Финалист''' ( '''6''' ): 1980, 2011, 2015, 2016, 2017, 2022  жж

'''Польша суперкубогы''' ( '''рекорд''' )

*'''Жеңімпаз''' ( '''6''' ): 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016 жж
*'''Финалист''' ( '''3''' ): 1983, 1988, 2010 жж

== Ойыншылар ==
''2022 шілде''

* [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&amp;jesien=1&amp;id_klub=169 Ойыншылар 2022]

==Атақты ойыншылары ==
* {{flagicon|Poland}} [[Роберт Левандовский]]
* {{flagicon|Poland}} [[Кароль Линетты]]
* {{flagicon|Poland}} [[Пётр Сверчевский]]
* {{flagicon|Poland}} [[Ян Беднарек]]

== Сілтемелер ==

* [http://www.lechpoznan.pl/index.php lechpoznan.pl]
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=169&amp;id_sezon=101 Лех] (90minut.pl)

[[Санат:Польша футбол клубтары]]</text>
      <sha1>nr6k0w1mnx2bkzdz90y3095tfn8kn3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613293</id>
      <parentid>3613292</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="dhyt6yxwm9pg8bt51acc5exqql5z7fz" xml:space="preserve">
{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Польша}} Лех
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1922
 |таратылды       = 
 |стадионы        = Қалалық стадион
 |сыйымдылығы     = '''41 609'''
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    =
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Экстракласса]]
 |маусым          = 2025/26
 |орын            = '''1.'''
 |сайты           = 

|pattern_la1=_lech1920h|pattern_b1=_lech1920h|pattern_ra1=_lech1920h|pattern_sh1=_lech1920h|pattern_so1=_lech1920h|leftarm1=0000FF|body1=0000FF|rightarm1=0000FF|shorts1=0000FF|socks1=0000FF|pattern_la2=_lech1920a|pattern_b2=_lech1920a|pattern_ra2=_lech1920a|pattern_sh2=_lech1920a|pattern_so2=_lech1920a|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_lech1920t|pattern_b3=_lech1920t|pattern_ra3=_lech1920t|pattern_sh3=_lech1920t|pattern_so3=_lech1920t|leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=000000|socks3=000000}}
'''«Лех»''' ( {{Lang-pl|KKS Lech Poznań}}  &lt;span lang=&quot;pl&quot;&gt;KKS Lech Poznań&lt;/span&gt; ) - [[Польша|Польшадағы]] [[Познань|Познань қаласындағы]] [[футбол клубы]]. [[1922 жыл|1922 жылы]] [[19 наурыз|19 наурызда]] құрылды, жеті дүркін чемпион және Польша кубогының бес дүркін жеңімпазы. Қазіргі уақытта Польша чемпионатының жоғарғы дивизионында ойнайды. 
[[File:Stadion Lecha Poznan. 2010-11-03 (4).JPG|thumb|320px|Қалалық Стадион]]
== Жетістіктері ==
'''Польша чемпионаты'''

*'''Чемпион''' ( '''10''' ): 1983, 1984, 1990, 1992, 1993, 2010, 2015, 2022, 2025, 2026 ж
*'''Вице-чемпион''' ( '''3''' ): 2013, 2014, 2020  жж
*'''Қола жүлдегері''' '''(6):''' 1949, 1950, 1978, 2009, 2017, 2018

'''Польша кубогы'''

*'''Жеңімпаз''' ( '''5''' ): 1982, 1984, 1988, 2004, 2009 жж
*'''Финалист''' ( '''6''' ): 1980, 2011, 2015, 2016, 2017, 2022  жж

'''Польша суперкубогы''' ( '''рекорд''' )

*'''Жеңімпаз''' ( '''6''' ): 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016 жж
*'''Финалист''' ( '''3''' ): 1983, 1988, 2010 жж

== Ойыншылар ==
''2022 шілде''

* [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&amp;jesien=1&amp;id_klub=169 Ойыншылар 2022]

==Атақты ойыншылары ==
* {{flagicon|Poland}} [[Роберт Левандовский]]
* {{flagicon|Poland}} [[Кароль Линетты]]
* {{flagicon|Poland}} [[Пётр Сверчевский]]
* {{flagicon|Poland}} [[Ян Беднарек]]

== Сілтемелер ==

* [http://www.lechpoznan.pl/index.php lechpoznan.pl]
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=169&amp;id_sezon=101 Лех] (90minut.pl)

[[Санат:Польша футбол клубтары]]</text>
      <sha1>dhyt6yxwm9pg8bt51acc5exqql5z7fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цезарь (салат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631019</id>
    <revision>
      <id>3613023</id>
      <parentid>3612960</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] ([[User talk:Қызғалдақ 1986|т]]) өңдемелерінен [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3597467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="nskmjiog293gjqrrwptab3kbdy7sy3m" xml:space="preserve">[[Сурет:GRILLED SALMON &amp; CAESAR SALAD (26607665093).jpg|нобай]]
'''Цезарь''' ({{lang-en|Caesar salad}}) — танымал [[салат]], бұл лимон шырыны (немесе лайм шырыны), зәйтүн майы, [[Жұмыртқа тағамдары|жұмыртқа]], Вустер соусы, анчоус, сарымсақ, Дижон қышасы, Пармезан ірімшігі және қара бұрыш қосылған ромэн салаты мен крутондары бар көк-салат.

== Құрамы ==
Классикалық нұсқада салаттың негізгі ингредиенттері: [[бидай крутон]]дары, [[ромэн салаты]]ның жапырақтары және рецепттің мәнін құрайтын ерекше тұздықтағы туралған пармезан. «Цезарь» толтыру негізі — жаңа піскен жұмыртқалар ( 1 минут қайнаған және салқындатылған ). Жұмыртқа, зәйтүн майы мен сарымсақ, лимон шырыны мен Вустер тұздықтарымен араластырылады. Классикалық түрде салат өте жеңіл болады,сондықтан ол жиі калориялық өнімдерді қосады, мысалы, пісірілген немесе қуырылған тауық.

Классикалық нұсқадан басқа, көптеген заманауи рецептер бар. Олар ингредиенттермен және маймен ерекшеленеді (қыша, қаймақ, йогурт, майонез және т. б.)

== Тарихы ==
Цезарь салатын әдетте итальян иммигранты, Мексика мен Америка Құрама Штаттарында мейрамханалар ұстаған ресторатор Цезарь Кардини ойлап тапқан деп саналады. Кардини [[Сан-Диего|Сан-Диегода]] тұрды, бірақ оның Тихуана, [[Мексика]] қаласындағы «Цезарь» мейрамханасы Америка Құрама Штаттарынан келген клиенттерді тартып, құрғақ заңды айналып өту мақсатында ашылған еді. Оның қызы Роза әкесінің 1924 жылы 4 шілдедегі мейрам кезінде ас үйдегі азық-түлік таусылып қалғанда, осы салатты Тихуанадағы мейрамханада ойлап тапқанын айтты. Кардини қолда бар ингредиенттерді пайдаланып, аспаздың үстел қасында салатты араластыру арқылы ерекше бір көзтартарлық әдіс қосты.

Кейбір мәліметтер бойынша, салатты Цезарь Кардинидің ағасы Алекс Кардини ойлап тапқан, ал бастапқыда оны «Авиатор салаты» деп атаған, себебі ол құрғақ заң кезінде Мексикаға ұшып келген ұшқыштарға арналып жасалған. Кардинидің кейбір қызметкерлері де бұл салатты өздері ойлап т


апқанын айтқан.


Танымал миф бойынша, салаттың ойлап табылуы [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарьға]] тиесілі делінеді. Америкалық аспаз және жазушы Джулия Чайлд өзінің жастық шағында, 1920 жылдары, Кардинидің мейрамханасында салат жегенін айтқан. Салат бүтіндей ромен салат жапырақтарынан жасалған, оларды сабақтарынан ұстап, қолмен жеген. Салатқа зәйтүн майы, тұз, бұрыш, лимон шырыны, Вустер соусы, жұмсақ пісірілген жұмыртқа, пармезан және сарымсақ майында қуырылған крутонын қосқан. 1946 жылы газет шолушысы Дороти Килгаллен анчоус қосылған, Кардинидің нұсқасынан айырмашылығы бар Цезарь салатын сипаттап жазған.{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Санат:Цезарь салат]]
[[Санат:Азық-түлік]]</text>
      <sha1>nskmjiog293gjqrrwptab3kbdy7sy3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лабиринт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634103</id>
    <revision>
      <id>3613037</id>
      <parentid>3612926</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] ([[User talk:Қызғалдақ 1986|т]]) өңдемелерінен [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3587150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="kimi7nfpv2ntum0qz49byid1noxrxwh" xml:space="preserve">[[Сурет:Labyrint barvaux.jpg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;'''Лабиринт'''-бұл кез келген [[құрылым]](әдетте екі немесе үш өлшемді кеңістікте), кездейсоқ түрде болатын, не шығу жолына немесе тұйыққа бағыттайтын жолдар).

'''Лабиринт''' — саябақтағы, [[жол]]дардағы, аллеялардағы келушілерге шығуға қиын болатындай етіп ұйымдастырылған орын.

'''Лабиринт''' астында ежелгі [[гректер]] мен [[римдіктер]] көптеген залдардан, палаталардан, аулалардан және өтпелерден тұратын, лабиринт тұрғысынан надан адамға жол бермеу үшін күрделі және шатастырылған жоспарға сәйкес орналастырылған кең немесе аз кеңістікті білдірді. '''Лабиринт''' сөздің кең мағынасында тығырықтан шығуы мүмкін немесе одан шығу қиынға соғатын мәселені білдіруі мүмкін.</text>
      <sha1>kimi7nfpv2ntum0qz49byid1noxrxwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613038</id>
      <parentid>3613037</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="og4lrkw23u82re4wd1k0j3k27k1levk" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН [[Сурет:Labyrint barvaux.jpg|нобай]]КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Лабиринт''' — бұл кез келген [[құрылым]](әдетте екі немесе үш өлшемді кеңістікте), кездейсоқ түрде болатын, не шығу жолына немесе тұйыққа бағыттайтын жолдар).

'''Лабиринт''' — саябақтағы, [[жол]]дардағы, аллеялардағы келушілерге шығуға қиын болатындай етіп ұйымдастырылған орын.

'''Лабиринт''' астында ежелгі [[гректер]] мен [[римдіктер]] көптеген залдардан, палаталардан, аулалардан және өтпелерден тұратын, лабиринт тұрғысынан надан адамға жол бермеу үшін күрделі және шатастырылған жоспарға сәйкес орналастырылған кең немесе аз кеңістікті білдірді. '''Лабиринт''' сөздің кең мағынасында тығырықтан шығуы мүмкін немесе одан шығу қиынға соғатын мәселені білдіруі мүмкін.</text>
      <sha1>og4lrkw23u82re4wd1k0j3k27k1levk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдирбекова Даяна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635603</id>
    <revision>
      <id>3613236</id>
      <parentid>3603580</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="qygz249q68s0oa9tg8gztcoao38v5tb" xml:space="preserve">
{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;{{Тұлға|Есімі=Абдирбекова Даяна|Туған күні=10 сәуір 2002 ж.|Марапаттары= 
*[[2018]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента).  
*[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс). 
*[[2018]] жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), [[күміс]] (доп).  
*[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[қола]] (күрзілер, лента).  •	[[2018]] жылғы Азиялық ойындар - [[алтын]] (команда).}}
''
== Өмірбаяны ==
Абдирбекова Даяна көркем [[гимнастика]]мен шұғылданады, [[2018 жыл|2018]] жылғы командалық [[Азиялық ойындар]]дың жеңімпазы. [[2002 жыл]]ы 10 сәуірде [[Қарағанды]] қаласында дүниеге келген. Салмағы: 49 кг. Бойы: 1,67 м.

Даяна 5–6 жасынан бастап спортпен айналысқан, көркем гимнастика құрамасының қатарына 16 жасында қосылған және ең жас гимнаст атанды. Алина Әділханова, Даяна Абдирбекова және Әділ Тилекенова көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасына кірген жылы [[Қазақстан]] құрамасы топтық есеп бойынша 159,850 ұпай жинады.

==Марапаттары және жетістіктері  ==
*[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). 
*[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс).
*[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы - [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), күміс (доп). 
*[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы - қола (күрзілер, лента). 
*[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар - [[алтын]] (команда).&lt;ref&gt;https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf&lt;/ref&gt; 
*&quot;Gracia Fair Cup&quot; [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). 
*&quot;Gracia Fair Cup&quot; [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).&lt;ref&gt;https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ &lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]]
[[Санат:Азия ойындары чемпиондары]]
[[Санат:Шымкентте туғандар]]</text>
      <sha1>qygz249q68s0oa9tg8gztcoao38v5tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мақпал Мыса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>638706</id>
    <revision>
      <id>3613363</id>
      <parentid>3611311</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Жазушылар одағы|Жазушылар одағы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12016" sha1="q3w1se49n3rcyetmhvgkv5h4pizh9hg" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;


{{Тұлға|Есімі=Мыса|Шынайы есімі=Мақпал|Сурет=|Сурет атауы=|Туған кездегі есімі=|Толық есімі=|Туған күні=26.12.1983|Туған жері=Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қайнар ауылы|Қайтыс болған күні=|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы=Қазақстан Республикасы|Ұлты=қазақ|Мансабы=ақын, аудармашы, журналист,|Әкесі=Мыса Мазақ|Анасы=Бүбісара Оспанқызы|Жұбайы=|Балалары=Әли|Марапаттары=ҚР Президентінің &quot;Ерен еңбегі үшін&quot; мемлекеттік медалі (2021 ж.) 2. ҚР Президентінің &quot;Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл&quot; мемлекеттік медалі (2021 ж.) 3. ҚР Президентінің екі дүркін &quot;Алғысхаты&quot; 4. &quot;Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігіне 100 жыл&quot; медальдарымен марапатталған (2021 ж.)|Қолтаңбасы=|Сайты=|Басқалары=|Commons= }} 


'''''Мақпал Мыса - ақын, аудармашы, журналист, редактор, Қазақстан Жазушылар және Журналистер Одағының мүшесі. 2018 жылы өткен &quot;100 жаңа есім&quot; жобасында 2388 үміткер қатарынан алғаш рет әдебиет саласынан жеңімпаз атанды.'''''

== Өмірбаяны ==
Мақпал Мыса 1983 жылы 26 желтоқсанда [[Алматы облысы]], [[Райымбек ауданы]], [[Қайнар ауылдық округі (Райымбек ауданы)]] дүниеге келген. Ол - XVI ғасырда өмір сүрген қазақтың атақты сәуегей шешен биі абыз [[Шоған Сүйерқұлұлы]]ның  ұрпағы. Отбасында 2 ағасы мен 2 әпкесі бар. 

Бала кезінен 3 жүздің тарихын білетін атасының әңгімелері мен әжесінің өлеңін естіп, ал ақындардан [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] шығармаларын оқып өскен. Кейін [[Алматы]] қаласында әдебиет пәнін тереңдетіп оқытатын дарында балалар мектебінде [[Кеңшілік Ағытайұлы Мырзабектің]] пен [[Қанипа Әбдірахманқызы Бұғыбаева]] секілді қаламгерлердің туындыларын оқи бастады.

Мақпал өлеңдерін 10 жасынан бастап жазған. Олардың мазмұны ана мен әке жайында, қоршаған табиғат пен ауылы туралы болған. Мұқағали Мақатаевтың өмірбаяны мен шығармашылығы жас Мақпалға шабыт көзі болды. 9-сыныпта М.Мақатаев атындағы стипендия иегері атанды, ал 2011 жылы Мақатаевтың 80 жылдығына орай өткен республикалық ақындар сайысында &quot;Қарлығаштар&quot; өлеңімен 1-орынды иеленді. Дәл сол жылы Ақсу ауданының 80 жылдығына арналған республикалық мүшәйраның жеңімпазы атанды.
1997-2004 жылдар аралығында [[Ұлан (газет)]], &quot;Ана тілі&quot;, [http://Қазақ%20әдебиеті%20(газет) Қазақ әдебиеті (газет)]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, &quot;Алматы ақшамы&quot;, [http://Qazaq%20radiosy Qazaq radiosy]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (штаттан тыс тілшілік) қызметтер атқарды. 
2004 - 2010 жылдары &quot;Қапшағай&quot; қоғамдық-саяси газетінде (журналист, корректор);
2010 жылы &quot;Жаңа Іле&quot; газетінің редакторы;
2010 -2011 жылдары Алматы облыстық &quot;Жетісу&quot; телеарнасының филиалы &quot;Қапшағай TV&quot; арнасында журналист -телекомментатор; 
2011-2013 жылдары &quot;Книжник&quot; ЖШС-де аудармашы-редактор;
2014-2021 жылдары Медиахолдинг &quot;Жетісу Ақпарат&quot; АҚ-тың &quot;Жетісу&quot; газетінде журналист;
2021 -2023 жылдары Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII шақырылымының депутаты, [http://Аманат%20(партия) Аманат (партия)]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} партиялық тізімі бойынша сайланған, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі болған. 
http://sc0023.burabay.aqmoedu.kz/public/files/2021/5/20/200521_121234_9e6e15d6-f39e-4cf2-96d0-9f02b24572fd.jpg
&quot;Алақандағы бақыт&quot; пен &quot;Мен керекпін&quot; кітаптарын жазғаны үшін, сол уақытта аударма саласында 20 шақты редакторлық жұмысы, республикалық мүшайларда алған жетістіктері үшін және ең бастысы жазушылар [http://Думан%20Әмірғалиұлы%20Рамазан Думан Әмірғалиұлы Рамазан]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Роза Сейілхан, [http://Жарас%20Сәрсек Жарас Сәрсек]{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Бауыржан Өміржанұлы Жақыптан]] алған рецензиялардың арқасында 2015 жылы наурызда Қазақстан Жазушылар және [http://Қазақстан%20журналистер%20одағы Қазақстан журналистер одағының]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} мүшесі атанды.

2017 жылы Қазақстан Республикасының Бірінші Президенті Фонды мен Мемлекеттік тілді дамыту қорының бірлесіп жасаған &quot;Алтын тобылғы&quot; республикалық әдеби байқауында 1-орынды жеңіп алды. Бас жүлде ретінде &quot;Туған ел&quot; номинациясында &quot;Шоған Абыз&quot; поэмасы үшін 1,5 миллион теңгеге сертификаттың табысталуы болды. 

2018 жылы білікті аударма үшін Ресей Жазушылар одағының шешімімен Керим Срамурзаевич Отаров есімімен алтын медалінің иегері атанды.

2019 жылы 15 мамырдан бастап &quot;Алматы телеарнасында&quot; эфирге шығатын &quot;Сәуле ғұмыр&quot; әдеби-танымдық бағдарламаны жүргізді.

== Шығармашылығы ==
Жас ақынның өлеңдері орыс, қырғыз, татар, башқұрт, әзірбайжан, түрік, ағылшын, испан тілдеріне аударылған, қазіргі заманның поэзияның шетелдік антологиясына енген. Мақпал балаларға арналған қазақ энциклопедиясын, қазіргі шетелдік авторлардың, соның ішінде әзірбайжан ақыны Афаг Шихла, түрік ақыны Али Акбаштың туындыларын аударды. Классикадан халық ақыны Кабардино-Балкария Керім Отаровтың шығармаларын аударған.

Мақпал Мысаның алғаш басылып шыққан кітабы &quot;Алақандағы бақыт&quot; деп аталады. 2013 жылы мемлекет тарапынан &quot;Мен керекпін&quot; екінші шығарма жинағы жарық көрді. Алғашқы екі поэзияның заңды жалғасы «Аспантаудың көктемі» атты кітаптың тұсауын 2015 жылы ҚЖ Одағы Басқармасы Төрағасының орынбасары, ақын Маралтай Райымбекұлы мен профессор, ақын Бауыржан Жақып кесті.

Жас ақынның &quot;Шоған Абыз&quot; туындысының тұсаукесері 2018 жылы Алматыдағы Ықылас Дүкенұлы атындағы халық музыкалық аспаптары музейінде өтті. Еңбекте Есім ханның тұсында өмір сүрген «Шоған абыз» туралы баяндалған. Бұған дейін «Шоған абыздың» ел ісіндегі өзекті мәселелерге араласқаны ара-тұра айтылғанымен, ол туралы ауқымды көркем шығарма жазылмаған еді. Тарихи тұлғаның болмысын бейнелейтін дастан түрік, орыс, ағылшын тілдеріне аударылған.

== Дереккөздер ==
1. https://abai.kz/post/89719
2. https://alashainasy.kz/omir/makpal-myisa-59840/
3. https://qamshy.kz/article/45637-maqpal-mysa-zhurek-tubindegi-dganhghyryq-sukhbat
4. http://kazgazeta.kz/?p=29032
5. https://kazpravda.kz/articles/view/na-krilyah-vdohnoveniya
6. https://express-k.kz/news/literatura/stikhi_molodoy_poetessy_makpal_mysa_perevedeny_na_desyatki_yazykov_mira-144150 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712133146/https://express-k.kz/news/literatura/stikhi_molodoy_poetessy_makpal_mysa_perevedeny_na_desyatki_yazykov_mira-144150 |date=2019-07-12 }}
7. https://qazaqstan.tv/news/21818/
8. https://adebiportal.kz/kz/news/view/maqpal-mysa-agarar-degen-analar-aq-isip-zursi-zarygym__22904
9.https://www.youtube.com/watch?v=kMODIAQSWZM
10. https://www.facebook.com/qalamgerportaly/photos/a.578025102634663/619484191822087/?type=3
11. https://vk.com/club87696001
12. https://www.youtube.com/watch?v=ZXt6mdQHFx0
13. https://egemen.kz/article/182762-maqpal-mysa-aqyn-arqashan-omirdi-dgyrlaydy
14. https://qarmaqshy-tany.kz/zanalyk/ruhaniyt/653-mapal-mysa-ayn-shabyt-pershte-ky.html
15. https://juldyz.kz/2017/07/11/maqpal-mysa-aqyn-meninh-hanzadam-poeziya/
16. https://kznews.kz/bilim/qazaqsha-olen-maqpal-mysa-tanyn-syjlar-tagdyrym/
17.https://www.youtube.com/watch?v=pDhI6MtK2Qw
18. https://zhanaqorgan-tynysy.kz/zanalyk/8883-mapal-mysany-mr-men-shyarmashylyy-zhayly.html
19. https://new.zhalagash-zharshysy.kz/zanalyk/madeniet/9602-trk-zhrtyn-brktrgen-tadauly-zhoba.html
== Жетістіктері ==
1. ҚР Президентінің &quot;Ерен еңбегі үшін&quot; мемлекеттік медалі (2021 ж.)
2. ҚР Президентінің &quot;Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл&quot; мемлекеттік медалі (2021 ж.)
3. ҚР Президентінің екі дүркін &quot;Алғысхаты&quot;
4. &quot;Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігіне 100 жыл&quot; медальдарымен марапатталған (2021 ж.)

[[Санат:Жазушылар одағы]]</text>
      <sha1>q3w1se49n3rcyetmhvgkv5h4pizh9hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдуард Зюсс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>639224</id>
    <revision>
      <id>3613301</id>
      <parentid>2814063</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T08:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар|Алфавит бойынша тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3561" sha1="pcs1dag21rz41umkfoqmj7qgsgsek7h" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
Эдуард Зюсс 20 тамыз 1831 жылы дүниеге келген (неміс: Эдуард Зюсс; 1831 ж. 20 тамыз, Лондон - 1914 ж. 26 сәуір, Вена) - австриялық геолог және қоғам қайраткері. Ол Гондвана (1861) және Тетис мұхитының (1893) суперконтиненті туралы гипотезаларды жасаған адам болып табылады.&lt;br&gt;

== Балалық және жастық шағы ==
Люс Лондонда саксондық көпестер, лютерандық Адольф Сюс және Элеонора Здекауэрдің еврейлердің отбасында дүниеге келді. 1834 жылы оның отбасысы Прагаға, ал 1845 жылы Венаға көшті. Жас кезінде геологияны зерттеуді жақсы көретін Суэсс өзінің алғашқы еңбегін (Карлсбад геологиясы) 19 жасында жариялады.

=== Әлеуметтік қызмет ===
1857 жылы Зюсс Венадағы геология бөлімін алды. Ол қоғамдық кеңес мүшесі және қаланы сумен қамтамасыз ету және Дунайды реттеу жөніндегі комиссияның референті, сондай-ақ Төменгі Австрия Сеймінің (Ландтаг) мүшесі болды; 1870-1874 жылдары Төменгі Австрияда жаңа мектеп заңдарының жүзеге асырылуына белсенді қатысты, 1873 жылы Рейхсратқа сайланды, онда ол бірнеше рет өзін керемет солшыл спикер ретінде көрсетті, әсіресе ультрамонтандарға қарсы күресте.

==== Ғылыми еңбектері мен жетістіктері ====
Зюсстің, негізінен Альпінің стратиграфиясымен, Италия геологиясымен және брахиоподтардың таксономиясымен байланысты ғылыми жұмыстарының ішінде мыналар белгілі: «Богмище Графтолитен» (1852), «Брахиоподен дер Коссенер Шихтен» (1854); Брахиоподен дер Hallstätter Schichten (1855); Уебер ден Лосс (1866); «Charakter der österreich. Тертиараблагерунген» (1866); «Südalpen-дегі Ротлиегенден эквиваленті» (1868); Die tertiären Landfaunen Mittelitaliens (1871); «Bau der italienischen Halbinsel» (1872); Die Enstehung der Alpen (1875); Die Zukunft des Goldes (1877); Die Zukunft des Silbers (1892) және басқалары.

1875 жылы Сюс геологияда «биосфера», ал 1885 жылы «Балтық қалқаны» терминін ұсынды.
1895 жылы Суэсс Швеция Корольдік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1903 жылы Копли медалін алды - Ұлыбританияның Корольдік қоғамының жоғары наградасы.

[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]</text>
      <sha1>pcs1dag21rz41umkfoqmj7qgsgsek7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613302</id>
      <parentid>3613301</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T08:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3613302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3871" sha1="k6jt3nztn7p65u4cmu3rg07nm3msmzc" xml:space="preserve">&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
Эдуард Зюсс 20 тамыз 1831 жылы дүниеге келген (неміс: Эдуард Зюсс; 1831 ж. 20 тамыз, Лондон - 1914 ж. 26 сәуір, Вена) - австриялық геолог және қоғам қайраткері. Ол [[Гондвана]] (1861) және [[Тетис мұхиты]]&lt;nowiki/&gt;ның (1893) суперконтиненті туралы гипотезаларды жасаған адам болып табылады.

{{Ғалым|Есімі=Эдуард Зюсс|Суреті=Eduard_Suess00.jpg|Туған күні=[[20 тамыз]] [[1831]]|Қайтыс болған күні=[[26 cәуір]] [[1914]]|Ғылыми аясы=[[геология]]}}

== Балалық және жастық шағы ==
Люс Лондонда саксондық көпестер, лютерандық Адольф Сюс және Элеонора Здекауэрдің еврейлердің отбасында дүниеге келді. 1834 жылы оның отбасысы Прагаға, ал 1845 жылы Венаға көшті. Жас кезінде геологияны зерттеуді жақсы көретін Суэсс өзінің алғашқы еңбегін (Карлсбад геологиясы) 19 жасында жариялады.

== Қоғамдағы қызметі ==
1857 жылы Зюсс Венадағы геология бөлімін алды. Ол қоғамдық кеңес мүшесі және қаланы сумен қамтамасыз ету және [[Дунай]]&lt;nowiki/&gt;ды реттеу жөніндегі комиссияның референті, сондай-ақ Төменгі Австрия Сеймінің (Ландтаг) мүшесі болды; 1870-1874 жылдары Төменгі Австрияда жаңа мектеп заңдарының жүзеге асырылуына белсенді қатысты, 1873 жылы Рейхсратқа сайланды, онда ол бірнеше рет өзін керемет солшыл спикер ретінде көрсетті, әсіресе ультрамонтандарға қарсы күресте.

== Ғылыми еңбектері мен жетістіктері ==
Зюсстің, негізінен Альпінің стратиграфиясымен, Италия геологиясымен және брахиоподтардың таксономиясымен байланысты ғылыми жұмыстарының ішінде мыналар белгілі: «Богмище Графтолитен» (1852), «Брахиоподен дер Коссенер Шихтен» (1854); Брахиоподен дер Hallstätter Schichten (1855); Уебер ден Лосс (1866); «Charakter der österreich. Тертиараблагерунген» (1866); «Südalpen-дегі Ротлиегенден эквиваленті» (1868); Die tertiären Landfaunen Mittelitaliens (1871); «Bau der italienischen Halbinsel» (1872); Die Enstehung der Alpen (1875); Die Zukunft des Goldes (1877); Die Zukunft des Silbers (1892) және басқалары.

1875 жылы Сюс геологияда «биосфера», ал 1885 жылы «Балтық қалқаны» терминін ұсынды.
1895 жылы Суэсс Швеция Корольдік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1903 жылы Копли медалін алды - Ұлыбританияның Корольдік қоғамының жоғары наградасы.

{{Дереккөздер}}
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:20 тамызда туғандар]]
[[Санат:1831 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>k6jt3nztn7p65u4cmu3rg07nm3msmzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>639929</id>
    <revision>
      <id>3613324</id>
      <parentid>3607126</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Эстрада жұлдызы|Эстрада жұлдызы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12597" sha1="mn4fkh6c3gczv3nkwb27gf1m5yr477c" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант
|Есімі = Айгүл Бабаева
|Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева
|Туған күні = 01.11.1961
|Туған жері = Алматы, Қазақ КСР
|Мемлекет = Қазақстан, КСРО
|Мамандықтары = әнші, композитор
|Ұжымдары = &quot;Мистерия Буф&quot;, &quot;Гүлдер&quot; ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), &quot;Варьете&quot;, &quot;Иссык&quot;
}}
'''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — Қазақстандық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол POP, JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды.

== Өмірбаяны ==
Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - 1961 жылы 1 қарашада Алматы қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті 2001 жылдың 24 шілдесінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында Мәскеудің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.  

1997 жылы &quot;ТАҢ&quot; телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.  

 Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.  

1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында Мәскеуде қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.  

Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын &quot;Үміт Желі&quot; дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар.

1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]&lt;nowiki/&gt;» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты.

7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.&lt;ref&gt;[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;  

2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.&lt;ref&gt;[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}&lt;/ref&gt;  

Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды.

Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті.

== Телевизия ==
2010 жылы &quot;ЕЛ АРНА&quot; телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]&lt;nowiki/&gt;» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.&lt;ref&gt;[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері.

Қызы — Алисса.

== Сілтелер ==

* [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы]
* [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}
* [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті]
* [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&amp;chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://www.1tv.kz/news/video/br1/

== Ескертпелер ==

[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:КСРО сазгерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]]
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:КСРО әншілері]]
[[Санат:Алфавит бойынша әншілер]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:1961 жылы туғандар]]
[[Санат:1 қарашада туғандар]]
[[Санат:Эстрада жұлдызы]]</text>
      <sha1>mn4fkh6c3gczv3nkwb27gf1m5yr477c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әскери даңқ мұражайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>640421</id>
    <revision>
      <id>3613326</id>
      <parentid>3601651</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Отан алдындағы қызметі үшін ордені|Отан алдындағы қызметі үшін ордені]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="me834p8jqdd6dc1l0kzuclf0if5dc4g" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''«Әскери даңқ мұражайы»''' — 2011 жылдың 25 қаңтарында [[Алматы облысы]], [[Жаркент қаласы]], Қастеев көшесі, 12 мекен-жайында салынған. 

== Сипаттамасы ==
Мұражай Алматы аймағының облыстық әкімшілігінің негізінде тұрңызылды. Мұражайдың негізгі қоры ежелгі тарихымен, тарихтағы өткенді анықтайтын заттармен байланысты. Мұражайда 364 бірлік х - музейлік маңызы бар, сондай - ақ 781 негізгі қор және 286 қосалқы қормен толыққан. Мұражайдың басты міндеті: халықты өлкенің өткен тарихымен және қазіргі өмірімен таныстыру, жас ұрпаққа Отанға деген сүйіспеншілік пен адамгершілік құндылықтарымен тәрбиелеу.&lt;ref&gt;[http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ Алматы облысының мәдениет, мұрағаттар және құжаттама басқармасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429134517/http://kultura.zhetisu.gov.kz/pages/31/ |date=2020-04-29 }}&lt;/ref&gt;

'''Музей 4 экспозициялық залдар мен мазмұны жағынан бірнеше бөлімдерден тұрады:'''
* Фойе – «Тәуелсіздік шежіресі» 
* І зал – Тақырып: «Ел ішіндегі атақты Жетісулық батыр бабалар».
* ІІ залда «Қазақ хандығының құрылуы».
* III зал Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мұражайлары]]
[[Санат:Отан алдындағы қызметі үшін ордені]]</text>
      <sha1>me834p8jqdd6dc1l0kzuclf0if5dc4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маршмэллоу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641473</id>
    <revision>
      <id>3613355</id>
      <parentid>3607827</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Десерт|Десерт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2239" sha1="tttuc6c5wfvkplvz3hwnsm057bm0ruj" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Marshmallows.JPG |thumb|]]
'''Маршмэллоу''' (ағылшын тілінде ''marshmallow'') – [[пастила]] немесе [[суфле]]ге ұқсайтын кондитерлік өнім. Ол қант, жүгері шәрбәті, [[желатин]], [[глюкоза]]дан тұрады. Аздап бояғыштар мен дәмдеуіштер қосылады. Маршмэллоудың [[зефир]]ден айырмашылығы құрамында жеміс-жидек езбесі жоқ.  

«Marsh mallow» атауының өзі «батпақ құлқайыры» деп аударылады. Құлқайырлар тұқымдасына жататын дәрілік жалбызтікен ағылшынша осылай аталады. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD Жалбызтікеннің] тамырынан жабыспақ желе тәрізді ақ қоймалжың масса алған. Уақыт өте келе жалбызтікеннің орнына желатин мен [[крахмал]]ды қолданатын болды. Алғаш рет маршмэллоу 1950 жылы АҚШ-та пайда болды.  

Маршмэллоудың ұсақ бөліктерін [[салат]]қа, түрлі [[десерт]]терге, балмұздаққа қосады және онымен [[торт]]тар мен түрлі пісірмелерді әсемдейді. Ал кішкене бөлшектерін какаоға, ыстық [[шоколад]] пен [[кофе]]ге қосып ішу соңғы кезде жиі қолданылады.  

Маршмэллоу арнайы пакеттерде немесе өлшеніп те сатылады. Олардың түстері ақ және түрлі-түсті, [[форма]]лары  үлкен, кішкентай, дөңгелек, төртбұрышты болады.

[[Санат:Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Десерт]]</text>
      <sha1>tttuc6c5wfvkplvz3hwnsm057bm0ruj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613356</id>
      <parentid>3613355</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шоколад|Шоколад]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2269" sha1="8qyjke60bcltyr2nyulfz8l701lpiot" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Marshmallows.JPG |thumb|]]
'''Маршмэллоу''' (ағылшын тілінде ''marshmallow'') – [[пастила]] немесе [[суфле]]ге ұқсайтын кондитерлік өнім. Ол қант, жүгері шәрбәті, [[желатин]], [[глюкоза]]дан тұрады. Аздап бояғыштар мен дәмдеуіштер қосылады. Маршмэллоудың [[зефир]]ден айырмашылығы құрамында жеміс-жидек езбесі жоқ.  

«Marsh mallow» атауының өзі «батпақ құлқайыры» деп аударылады. Құлқайырлар тұқымдасына жататын дәрілік жалбызтікен ағылшынша осылай аталады. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD Жалбызтікеннің] тамырынан жабыспақ желе тәрізді ақ қоймалжың масса алған. Уақыт өте келе жалбызтікеннің орнына желатин мен [[крахмал]]ды қолданатын болды. Алғаш рет маршмэллоу 1950 жылы АҚШ-та пайда болды.  

Маршмэллоудың ұсақ бөліктерін [[салат]]қа, түрлі [[десерт]]терге, балмұздаққа қосады және онымен [[торт]]тар мен түрлі пісірмелерді әсемдейді. Ал кішкене бөлшектерін какаоға, ыстық [[шоколад]] пен [[кофе]]ге қосып ішу соңғы кезде жиі қолданылады.  

Маршмэллоу арнайы пакеттерде немесе өлшеніп те сатылады. Олардың түстері ақ және түрлі-түсті, [[форма]]лары  үлкен, кішкентай, дөңгелек, төртбұрышты болады.

[[Санат:Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Десерт]]
[[Санат:Шоколад]]</text>
      <sha1>8qyjke60bcltyr2nyulfz8l701lpiot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Капкейктер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641476</id>
    <revision>
      <id>3613346</id>
      <parentid>2769791</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Капкейктер|Капкейктер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1600" sha1="qmy288yn433ez704nha6brley7l2g6k" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Chocolate cupcakes.jpg|thumb|right|200px|]]

'''Капкейктер''' – соңғы кезде үлкен танымалдылыққа ие болған десерттердің бірегейі. Капкейкті, американдық кексті, басқаша «кеседегі торт» деуге болады. Оның әрқайсысы пісіруге арналған жеке формада бір адамның жеуіне арналып пісіріледі.  

Капкейктердің дайындалу жолы алғаш рет 1796, 1826 жылдары аспаздар кітабында жазылған. Капкейктердің жасалу жолы әртүрлі болғанымен, құрамы сары май, қант, жұмыртқа, ұннан тұрады. Кез келген торттың рецептісі капкейкке жарай береді. Бұлар көлемінің кіші болуына байланысты тез піседі. Үстіне [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%80%D1%8C глазурь] немесе [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC крем] жағып ұсынуға болады.  

== Дереккөздер ==
1.https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%BA

[[Санат:Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Капкейктер]]</text>
      <sha1>qmy288yn433ez704nha6brley7l2g6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613347</id>
      <parentid>3613346</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Десерт|Десерт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1628" sha1="39g1j09f4i0kmphwmt094aleu2vs8z0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Chocolate cupcakes.jpg|thumb|right|200px|]]

'''Капкейктер''' – соңғы кезде үлкен танымалдылыққа ие болған десерттердің бірегейі. Капкейкті, американдық кексті, басқаша «кеседегі торт» деуге болады. Оның әрқайсысы пісіруге арналған жеке формада бір адамның жеуіне арналып пісіріледі.  

Капкейктердің дайындалу жолы алғаш рет 1796, 1826 жылдары аспаздар кітабында жазылған. Капкейктердің жасалу жолы әртүрлі болғанымен, құрамы сары май, қант, жұмыртқа, ұннан тұрады. Кез келген торттың рецептісі капкейкке жарай береді. Бұлар көлемінің кіші болуына байланысты тез піседі. Үстіне [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%80%D1%8C глазурь] немесе [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC крем] жағып ұсынуға болады.  

== Дереккөздер ==
1.https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%BA

[[Санат:Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Капкейктер]]
[[Санат:Десерт]]</text>
      <sha1>39g1j09f4i0kmphwmt094aleu2vs8z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маффин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641477</id>
    <revision>
      <id>3613345</id>
      <parentid>3595223</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Жеміс жидек|Жеміс жидек]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="64ylneu9ugwh8wp83gtr3stb7k9oo1x" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Muffin NIH.jpg|thumb|right|200px|]]

'''Маффин''' – кекстің америкалық нұсқасы, кішкентай, дөңгелек немесе сопақша келген тәтті пісірме. Маффин үлкен адамның алақанына сыйып кетеді. Маффинге шоколадты ұнтақ, көкжидек, таңқурай, даршын, асқабақ, жаңғақ, банан, апельсин, шабдалы, бүлдірген, сәбіз, лимон салмасын қосуға болады.  

Маффиндердің пайда болуының түрлі тарихы бар. Солардың бірі маффин сөзінің [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F Ұлыбританияға] ХІ ғасырда келгендігін, жұмсақ нан дегенді білдіретінін алға тартады. Ал [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B АҚШ]-та 1893 жылы Чикагода бүкіләлемдік көрмеде сатылған соң танымал бола бастады. Маффиндердің ағылшындық және американдық деп бөлінетін екі түрі бар. Ағылшындық маффиндер ашытқылы қамырдан, американдық түрінде қамырға қопсытқыш немесе ас содасының қосылуы арқылы жасалады. 

Бүгінгі маффин әзірлеудің дайын арнайы қоспасы сатылады. Олар өнімнің құрылымын жақсартып, оған ерекше дәм береді.

== Дереккөздер ==
1.https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%84%D1%84%D0%B8%D0%BD

[[Санат: Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Маффин]]
[[Санат:Десерт]]
[[Санат:Жеміс жидек]]</text>
      <sha1>64ylneu9ugwh8wp83gtr3stb7k9oo1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макарон немесе макарун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641478</id>
    <revision>
      <id>3613352</id>
      <parentid>3593802</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Десерт|Десерт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="7h5xroz7c5fzg1cq8n4k2ieveng5c49" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Arc-en-ciel comestible.jpg|thumb|right|200px|]]
[[Сурет:Macarons Marcolini 02.jpg|нобай|солға|Пьера Марколини дүкенінде витринада тұрған макарондар]]
[[Сурет:IFC LCB Macaron, March 2009.jpg|нобай|Гонконгтаға макарондар]]
'''Макарон немесе макарун''' – жұмыртқаның ақуызы, қант пен бадам ұнынан жасалатын француздық кондитерлік өнім. Печенье формасында жасалады. Екі қабат печенье беттестіріліп, арасына крем немесе тосап жағылады. Дайын өнім жұмсақ, дәмі ерекше болады.  

Бұл десерт [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B АҚШ]-та 2010 жылдан  бері танымалдылыққа ие. Бір қарағанда дайындалуы: ақуыздарды қант ұнтағымен көпіртіп, бадам ұнын қоса салып, араластырып, пеш табасына дөңгелек формада орналастырып шығу жеңіл көрінуі мүмкін. Бірақ дайындау талаптарын қатаң сақтағанда ғана ойдағыдай шығады. Бадам ұны құрғақ, әрі өте ұсақ болуы керек. Макарондардың сәтті шығуы ұнның сапасына да байланысты. Дайындалуы оңайға соқпайтын бұл десерттің бағасы да қалта көтере бермейді. Оның себебі - құрамындағы бадам ұнының бағасының қымбаттығы. Ал дәмінің ерекшелігі сонда, дәмін татып көрген адам бағасына қарамасы анық.

== Дереккөздер ==
1.https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD

[[Санат: Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Десерт]]</text>
      <sha1>7h5xroz7c5fzg1cq8n4k2ieveng5c49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613353</id>
      <parentid>3613352</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Макарон|Макарон]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="qlzqvyv5qo93vx6tsczyrh9657lsgq9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Arc-en-ciel comestible.jpg|thumb|right|200px|]]
[[Сурет:Macarons Marcolini 02.jpg|нобай|солға|Пьера Марколини дүкенінде витринада тұрған макарондар]]
[[Сурет:IFC LCB Macaron, March 2009.jpg|нобай|Гонконгтаға макарондар]]
'''Макарон немесе макарун''' – жұмыртқаның ақуызы, қант пен бадам ұнынан жасалатын француздық кондитерлік өнім. Печенье формасында жасалады. Екі қабат печенье беттестіріліп, арасына крем немесе тосап жағылады. Дайын өнім жұмсақ, дәмі ерекше болады.  

Бұл десерт [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B АҚШ]-та 2010 жылдан  бері танымалдылыққа ие. Бір қарағанда дайындалуы: ақуыздарды қант ұнтағымен көпіртіп, бадам ұнын қоса салып, араластырып, пеш табасына дөңгелек формада орналастырып шығу жеңіл көрінуі мүмкін. Бірақ дайындау талаптарын қатаң сақтағанда ғана ойдағыдай шығады. Бадам ұны құрғақ, әрі өте ұсақ болуы керек. Макарондардың сәтті шығуы ұнның сапасына да байланысты. Дайындалуы оңайға соқпайтын бұл десерттің бағасы да қалта көтере бермейді. Оның себебі - құрамындағы бадам ұнының бағасының қымбаттығы. Ал дәмінің ерекшелігі сонда, дәмін татып көрген адам бағасына қарамасы анық.

== Дереккөздер ==
1.https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD

[[Санат: Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Десерт]]
[[Санат:Макарон]]</text>
      <sha1>qlzqvyv5qo93vx6tsczyrh9657lsgq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брауни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641487</id>
    <revision>
      <id>3613350</id>
      <parentid>3588417</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Десерт|Десерт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3624" sha1="cmgyjsespmkajs3y8cndwonlog9j6p6" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Chocolatebrownie.JPG|thumb|right|200px|]]

'''Брауни''' (ағылшынша ''Chokolate brownie)'' – қоңыр түсті шоколадты тәтті нан. [[Ағылшын тілі]]нен аударғанда brown «[[қоңыр]]» дегенді білдіретін шоколадты бәліштің төртбұрышты бөліктері. [[Америка]]ндық асхананың дәстүрлі тәттісі. Дайындалу жолына байланысты [[торт]]тың, [[кекс]]тің, [[печенье]]нің консистенциясына ұқсас келеді.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BD%D0%B8&lt;/ref&gt;

Бұл [[десерт]]тің тарихы жайлы дерек те бар. [[Белта Палмер]] есімді бикеш Palmer House Hotel кондитеріне 1893 жылы [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0_(1893) Чикагода өтетін бүкіләлемдік көрменің] қатысушы ханымдарына арнап, аса көлемді емес, тәтті бәлішке ұқсас, қорапқа салынған, жеуге ыңғайлы десертке тапсырыс береді. Ерекше браунилердің құрамына [[грек жаңғақтары]] мен [[шабдалы шәрбәті]] қосылған еді. Сол отельде осы тәсілмен бүгінгі күнге дейін дайындайтын көрінеді.

Сонымен брауни – бастауын [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тан алатын ылғалды шоколадты бәліш. Оны үй жағдайында оп-оңай дайындауға болады.

Брауниді қанық шоколадты дәмі, тығыз созылмалы құрылымы, дайындалуының жеңілдігі үшін жақсы көреді.

Брауни қамырын қасықпен араластырған дұрыс, сонда ғана ойдағыдай болып шығады.

== Құрамы == 

* 250 г қара шоколад
* 150 г сары май
* 150 г қант
* 120 г ұн
* 1 ас қасық какао
* 3 жұмыртқа
* Шым-шым тұз&lt;ref&gt;https://zira.uz/ru/recipe/brauni/&lt;/ref&gt;

== Дайындалу тәсілі ==

1. Сары май мен шоколадты су моншасында ерітіп, суыту керек;

2. Жұмыртқа мен қантты араластырып, шоколадты массаға қосады. Бөлек ыдысқа ұн, какао, тұзды салып қояды. Құрғақ масса мен сұйық массаны араластырады;

3. Қамыр астына пергамент төселген төртбұрышты ыдысқа құйылады. Пеште 180° 20 минут пісіреді. Брауниді пеште көп ұстамаған дұрыс. Ішінің сәл піспегендей болып тұруы – қалыпты жағдай. Суытып, төртбұрыш етіп бөліп ұсынады. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{уики}}
{{Шоколад}}
[[Санат:Шоколад]]
[[Санат:Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Десерт]]</text>
      <sha1>cmgyjsespmkajs3y8cndwonlog9j6p6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613351</id>
      <parentid>3613350</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Брауни|Брауни]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="rwazl765rntswjpwc5s9qxlh88tsejt" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Chocolatebrownie.JPG|thumb|right|200px|]]

'''Брауни''' (ағылшынша ''Chokolate brownie)'' – қоңыр түсті шоколадты тәтті нан. [[Ағылшын тілі]]нен аударғанда brown «[[қоңыр]]» дегенді білдіретін шоколадты бәліштің төртбұрышты бөліктері. [[Америка]]ндық асхананың дәстүрлі тәттісі. Дайындалу жолына байланысты [[торт]]тың, [[кекс]]тің, [[печенье]]нің консистенциясына ұқсас келеді.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BD%D0%B8&lt;/ref&gt;

Бұл [[десерт]]тің тарихы жайлы дерек те бар. [[Белта Палмер]] есімді бикеш Palmer House Hotel кондитеріне 1893 жылы [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0_(1893) Чикагода өтетін бүкіләлемдік көрменің] қатысушы ханымдарына арнап, аса көлемді емес, тәтті бәлішке ұқсас, қорапқа салынған, жеуге ыңғайлы десертке тапсырыс береді. Ерекше браунилердің құрамына [[грек жаңғақтары]] мен [[шабдалы шәрбәті]] қосылған еді. Сол отельде осы тәсілмен бүгінгі күнге дейін дайындайтын көрінеді.

Сонымен брауни – бастауын [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тан алатын ылғалды шоколадты бәліш. Оны үй жағдайында оп-оңай дайындауға болады.

Брауниді қанық шоколадты дәмі, тығыз созылмалы құрылымы, дайындалуының жеңілдігі үшін жақсы көреді.

Брауни қамырын қасықпен араластырған дұрыс, сонда ғана ойдағыдай болып шығады.

== Құрамы == 

* 250 г қара шоколад
* 150 г сары май
* 150 г қант
* 120 г ұн
* 1 ас қасық какао
* 3 жұмыртқа
* Шым-шым тұз&lt;ref&gt;https://zira.uz/ru/recipe/brauni/&lt;/ref&gt;

== Дайындалу тәсілі ==

1. Сары май мен шоколадты су моншасында ерітіп, суыту керек;

2. Жұмыртқа мен қантты араластырып, шоколадты массаға қосады. Бөлек ыдысқа ұн, какао, тұзды салып қояды. Құрғақ масса мен сұйық массаны араластырады;

3. Қамыр астына пергамент төселген төртбұрышты ыдысқа құйылады. Пеште 180° 20 минут пісіреді. Брауниді пеште көп ұстамаған дұрыс. Ішінің сәл піспегендей болып тұруы – қалыпты жағдай. Суытып, төртбұрыш етіп бөліп ұсынады. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{уики}}
{{Шоколад}}
[[Санат:Шоколад]]
[[Санат:Кондитер өнімдері]]
[[Санат:Десерт]]
[[Санат:Брауни]]</text>
      <sha1>rwazl765rntswjpwc5s9qxlh88tsejt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурник (футбол клубы, Забже)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647340</id>
    <revision>
      <id>3613288</id>
      <parentid>3475846</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="f9acwj5p3djejjcgeq453fxmy8gin1r" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Польша}} Гурник Забже
 |ағымдағы маусым = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[1948 жыл]]
 |таратылды       = 
 |стадионы        = Эрнст Пол
 |сыйымдылығы     = '''24563'''
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Польша}} Марцин Брош
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Польша чемпионаты]]
 |маусым          = 2025/26
 |орын            = 2.
 | pattern_la1 = 
| pattern_b1 = _blacksidesoutline
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = ffffff
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 000000
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _whitesidesoutline
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = _whitesidesoutline
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = 
| leftarm3 = ff0000
| body3 = 0000ff
| rightarm3 = FF0000
| shorts3 = ffffff
| socks3 = FF0000
}}

'''«Гурник»''' ({{lang-pl|Klub Sportowy Górnik Zabrze}}) — [[Польша|Польшаның]] [[Забже]] қаласындағы футбол клубы, [[1948 жыл|1948 жылы]] құрылған. Қазіргі таңда Польша жоғары дивизионында ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын Эрнст Пол атындағы стадионда өткізеді.

Клубтың басты қарсыластарының бірі — &quot;[[Рух Хожув]]&quot;.
[[File:Ernest Pohl Stadium - Zabrze 2.jpg|thumb|320px|Стадионы]]
[[File:Gornik Zabrze.png|thumb|150px|]]
== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* [[Экстракласса|Польша чемпионы]] (14): 1957, 1959, 1961, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1965/66, 1966/67, 1970/71, 1971/72, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1987/88.
* Польша чемпионатында 2 орын (4): 1962, 1968/69, 1973/74, 1990/91.
* Польша чемпионатында 3 орын (7): 1958, 1960, 1967/68, 1969/70, 1976/77, 1988/89, 1993/94.
* Польша кубогы (6): 1964/65, 1967/68, 1968/69, 1969/70, 1970/71, 1971/72.
* Польша кубогының финалисі (7): 1955/56, 1956/57, 1961/62, 1965/66, 1985/86, 1991/92, 2000/01.
* Польша лига кубогы (1): 1978.
* Польша суперкубогы (1): 1988.

=== Халықаралық ===

* Кубок иелері кубогының финалисі: 1970
* Сағаттар кубогы (1): 1990

== Ойыншылар ==
''2022 шілде''

* [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&amp;jesien=1&amp;id_klub=101 Ойыншылар 2022]

==Атақты ойыншылары ==

* {{flagicon|Poland}} {{flagicon|Germany}} [[Лукас Подольски]]
* {{flagicon|Poland}} [[Аркадиуш Милик]]
* {{flagicon|Poland}} [[Анджей Шармах]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.gornikzabrze.pl Ресми сайт]
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=101&amp;id_sezon=101 Гурник Забже] (90minut.pl)

{{бастама}}
[[Санат:1948 жылы құрылған футбол клубтары]]
[[Санат:Польша футбол клубтары]]</text>
      <sha1>f9acwj5p3djejjcgeq453fxmy8gin1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пяст (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651425</id>
    <revision>
      <id>3613001</id>
      <parentid>3340289</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="nz7kq9exm49evqeykj4fgn1x7wx87wd" xml:space="preserve">{{футбол клубы
 |атауы            = {{ту|Польша}} Пяст
 |толық атауы      = ''Gliwicki Klub Sportowy Piast Gliwice''
 |лақап аты        = ''GKS, Niebiesko-czerwoni'' (Көк-қызылдар)
 |құрылған         = {{Start date and age|df=yes|1945|6|18}}
 |стадионы         = [[Қалалық стадион (Гливице)|Қалалық]], [[Гливице]]
 |сыйымдылығы      = 9,913
 |президенті       = {{ту|Польша}} Гжегож Беднарский
 |жаттықтырушы     = {{ту|Сербия}} {{iw|Aleksandar Vuković|Александар Вукович}}
 |капитаны         = {{ту|Испания}} Джерард Бадиа
 |сайты            = {{URL|piast-gliwice.eu}}
 |жарыс            = [[Футболдан Польша чемпионаты|Экстракласса]]
 |маусым           = 2025/26
 |орын             = '''15.''' орын
|  pattern_la1=|pattern_b1=_piast2223h|pattern_ra1=|pattern_sh1=|pattern_so1=
|  leftarm1=0043FF|body1=0043FF|rightarm1=0043FF|shorts1=0043FF|socks1=0043FF
|  pattern_la2=|pattern_b2=_piast2223a|pattern_ra2=|pattern_sh2=|pattern_so2=
|  leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=FF0000
|  pattern_la3=|pattern_b3=_piast2223t|pattern_ra3=|pattern_sh3=|pattern_so3=
|  leftarm3=FFFFFF|body3=FFFFFF|rightarm3=FFFFFF|shorts3=FFFFFF|socks3=FFFFFF
}}
'''«Пяст»''' ({{lang-pl|Gliwicki Klub Sportowy Piast Gliwice}}) — [[Польша|Польшаның]] [[Гливице]] қаласындағы футбол клубы, 1945 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Қалалық стадионда өткізеді.

2018/19 жылғы маусымда тұңғыш рет Польша чемпионы атанды.

[[Сурет:Stadion Piasta Gliwice 05.JPG|нобай|290px|[[Қалалық стадион (Гливице)]]]]

== Жетістіктері ==
=== Ұлттық ===
* [[Футболдан Польша чемпионаты|Польша чемпионы]]: 2018/19
* Екінші орын: 2016
* Польша кубогының финалисі (2): 1978, 1983
* Польша суперкубогы: 2019
* 1 лига жеңімпазы: 2012

== Атақты ойыншылары ==
* Марцин Новак
* Кшиштоф Крул
* [[Камиль Глик]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.piast-gliwice.eu/ piast-gliwice.eu]
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=273&amp;id_sezon=101 Пяст] (90minut.pl)

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Польша футбол клубтары]]
[[Санат:1945 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>nz7kq9exm49evqeykj4fgn1x7wx87wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ескі Жаңа Жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653066</id>
    <revision>
      <id>3613330</id>
      <parentid>3609919</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әдеп ғұрыптар|Әдеп ғұрыптар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3371" sha1="sljlg2quyqo9asmbybc10rmwthms3ek" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}}
'''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған.

== Тарихы ==
Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы  18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты.

== Салт-дәстүрлер ==
Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды.

Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген.

=== Наным-сенім мен ырымдар ===
* Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда.
* Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек.
* Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника]

[[Санат:Жаңа жыл]]
[[Санат:Әдеп ғұрыптар]]</text>
      <sha1>sljlg2quyqo9asmbybc10rmwthms3ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Персей шоқжұлдызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653085</id>
    <revision>
      <id>3613029</id>
      <parentid>3612830</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:~2026-32963-06|~2026-32963-06]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3612825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2197" sha1="hs0d5rfyefy4qk2voeto06gixv406aa" xml:space="preserve">[[Сурет:PerseusCC.jpg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}}

'''Персей шоқжұлдызы''' түнгі жұлдызды аспанда гректің '''λ''' әрпіне ұқсас көрінеді. Түнгі тұнық аспанда одан жай қырағы көзге тоқсанға жуық жұлдыз шалынады. Персей шоқжұлдызындағы '''β''' әрпімен белгіленген ең жарық жұлдызға көңіл бөлген жөн, оған '''Алголь''' деген ат берілген. Алголь-айнымалы – тұтылмалы қос жұлдыз. Персей шоқжұлдызының γ жұлдызы төңірегінен шілде айының 18-і мен тамыз айының 20-сы аралығында персеидтер деп аталатын жұлдыз жауыны болып тұрады. Нөсерлі сәті тамыз айының 12–13-терінде өтеді.&lt;ref&gt;&quot;Алматыкітап баспасы&quot;. Менің алғашқы энциклопедиям. Сужикова А.У., Солтанғазина М.Қ.&lt;/ref&gt; 
== Тарихы ==
Мифологиялық [[Персей]] - ең танымал ежелгі грек мифтерінің бірінің басты кейіпкері. Жай көзге көрінетін әлсіз жұлдыздармен бейнеленген Персей шоқжұлдызы дөңгелек затты алыстан ұстап тұрған адам ретінде көрінеді. Кассиопея, Цефей, Пегас және Андромеда шоқжұлдыздары Персеймен байланысты мифтердің біріне сюжеттік топ құрайтындай етіп орналастырылған. Сәл әрірек жерде осы мифте кездесетін құбыжықтың атымен аталған Цет шоқжұлдызы орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жұлдыздар]]
[[Санат:Астрономия]]
[[Санат:Астрология]]</text>
      <sha1>hs0d5rfyefy4qk2voeto06gixv406aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613334</id>
      <parentid>3613029</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шоқжұлдыздар бойынша астрономиялық нысандар|Шоқжұлдыздар бойынша астрономиялық нысандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2296" sha1="epq7h6hqz6zb8f9g7b6kwin6cv5sc7n" xml:space="preserve">[[Сурет:PerseusCC.jpg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}}

'''Персей шоқжұлдызы''' түнгі жұлдызды аспанда гректің '''λ''' әрпіне ұқсас көрінеді. Түнгі тұнық аспанда одан жай қырағы көзге тоқсанға жуық жұлдыз шалынады. Персей шоқжұлдызындағы '''β''' әрпімен белгіленген ең жарық жұлдызға көңіл бөлген жөн, оған '''Алголь''' деген ат берілген. Алголь-айнымалы – тұтылмалы қос жұлдыз. Персей шоқжұлдызының γ жұлдызы төңірегінен шілде айының 18-і мен тамыз айының 20-сы аралығында персеидтер деп аталатын жұлдыз жауыны болып тұрады. Нөсерлі сәті тамыз айының 12–13-терінде өтеді.&lt;ref&gt;&quot;Алматыкітап баспасы&quot;. Менің алғашқы энциклопедиям. Сужикова А.У., Солтанғазина М.Қ.&lt;/ref&gt; 
== Тарихы ==
Мифологиялық [[Персей]] - ең танымал ежелгі грек мифтерінің бірінің басты кейіпкері. Жай көзге көрінетін әлсіз жұлдыздармен бейнеленген Персей шоқжұлдызы дөңгелек затты алыстан ұстап тұрған адам ретінде көрінеді. Кассиопея, Цефей, Пегас және Андромеда шоқжұлдыздары Персеймен байланысты мифтердің біріне сюжеттік топ құрайтындай етіп орналастырылған. Сәл әрірек жерде осы мифте кездесетін құбыжықтың атымен аталған Цет шоқжұлдызы орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жұлдыздар]]
[[Санат:Астрономия]]
[[Санат:Астрология]]
[[Санат:Шоқжұлдыздар бойынша астрономиялық нысандар]]</text>
      <sha1>epq7h6hqz6zb8f9g7b6kwin6cv5sc7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Клер Дени</title>
    <ns>0</ns>
    <id>655335</id>
    <revision>
      <id>3613204</id>
      <parentid>3583182</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16209" sha1="3fu1vzwf50je7tx1zrac1fswuzuxaik" xml:space="preserve">
{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға|Есімі=Клер Дени|Сурет=Claire Denis 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg
|Сурет атауы=Дени 66-шы [[Венеция]] халықаралық кинофестивалінде
|Туған күні=21.04.1946
|Туған жері=[[Париж]], [[Франция]]
|Азаматтығы={{FRA}}
|Мансабы=1988—қазіргі уақыт|Марапаттары=Берлин өнер сыйлығы (2011)}}
'''Клер Дени''' ({{Lang-fr|Claire Denis; туған жылы 21 Сәуір 1948, Париж)}} — [[Франция|француз]] кинорежиссері және жазушысы. Оның толық метражды &quot;Beau Travail&quot; (1999) фильмі 1990&lt;ref&gt;[https://www.indiewire.com/2009/12/the-best-films-of-the-decade-2000-2009-9-beau-travail-35-shots-of-rum-227495/ The Best Films Of The Decade (2000-2009) | #9 Beau Travail/ 35 Shots Of Rum]&lt;/ref&gt; жылдағы ең үздік фильмдердің бірі деп аталды. Басқа танымал туындылары арасында &quot;Trouble Every Day&quot; (2001), &quot;35 Rum Shots&quot; (2008), &quot;White Material&quot; (2009) және &quot;High Life&quot; (2018) бар.

Оның жұмысы Батыс Африканың отаршылдық және отарлаудан кейінгі мәселелеріне, сондай-ақ қазіргі Францияның проблемаларына қатысты болды және еуропалық кинематографиялық бірегейлікке әсер етуді жалғастыруда.&lt;ref&gt;[https://www.filmmuseum.at/jart/prj3/filmmuseum/main.jart?rel=de&amp;content-id=1216720898687&amp;schienen_id=1491296807199 Europa erzählen]&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Дени Парижде дүниеге келді, бірақ отарлық Африкада өсті, онда оның әкесі [[Буркина-Фасо]], [[Камерун]], [[Франция]], [[Сомалиленд]] және Сенегалда тұратын мемлекеттік қызметші болды.&lt;ref&gt;[https://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/loving-the-lost-and-monstrous Claire Denis on filmmaking and feminism]&lt;/ref&gt;Оның батыс Африкада ата-анасы және әпкесімен өткізген балалық шағы кейбір саяси мәселелерге деген көзқарасын өзгертті. Бұл оның Африкадағы [[отаршылдық]] пен постколониализмге қатысты фильмдеріне қатты әсер етті. Әкесі екі жыл сайын отбасымен бірге көшіп жүретін, өйткені ол балаларының географияны білуін қалады.

Батыс Африкада өскен Дени Америка Құрама Штаттарынан жіберілген [[соғыс]] фильмдерінің ескі көшірмелерін жиі көретін. Жас кезінде ол оқуды жақсы көрді. Мектептегі қажетті тапсырмаларды аяқтап, түнде анасының детективтерін жасырын оқитын.&lt;ref&gt;[http://www.sensesofcinema.com/2002/spotlight-claire-denis/denis_interview/ Claire Denis: An Interview]&lt;/ref&gt; Дени 14 жаста болғанда,  анасы мен әпкесімен бірге Францияның Париж маңындағы  аймағына көшті. Оның ата-анасы балаларының оқуын Францияда аяқтағанын қалады.

== Мансабы ==

Дени бастапқыда экономиканы зерттеді, бірақ оның айтуынша, бұл өзі үшін өте қиын болды. Ол күйеуінің қолдауымен француз кино мектебінің IDHEC-те оқыды. IDHEC-ті бітіріп, [[2002 жыл]]дан бастап Швейцарияның Саас-Фе қаласындағы Еуропалық жоғары мектебінде кино профессоры болды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101024172728/http://www.egs.edu/faculty/claire-denis/biography/ CLAIRE DENIS - BIOGRAPHY]&lt;/ref&gt;

Оның толық метражды режиссерлік &quot;Шоколад&quot; (1988) атты дебюті, Африка отаршылдығы туралы жартылай автобиографиялық кино сыншылардың мойындауына ие болды. 

&quot;Үйге қалай ораламыз&quot; (1994), &quot;Ненетт Эт Бони&quot; (1996), &quot;Еңбек кавалері&quot; (1999),&lt;ref&gt;[https://www.salon.com/2000/03/31/beau_travail/ &quot;Beau Travail&quot;]&lt;/ref&gt; &quot;Африкада;  қиындықтар&quot; (2001), және &quot;Vendredi, soir&quot; (2002) сияқты фильмдермен өзін &quot;француз киносының лиризмін қазіргі Францияның жиі қатал келбетін алуға итермелейтін режиссер ретінде көрсетті&quot;.
Ынтымақтастықтың маңыздылығы оның барлық жұмысында көрінеді. 

Әдетте оның фильмдерінде актерлер ауыспайды. Мысалы Денимен 1990 жылдан 2017 жылға дейін 11 рет жұмыс істеген Алекс Дескас және 1988 жылдан 2009 жылға дейін оның үш фильміне қатысқан Исаак де Банколені байқауға болады. Винсент Галло, Беатрис Даль, Николас Дювошель, Жюльет Бинош және Грегуар Колин де Денидің бірнеше фильмдеріне түсті. Ол [[1970 жыл]]дары жоғары кинематография институтында танысқан сценарист Жан-Пол Фаржомен, композитор Стюарт Стаплеспен және кинематографист Аньес Годармен жиі жұмыс істеді. Сценарий жазу процесі туралы сұрағанда, Дени:&quot; Менің ойыма Исаак, Грегуар немесе басқа біреу жиі келетінін түсінемін&quot;,-деді. Сондай-ақ, ол өзінің фильмдерінің кастингі үшін әдетте ешқандай таңдау өткізбейтінін айтты.

Оның ынтымақтастығы өзінің фильмдерінен асып түседі, өйткені ол Лаетия Массонның (1995) &quot;En avoir&quot; және Тони Маршаллдың &quot;Vénus beauté&quot; (1999) сияқты басқа режиссерлердің фильмдерінде пайда болды. Ол сценарийшінің еңбегін &quot;Эль-Медина&quot; фильмі үшін Юсри Насралламен бөліседі (2000). Сондай-ақ, ол Парижде, Техаста (1984) Вим Вендерспен бірге режиссердің көмекшісі болып жұмыс істеді.

[[2005 жыл]]ы 27-ші Мәскеу Халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар [[2011 жыл]]ы Довильдегі Америка кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130403124619/http://moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=2005 2005 year]&lt;/ref&gt;

Оның &quot;Ублюдки&quot; фильмі 2013 жылғы Канн кинофестивалінде &quot;Un Certain Regard&quot; бөлімінде көрсетілді.&lt;ref&gt;[https://www.festival-cannes.com/en/article/59652.html Festival de Cannes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814002358/http://www.festival-cannes.com/en/article/59652.html |date=2013-08-14 }}&lt;/ref&gt; Сол жылы ол Стокгольм кинофестивалінде Стокгольмдегі өмір бойғы жетістік марапатын алды.

[[2015 жыл]]ы Дени өзінің ағылшын тіліндегі &quot;Зайырлы өмір&quot; дебюттік фильмі үшін Зейди Смитпен серіктес екенін жариялады. Соңында Смит жобадан кетіп, түсірілімнің кешігуіне әкелді. Дени Жюльетта Биноштың рөлін сомдаған және 2017 жылы экранға шыққан &quot;Впусти солнце&quot; фильмінде жұмысын жалғастырды.

[[2018 жыл]]ы Дени Роберт Паттинсонмен бірге өзінің алғашқы ағылшын тіліндегі толық метражды &quot;Зайырлы өмір&quot; фильмін аяқтап, шығарды.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/film/2018/sep/10/high-life-review-robert-pattinson-claire-denis-sci-fi-drama-astronauts High Life review – orgasmic brilliance in deepest space with Robert Pattinson]&lt;/ref&gt; Фильмнің премьерасы 2018 жылы Торонто халықаралық кинофестивалінде өтті. Кейінірек ол АҚШ-та A24 американдық инди дистрибьюторларын шығарған. Оны көптеген танымал сыншылар жақсы бағалады.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/film/2019/may/08/high-life-review-robert-pattinson-claire-denis-juliette-binoche High Life review – Robert Pattinson heads to infinity and beyond]&lt;/ref&gt;

== Өнер ==
Дени өз шығармашылығында студиялық емес, локациялық жұмысты қолданады. Ол кейде актерлерін қимылсыз фотосуретке орналастырылғандай етіп қояды. Ол стационарлық камерамен ұзағырақ суреттерді қолданады және заттарды ұзын кадрға айналдырады, нәтижесінде аз жоспарлар пайда болады. Бірақ Денидің кинематографиялық және өзекті бағыты әрқашан оның басты кейіпкерлерінің бет-әлпеті мен денелеріне баса назар аударады. Сонымен қатар ол пейзаждың кеңістігін әрекеттестіре отырып, кинематографиялық үстемдікті сақтайды.

Тим Палмер Денидің өзін-өзі жариялаған формалист және жақсы кино стилисті ретіндегі жұмысын зерттейді. Сонымен қатар Денидің сұхбатында бірнеше рет айтқан тәсілі дыбыстарға, текстураларға, түстерге және композицияларға, кең тақырыптық мәселелерге немесе әлеуметтік міндеттемелерге қатысты.

Өзінің фильмдерін түсірген австралиялық Джеймс Филлипстің айтуынша, Дени [[Голливуд]] киносының нарықтық конвенцияларын жоққа шығарып, көрермендерге өз фильмдерін көп күттірмейді.

Дени оқиғаны жеке тарихымен үйлестіріп, фильмдеріне өмірбаяндық элемент береді. Бұл тарихи құбылыс оның фильмдерін авторлық кино ретінде сипаттауға мүмкіндік береді. Ол қорқыныш жанрынан бастап (Trouble Every Day, 2001) романтика мен драмаға дейін (&quot;Жұма түні&quot; 2002) көптеген жанрларда жұмыс істеді. Сыншылар оның фильмдерінде қайталанатын тақырыптарды атап өткенімен, Дени өзінің мансаптық &quot;траекториясын&quot; дәйекті түрде көре алмайтынын айтады.

Дени өзінің фильмдерінің аттарын мұқият таңдайды. Ноэль Руксель-Кубберли бұл атаулар көрерменді фильмнің бейнесін қайта ойластыруға арналған деп санайды. Ал Дени оларды фильмдерінің шикі шындығын сипаттау үшін шебер қолданады. Мысалы, &quot;Chocolat&quot; (1988) атауы фильмнің әрекет ету кезеңінде қолданылатын нәсілшіл терминге, құл жүйесі арқылы Африкадан Еуропаға какао экспорттауға және 1950 жылдардағы &quot;Еtre chocolat&quot; француз өрнегіне сілтеме жасайды, бұл &quot;алданып қалу&quot; дегенді білдіреді. 

Дени сонымен қатар &quot;тез түсіреді, баяу өңдейді&quot; деген атпен танымал. Жалпы, ол бірнеше түсірілім жасап, уақытының көп бөлігін монтажға жұмсайды. Бұл өндірістен кейінгі процесс көбінесе сценарийлердегі көріністерді ретке келтіруді қамтиды. Мысалы, ол биді &quot;Beau Travail&quot; (1999) атты фильмнің соңында қойды, бірақ сценарийдің соңында ондай жоспар болмады. Бұл процесс туралы Дени: &quot;Мен фильм түсірген кезде әрқашан өзімді қауіпсіз сезінемін. Өзіме күмәнім бар, бірақ актерлерге сирек күмәнданамын&quot; деген.

== Фильмография ==
=== Көркем фильмдер ===

* Chocolat / Chocolate (1988)
* S'en fout la mort / No Fear, No Die (1990)
* J'ai pas sommeil / I Can't Sleep (1994)
* US Go Home (TV, from the collection Tous les garçons et les filles de leur âge / All the Boys and the Girls of Their Age) (1994)
* Nénette et Boni / Nenette and Boni (1996)
* Beau travail / Good Work (1999)
* Trouble Every Day (2001)
* Vendredi soir / Friday Night (2002)
* L'intrus / The Intruder (2004)
* 35 rhums / 35 Shots of Rum (2008)
* White Material (2009)
* Bastards / Les Salauds (2013)&lt;ref&gt;[http://pro.arte.tv/archives/8288 ARTE France Cinéma coproduit les prochains films de Claire Denis, Ritesh Batra, Hiner Saleem et Xavier Dolan]&lt;/ref&gt;
* Let the Sunshine In (2017)
* High Life (2018)
* Fire (TBA)

=== Қысқа метражды фильмдер ===

* Le 15 Mai (IDHEC film, based on Frederik Pohl's The Tunnel under the World) (1969)
* Keep It for Yourself (1991)
* Contre l'oubli / Against Oblivion (1991)
* segment: Pour Ushari Ahmed Mahmoud, Soudan
* À propos de Nice, la suite (1995)
* segment: Nice, Very Nice
* Ten Minutes Older: The Cello (2002)
* segment: Vers Nancy / Towards Nancy
* Venezia 70 - Future Reloaded (2013)
* Segment: Claire Denis
* Voilà l'enchaînement (2014)

=== Деректі фильмдер ===

* Man No Run (1989)
* Jacques Rivette, le veilleur / Jacques Rivette, the Watchman (1990)
* Vers Mathilde / Towards Mathilde (2005)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1946 жылы туғандар]]
[[Санат:Франция актерлері]]
[[Санат:Парижде туғандар]]
[[Санат:Франция сценарийшілері]]
[[Санат:21 сәуірде туғандар]]
[[Санат:Әйелдер]]
[[Санат:Кино]]
[[Санат:Режиссёр]]
[[Санат:Жазушылар]]
[[Санат:Францияда туғандар]]</text>
      <sha1>3fu1vzwf50je7tx1zrac1fswuzuxaik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андромеда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657650</id>
    <revision>
      <id>3613028</id>
      <parentid>3612833</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3544085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4253" sha1="hoxpw83hecbgclucl18n4by6rnram6m" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Андромеда''' (көне грек. Ἀνδρομέδη) — грек мифологиясында Эфиопия патшасы Кефей мен Кассиопеяның қызы. 
Кезінде Кассиопея өзінің сұлулығымен Нереидтерден жоғары екенін мақтан тұтқан кезде, ашуланған құдайлар Посейдонға кек сұрап жүгінеді және ол Кефейдің қарамағындағылардың өліміне қауіп төндіретін теңіз құбыжығын жібереді. Аммонның сиқыры Кефи Андромеданы құбыжыққа құрбандыққа шалған кезде ғана құдайдың қаһары басылатынын жариялады, ал ел тұрғындары корольді осы құрбандық туралы шешім қабылдауға мәжбүр етті. Жартасқа байланған Андромеда құбыжықтың мейіріміне қалдырылды.
Бұл жағдайда Персей оны көріп, оның сұлулығына таң қалып, егер ол оған үйленуге келіссе, құбыжықты өлтіруге өз еркімен барды. Әкем бұған қуана келісіп, Персей өзінің қауіпті ерлігін аман-есен орындап, Горгон медузасының бетін құбыжыққа көрсетіп, оны тасқа айналдырды. Басқа нұсқа бойынша, монстр Гермес қылышымен өлтірілген - Персеус Горгон медузасын өлтірген.
Кейбір авторлар оның шытырман оқиғаларын Джоппада (яғни, Жерорта теңізінің жағасында, Джафада) орналастырады.
Еврипидтің айтуы бойынша, әкесі де, шешесі де оны өз Отанынан кетуге және Персейдің соңынан еруге мәжбүр ете алмады.Көптеген авторлардың пікірінше, ол Микен патшайымы болды және Персейден бірнеше бала туды.
[[Сурет:Perseus and Andromeda MKL Bd. 12 1890 (128867576).jpg|нобай|Андромеда]]

== Өнердегі Андромеда ==
Андромеда - Софоклдың «Андромеда» (фр. 126-129 Радт) кейіпкері (сатиралық драма), Еврипидтің трагедиясы [8], Кіші Фриничус, Ликофрон, Ливи Андроник, Энни мен Эндидің «Андромеда» Андромеда комедиясы.
Ежелгі вазаларда, қабырға суреттерінде және барельефтерде Персияның көптеген бейнелері бар. Андромеда бейнесін Пиеро ди Косимодан, Титаннан және Рубенцадан бастап Чассерио мен Дорға дейінгі Жаңа дәуір суретшілері бірнеше рет айтқан.
Сол оқиға Корнелийдің «Андромеда» (1650) драмасы мен Луллидің «Персей» (1682) операсының сюжеті болды.Ариосто өзінің «Ашулы Роланд» поэмасында Персей мен Андромеда туралы сюжетті пайдаланды: оның бір эпизоды (Анжеликаны босататын Руджеро) Персей мен Андромеда эпизодын толығымен қайталайды. Ариосто сюжетінде, өз кезегінде, Ингресстің ең танымал картиналарының бірі жазылды.
Миф «Титандардың қақтығысы» (сәйкесінше 1981 және 2010) фильмдерінің негізін қалады.</text>
      <sha1>hoxpw83hecbgclucl18n4by6rnram6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоянақ әулие Жолшарақызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>659995</id>
    <revision>
      <id>3613033</id>
      <parentid>3612951</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3213056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="biuvczuo9oynmyivgydy6he0nn5jdf9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Қоянақ әулие Жолшарақызы''' —  бітім-болмысы ерекше, өнегесі халық жадында жатталған ел анасы.
==Аңыз==
Әкесі Жолшара, атасы Тастемір де атағы жер жарған әз әулие атанған жандар. Қоянақ әжемізге Алла
тарапынан берілген айырықша қасиет өз әкесі Жолшара әулиеден дарыған. Алла берген ұлы қасиетіне тәнті
болған ұрпақтары дертке қуат қылып, талай жылдар
әжеміздің басына түнеп жатып, Ұлы [[Жаратушы]]ның
жарылқауынан үміт ететін. Дертіне дауа, науқасына
шипа тілеп, зарығып барған талайлар дерттерінен айығып, [[рух]]тары саламаттанып, ойлағаны болып, діттегеніне жетіп, көзайым болып оралатын. Қаншама жылдар өтіп, ұрпақтар ауысып жатса да, ел анасы Қоянақ
әулиенің басына барушы жамағат легі толастамады, рухына демеу іздеп жабыққандар әр қиырдан ат сабылтып келуін тоқтатпады. Осындай құрметке бөленген,
дүниеден озса да, [[ұрпақ]]тарын киелі рухымен аялап, жабыққанды жұбатып, тарыққанды демеп, дерттілерге – дәру, мұңайғанға қуат бола білген рухы шалқар,
аруағы асқақ Қоянақ әже Жолшорақызы ел анасы болып, бауырынан рулы ел өрбіген, өсіп өнген, асқарлы-шақарлы әулеттің мейірбан да қамқор әжесі ретінде де халық ілтипатын иеленген.
==Кесене==
Кесене
Наурызым ауданы Шилі және Шолақсай ауылдарынан он сегіз шақырым жерде, Қарасу мен Қопа қоныстарының ортасында орналасқан.&lt;ref&gt;Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарих]]</text>
      <sha1>biuvczuo9oynmyivgydy6he0nn5jdf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уранометрия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660992</id>
    <revision>
      <id>3613027</id>
      <parentid>3612866</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3595221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6254" sha1="inid2bgudwvgpsv5zhptsy53l5i1268" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Уранометрия'''-(лат. Uranometria: omnium asterismorum continens schemata, nova methodo delineata, aereis laminis expressa) - 1603 жылы Иоганн Байер шығарған жұлдызды аспан атласы, қазіргі заманғы алғашқы атлас.

Атласта жұлдызды аспанның 51 картасы бар. Алғашқы 48 парақта Птолемейдің 48 шоқжұлдызы орналасқан. Бір парақта аспанның оңтүстік жарты шарының 12 жаңа шоқжұлдызы ұсынылған. Сонымен, соңғы 2 жапырақ аспанның солтүстік және Оңтүстік полярлы аймақтарына шолу жасайды.

Атласты картаға түсіру үшін Байер өз заманының көрнекті бақылаушысы Дат астрономы Тихо Брагенің бақылауларын пайдаланды. Олар телескопиялық дәуірде жүргізілгеніне қарамастан, көптеген жұлдыздардың позициялары бір бұрыштық минутқа дейін дәл анықталды. Осылайша, Байер атласы өз дәуірі үшін аспан картографиясы дәлдігінің жаңа стандартын ұсынды.

Сол кездегі дәстүр мен астрономиялық тәжірибе бойынша атласта шоқжұлдыздардың мифологиялық кейіпкерлерінің суреттері болды. Астрономдар аспандағы фигураның бір немесе басқа бөлігінде орналасқан аспан нысандарын орналастыру арқылы сипаттамалық принципті қолдануды жалғастырды. Байердің мыс гравюралары жұлдызды атластарды безендірудің үлгісін көрсетті.

Осы және одан бұрынғы кезеңдегі басқа жұлдызды атластар сияқты, Байер атласы аспан координаттарының эклиптикалық жүйесіне негізделген. Алайда, эклиптиканың қазіргі заманғы 360 градустық градусы арқылы емес, сол кезде қабылданған астрологиялық, 30 градустық белгілерге негізделген. Әр 30 градустан кейін Зодиак белгілерін шектейтін және эклиптика полюстеріне жақындайтын тік сызықтар жүргізілді, карта өрістері әр градус бойынша калибрленеді. Атласты құру үшін тік сызықты картографиялық проекция қолданылды (ол қазір трапециялы деп аталады). Бұл жұлдыздардың позицияларын әдеттегі интерполяция арқылы есептеуге мүмкіндік береді.

Атласта алғаш рет жұлдыздардың әріптік белгісі қолданылды.
== 		Жаңа шоқжұлдыздар ==
XVI ғасырдың ұлы географиялық ашылуларының дәуірі, өте алыс теңіз экспедициялары, жаңа теңіз сауда жолдарын зерттеу және сәйкесінше жаңа навигациялық міндеттер астрономдарға осы уақытқа дейін аз зерттелген аспан сферасының оңтүстік жарты шарын картаға түсіру міндетін қойды. Мұндай жұмыстардың бастамашыларының бірі голландиялық теолог, теңіз экспедицияларын жабдықтау жөніндегі кеңесші Питер Планциус болды. Оның тапсырмасы бойынша голландиялық көпес Фредерик де Хаутман (Фредерик де Хоутман, 1571-1627) Үндістанға 1595-1596 жылдары жақсы үміт кейпінің айналасында сапар шегу кезінде оның бас штурманы Питер Дирксцун Кейзер (лат. Петрус Теодори) Солтүстік жарты шарда байқалмайтын Оңтүстік аспанның ең жарқын 135 жұлдызының каталогын құрастырды және әрқайсысына символдық атау бере отырып, оларды 12 топқа бөлді. 1598 жылы шоқжұлдыздардың жаңа фигуралары алғаш рет Планцийдің аспан глобусында пайда болды.

Бұл 12 шоқжұлдыз Байердің &quot;Уранометрия&quot; карталарына түсірілді, Атластың танымалдылығының арқасында олар жалпы қабылданған және дәстүрлі түрде Байердің өзіне тиесілі болды. Бұл ежелгі дәуірден белгілі және осы уақытқа дейін сақталған шоқжұлдыздарды толықтыратын жаңа шоқжұлдыздардың алғашқы тобы.

«Уранометрия» үлкен ит шоқжұлдызының картасында жаңа Көгершін шоқжұлдызы да бар. Алайда, ол жаңа полярлы Оңтүстік шоқжұлдыздардың жеке тізіміне енбегендіктен, Көгершін Байер шоқжұлдызы болып саналмайды.
=== Дереккөздері===
&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Уранометрия&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>inid2bgudwvgpsv5zhptsy53l5i1268</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анри Виктор Реньо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>661655</id>
    <revision>
      <id>3613223</id>
      <parentid>3598847</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7148" sha1="fp7ljjwwpmiu5ce4ls56z1v8goiyj2g" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ғалым
 |Есімі                  = Анри́ Викто́р Реньо́ 
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 	[[21 шілде]] [[1810]]
 |Туған жері           =  [[Ахен]], [[Франция]] 
 |Қайтыс болған күні     = 	[[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас)
 |Қайтыс болған жері     = [[Париж]], [[Франция]]
 |Азаматтығы             = {{FRA}}
 |Ғылыми аясы            =  [[физика]], [[химия]]
 |Жұмыс орны             = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = 
 |Альма-матер            = [[Политехникалық мектеп]]
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = [[Арман Ипполит Луи Физо]]
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875)
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Уикиқайнар             = 
}}
'''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі.

Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) &lt;ref&gt;[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)&lt;ref&gt;[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=0&amp;dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=0&amp;dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865).

1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды.

== Биографиясы ==
1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды.

== Кәсіби қызметі ==
Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады.

Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты.

== Жүлделер ==
* 1869 жылғы Копли медалі - &quot;Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu&quot; кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&amp;terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Жады ==
1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Волков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И.'': &quot;Выдающиеся химики мира.&quot;
*  ''Храмов Ю. А.'': &quot;Биографический справочник&quot;


[[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]]
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]</text>
      <sha1>fp7ljjwwpmiu5ce4ls56z1v8goiyj2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613224</id>
      <parentid>3613223</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7134" sha1="bx7so85yfgcdg5usdeftr4bsr1ld69e" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ғалым
 |Есімі                  = Анри́ Викто́р Реньо́ 
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 	[[21 шілде]] [[1810]]
 |Туған жері           =  [[Ахен]], [[Франция]] 
 |Қайтыс болған күні     = 	[[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас)
 |Қайтыс болған жері     = [[Париж]], [[Франция]]
 |Азаматтығы             = {{FRA}}
 |Ғылыми аясы            =  [[физика]], [[химия]]
 |Жұмыс орны             = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = 
 |Альма-матер            = [[Политехникалық мектеп]]
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = [[Арман Ипполит Луи Физо]]
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875)
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Уикиқайнар             = 
}}
'''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі.

Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) &lt;ref&gt;[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)&lt;ref&gt;[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=0&amp;dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=0&amp;dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865).

1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды.

== Биографиясы ==
1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды.

== Кәсіби қызметі ==
Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады.

Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты.

== Жүлделер ==
* 1869 жылғы Копли медалі - &quot;Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu&quot; кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&amp;terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Жады ==
1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді.

== Әдебиет ==
* Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира»
*  Храмов Ю.А.: «Биографический справочник»

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]]
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]</text>
      <sha1>bx7so85yfgcdg5usdeftr4bsr1ld69e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сауыр таулары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>661708</id>
    <revision>
      <id>3613343</id>
      <parentid>3584446</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шөлейт даласы|Шөлейт даласы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="dzivdaot5towrqk4cy1tmxlu9h9qzd2" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --&gt;
'''Сауыр таулары''' — тау жүйесі [[Алтай-Саян]] және [[Тянь-Шань]] екі  ірі  тауының  торабында  жатқан  таулар. Оның ең биік нүктесі – [[Мұзтау]] (3816 м). Жотаның Қазақстан жеріндегі ұзындығы 50 км. Сауырдың шыңдары  тегіс  және  күмбез  тәрізді.  Сауыр жотасының беткейлерінен бастау алып, Зайсан қазаншұңқыры мен Қара Ертіс алабын сумен қамтамасыз ететін негізгі өзендерге мыналар жатады: Кендірлік, Үйдене, Қарабуға, Жеміс, Шегелек және Темірсу. Сауыр-Тарбағатай тауларының аймағы табиғи ерекшеліктеріне сәйкес Тарбағатай таулы-далалы ауданы және Сауырдың таулы орманды-шалғынды дала-сы болып бөлінеді. Тарбағатай даласының өсімдіктері бұталы, қарағайлы болып келеді де, таудың солтүстік беткейінде альпі шалғынына ұласады. Оңтүстік бет-кейде де бұталы өсімдіктер көп. Сайларда жемісжидек [[ағаш]]тары, көк терек, ақ терек шағын ормандар кездеседі. [[Тарбағатай]]дың биік шалғыны [[Алтай]] тауынан ауысса, алма, [[Түркістан]] аршасы сияқты түрлер Тянь-Шань аймағынан келген. Оңтүстік беткейдің далалық бөлігінде жусанды өсімдіктер көп, ол жайылым есебінде пайдаланылады. Тау алқабында егістік мол әрі таудың  батыс  беткейінде  бақтар  бар.  Ормандары  [[Сібір]] ағаштары мен Тянь-Шань шыршасынан тұрады. Бұл аймақтың Сібір мен [[Орта Азия]] аралығындағы өткінші орын екенін тағы да дәлелдейді. Сауырдың  оңтүстігі  мен  Тарбағатайдың  шығыс бөлігі аралығын [[Шілік]]ті [[шөлейт]] даласы алып жатыр.&lt;ref&gt;[https://stud.baribar.kz/7288/sauyr-tarbaghataydynh-zher-bederi-men-geologiyalyq-qurlysy-paydaly-qazbalaryn-tabighat-zhaghdaylary// Сауыр тауларының сипаттамасы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 Сауыр талуарының орналасуы]&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Сауыр-Тарбағатай]]
* [[Тянь-Шань]]
* [[Алтай тауы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Таулар]]
[[Санат:Сауыр]]
[[Санат:Тарбағатай]]
[[Санат:Шөлейт даласы]]</text>
      <sha1>dzivdaot5towrqk4cy1tmxlu9h9qzd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарабоз ана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>662530</id>
    <revision>
      <id>3613031</id>
      <parentid>3612956</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3574067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="bipfjkvggztlxpjtr4kn9pu64et3h0v" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Дарабоз ана'''  (шамамен 1690-1770) — шешен, әрі би
Ескелді ауданының төңірегінде дүниеге келген. Шын
есімі Қалипа.

==Аңыз==
Қайын атасы кенже келінінің өзгелерден ақыл-ойы
ерекше екенін біліп, Жолбарыс биге сынатыпты. Сонда би Дарабоз анадан: «Көкке тіреу не болар? Көлге
піспек не болар? Терісін теспей етін сорған не болар?»
деп сұрапты. Дарабоз ана: «Жілігін шақпай, майын
сорса, қара нарды қалтыратқан қаңтар ғой. Жілігін
шақпай майын сорса, екі ағайынды ақпан (айы) ғой»
деген екен. Сонда Жолбарыс би: «Сенің өз қатарыңнан
ойың озық, бұдан былайғы ныспың Дарабоз болсын»
деп бата беріпті-мыс. Ел ішіндегі мәселелерді бітімгершілікпен шешіп, екі жақты жарастырып отырған.
Күйеуі Құлжа табиғатынан жуас адам болғанымен,
Дарабоз ананың ықпалымен ол да ел ісіне араласқан
екен. Дарабоз ананың көріпкелдік қасиеті болған деседі. Ол қоғамдағы әйел адамдардың орнын көтеруге
көп күш салған. Бірде Балпық би Дарабоз анадан:
«Әйелдің қандайы жақсы?» деп сұрапты. Сонда Дарабоз ана: «Көшкенде жетелейтін боталы түйесі болса,
ерттеп мінетін құлынды биесі болса, алдында бесігі
болса, маңдайының несібі болса, әйелдің жақсысы сол
болады» деген екен. 
==Ескерткіш==
Ескерткіш Көксу ауданы, Амангелді ауылы, Еңбекші округіне қарасты тас жолдың бойында орналасқан. 
&lt;ref&gt;Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Суретсіз мақала]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]</text>
      <sha1>bipfjkvggztlxpjtr4kn9pu64et3h0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байтулақ батыр кесенесі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>662532</id>
    <revision>
      <id>3613032</id>
      <parentid>3612953</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3595228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2414" sha1="oni8lipror7ln91pg0bkvptgf9j0huo" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Байтулақ батыр''' — Кенже елінің өз заманындағы басты батыры, ел арысы, биі болған.
==Аңыз== 
1846 жыл.
Орыс-казактар: «Берегитесь от криво-саблевого Байтулака!» – «Қайқы қылышты Байтулақтан сақтаныңдар!» деп отряд бастықтарына ескертулер жасап
отырған делінеді. Ер Байтулақтың зираты 1916 жылы
ашаршылық, қуғын-сүргін жылдары көпке пана да болыпты.
Ел ішінде «Байтулақтың асында шаппағанда, байқұлақтың тойында шабасың ба?» — деген сөз қалған.
Оған себеп, Байтулақ батырдың асында ат бәйгесі ұзақтан жіберіліп, атқа шапқан алты бала қаза болып,
мәреге жүздеген аттан бес-алты ат қана жетіпті. Байтулақтың зиратына бесіктің ілінгені сондықтан екен.

== Жерленген жері ==
Ер Байтулақтың кесенесі қазіргі Ақсу ауданы Кеңқарын мен Басқан ауылдары аралығында орналасқан.
Байтулақ батыр жерленген жердің бұрынғы атауы –
Қарауыл.
Ер Байтулақ: «Қарауыл тұмсығына жерлеңдер!
Не елу үй Садыр-Қарлығаштың аты шығар, не менің
есімім аталар!» депті көз жұмар алдында. Мазарды
салған ісмер ақын Сараның әкесі Сұлтанбектің (Тастанбек) әкесі Жанқұлы екен.&lt;ref&gt;Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кесенелер]]
[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]</text>
      <sha1>oni8lipror7ln91pg0bkvptgf9j0huo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құм мүсіні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>663575</id>
    <revision>
      <id>3613341</id>
      <parentid>3582405</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Құм мүсіншілері|Құм мүсіншілері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9722" sha1="cbjgkcp8y69vl893q6ksudvuoz7qu68" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}}
[[Сурет:Sand sculpture.jpg|нобай|200px]]
[[Сурет:Kleckerburg1 2006 08.jpg|нобай]]
[[Сурет:Sablomonumento okaze de la Venkotago (Tjumeno) 2.jpg|нобай]]
'''Құм сарайы''' — бұл ғимаратқа ұқсас құм мүсінінің бір түрі. Көбінесе сарай, Құмды жағажайда екі негізгі құрылыс ингредиенттері, [[құм]] мен [[су]] көп, сондықтан құм ойындарының көпшілігі сол жерде немесе құмсалғышта болады. Толқындардың әсеріне ұшыраған жағажайларда құм түйірлерінің пішініне байланысты биіктігі мен құрылымын шектейтін құм бар. Жақсы құм мүсіндері сәл лас, балшық пен саздың қоспаларымен алынады, олар тұрақты емес құм түйірлерін байланыстыруға көмектеседі. Құм қамалының нұсқасы-бұл құмды сумен араластырып, жоғарыдан көтерілген жұдырықтан тамшылау арқылы жасалған тамшы құлып. Құм мен су қоспасы бұрыннан бар. Құм құрылымдарына түскенде, Антони Гауди-и Корнеттің стилі алынады. Құм құлыптарын әдетте балалар көңілді көтеру үшін жасайды. Сонымен қатар үлкен, күрделі конструкцияларға қатысты ересектерге арналған құм мүсіндерінің конкурстары бар. Күрделі құмды өнердің мысалы-буддисттік мандала&quot;.

== Жарыстар ==
1989 жылдан бастап Harrison Hot Springs қаласында (Канада, Британдық Колумбия) «Harrisand» деген атпен танымал құм мүсіндерінің әлемдік чемпионаты өтіледі. Жарысқа жеке, қос және командалық санаттар кіреді. Әлемдегі ең биік құм сарайы 2007 жылы Sun Fun Festival-да Оңтүстік Каролинадағы Myrtle Beach салынды. Ғимараттың биіктігі 15,1 М болды, ғимарат құрастырылуы 10 күнге созылды және 300 құм жүк көлігі пайдаланылды.

== Құрылыс ==
Құм түйіршіктері құм құрғақ болған кезде бір- біріне жабыспайды. Қоспада құм мен су дұрыс пропорцияда таңдалса, құм бір-біріне жабысады. BBC — дегі Coast бағдарламасына сәйкес, құрғақ құмның сегіз бөлігі судың бір бөлігіне пайдалану мінсіз қатынас болып табылады. Құм құрғаған немесе ылғалданған кезде құрылымның пішіні өзгеруі мүмкін. Жер көшкіні де сол табиғатқа байланысты пайда болады. Сонымен қатар, жақсы құм түйірлерін (көбінесе өткір) және дөрекі ірі құм түйірлерін араластыру құм құрылысының жақсы нәтижелеріне қол жеткізу үшін өте маңызды.
Өткір құм түйірлерін теңіздер мен өзендердің табиғи әсерінен тегістеуге болады. Келеңсіз әсерінен жекелеген құм түйіршіктері байланыстырылады. Оңтайлы дизайнға қол жеткізу үшін ең қолайлы құмды іздеу қажет.
Күректер негізгі құрылыс құралы болып табылады. Дегенмен кейбір адамдар тек қолдарын пайдаланады. [[Теңіз]] суы құрылыс алаңына шелекпен немесе басқа контейнерде жеткізілуі мүмкін. Кейде құрылымды нығайту үшін ағаш кесектері сияқты басқа материалдар қосылады.
Құм мүсіндерін өнер нысаны ретінде мүсіндеу соңғы жылдары, әсіресе жағалаудағы жағажайларда танымал болды. Жыл сайынғы жүздеген жарыстар бүкіл әлемде өткізіледі. Әдістер өте күрделі болуы мүмкін және рекордтардың жетістіктері Гиннестің рекордтар кітабына жазылады. Кейде жарыстар жарнамалық немесе жарнамалық іс-шаралар ретінде ұйымдастырылады.
Құм сарайларының кейбір мүсіншілері туристер, олар жасанды материалдарды, қалыптарды, пішіндерді, тондауды, байланыстыруды немесе ауыр механизмдерді пайдаланбайды. Осындай туристердің бірі G. Augustine Lynas, ол 50 жыл бойы көпшілікке құм құлыптарын салып келеді. Алайда, құм мүсіндерінің жарыстарында ережелер көбінесе аяқталған құрылымды тұрақтандырғыш жауынмен шашыратуды талап етеді, бұл құрылымдарды сақтайды және жұмысты дұрыс бағалауға және
көрермендердің көңілінен шығуға мүмкіндік береді. Бекітілген мүсіндер бірнеше айға дейін тұра алады. Ресейде бұл мақсаттар үшін кейде PVA желімінің сумен қоспасы қолданылады.

== Құм мүсіншілерінің кәсіби компаниялары ==
Соңғы жылдары көптеген шеберлер құм мүсіндерін жасауға бағытталған компаниялар құрды. Бұл компаниялар бизнесті немесе өнімді жылжытуды іздейтін, арнайы іс-шараларда өз клиенттерін таңдандыру үшін корпоративті және жеке клиенттермен нарықта орнын тапты. Мұндай кәсіпкерлердің көпшілігі үшін бұл кәсіп негізгі емес, ал кейбіреулері &quot; Fitzy Snowman Sculpting &quot;және&quot; Sand Scapes &quot; сияқты мамандандырылған.

== Басқа құм ойындары ==
Құмды жағажай, әсіресе балалар үшін басты ойын — сауықтардың бірі. Қарапайым құмсалғышқа қарағанда көбірек мүмкіндіктер беретін құм ойындары бар. Сіз шұңқырлар (сазды немесе жер асты суларын кездестіру), каналдар, туннельдер, көпірлер, мүсіндер жасай аласыз (адамдар, жануарлар және т. б. мүсіндер сияқты немесе ғимараттардың масштабты модельдері) және т.б.

Суды ұстап тұру үшін құм бөгеттерін салуға болады. Әсіресе,балалар арасында бұл әрекет көктемде қар ери бастаған кезде танымал. Еріген су ағындары құммен жабылады, су жиналады, қайықтар резервуарға жіберіледі. Бөгет енді су көлемін ұстап тұра алмаса, жағалау ашылып, су ағыны қайықтарды одан әрі тез көтереді.

Біреуді мойынға дейін құмға салу немесе өзін- өзі жерлеу -- бұл танымал жағажай ойын-сауығы.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.igrokopilka.ru/tag/3162 Игры на пляже] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525215638/http://www.igrokopilka.ru/tag/3162 |date=2010-05-25 }} — статьи сайта Игрокопилка
* [http://creativing.net/art/zamki-statui-doma-samye-neobychnye-skulptury-iz-peska.html Самые необычные скульптуры из песка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102034744/http://creativing.net/art/zamki-statui-doma-samye-neobychnye-skulptury-iz-peska.html |date=2012-11-02 }}
* [http://forum.bratsk.org/showthread.php?141519-%CC%E5%E6%F0%E5%E3%E8%EE%ED%E0%EB%FC%ED%FB%E9-%F4%E5%F1%F2%E8%E2%E0%EB%FC-%EF%E5%F1%F7%E0%ED%EE%E9-%F4%E8%E3%F3%F0%FB-30.06.2012/page6 Межрегиональный фестиваль песчаной фигуры г. Братск 2012]{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.sandfestival.ru/ Искусство создания песчаной скульптуры в России]
[[Санат:құм ойындары]]
[[Санат:Құм мүсіншілері]]</text>
      <sha1>cbjgkcp8y69vl893q6ksudvuoz7qu68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тренчин (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665379</id>
    <revision>
      <id>3613369</id>
      <parentid>3475882</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="07fttwocl9yp12036xyy3k5zn6gbycf" xml:space="preserve">{{футбол клубы
|атауы = {{ту|Словакия}} Тренчин  
|құрылған = [[12 маусым]] [[1992 жыл]]
|стадионы = «[[На Сиготи]]»&lt;br/&gt;[[Тренчин]]
|сыйымдылығы = 4 300
|жаттықтырушы = {{ту|Словакия}} [[Юрай Анчиц]] м,а
|капитаны = {{ту|Словакия}} [[Петер Клешчик]]
| рейтингі = '''199''' УЕФА рейтингінде&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/#/yr/2020|title=UEFA rankings for club competitions.|publisher=''uefa.com''|lang=en|accessdate=28.06.2020}}&lt;/ref&gt;
|жарыс = '''[[Футболдан Словакия чемпионаты|Фортуна лига]]'''
|маусым = 2025/26
|орын = '''8-орын'''
|сайт = [http://www.astrencin.sk/ Официальный сайт]
|pattern_la1 = _shoulder_stripes_red_stripes_half
|pattern_b1 = _shoulder_stripes_red_stripes
|pattern_ra1 = _shoulder_stripes_red_stripes_half
|pattern_sh1 = _red_stripes_adidas
|pattern_so1 = _color_3_stripes_red
|leftarm1 = FFFFFF
|body1 = FFFFFF
|rightarm1 = FFFFFF
|shorts1 = FFFFFF
|socks1 = FFFFFF
|pattern_la2 = _shoulder_stripes_white_stripes
|pattern_b2 = _shoulder_stripes_white_stripes
|pattern_ra2 = _shoulder_stripes_white_stripes
|pattern_sh2 = _white_stripes_adidas
|pattern_so2 = _color_3_stripes_white
|leftarm2 = 000000
|body2 = 000000
|rightarm2 = 000000
|shorts2 = 000000
|socks2 = 000000
}}

АС «'''Тренчин'''» ({{lang-sk|Asociácia športov Trenčín a.s.}}) — [[Словакия|Словакияның]] Тренчин қаласындағы футбол клубы. 1992 жылы ТТС клубының орнына құрылды. 

== Атаулары ==

* 1992—1995 «ТЖ Озета Дукла»
* 1995—2002 «Озета Дукла»
* 2002—2003 «Лаугарицио»
* 2003—2015 «Тренчин»
* 2015— «АС Тренчин»

== Жетістіктері ==

* Чехословакия 1 лигасы
** Вице-чемпион (1): 1962/63
** 3 орын (1): 1967/68

* Словакия чемпионаты
** Чемпион (2): 2014/15, 2015/16
** Вице-чемпион (1): 2013/14
** 3 орын (1): 2012/13

* 1 лига
** Чемпион (1): 2010/11
** 2 орын (3): 1996/97, 2008/09, 2009/10

* Словакия кубогы
** Жеңімпаз (3): 1977/78*, 2014/15, 2015/16

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* http://www.astrencin.sk/

[[Санат:Словакия футбол клубтары]]
[[Санат:1992 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>07fttwocl9yp12036xyy3k5zn6gbycf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3613276</id>
      <parentid>3612899</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3613276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16888" sha1="99s6rufh1c6hm9el4u3j43qb1121iuh" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2859||391||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||95954||76335||11021||224||3376||234||110||5808||741
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86492||80890||1349||2243||909||49||0||957||136
|-
|4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24
|-
|5||3||{{u|Мағыпар}}||83169||78135||790||635||37||388||0||2883||46
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55541||30549||3588||368||5769||944||2238||4778||5187
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48483||39776||1757||102||628||17||9||4473||39
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||10||{{u|Ulan}}||30436||23965||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||9||{{u|1nter pares}}||27172||25312||202||7||525||70||0||1371||139
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844
|-
|12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13875||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|14||11||{{u|Орел Карл}}||21814||20554||752||39||120||4||0||121||11
|-
|15||18||{{u|Nurken}}||19165||9864||1319||40||6914||115||2||425||51
|-
|16||13||{{u|Sagzhan}}||17788||16570||379||43||181||10||0||309||86
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17059||12099||218||7||132||162||8||2485||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16071||14052||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13755||12981||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11235||6795||507||0||102||512||0||615||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10052||7891||1218||40||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||296||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8135||5707||27||5||1867||204||0||172||52
|-
|29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7934||5416||973||137||627||59||23||530||196
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7479||5978||189||71||63||88||3||384||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5281||468||132||761||0||64||97||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||47||{{u|Coffee86}}||4328||3803||4||0||11||7||0||400||5
|-
|50||62||{{u|Madi Dos}}||4311||2986||195||63||35||42||0||602||104
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138
|-
|55||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|57||50||{{u|Makenzis}}||3493||3436||5||0||0||0||0||46||5
|-
|58||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2998||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0
|-
|66||72||{{u|ShadZ01}}||3036||2428||335||68||105||0||0||4||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||68||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6
|-
|70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|71||86||{{u|MuratbekErkebulan}}||2812||1826||295||0||88||55||0||417||4
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2391||1983||126||0||13||1||0||177||41
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||83||{{u|Unknown Alash}}||2004||1943||1||0||0||0||0||0||0
|-
|95||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|96||92||{{u|RaiymbekZh}}||1922||1630||6||0||17||0||0||72||72
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1601||1339||1||0||102||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1533||1345||0||0||7||0||0||120||8
|-
|109||96||{{u|Gliwi}}||1514||1508||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|128||119||{{u|Ziv}}||1147||1076||58||0||0||2||0||9||2
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1
|-
|181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|183||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1
|-
|184||166||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||664||625||15||0||0||0||0||2||0
|-
|185||220||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|197||186||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|207||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|208||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|210||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|213||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|215||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|216||190||{{u|Tuttiorchestra687}}||541||538||0||0||0||0||0||4||2
|-
|217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|221||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1
|-
|223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|224||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|227||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|228||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||226||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8
|-
|230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>99s6rufh1c6hm9el4u3j43qb1121iuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3613332</id>
      <parentid>3612948</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3613332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="irp1vrrlbvh8dwbexgr7zptglrm8zt3" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515628||380105||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131246||957||0||13593||6||0||46||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132131||127420||651||15||62||17||10||2859||1072
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113448||1||0||0||0||0||0||113447||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87594||87594||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79320||79305||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50459||50166||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26597||22822||42||0||3648||2||0||61||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14520||13546||429||1||0||83||0||383||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9119||9119||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7961||5416||973||137||627||40||23||530||196
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1553||1534||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1047||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||164||162||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>irp1vrrlbvh8dwbexgr7zptglrm8zt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3613003</id>
      <parentid>3612554</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3613003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103496" sha1="kcyk5ociafbcn5k8aty93uvopznb9k1" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||949||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7359||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2567||42||0||57||33||593||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2274||102||13||200||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1343||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|15||{{u|Орел Карл}}||1302||310||1||303||80||24||0||0||0
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||958||101||14||343||4||25||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||868||307||43||20||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|45||{{u|1nter pares}}||536||306||0||8||366||3||0||0||4
|-
|46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||502||479||3||634||4706||31||15||1||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|59||{{u|Sagzhan}}||440||82||1||17||134||30||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||419||37||0||0||1599||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||386||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|120||{{u|Coffee86}}||189||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|ShadZ01}}||182||22||0||34||81||50||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|MuratbekErkebulan}}||82||21||0||57||80||0||11||0||0
|-
|261||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|262||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|269||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|270||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Madi Dos}}||79||22||0||53||23||40||4||0||3
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2972||521||92||0||38||4
|-
|285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|RaiymbekZh}}||68||39||5||1||8||0||0||0||1
|-
|298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Жанна Ж}}||17||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|562||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|563||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|571||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|573||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|577||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|578||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|585||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|587||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|595||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Tuttiorchestra687}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|602||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|604||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Gaukhar1980}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|732||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|740||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|742||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|744||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|748||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||7||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|877||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|882||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|886||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|899||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|907||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|909||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|921||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|925||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|931||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|934||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|935||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|945||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|954||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|984||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|992||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|995||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1007||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1015||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1022||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1036||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1042||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1044||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1053||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Гулжайна Усен}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1079||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1132||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1164||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1167||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1172||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1174||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1189||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1193||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1200||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1250||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1253||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1280||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1391||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1420||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1422||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1423||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1435||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1436||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1455||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1479||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1509||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1527||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1545||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1546||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1553||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1674||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1687||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1693||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1698||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||234||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>kcyk5ociafbcn5k8aty93uvopznb9k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пуми (ит)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>681979</id>
    <revision>
      <id>3613360</id>
      <parentid>3600065</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ит тұқымдары|Ит тұқымдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5127" sha1="9omme1nhmkqvlo7sd6ulgb1tlwxtdja" xml:space="preserve">[[Сурет:Hungarianpumi.JPG|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}}
'''Пуми''' ( венгр тілінде , көпше түрі pumik ) — Венгриядан шыққан орта- ұсақ қой ит тұқымы . Олар малды жинауға, жүргізуге және бақылауда ұстауға бірдей шебер жан-жақты иттер. Олардың жартылай тік құлақтары бар ұзын басы, қаларлық өрнек және артқы жағында шеңбер жасайтын құйрығы бар. Пальто (қара, ақ, сұр немесе қоңыр) бүкіл денеде бұйраларды қалыптастыратын толқынды және бұйра шаштың үйлесімі.
 

Пуми венгрлік Пулиді 17 ғасырдан бастап француз және неміс бақташы иттерімен будандастыру нәтижесінде пайда болған деп саналады. Халықаралық тұқым стандарты 1935 жылы бекітілді. Пуми АҚШ-та 2011 жылы және Ұлыбританияда 2015 жылы ресми түрде танылған тұқым болды. Венгрияда 2000-нан астам пуми тіркелген, Финляндия мен Швецияда белгілі популяциясы бар және аз, бірақ өсіп келе жатқан саны бар. АҚШ, Ұлыбритания және Германиядағы тіркеулер.

Кейбіреулер Пумиді «Венгр малшы терьері» деп атайды, өйткені оның жылдам қозғалысы, сергек темпераменті және квадраттық, арық және бұлшықет түрі сияқты терьерге ұқсас атрибуттары бар.
==Сыртқы түрі==
Пуми сұр, ақ немесе қоңыр түстің әртүрлі реңктерінде болуы мүмкін (Венгрияда «фако» деп аталады). Сұр пумилер ең көп таралған, қара түсті және ересек жаста дерлік қарадан ашық сұрға дейін өзгереді. Күшіктер әдетте алтыдан сегіз аптаға дейін сұрлана бастайды және көлеңке біртіндеп жеңілдейді. Соңғы реңк ата-ананың түсі бойынша болжанады. Басқа қабылданған түстер - қара, ақ және кілегейден қызылға дейін қоюырақ маскасы бар , бұл маскасы бар қоңыр деп аталады. 2009 жылы Дебрецен университеті жүргізген 1023 пуми күшіктеріне жасалған талдау 56% қара сұр, 14% қара, 13% ақ, 11% сұр және 4% сұр түсті болып туылғанын көрсетті. Қоңыр, ала немесе көгілдір түсті күшіктер анда-санда туады.

Қалың пальто бұйра және орташа ұзындығы шамамен 4–7 см (1,5–3 дюйм) [ және жақсы оқшаулауды қамтамасыз ететін және итке ауа-райының қиындығына шыдауға мүмкіндік беретін қатты үстіңгі және жұмсақ астарлы жабыннан тұрады  . Пальто бірнеше апта сайын тарау арқылы және екі-төрт ай сайын қырқу арқылы сақталады. Пальто үнемі өседі ( пудельдікіне ұқсас ) және егер күтім сақталмаса, ол кілемшелене бастауы мүмкін. Тұқым аз немесе мүлде жоқ . Пуми өзінің сергек және сергек құлақтарымен танымал, олар биік орнатылған және жартылай тік және денесінен ұзын шаштары бар. 

Пуми - ұзын, тар басы бар қалың пальтосына байланысты біршама үлкенірек көрінетін төртбұрышты, жеңіл денелі ит. Тұмсық бастың ұзындығының 45% құрайды, оның ұзындығы мойынға тең. Тоқтау әрең байқалады, бүйірден қарағанда бас сүйегі тегіс. Көздері кішкентай, қараңғы, сәл қиғаш. Пумидің өзі сияқты қозғалыстар жанды және жігерлі. 

Еркек пумистердің биіктігі 41-47 см (16-19 дюйм) және салмағы 10-15 кг (22-33 фунт); Қаншықтардың ұзындығы 38-44 см (15-17 дюйм) және салмағы 8-13 кг (18-29 фунт).

[[Санат:Ит тұқымдары]]</text>
      <sha1>9omme1nhmkqvlo7sd6ulgb1tlwxtdja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түйе тікен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>681987</id>
    <revision>
      <id>3613357</id>
      <parentid>3575465</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Өсімдік атауы|Өсімдік атауы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="8dywzzziu947o6ewjeimr4uwix3f5oc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}}

'''Түйе тікен''' — екіжылдық өсімдік, бірінші жылы тікенді жапырақтардың үлкен розеткасын шығарады. Өсімдіктер әдетте бірінші жаңбырдан кейін күзде өніп шығады және бірінші жыл бойы розетка түрінде болады , қоректік қор үшін 30 см (12 дюйм) немесе одан да көп төмен созылуы мүмкін қалың, етті тамырды құрайды. 

Екінші жылы өсімдік биіктігі 3 м (9,8 фут), ені 1,5 м (4 фут 11 дюйм) дейін өседі. Жапырақтары ені 10–50 см (3,9–19,7 дюйм) кезектесіп орналасады, тікенекті және жиі ақ жүнді түктермен жабылған, төменгі беті жоғарғы жағына қарағанда тығызырақ жабылған. Жапырақтары шеттерінде ұзын, қатты тікендері бар терең лобты. Жіңішке шаштар өсімдікке сұрғылт түс береді. Массивті негізгі сабақтың ені негізінде 10 см (3,9 дюйм) болуы және жоғарғы бөлігінде тармақталған болуы мүмкін. Әрбір сабақта гүл басының түбіне дейін созылатын, әдетте ені 2–3 см (0,79–1,18 дюйм) м болатын кең, тікенекті қанаттары (көрінетін таспа тәрізді жапырақты материал) бар тік қатар.

Гүлдері глобус пішінді, диаметрі 2–6 см ( 0,79–2,36 дюйм), қою қызғылттан лавандаға дейін және жазда шығарылады. Гүл бүршіктері алдымен сабақтың ұшында, кейінірек қолтық асты бұтақтарының ұшында пайда болады. Олар бұтақтардың ұштарында жеке немесе екі-үш топта пайда болады. Өсімдіктер андрогиндік, саңырауқұлағы да, аталықтары да бар және көптеген ұзын , қатты, омыртқа ұштары бар , барлығы сыртқа қараған, төменгілері бір-бірінен кеңірек және төмен қарай бағытталған көпіршіктердің үстінде отырады. Гүлденуден кейін аналық без ісініп, әр өсімдікте шамамен 8400-ден 40000-ға дейін тұқым түзеді.

[[Санат:Өсімдік атауы]]</text>
      <sha1>8dywzzziu947o6ewjeimr4uwix3f5oc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бүрген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>681990</id>
    <revision>
      <id>3613359</id>
      <parentid>3599577</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Дәрілік өсімдіктер|Дәрілік өсімдіктер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="crawqwpm888oo5vittl0opwqhdrbwg3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}}
'''Бүрген''' — биіктігі 3 метрге дейін жететін бұталы өсімдік. Қабығы қызыл қоңыр, жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, үш, бес салалы, сабақтары ұзын. Гүлдері ақ, тостағаншаларының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. Гүлдері шоғырланып, жартылай қолшатыр тәрізденіп тұрады. Ортадағы гүлдері ірірек, шеткі гүлдері майдалау, олардың гүл тәжі қоңырау сықылды. Мамыр-маусым айларында гүлдейді, жемісі тамыз-қыркүйек айларында піседі. 

Бүрген орманның арасында, өзендердің жағаларында, ылғалды жерлерде өседі. Дәрілік мақсатқа өсімдіктің қабығын, жемісін, гүлін жинайды. Оның құрамында вибурнин гликозиді, валериан, сірке, құмырсқа, аскорбин қышқылдары, илік және ащы заттар, К витамині, қант бар. Өсімдіктің қабығынан жасалған дәрілердің жатырдың бұлшық еттерінің күшін арттырып, қан тамырларын жиырылдыратын, денедегі ауырған жерлерді басатын, микробтарды жоятын, қан тоқтататын қасиеттері бар. Осыған байланысты бүргеннің қабығы жөтелді, демікпені басу үшін және дененің әр жерінен кеткен қанды тоқтату үшін қолданылады. Оның қабығынан жасалған дәрілерді дене қызуын басу үшін де пайдаланады. Өсімдік жемістерінің жүректің бұлшық еттерінің күшін арттыратын, несеп және өт айдайтын, қабынуға қарсы әсер ететін қасиеттері бар. Жемістері тер шығаратын, құстыратын, іш жүргізетін дәрі есебінде және асқазанға жара түскенде, асқазан қышқылы кемігенде емдеуге қолданады. Жемістерін балмен қосып қайнатып, жоғарғы тыныс жолдары мен өкпе қабынғанда, деміккенде, іш өткенде, бауыр ауырғанда, дене сарғайғанда, дауыс қарлыққанда пайдаланады. Бүргеннің гүлдеп тұрған бұтақтарының қайнатындысын қақырық түсіретін дәрі ретінде де пайдаланады.

[[Санат:Дәрілік өсімдіктер]]</text>
      <sha1>crawqwpm888oo5vittl0opwqhdrbwg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ракув (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685475</id>
    <revision>
      <id>3613073</id>
      <parentid>3506090</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4921" sha1="pl0aggnxb0sdh6o5gpe4oyeoa7fdv11" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
| атауы         = {{ту|Польша}} Ракув
| құрылған      = 1921
| логотипі      = Rks rakow crest ai.svg
| стадионы      = Қалалық Стадион ([[Ченстохова]])
| сыйымдылығы   = '''4200'''
| сайты         = [https://rakow.com/ rakow.com]
| жарыс         = [[Футболдан Польша чемпионаты|Экстракласа]]
| маусым        = 2025/26
| орын          = '''5.'''
&lt;!-- ФОРМА --&gt;
|pattern_la1 = _rakow2122h
|pattern_b1  = _rakow2122h
|pattern_ra1 = _rakow2122h
|pattern_sh1 = 
|leftarm1    = ff0000
|body1       = ff0000
|rightarm1   = ff0000
|shorts1     = 0000FF
|socks1      = ff0000
|pattern_la2 = _rakow2122a
|pattern_b2  = _rakow2122a
|pattern_ra2 = _rakow2122a
|pattern_sh2 = 
|leftarm2    = FFFFFF
|body2       = FFFFFF
|rightarm2   = FFFFFF
|shorts2     = FFFFFF
|socks2      = FFFFFF
}}
«'''Ракув'''» ({{lang-pl|Raków Częstochowa}}) — [[Польша|Польшаның]] Ченстохова  қаласындағы футбол клубы. 
[[File:Stadion Raków otwarcie.jpg|thumb|290px|Қалалық Стадион]]
== Атаулары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Жыл'''
|'''Атауы'''
|- style=&quot;background-color:#FFD5D5&quot;
|1921
|СФК «Раковия»
|- style=&quot;background-color:#D5D7FF&quot;
|1927
|РСК «Ракув»
|- style=&quot;background-color:#FFD5D5&quot;
|1951
|Ченстохова
|- style=&quot;background-color:#D5D7FF&quot;
|1956
|РКС «Ракув»
|- style=&quot;background-color:#FFD5D5&quot;
|2002
|СК «Ракув»
|- style=&quot;background-color:#D5D7FF&quot;
|2011
|РКС «Ракув» Ченстохова
|}

== Жетстіктері ==

=== Ұлттық ===
; [[Футболдан Польша чемпионаты|Экстракласса]]
: '''чемпион (1)''': 2023
: Вице-чемпион (2): 2021, 2022

; Кубок 
: '''Жеңімпаз (2)''': 2021, 2022
: Финалист (2): 1967, 2023

; Суперкубок
: '''Жеңімпаз: (2)''': 2021, 2022

== Ойыншылар ==
''2023 жылғы 29 шілдедегі жағдай бойынша''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
!''№''
!
!''Позиция''
!''Аты''
!''Туылған күні''
|-
|''1''
|
|''Вр''
|''Владан Ковачевич''
|''1998''
|-
|''12''
|
|''Вр''
|''Антонис Цифцис (в аренде из «Астераса»)''
|''1999''
|-
|''89''
|
|''Вр''
|''Кацпер Бешчад''
|''2002''
|-
! colspan=&quot;5&quot; |
|-
|''3''
|
|''Защ''
|''Милан Рундич''
|''1992''
|-
|''4''
|
|''Защ''
|''Стратос Сварнас''
|''1997''
|-
|''15''
|
|''Защ''
|''Аднан Ковачевич''
|''1993''
|-
|''18''
|
|''Защ''
|''Адриан Гришкевич''
|''1999''
|-
|''24''
|
|''Защ''
|''Зоран Арсенич''
|''1994''
|-
|''25''
|
|''Защ''
|''Богдан Раковицан''
|''2000''
|-
|
|
|''Защ''
|''Джордан Кортни-Перкинс''
|''2002''
|-
! colspan=&quot;5&quot; |
|-
|''5''
|
|''ПЗ''
|''Густав Берггрен''
|''1997''
|-
|''6''
|
|''ПЗ''
|''Шимон Чиж''
|''2001''
|-
|''7''
|
|''ПЗ''
|''Фран Тудор''
|''1995''
|-
|''8''
|
|''ПЗ''
|''Бен Ледерман''
|''2000''
|-
|''10''
|
|''ПЗ''
|''Иви''
|''1994''
|-
|''11''
|
|''ПЗ''
|''Джон Йебоа''
|''2000''
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
!''№''
!
!''Позиция''
!''Аты''
!''Туылған күні''
|-
|''14''
|
|''ПЗ''
|''Срджан Плавшич''
|''1995''
|-
|''17''
|
|''ПЗ''
|''Матеуш Вдовяк''
|''1996''
|-
|''20''
|
|''ПЗ''
|''Жеан Карлос''
|''1996''
|-
|''21''
|
|''ПЗ''
|''Давид Драхаль''
|''2005''
|-
|''22''
|
|''ПЗ''
|''Деян Сореску''
|''1997''
|-
|''23''
|
|''ПЗ''
|''Максим Домингес''
|''1996''
|-
|''27''
|
|''ПЗ''
|''Бартош Новак''
|''1993''
|-
|''30''
|
|''ПЗ''
|''Владислав Кочергин''
|''1996''
|-
|''33''
|
|''ПЗ''
|''Камиль Пестка''
|''1998''
|-
|''66''
|
|''ПЗ''
|''Яннис Папаниколау''
|''1998''
|-
|''77''
|
|''ПЗ''
|''Марцин Цебуля''
|''1995''
|-
|''93''
|
|''ПЗ''
|''Сонни Киттель''
|''1993''
|-
! colspan=&quot;5&quot; |
|-
|''9''
|
|''Нап''
|''Лукаш Зволиньский''
|''1993''
|-
|''91''
|
|''Нап''
|''Томаш Валчак''
|''2005''
|-
|''99''
|
|''Нап''
|''Фабиан Пясецкий''
|''1995''
|}
|}
* [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&amp;jesien=1&amp;id_klub=330 Ойыншылар 2022]

== Сілтемелер ==
* [http://www.rksrakow.pl/ '''www.rksrakow.pl'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727115936/https://rksrakow.pl/ |date=2019-07-27 }}
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=330&amp;id_sezon=101 Ракув] (90minut.pl)

{{бастама}}
[[Санат:Польша футбол клубтары]]</text>
      <sha1>pl0aggnxb0sdh6o5gpe4oyeoa7fdv11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613074</id>
      <parentid>3613073</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4921" sha1="4xpvr3mxs7kay6yv2b5d6gd5xi769co" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
| атауы         = {{ту|Польша}} Ракув
| құрылған      = 1921
| логотипі      = Rks rakow crest ai.svg
| стадионы      = Қалалық Стадион ([[Ченстохова]])
| сыйымдылығы   = '''4200'''
| сайты         = [https://rakow.com/ rakow.com]
| жарыс         = [[Футболдан Польша чемпионаты|Экстракласа]]
| маусым        = 2025/26
| орын          = '''4.'''
&lt;!-- ФОРМА --&gt;
|pattern_la1 = _rakow2122h
|pattern_b1  = _rakow2122h
|pattern_ra1 = _rakow2122h
|pattern_sh1 = 
|leftarm1    = ff0000
|body1       = ff0000
|rightarm1   = ff0000
|shorts1     = 0000FF
|socks1      = ff0000
|pattern_la2 = _rakow2122a
|pattern_b2  = _rakow2122a
|pattern_ra2 = _rakow2122a
|pattern_sh2 = 
|leftarm2    = FFFFFF
|body2       = FFFFFF
|rightarm2   = FFFFFF
|shorts2     = FFFFFF
|socks2      = FFFFFF
}}
«'''Ракув'''» ({{lang-pl|Raków Częstochowa}}) — [[Польша|Польшаның]] Ченстохова  қаласындағы футбол клубы. 
[[File:Stadion Raków otwarcie.jpg|thumb|290px|Қалалық Стадион]]
== Атаулары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Жыл'''
|'''Атауы'''
|- style=&quot;background-color:#FFD5D5&quot;
|1921
|СФК «Раковия»
|- style=&quot;background-color:#D5D7FF&quot;
|1927
|РСК «Ракув»
|- style=&quot;background-color:#FFD5D5&quot;
|1951
|Ченстохова
|- style=&quot;background-color:#D5D7FF&quot;
|1956
|РКС «Ракув»
|- style=&quot;background-color:#FFD5D5&quot;
|2002
|СК «Ракув»
|- style=&quot;background-color:#D5D7FF&quot;
|2011
|РКС «Ракув» Ченстохова
|}

== Жетстіктері ==

=== Ұлттық ===
; [[Футболдан Польша чемпионаты|Экстракласса]]
: '''чемпион (1)''': 2023
: Вице-чемпион (2): 2021, 2022

; Кубок 
: '''Жеңімпаз (2)''': 2021, 2022
: Финалист (2): 1967, 2023

; Суперкубок
: '''Жеңімпаз: (2)''': 2021, 2022

== Ойыншылар ==
''2023 жылғы 29 шілдедегі жағдай бойынша''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
!''№''
!
!''Позиция''
!''Аты''
!''Туылған күні''
|-
|''1''
|
|''Вр''
|''Владан Ковачевич''
|''1998''
|-
|''12''
|
|''Вр''
|''Антонис Цифцис (в аренде из «Астераса»)''
|''1999''
|-
|''89''
|
|''Вр''
|''Кацпер Бешчад''
|''2002''
|-
! colspan=&quot;5&quot; |
|-
|''3''
|
|''Защ''
|''Милан Рундич''
|''1992''
|-
|''4''
|
|''Защ''
|''Стратос Сварнас''
|''1997''
|-
|''15''
|
|''Защ''
|''Аднан Ковачевич''
|''1993''
|-
|''18''
|
|''Защ''
|''Адриан Гришкевич''
|''1999''
|-
|''24''
|
|''Защ''
|''Зоран Арсенич''
|''1994''
|-
|''25''
|
|''Защ''
|''Богдан Раковицан''
|''2000''
|-
|
|
|''Защ''
|''Джордан Кортни-Перкинс''
|''2002''
|-
! colspan=&quot;5&quot; |
|-
|''5''
|
|''ПЗ''
|''Густав Берггрен''
|''1997''
|-
|''6''
|
|''ПЗ''
|''Шимон Чиж''
|''2001''
|-
|''7''
|
|''ПЗ''
|''Фран Тудор''
|''1995''
|-
|''8''
|
|''ПЗ''
|''Бен Ледерман''
|''2000''
|-
|''10''
|
|''ПЗ''
|''Иви''
|''1994''
|-
|''11''
|
|''ПЗ''
|''Джон Йебоа''
|''2000''
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
!''№''
!
!''Позиция''
!''Аты''
!''Туылған күні''
|-
|''14''
|
|''ПЗ''
|''Срджан Плавшич''
|''1995''
|-
|''17''
|
|''ПЗ''
|''Матеуш Вдовяк''
|''1996''
|-
|''20''
|
|''ПЗ''
|''Жеан Карлос''
|''1996''
|-
|''21''
|
|''ПЗ''
|''Давид Драхаль''
|''2005''
|-
|''22''
|
|''ПЗ''
|''Деян Сореску''
|''1997''
|-
|''23''
|
|''ПЗ''
|''Максим Домингес''
|''1996''
|-
|''27''
|
|''ПЗ''
|''Бартош Новак''
|''1993''
|-
|''30''
|
|''ПЗ''
|''Владислав Кочергин''
|''1996''
|-
|''33''
|
|''ПЗ''
|''Камиль Пестка''
|''1998''
|-
|''66''
|
|''ПЗ''
|''Яннис Папаниколау''
|''1998''
|-
|''77''
|
|''ПЗ''
|''Марцин Цебуля''
|''1995''
|-
|''93''
|
|''ПЗ''
|''Сонни Киттель''
|''1993''
|-
! colspan=&quot;5&quot; |
|-
|''9''
|
|''Нап''
|''Лукаш Зволиньский''
|''1993''
|-
|''91''
|
|''Нап''
|''Томаш Валчак''
|''2005''
|-
|''99''
|
|''Нап''
|''Фабиан Пясецкий''
|''1995''
|}
|}
* [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon=101&amp;jesien=1&amp;id_klub=330 Ойыншылар 2022]

== Сілтемелер ==
* [http://www.rksrakow.pl/ '''www.rksrakow.pl'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727115936/https://rksrakow.pl/ |date=2019-07-27 }}
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=330&amp;id_sezon=101 Ракув] (90minut.pl)

{{бастама}}
[[Санат:Польша футбол клубтары]]</text>
      <sha1>4xpvr3mxs7kay6yv2b5d6gd5xi769co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстанның ірі ауылдары мен кенттері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685816</id>
    <revision>
      <id>3613196</id>
      <parentid>3558366</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41688" sha1="mbqp2pm51l48b2rjdoyhk2smfbm2cy8" xml:space="preserve">Тізімде халқының саны 2021 жылғы санақ бойынша 3000 адамнан асатын ауылдар мен кенттер көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2021 жылғы ҚР Ұлттық санағының қорытындылары|url=https://stat.gov.kz/national/2021/|accessdate=06.01.2024|lang=kk|author=ҰЛТТЫҚ СТАТИСТИКА БЮРОСЫ|publisher=stat.gov.kz}}&lt;/ref&gt; '''Қою''' қаріппен аудан орталықтары белгіленген.

== Абай облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Үржар (ауыл)|Үржар]]''' | 17 296 адам
|| '''[[Мақаншы]]''' | 11 929 адам
|| '''[[Қалбатау]]''' | 10 753 адам
|| [[Жезкент]] | 7 917 адам
|| '''[[Ақсуат (Абай облысы)|Ақсуат]]''' | 7 183 адам
|| '''[[Бородулиха]]''' | 5 912 адам
|| '''[[Қарауыл (Абай ауданы)|Қарауыл]]''' | 5 717 адам
|| [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] | 5 195 адам
|| '''[[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]]''' | 5 103 адам
|| '''[[Бесқарағай (Абай облысы)|Бесқарағай]]''' | 4 765 адам
|| [[Қабанбай (Мақаншы ауданы)|Қабанбай]] | 3 929 адам
}}

== Ақмола облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| [[Красный Яр (Ақмола облысы)|Красный Яр]] | 13 536 адам
|| '''[[Ақмол]]''' | 13 400 адам
|| [[Қараөткел (Ақмола облысы)|Қараөткел]] | 9 804 адам
|| [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]] | 9 545 адам
|| [[Талапкер (Ақмола облысы)|Талапкер]] | 7 969 адам
|| [[Қабанбай батыр ауылы|Қабанбай батыр]] | 7 968 адам
|| '''[[Аршалы (Ақмола облысы)|Аршалы]]''' | 7 888 адам
|| '''[[Зеренді]]''' | 7 181 адам
|| '''[[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]]''' | 6 562 адам
|| '''[[Астраханка (Ақмола облысы)|Астраханка]]''' | 6 070 адам
|| [[Бестөбе (Ақмола облысы)|Бестөбе]] | 5 965 адам
|| '''[[Жақсы (ауыл)|Жақсы]]''' | 4 626 адам
|| '''[[Балкашино]]''' | 4 444 адам
|| [[Жолымбет]] | 4 011 адам
|| [[Жібек жолы (Ақмола облысы)|Жібек жолы]] | 3 945 адам
|| [[Заводской (Ақмола облысы)|Заводской]] | 3 631 адам
|| [[Жалтыр (Ақмола облысы)|Жалтыр]] | 3 552 адам
|| [[Бурабай (кент)|Бурабай]] | 3 503 адам
|| [[Шаңтөбе (кент)|Шаңтөбе]] | 3 443 адам
|| '''[[Қорғалжын (ауыл)|Қорғалжын]]''' | 3 222 адам
|| [[Ақсу (Степногорск қалалық әкімдігі)|Ақсу]] | 3 211 адам
}}

== Ақтөбе облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Шұбарқұдық]]''' | 14 125 адам
|| '''[[Қарауылкелді (ауыл)|Қарауылкелді]]''' | 10 887 адам
|| '''[[Мәртөк]]''' | 10 679 адам
|| '''[[Темірбек Жүргенов ауылы (Ақтөбе облысы)|Т. Жүргенов]]''' | 7 167 адам
|| '''[[Ырғыз (ауыл)|Ырғыз]]''' | 6 652 адам
|| '''[[Ойыл (ауыл)|Ойыл]]''' | 6 354 адам
|| [[Кеңқияқ]] | 6 015 адам
|| '''[[Қобда (ауыл)|Қобда]]''' | 5 943 адам
|| '''[[Бадамша (ауыл)|Бадамша]]''' | 5 824 адам
|| [[Сарыжар]] | 4 963 адам
|| [[Бестамақ (Алға ауданы)|Бестамақ]] | 3 749 адам
|| [[Шұбарши (Темір ауданы)|Шұбарши]] | 3 691 адам
|| [[Маржанбұлақ]] | 3 436 адам
|| [[Дөң (ауыл)|Дөң]] | 3 089 адам
}}

== Алматы облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]]''' | 46 159 адам
|| [[Боралдай (Алматы облысы)|Боралдай]] | 35 863 адам
|| '''[[Өтеген батыр]]''' | 31 675 адам
|| [[Қарғалы (Алматы облысы)|Қарғалы]] | 30 999 адам
|| [[Жібек жолы (Қарасай ауданы)|Жібек жолы]] | 30 124 адам
|| [[Шелек (ауыл)|Шелек]] | 29 032 адам
|| [[Шамалған (ауыл)|Шамалған]] | 28 644 адам
|| [[Байсерке]] | 26 338 адам
|| '''[[Шонжы]]''' | 22 055 адам
|| [[Тұздыбастау]] | 21 693 адам
|| [[Мұхаметжан Түймебаев ауылы|М. Түймебаев]] | 20 781 адам
|| [[Кеңдала (Алматы облысы)|Кеңдала]] | 16 878 адам
|| [[Бесағаш (Алматы облысы)|Бесағаш]] | 16 632 адам
|| [[Іргелі]] | 16 450 адам
|| [[Асқар Тоқпанов ауылы|Асқар Тоқпанов]] | 14 499 адам
|| [[Түрген (Алматы облысы)|Түрген]] | 13 805 адам
|| [[Панфилово (Алматы облысы)|Панфилово]] | 13 428 адам
|| [[Жәпек батыр ауылы|Жәпек батыр]] | 12 470 адам
|| [[Бәйтерек (Алматы облысы)|Бәйтерек]] | 10 996 адам
|| [[Байкент]] | 10 550 адам
|| [[Бәйдібек би ауылы|Бәйдібек би]] | 10 444 адам
|| [[Көксай (Алматы облысы)|Көксай]] | 10 439 адам

|| [[Ақсай (Іле ауданы)|Ақсай]] | 9 753 адам
|| [[Рахат (Еңбекшіқазақ ауданы)|Рахат]] | 9 438 адам
|| [[Қараой (Іле ауданы)|Қараой]] | 9 420 адам
|| [[Қайназар (Еңбекшіқазақ ауданы)|Қайназар &lt;br&gt;(Еңбекшіқазақ ауд.)]] | 9 287 адам
|| [[Белбұлақ]] | 9 127 адам
|| [[Гүлдала]] | 9 041 адам

|| '''[[Кеген (ауыл)|Кеген]]''' | 8 740 адам
|| [[Қырғауылды]] | 8 615 адам
|| [[Жібек жолы (Талғар ауданы)|Жібек жолы]] | 8 541 адам
|| [[Көкқайнар]] | 8 330 адам
|| [[Абай (Алматы облысы)|Абай]] | 8 287 адам
|| [[Қызылқайрат]] | 8 265 адам

|| [[Қошмәмбет]] | 7 824 адам
|| [[Жалпақсай]] | 7 669 адам
|| [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар &lt;br&gt;(Жамбыл ауд.)]] | 7 303 адам

|| [[Райымбек ауылы|Райымбек]] | 6 944 адам
|| [[Әйтей (Алматы облысы)|Әйтей]] | 6 923 адам
|| [[Береке (Қарасай ауданы)|Береке]] | 6 729 адам
|| [[Жандосов ауылы|Жандосов]] | 6 701 адам
|| [[Қорам]] | 6 479 адам
|| [[Қаракемер (Алматы облысы)|Қаракемер]] | 6 426 адам
|| [[Көліащы]] | 6 336 адам
|| [[Қоянқұс]] | 6 300 адам
|| '''[[Бақанас (ауыл)|Бақанас]]''' | 6 280 адам
|| [[Жамбыл (Қарасай ауданы)|Жамбыл &lt;br&gt;(Қарасай ауд.)]] | 6 262 адам
|| [[Шарын (ауыл)|Шарын]] | 6 236 адам
|| '''[[Нарынқол]]''' | 6 120 адам

|| [[Кемертоған]] | 5 891 адам
|| [[Жаңақұрылыс (Алматы облысы)|Жаңақұрылыс]] | 5 752 адам
|| [[Ақши (Іле ауданы)|Ақши &lt;br&gt;(Іле ауд.)]] | 5 650 адам
|| [[Жаңашар]] | 5 645 адам

|| [[Талдыбұлақ (Талғар ауданы)|Талдыбұлақ]] | 5 492 адам
|| [[Нұра (Талғар ауданы)|Нұра]] | 5 488 адам
|| [[Мыңбаев]] | 5 357 адам
|| [[Заречное (Қонаев қалалық әкімдігі)|Заречное]] | 5 348 адам
|| [[Бекболат Әшекеев ауылы|Б. Әшекеев]] | 5 156 адам
|| [[Кенен Әзірбаев ауылы|Кенен Әзірбаев]] | 5 113 адам
|| [[Қазыбек бек ауылы|Қазыбек бек]] | 5 100 адам

|| [[Жаңадәуір (Алматы облысы)|Жаңадәуір]] | 4 944 адам
|| [[Шеңгелді (Алматы облысы)|Шеңгелді]] | 4 885 адам
|| [[Азат (Алматы облысы)|Азат]] | 4 876 адам
|| [[Тескенсу]] | 4 830 адам
|| [[Тұрар]] | 4 767 адам
|| [[Саймасай]] | 4 753 адам
|| [[Қарабұлақ (Талғар ауданы)|Қарабұлақ]] | 4 749 адам
|| [[Алмалыбақ]] | 4 649 адам
|| [[Қосөзен (ауыл)|Қосөзен]] | 4 573 адам
|| [[Қызылжар (Еңбекшіқазақ ауданы)|Қызылжар]] | 4 516 адам
|| [[Ынтымақ (Іле ауданы)|Ынтымақ]] | 4 476 адам
|| [[Жаңатұрмыс (Алматы облысы)|Жаңатұрмыс]] | 4 469 адам
|| [[Өрікті]] | 4 421 адам
|| [[Малыбай (Алматы облысы)|Малыбай]] | 4 411 адам
|| [[Ават (Еңбекшіқазақ ауданы)|Ават]] | 4 314 адам
|| [[Қызылшарық (Алматы облысы)|Қызылшарық]] | 4 300 адам
|| [[Ақши (Еңбекшіқазақ ауданы)|Ақши &lt;br&gt;(Еңбекшіқазақ ауд.)]] | 4 218 адам
|| [[Көктөбе (Еңбекшіқазақ ауданы)|Көктөбе]] | 4 207 адам
|| [[Шалқар (Қарасай ауданы)|Шалқар]] | 4 156 адам
|| [[Байсейіт]] | 4 032 адам
|| [[Қасымбек]] | 4 025 адам

|| [[Бақбақты]] | 3 961 адам
|| [[Үштерек (Алматы облысы)|Үштерек]] | 3 926 адам
|| [[Қазақстан (Алматы облысы)|Қазақстан]] | 3 906 адам
|| [[Қаратұрық (ауыл)|Қаратұрық]] | 3 755 адам
|| [[Жайнақ (Алматы облысы)|Жайнақ]] | 3 717 адам
|| [[Рысқұлов]] | 3 701 адам
|| [[Балтабай]] | 3 651 адам
|| [[Үмбетәлі Кәрібаев ауылы|Ү. Кәрібаев]] | 3 649 адам
|| [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл &lt;br&gt;(Жамбыл ауд.)]] | 3 636 адам
|| [[Бұлақты (Алматы облысы)|Бұлақты]] | 3 629 адам
|| [[Екпінді (Іле ауданы)|Екпінді]] | 3 620 адам
|| [[Бөлек]] | 3 535 адам
|| [[Ұлан (Алматы облысы)|Ұлан]] | 3 503 адам
|| [[Ащысай (Алматы облысы)|Ащысай]] | 3 434 адам
|| [[Қарақастек]] | 3 417 адам
|| [[Үлкен Ақсу]] | 3 390 адам
|| [[Достық (Еңбекшіқазақ ауданы)|Достық]] | 3 339 адам
|| [[Нұрғиса Тілендиев ауылы|Н. Тілендиев]] | 3 322 адам
|| [[Көкөзек (Алматы облысы)|Көкөзек]] | 3 266 адам
|| [[Жаңалық (Алматы облысы)|Жаңалық]] | 3 260 адам
|| [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] | 3 259 адам
|| [[Бірлік (Талғар ауданы)|Бірлік]] | 3 248 адам
|| [[Ташкенсаз]] | 3 113 адам
|| [[Сүмбе (Ұйғыр ауданы)|Сүмбе]] | 3 078 адам
|| [[Елтай (Алматы облысы)|Елтай]] | 3 001 адам
}}

== Атырау облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]] | 18 879 адам
|| '''[[Индербор]]''' | 15 664 адам
|| '''[[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]]''' | 14 532 адам
||'''[[Мақат]]''' | 13 837 адам
|| [[Доссор]] | 13 806 адам
|| [[Еркінқала]] | 10 939 адам
|| '''[[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]]''' | 10 685 адам
|| [[Тасқала (Атырау облысы)|Тасқала]] | 9 012 адам
|| '''[[Аққыстау]]''' | 8 880 адам
|| '''[[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]]''' | 7 569 адам
|| [[Сағыз (ауыл)|Сағыз]] | 7 249 адам
|| [[Жаңа Қаратон]] | 6 966 адам
|| [[Ақжар (Атырау облысы)|Ақжар]] | 5 815 адам
|| [[Ракуша]] | 5 610 адам
|| [[Жаңаталап (Атырау облысы)|Жаңаталап]] | 5 307 адам
|| [[Ақкөл (Атырау облысы)|Ақкөл]] | 4 738 адам
|| [[Тұщықұдық (Атырау облысы)|Тұщықұдық]] | 4 683 адам
|| [[Ақсай (Атырау облысы)|Алмалы]] | 4 444 адам
|| [[Қосшағыл]] | 4 049 адам
|| [[Есбол (Индер ауданы)|Есбол]] | 3 953 адам
|| [[Хамит Ерғалиев ауылы|Х. Ерғалиев]] | 3 719 адам
|| [[Алмалы (Атырау облысы)|Алмалы]] | 3 684 адам
|| [[Тұрғызба (Жем ауылдық округі)|Тұрғызба]] | 3 397 адам
|| [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр]] | 3 335 адам
|| [[Жанбай]] | 3 231 адам
|| [[Қызыл балық (ауыл)|Қызыл балық]] | 3 180 адам
|| [[Береке (Атырау облысы)|Береке]] | 3 123 адам
|| [[Шоқпартоғай]] | 3 110 адам
|| [[Хиуаз]] | 3 022 адам
}}

== Батыс Қазақстан облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| [[Зашаған]] | 58 356 адам
|| [[Деркөл (кент)|Деркөл]] | 28 407 адам
|| '''[[Чапаев (Батыс Қазақстан облысы)|Чапаев]]''' | 9 642 адам
|| [[Подстёпное (Батыс Қазақстан облысы)|Подстёпное]] | 9 562 адам
|| '''[[Жаңақала (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңақала]]''' | 9 325 адам
|| '''[[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқала]]''' | 8 818 адам
|| '''[[Шыңғырлау (ауыл)|Шыңғырлау]]''' | 7 639 адам
|| '''[[Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)|Жәнібек]]''' | 7 586 адам
|| [[Мичуринское (Батыс Қазақстан облысы)|Мичуринское]] | 6 219 адам
|| '''[[Жымпиты]]''' | 5 931 адам
|| [[Круглоозёрное]] | 5 705 адам
|| [[Дарьинское]] | 5 701 адам
|| [[Қызылтал]] | 5 685 адам
|| '''[[Казталовка]]''' | 5 560 адам
|| '''[[Теректі (Батыс Қазақстан облысы)|Теректі]]''' | 5 143 адам
|| [[Жалпақтал]] | 4 684 адам
|| [[Достық (Бәйтерек ауданы)|Достық]] | 4 471 адам
|| '''[[Перемётное]]''' | 4 340 адам
|| '''[[Сайқын]]''' | 4 312 адам
|| [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]] | 4 243 адам
|| '''[[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]]''' | 4 106 адам
|| [[Бөрлі (Бөрлі ауданы)|Бөрлі]] | 3 703 адам
|| [[Байқоныс (Батыс Қазақстан облысы)|Байқоныс]] | 3 563 адам
|| [[Жаңаөмір]] | 3 356 адам
}}

== Жамбыл облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Қордай]]''' | 38 012 адам
|| '''[[Сарыкемер]]''' | 32 043 адам
|| '''[[Төле би (Жамбыл облысы)|Төле би]]''' | 19 771 адам
|| [[Сортөбе]] | 19 458 адам
|| '''[[Құлан (Жамбыл облысы)|Құлан]]''' | 18 572 адам
|| [[Масанчи (ауыл)|Масанчи]] | 17 631 адам
|| '''[[Меркі]]''' | 17 133 адам
|| '''[[Бауыржан Момышұлы ауылы|Б. Момышұлы]]''' | 15 284 адам
|| '''[[Аса (ауыл)|Аса]]''' | 12 892 адам
|| [[Сарымолдаев ауылы|Сарымолдаев]] | 11 556 адам
|| [[Луговой]] | 10 872 адам
|| [[Жалпақтөбе (ауыл)|Жалпақтөбе]] | 9 833 адам
|| '''[[Мойынқұм (Мойынқұм ауданы)|Мойынқұм]]''' | 8 895 адам
|| [[Гвардейский]] | 7 898 адам
|| [[Бурыл]] | 7 532 адам
|| [[Түймекент]] | 7 405 адам
|| [[Жамбыл (Меркі ауданы)|Жамбыл &lt;br/&gt;(Меркі ауд.)]] | 6 861 адам
|| [[Ауқатты]] | 6 672 адам
|| [[Гродеково]] | 6 461 адам
|| [[Қызыл Жұлдыз (Жамбыл облысы)|Қызыл Жұлдыз]] | 6 300 адам
|| [[Дінмұхамед Қонаев ауылы (Шу ауданы)|Д. Қонаев]] | 6 226 адам
|| [[Сұлутөр (Жамбыл ауданы)|Сұлутөр]] | 6 165 адам
|| [[Байзақ]] | 5 850 адам
|| [[Андас батыр ауылы|Андас батыр]] | 5 599 адам
|| [[Меркі (станция)]] | 5 597 адам
|| [[Бетқайнар]] | 5 587 адам
|| [[Саудакент]] | 5 275 адам
|| [[Айша бибі ауылы|Айша бибі]] | 4 985 адам
|| [[Ойтал (Ойтал ауылдық округі)|Ойтал]] | 4 963 адам
|| [[Қарасу (Қордай ауданы)|Қарасу]] | 4 929 адам
|| [[Отар (Жамбыл облысы)|Отар]] | 4 896 адам
|| [[Әлжан ана]] | 4 720 адам
|| [[Жамбыл (Қордай ауданы)|Жамбыл &lt;br/&gt;(Қордай ауд.)]] | 4 661 адам
|| [[Шайқорық]] | 4 417 адам
|| [[Құмжота]] | 4 334 адам
|| [[Сарыбұлақ (Жамбыл облысы)|Сарыбұлақ]] | 4 232 адам
|| [[Бектөбе]] | 4 046 адам
|| [[Көлбастау]] | 4 005 адам
|| [[Түрксіб (Жамбыл облысы)|Түрксіб]] | 3 958 адам
|| [[Ақбұлым]] | 3 857 адам
|| [[Талас (Байзақ ауданы)|Талас]] | 3 849 адам
|| [[Нұрлыкент]] | 3 695 адам
|| [[Бірлік (Шу ауданы)|Бірлік]] | 3 647 адам
|| [[Бұлар батыр ауылы|Бұлар батыр]] | 3 635 адам
|| [[Степное (Жамбыл облысы)|Степное]] | 3 618 адам
|| [[Көктал (Байзақ ауданы)|Көктал]] | 3 495 адам
|| [[Көгершін (ауыл)|Көгершін]] | 3 482 адам
|| [[Қаракемер (Қордай ауданы)|Қаракемер]] | 3 338 адам
|| [[Қызылқайнар (Жамбыл облысы)|Қызылқайнар]] | 3 243 адам
|| [[Ақтоған (Меркі ауданы)|Ақтоған]] | 3 183 адам
|| [[Қайнар (Қордай ауданы)|Қайнар]] | 3 097 адам
}}

== Жетісу облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Қарабұлақ (Ескелді ауданы)|Қарабұлақ]]''' | 19 561 адам
|| '''[[Балпық би (ауыл)|Балпық би]]''' | 16 781 адам
|| '''[[Сарыөзек (Жетісу облысы)|Сарыөзек]]''' | 15 359 адам
|| [[Еркін (Талдықорған қалалық әкімдігі)|Еркін]] | 13 886 адам
|| [[Көктал (Панфилов ауданы)|Көктал]] | 10 479 адам
|| [[Өтенай (Талдықорған қалалық әкімдігі)|Өтенай]] | 10 262 адам
|| '''[[Жансүгіров ауылы|Жансүгіров]]''' | 10 024 адам
|| [[Атамекен (Жетісу облысы)|Атамекен]] | 8 146 адам
|| [[Қабанбай (Жетісу облысы)|Қабанбай]] | 6 605 адам
|| [[Достық (Алакөл ауданы)|Достық]] | 6 314 адам
|| [[Бақтыбай Жолбарысұлы ауылы|Б. Жолбарысұлы]] | 5 714 адам
|| [[Үлкен Шыған]] | 5 698 адам
|| [[Үшарал (Панфилов ауданы)|Үшарал]] | 4 785 адам
|| [[Бескөл (Жетісу облысы)|Бескөл]] | 4 355 адам
|| [[Шолақай]] | 3 942 адам
|| [[Алтыүй]] | 3 852 адам
|| [[Алдабергенов ауылы|Алдабергенов]] | 3 811 адам
|| [[Қапал (Жетісу облысы)|Қапал]] | 3 727 адам
|| [[Алмалы (Панфилов ауданы)|Алмалы &lt;br/&gt;(Панфилов ауд.)]] | 3 396 адам
|| [[Кіші Шыған]] | 3 390 адам
|| [[Бұлақты (Жетісу облысы)|Бұлақты]] | 3 375 адам
|| [[Алмалы (Сарқан ауданы)|Алмалы &lt;br/&gt;(Сарқан ауд.)]] | 3 276 адам
|| [[Матай (Жетісу облысы)|Матай]] | 3 000 адам
}}

== Қарағанды облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| [[Ақадыр (Қарағанды облысы)|Ақадыр]] | 9 756 адам
|| [[Топар (Қарағанды облысы)|Топар]] | 9 329 адам
|| [[Ақтас (Саран қалалық әкімдігі)|Ақтас]] | 8 947 адам
|| '''[[Осакаровка]]''' | 8 812 адам
|| [[Шахан (Қарағанды облысы)|Шахан]] | 7 466 адам
|| '''[[Нұра (Нұра ауданы)|Нұра]]''' | 6 626 адам
|| '''[[Ботақара (кент)|Ботақара]]''' | 6 425 адам
|| [[Долинка (Қарағанды облысы)|Долинка]] | 6 304 адам
|| [[Ақтау (кент)|Ақтау]] | 5 851 адам
|| [[Молодёжный (Қарағанды облысы)|Молодёжный]] | 5 806 адам
|| [[Новодолинский]] | 5 471 адам
|| '''[[Ақсу-Аюлы]]''' | 5 051 адам
|| [[Сарышаған (кент)|Сарышаған]] | 4 083 адам
|| [[Доскей]] | 4 081 адам
|| [[Үштөбе (Қарағанды облысы)|Үштөбе]] | 3 734 адам
|| [[Дубовка (Қарағанды облысы)|Дубовка]] | 3 702 адам
|| [[Саяқ (кент)|Саяқ]] | 3 669 адам
|| [[Ғабиден Мұстафин кенті|Ғ. Мұстафин]] | 3 548 адам
|| [[Ақжал (Қарағанды облысы)|Ақжал]] | 3 405 адам
|| [[Қарағайлы (Қарқаралы ауданы)|Қарағайлы]] | 3 380 адам
|| '''[[Ақтоғай (Қарағанды облысы)|Ақтоғай]]''' | 3 373 адам
|| [[Қушоқы]] | 3 308 адам
|| [[Қарабас (Қарағанды облысы)|Қарабас]] | 3 122 адам
}}

== Қостанай облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Қарабалық (кент)|Қарабалық]]''' | 10 966 адам
|| '''[[Әулиекөл]]''' | 10 857 адам
|| [[Заречное (Қостанай облысы)|Заречное]] | 10 703 адам
|| [[Қашар (кент)|Қашар]] | 10 195 адам
|| '''[[Боровской]]''' | 8 807 адам
|| '''[[Сарыкөл (Сарыкөл ауданы)|Сарыкөл]]''' | 8 738 адам
|| '''[[Фёдоровка (Фёдоров ауданы)|Фёдоровка]]''' | 6 976 адам
|| [[Құсмұрын (кент)|Құсмұрын]] | 6 795 адам
|| '''[[Амангелді (Амангелді ауданы)|Амангелді]]''' | 6 778 адам
|| [[Аманқарағай]] | 6 403 адам
|| [[Тобыл (кент)|Тобыл]] | 6 186 адам
|| '''[[Денисовка (Қостанай облысы)|Денисовка]]''' | 5 186 адам
|| '''[[Ұзынкөл (Қостанай облысы)|Ұзынкөл]]''' | 5 171 адам
|| '''[[Қамысты (Қостанай облысы)|Қамысты]]''' | 4 685 адам
|| '''[[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай]]''' | 4 602 адам
|| '''[[Қарамеңді]]''' | 4 188 адам
|| '''[[Әйет (Бейімбет Майлин ауданы)|Әйет]]''' | 4 096 адам
|| [[Октябрьский (Қостанай облысы)|Октябрьский]] | 3 647 адам
|| '''[[Қарасу (Қарасу ауданы)|Қарасу]]''' | 3 393 адам
}}

== Қызылорда облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Әйтеке би кенті|Әйтеке би]]''' | 44 502 адам
|| '''[[Шиелі (Қызылорда облысы)|Шиелі]]''' | 35 972 адам
|| '''[[Жаңақорған]]''' | 31 910 адам
|| [[Тасбөгет]] | 27 590 адам
|| '''[[Жосалы (Қызылорда облысы)|Жосалы]]''' | 20 182 адам
|| '''[[Жалағаш (Қызылорда облысы)|Жалағаш]]''' | 15 106 адам
|| '''[[Тереңөзек (Қызылорда облысы)|Тереңөзек]]''' | 11 437 адам
|| [[Қызылжарма]] | 11 274 адам
|| [[Төретам]] | 11 004 адам
|| [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] | 10 870 адам
|| [[Махамбетов]] | 10 100 адам
|| [[Ақай (Қызылорда облысы)|Ақай]] | 5 478 адам
|| [[Белкөл]] | 4 655 адам
|| [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] | 4 631 адам
|| [[Түгіскен (Қызылорда облысы)|Түгіскен]] | 4 446 адам
|| [[Шаған (Қызылорда облысы)|Шаған]] | 4 223 адам
|| [[Бидайкөл]] | 4 077 адам
|| [[Төменарық]] | 3 716 адам
|| [[Бала би]] | 3 651 адам
|| [[Алғабас (Қызылорда облысы)|Алғабас]] | 3 405 адам
|| [[Шеген Қодаманов ауылы|Ш. Қодаманов]] | 3 278 адам
|| [[Ыбырай Жақаев ауылы|Ы. Жақаев]] | 3 278 адам
|| [[Келінтөбе]] | 3 183 адам
|| [[Қожакент]] | 3 152 адам
}}

== Маңғыстау облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Бейнеу]]''' | 55 842 адам
|| [[Рахат (Маңғыстау облысы)|Рахат]] | 35 468 адам
|| '''[[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]]''' | 33 141 адам
|| [[Басқұдық (Мұнайлы ауданы)|Басқұдық]] | 31 534 адам
|| [[Атамекен (Маңғыстау облысы)|Атамекен]] | 29 294 адам
|| [[Қызылсай (Маңғыстау облысы)|Қызылсай]] | 25 188 адам
|| '''[[Шетпе]]''' | 16 762 адам
|| [[Батыр (ауыл)|Батыр]] | 16 621 адам
|| [[Теңге (ауыл)|Теңге]] | 15 894 адам
|| [[Қызылтөбе (Маңғыстау облысы)|Қызылтөбе]] | 15 157 адам
|| [[Жетібай (Маңғыстау облысы)|Жетібай]] | 13 541 адам
|| [[Кендірлі (ауыл)|Кендірлі]] | 12 868 адам
|| [[Ақшұқыр]] | 12 279 адам
|| '''[[Құрық (ауыл)|Құрық]]''' | 11 466 адам
|| [[Дәулет (Маңғыстау облысы)|Дәулет]] | 10 135 адам
|| [[Сайын Шапағатов ауылы|С. Шапағатов]] | 8 947 адам
|| [[Баянды (Маңғыстау облысы)|Баянды]] | 7 823 адам
|| [[Өмірзақ (Маңғыстау облысы)|Өмірзақ]] | 7 510 адам
|| [[Боранқұл]] | 7 277 адам
|| [[Мұнайшы (ауыл)|Мұнайшы]] | 5 209 адам
|| [[Баутин]] | 3 903 адам
}}

== Павлодар облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| [[Павлодарское]] | 10 613 адам
|| [[Атамекен (Павлодар облысы)|Атамекен]] | 9 488 адам
|| '''[[Шарбақты (Шарбақты ауданы)|Шарбақты]]''' | 8 899 адам
|| '''[[Тереңкөл (Тереңкөл ауданы)|Тереңкөл]]''' | 8 208 адам
|| '''[[Ертіс (Павлодар облысы)|Ертіс]]''' | 8 070 адам
|| [[Майқайың]] | 7 459 адам
|| [[Кенжекөл]] | 7 047 адам
|| '''[[Баянауыл]]''' | 6 078 адам
|| [[Солнечный (Павлодар облысы)|Солнечный]] | 5 843 адам
|| '''[[Железинка]]''' | 5 438 адам
|| '''[[Успенка (Павлодар облысы)|Успенка]]''' | 4 496 адам
|| '''[[Ақтоғай (Павлодар облысы)|Ақтоғай]]''' | 4 495 адам
|| '''[[Көктөбе (Май ауданы)|Көктөбе]]''' | 4 041 адам
|| [[Шідерті (Павлодар облысы)|Шідерті]] | 3 092 адам
|| [[Аққулы (ауыл)|'''Аққулы''']] | 3 014 адам
}}

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Бескөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Бескөл]]''' | 12 838 адам
|| '''[[Новоишим]]''' | 11 964 адам
|| '''[[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]]''' | 11 898 адам
|| '''[[Кішкенекөл]]''' | 6 675 адам
|| '''[[Пресновка (Жамбыл ауданы)|Пресновка]]''' | 6 113 адам
|| '''[[Явленка]]''' | 6 032 адам
|| '''[[Смирново (Солтүстік Қазақстан облысы)|Смирново]]''' | 5 820 адам
|| '''[[Тимирязево (Солтүстік Қазақстан облысы)|Тимирязево]]''' | 4 167 адам
|| '''[[Талшық]]''' | 3 988 адам
|| [[Рузаевка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Рузаевка]] | 3 339 адам
}}

== Түркістан облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| [[Қарабұлақ (Сайрам ауданы)|Қарабұлақ]] | 35 301 адам
|| '''[[Ақсукент]]''' | 29 541 адам
|| [[Манкент (ауыл)|Манкент]] | 25 058 адам
|| '''[[Абай (Келес ауданы)|Абай]]''' | 17 700 адам
|| '''[[Тұрар Рысқұлов ауылы (Түркістан облысы)|Т. Рысқұлов]]''' | 17 311 адам
|| [[Атакент (кент)|Атакент]] | 16 402 адам
|| [[Шұбарсу]] | 16 350 адам
|| '''[[Қазығұрт]]''' | 14 867 адам
|| [[Ескі Иқан]] | 14 294 адам
|| '''[[Мырзакент]]''' | 13 274 адам
|| '''[[Темірлан]]''' | 12 495 адам
|| [[Дербісек]] | 11 234 адам
|| [[Асықата]] | 11 102 адам
|| [[Көксәйек]] | 11 053 адам
|| [[Түлкібас]] | 10 802 адам
|| [[Қарамұрт]] | 10 538 адам
|| [[Қарасу (Түркістан облысы)|Қарасу]] | 10 294 адам
|| [[Қарнақ (Түркістан облысы)|Қарнақ]] | 10 246 адам
|| '''[[Шаян (Бәйдібек ауданы)|Шаян]]''' | 8 510 адам
|| '''[[Шәуілдір]]''' | 8 428 адам
|| '''[[Шолаққорған]]''' | 7 934 адам
|| [[Жібек жолы (Сарыағаш ауданы)|Жібек жолы]] | 7 537 адам
|| [[Көлкент]] | 7 113 адам
|| [[Қарашық (Түркістан облысы)|Қарашық]] | 6 880  адам
|| [[Төрткүл (Ордабасы ауданы)|Төрткүл]] | 6 762 адам
|| [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] | 6 709 адам
|| [[Таукент]]  | 6 551 адам
|| [[Қазақстанның 30 жылдығы (ауыл)|Қазақстанның &lt;br&gt;30 жылдығы]] | 6 334 адам
|| [[Көксу (Шардара ауданы)|Көксу]] | 6 125 адам
|| [[Бірінші Мамыр (Түркістан облысы)|Бірінші мамыр]] | 6 057 адам
|| [[Ибаата]] | 6 043 адам
|| [[Ынтымақ (Сарыағаш ауданы)|Ынтымақ &lt;br&gt;(Сарыағаш ауд.)]] | 5 895 адам
|| [[Қақпақ (Түркістан облысы)|Қақпақ]] | 5 833 адам
|| [[Ақжар (Сарыағаш ауданы)|Ақжар]] | 5 635 адам
|| [[Қожақорған]] | 5 619 адам
|| [[Қабыланбек]] | 5 450 адам
|| [[Састөбе]] | 5 386 адам
|| [[Ынтымақ (Жетісай ауданы)|Ынтымақ &lt;br&gt;(Жетісай ауд.)]] | 5 384 адам
|| [[Жүйнек]] | 5 242 адам
|| [[Қызылжар (Сарыағаш ауданы)|Қызылжар]] | 5 089 адам
|| [[Шардара (ауыл)|Шардара]] | 5 015 адам
|| [[Балықты (Түркістан облысы)|Балықты]] | 4 837 адам
|| [[Жылысу (Жетісай ауданы)|Жылысу]] | 4 799 адам
|| [[Алғабас (Қазыбек би ауылдық округі)|Алғабас]] | 4 747 адам
|| [[Сұлтанрабат]] | 4 732 адам
|| [[Зағамбар]] | 4 723 адам
|| [[Қоссейіт]] | 4 657 адам
|| [[Созақ]] | 4 630 адам
|| [[Қосмезгіл]] | 4 569 адам
|| [[Жаскешу (Түлкібас ауданы)|Жаскешу]] | 4 561 адам
|| [[Ораңғай]] | 4 549 адам
|| [[Қаржан]] | 4 454 адам
|| [[Зертас (ауыл)|Зертас]] | 4 346 адам
|| [[Қазақстан (Шардара ауданы)|Қазақстан]] | 4 393 адам
|| [[Қасымбек датқа]] | 4 342 адам
|| [[Рабат (Түркістан облысы)|Рабат]] | 4 305 адам
|| [[Ұзын ата]] | 4 243 адам
|| [[Жылға]] | 4 196 адам
|| [[Тұрбат]] | 4 196 адам
|| [[Темір (Түркістан облысы)|Темір]] | 4 187 адам
|| [[Абай (Мақтаарал ауданы)|Абай &lt;br&gt;(Мақтаарал ауд.)]] | 4 159 адам
|| [[Бөген (Түркістан облысы)|Бөген]] | 4 117 адам
|| [[Құркелес (ауыл)|Құркелес]] | 4 084 адам
|| [[Ақбұлақ (Сайрам ауданы)|Ақбұлақ]] | 4 020 адам
|| [[Майтөбе (Түркістан облысы)|Майтөбе]] | 3 924 адам
|| [[Азаттық (Түлкібас ауданы)|Азаттық]] | 3 916 адам
|| [[Сарапхана]] | 3 901 адам
|| [[Еңкес]] | 3 920 адам
|| [[Лесбек батыр ауылы|Лесбек батыр]] | 3 918 адам
|| [[Көксарай]] | 3 896 адам
|| [[Қызылқия (Түркістан облысы)|Қызылқия]] | 3 892 адам
|| [[Целинное (Түркістан облысы)|Целинное]] | 3 851 адам
|| [[Шарбұлақ]] | 3 630 адам
|| [[Қарааспан (ауыл)|Қарааспан]] | 3 602 адам
|| [[Қызылқұм (Жетісай ауданы)|Қызылқұм]] | 3 592 адам
|| [[Ақсуабат]] | 3 572 адам
|| [[Бескетік]] | 3 566 адам
|| [[Шұбар (Түркістан облысы)|Шұбар]] | 3 539 адам
|| [[Қыземшек (Түркістан облысы)|Қыземшек]]  | 3 534 адам
|| [[Көктерек (Сарыағаш ауданы)|Көктерек]] | 3 517 адам
|| [[Аша (Түркістан облысы)|Аша]] | 3 481 адам
|| [[Дарбаза (Сарыағаш ауданы)|Дарбаза]] | 3 397 адам
|| [[Бабайқорған]] | 3 396 адам
|| [[Жібек жолы (Сайрам ауданы)|Жібек жолы]] | 3 346 адам
|| [[Ақбастау (Бәйдібек ауданы)|Ақбастау]] | 3 300 адам
|| [[Шақпақ баба ауылы|Шақпақ баба]] | 3 285 адам
|| [[Қайнар (Ордабасы ауданы)|Қайнар]] | 3 264 адам
|| [[Монтайтас]] | 3 248 адам
|| [[Достық (Шардара ауданы)|Достық &lt;br&gt;(Шардара ауд.)]] | 3 238 адам
|| [[Алаш (Сайрам ауданы)|Алаш]] | 3 221 адам
|| [[Сәтбаев (Түркістан облысы)|Сәтбаев]] | 3 190 адам
|| [[Достық (Сарыағаш ауданы)|Достық &lt;br&gt;(Сарыағаш ауд.)]] | 3 130 адам
|| [[Қарақұм (Түркістан облысы)|Қарақұм]] | 3 114 адам
|| [[Қошқарата (Келес ауданы)|Қошқарата]] | 3 110 адам
|| [[Халықтар достығы ауылы|Халықтар достығы]] | 3 035 адам
|| [[Өндіріс (Түркістан облысы)|Өндіріс]] | 3 015 адам
}}

== Ұлытау облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Жаңаарқа]]''' | 17 420 адам
|| [[Жәйрем]] | 9 069 адам
}}

== Шығыс Қазақстан облысы ==
{{Автонөмірлеу
  | Бағаналар   = 3
  | Тіркеу = wikitable sortable
  | Тақырып2 = Атауы
  | Тақырып3 = Халық саны
  | Сұрыптау3 = сан
  | Туралау2 = center
  | Туралау3 = center
|| '''[[Глубокое (Шығыс Қазақстан облысы)|Глубокое]]''' | 10 677 адам
|| [[Белоусовка (Шығыс Қазақстан облысы)|Белоусовка]] | 9 434 адам
|| '''[[Күршім]]''' | 8 546 адам
|| [[Ахмер]] | 6 851 адам
|| '''[[Қасым Қайсенов кенті|Қ. Қайсенов]]''' | 6 465 адам
|| [[Меновное]] | 5 999 адам
|| '''[[Самар (ауыл)|Самар]]''' | 5 948 адам
|| '''[[Ақжар (Шығыс Қазақстан облысы)|Ақжар]]''' | 5 818 адам
|| '''[[Үлкен Нарын]]''' | 5 236 адам
|| [[Үлбі]] | 4 759 адам
|| [[Усть-Таловка]] | 4 756 адам
|| [[Опытное поле (Шығыс Қазақстан облысы)|Опытное поле]] | 4 510 адам
|| [[Жаңа Бұқтырма]] | 4 490 адам
|| [[Тұғыл]] | 4 094 адам
|| [[Первомайский (Шығыс Қазақстан облысы)|Первомайский]] | 3 849 адам
|| [[Жаңа Ахмер]] | 3 409 адам
|| [[Прапорщиково]] | 3 219 адам
|| '''[[Катонқарағай]]''' | 3 096 адам
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан елді мекендері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]</text>
      <sha1>mbqp2pm51l48b2rjdoyhk2smfbm2cy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>694252</id>
    <revision>
      <id>3613115</id>
      <parentid>3612652</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары */</comment>
      <origin>3613115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4892" sha1="55yaxcyxaopn03sijqngvbgtjintciz" xml:space="preserve">'''Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті''' — Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық партия ұйымының басқарма органы (1932-1991).

[[Шығыс Қазақстан облысы]] 1932 жылы 10 наурызда [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] құрамында құрылып, 1936 жылы 5 желтоқсанда [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|КСР]] болып қайта құрылды. 1939 жылы 14 қазанда Шығыс Қазақстан облысының құрамынан [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] бөлініп шықты. Орталығы: 1932-1939 жылдары — [[Семей]] қаласы, 1939 жылдан бастап — [[Өскемен]] қаласы болды.

== Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары ==
* [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]] (1932 год — қыркүйек 1934 жылы)
* [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]] (қыркүйек 1934 жылы — ақпан 1938 жылы)
* [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]] (ақпан — [[22 мамыр]] 1938 жылы)
* [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]] (1938 жыл)
* [[Федор Зиновьевич Рванцев|Федор Рванцев]] (1940 жылы 6 наурызда орталығы Өскемен қаласы болған облыс аумағындағы обкомның 1-хатшысы болып сайланды; 1938 — 5 қыркүйек 1944 жылы)
* [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]] (5 қыркүйек 1944 — тамыз 1945 жылы)
* [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы]] (тамыз 1945 — [[16 қаңтар]] 1948 жылы)
* [[Хабир Мұхаррамұлы Пазиков|Хабир Пазиков]] (16 қаңтар 1948 — [[2 қараша]] 1952 жылы)
* [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев|Ғабдолла Қаржаубаев]] (1 қыркүйек 1952 — [[15 қараша]] 1955 жылы)
* [[Андрей Иванович Устенко|Андрей Устенко]] (15 қараша 1955 — [[9 шілде]] 1958 жылы)
* [[Георгий Алексеевич Козлов|Георгий Козлов]] (9 шілде 1958 — [[6 мамыр]] 1959 жылы)
* [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] (6 мамыр 1959 — қаңтар 1963 жылы)
* ''қалалық'' — [[Алексей Семенович Колебаев|Алексей Колебаев]] (19 қаңтар 1963 — [[28 желтоқсан]] 1964 жылы)
* ''ауылдық'' — [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] (қаңтар 1963 — желтоқсан 1964 жылы)
* [[Алексей Семенович Колебаев|Алексей Колебаев]] (28 желтоқсан 1964 — [[13 сәуір]] 1965 жылы)
* [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] (сәуір 1965 — [[10 қыркүйек]] 1969 жылы)
* [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протазанов]] (10 қыркүйек 1969 — [[19 желтоқсан]] 1983 жылы)
* [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]] (19 желтоқсан 1983 — [[17 қараша]] 1989 жылы)
* [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (17 қараша 1989 — [[7 қыркүйек]] 1991 жылы)

Бұл тізімнен көрініп тұрғандай, Кеңестік кезеңде Сталиннің тұсында ғана соңғы рет қазақ (Қаржаубаев) 1952 жылы сайланып, облыстық комитетті басқарды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Шығыс Қазақстан облысы‎ облысы|Облыс әкімі]]

== Әдебиет ==
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

[[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]]
[[Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері]]</text>
      <sha1>55yaxcyxaopn03sijqngvbgtjintciz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Двинск-Печорск су алабы өңірі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700039</id>
    <revision>
      <id>3613235</id>
      <parentid>3608797</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="dgkri9z4jtrtz3bj2hc2hctf51kyps7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
== Двинско-Печорск су алабы ==

'''Двинско-Печорск су алабы'''- Ресейдің 20 бассейндік округінің бірі (Су кодексінің 28-бабына сәйкес).

2006 жылы су объектілерін (өзен бассейндері мен Ақ және Баренц теңіздерінің ілеспе жер асты су қоймалары) (ішкі теңіз сулары мен Ресей Федерациясының іргелес аумақтық теңізі шегінде) пайдалану мен қорғаудың арнайы аймағын белгілеу мақсатында пайда болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>dgkri9z4jtrtz3bj2hc2hctf51kyps7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джейн Кэмпион</title>
    <ns>0</ns>
    <id>720168</id>
    <revision>
      <id>3613207</id>
      <parentid>3507272</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29111" sha1="kfht7f43enix6ctnxrtkn3ugdlfbufx" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Джейн Кэмпион
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Elizabeth Jane Campion}}
  |сурет                  = Jane Campion DNZM (cropped).jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            = Джейн Кэмпион (2016)
  |туған кездегі есімі  = Элизабет Джейн Кэ́мпион 
  |туған күні           = 30.04.1954
  |туған жері           =  {{Туғанжері|Веллингтон|Веллингтонда}}, [[Жаңа Зеландия]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     = 
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Жаңа Зеландия}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Жаңа Зеландия}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|Жаңа Зеландия}}
  |белсенді жылдары       = [[1982 жыл|1982]] — қазіргі уақытқа шейін
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1994, 2012)&lt;br /&gt;«[[Алтын глобус]]» (2022)&lt;br /&gt;«[[BAFTA]]» (2022 — екі рет)&lt;br /&gt;«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1994)&lt;br /&gt;«[[Алтын пальма бұтағы]]» (1986,1993)
  |imdb_id                = 0001005
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Jane Campion
}}
'''Джейн Кэмпион''' ({{lang-en|Elizabeth Jane Campion}}; [[30 сәуір]] [[1954 жыл|1954]]; [[Жаңа Зеландия]], [[Веллингтон]]) — Жаңа Зеландиялық [[кинорежиссёр]], [[Сценарийші|сценарист]] және [[жазушы]]. Кэмпионның танымал болуына «Пианино» драмасы жол ашты. Бұл фильм үшін  «[[Канн фестивалі]]нің» «[[Алтын пальма бұтағы]]» мен үздік сценарий номинациясы бойынша [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] сыйлығы табысталды.

== Жастық шағы ==
Джейн Кэмпион [[Жаңа Зеландия]]да, [[Веллингтон]]да дүниеге келді. Ол актриса және жазушы Эдит Кэмпион мен театр және опера режиссері Ричард Кэмпионның&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=U5Zv_Uaa-WUC&amp;pg=PA25&amp;dq=EDITH+Hannah+RICHARD+CAMPION&amp;hl=en&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=EDITH%20Hannah%20RICHARD%20CAMPION&amp;f=false  Fox. Jane Campion profile  — 25-б.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[ISBN 978-0-252-03204-2|McHugh, Kathleen. Contemporary Film Directors: Jane Campion (ағ.). — United States of America: University of Illinois, Urbana, 2007]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1993/05/30/movies/film-view-jane-campion-stirs-romance-with-mystery.html?pagewanted=2 FILM VIEW; Jane Campion Stirs Romance With Mystery, The New York Times (30 мамыр 1993).]&lt;/ref&gt; отбасының екінші баласы. Анасының арғы атасы Роберт Ханна аяқ киім фабрикасының иесі және Жаңа Зеландияның тарихи жәдігері әрі архитектура ескерткіші саналатын «Антрим Хаустың» алғашқы қожайыны болған. Әкесінің отбасы ағайынды Плимуттар діни тобынының қатарында болған. Джейн, оның әпкесі Анна мен інісі Майкл балалық шағын Жаңа Зеландия театры маңында өткізген. Джейннің әкесі мен анасы «Жаңа Зеландия әртістері»&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=FoyiVAT1MUwC&amp;pg=PA41&amp;dq=EDITH+RICHARD+CAMPION&amp;hl=en&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=EDITH%20RICHARD%20CAMPION&amp;f=false  Fox. Jane Campion profile — 41-бет]&lt;/ref&gt; деп аталатын театр труппасын ашқан. Джейн тағдырын театр мен кино өнерімен байланыстырамын деп еш ойламаған;  Ол [[1975]] жылы Веллингтондағы [[Виктория патшайым]]ның университетін бітіріп, [[антропология]] ғылымының бакалавр дәрежесін алып шықты.

Джейн Кэмпион [[1976]] жылы [[Лондон]]дағы «Chelsea Art School»-ға барып, [[Еуропа]] бойынша саяхат жасады. [[1981]] жылы [[Сидней университеті]]нің [[Сидней]] колледжінде көркем сурет мамандығын тәмамдады. Оның көркем туындыларына [[Сюрреализм|сюрреалист]] суретші [[Фрида Кало]] мен мүсінші [[Йозеф Бойс]]тың шығармашылығы ерекше әсер еткен. Алайда кейінірек Кэмпион бұл өнер түрінде шектеулер көп деп, [[көркем өнер]]ден көңілі қалып, кинематографияға бет бұрды. [[1980]] жылы «Баршын» («Парча») деп аталатын  бірінші [[қысқаметражды фильм]]ін жазды. [[1981]] жылы Аустралия кино, телевизия және радио мектебіне түсіп, [[1984]] жылы оқуын тәмамдады. Оқып жүрген сәтінде тағы бірнеше қысқаметражды фильм жазды.&lt;ref&gt;[[Mark Stiles, «Jane Campion», Cinema Papers, December 1985, pp. 434—435, 471]]&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Кэмпионның «Қабық: Тәртіпке арналған жаттығу» ([[1982]]) [[Қысқаметражды фильм|қысқаметраж фильмі]] [[1986]] жылы өткен [[Канн фестивалі]]нде&lt;ref&gt;[[Awards 1986 : Competition - Festival de Cannes 2015 (International Film Festival) . Festival-cannes.fr. ]]&lt;/ref&gt; «Қысқаметраж фильмі үшін алтын пальма бұтағы» жүлдесін алды; оның басқа да «Құмарсыз сәттер» ([[1983]]), «Қыздың оқиғасы» ([[1984]]) и «Бірнеше сағаттан соң» ([[1984 жыл|1984]]) қысқаметраж фильмдері [[1986]] жылы өткен Канн фестивалінде «Ерекше көзқарас» конкурстық бағдарламасына енгізілді. Джейн Кэмпион [[Аустралия]] кино, телевизия және радио мектебін бітіргеннен кейін, ABC арнасына шыққан аустралиялық Dancing Daze ([[1986]]) ойын-сауық сериалындағы бір бөлімінде режиссер болды. Одан кейін Ян Чапман продюсерлік еткен «Екі дос» ([[1986]]) [[телефильм]]ін түсірді.

«Қымбаттым» (1989) фильмі Кэмпионның толықметраж [[кино]] әлеміндегі режиссерлық дебюты болды. [[1989]] жылы [[Канн кинофестивалі]]нде «Алтын пальма бұтағы»  сыйына ұсынылды, десе де Стивен Содербергтің «Секс, өтірік және видео» фильмінен жеңілді. Кэмпион режиссурадағы жетістігін [[Дженет Фрейм]] есімді жаңазеландиялық жазушының биографиялық және психологиялық портреті сипатталатын «Үстелімдегі періште» (1990) атты фильммен бекітті. Бұл жұмысы үшін 47-Венеция кинофестивалінде] «Күміс арыстан» деп аталатын ерекше сый жеңіп алды. Кемпион «Пианино» (1993) фильмінен кейін халықаралық деңгейде таныла бастады. Бұл фильм 1993 жылы Канн фестиваліндегі басты сый — «Алтын пальма бұтағын»&lt;ref&gt;[https://www.festival-cannes.com/en/films/the-piano  Festival de Cannes: The Piano]&lt;/ref&gt; жеңіп алды. Сондай-ақ «Пианино» 1993 жылы үздік режиссура үшін Аустралия кинематография және телевизия академиясының сыйлығын және үздік сценарий үшін 1994 жылы 66-рет өткізілген [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] жүлдесін жеңіп алды. Сонымен қатар, Джейн Кэмпион үздік режиссура үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылған тарихтағы екінші әйел. Алайда [[Стивен Спилберг]]тің «Шиндлердің тізімі» фильмі басып озды.

Джейн Кэмпионның келесі режиссерлық жұмыстары тақырыбы мен жанры бойынша әр алуан еді. «Ханым портреті» ([[1996]]) фильмі америкалық жазушы Генри Джеймстің осы аттас романына негізделген; басты рөлдерде [[Николь Кидман]], [[Джон Малкович]], [[Барбара Херши]] және [[Мартин Донован]] сынды жұлдыздар ойнаған. Кэмпион «Қасиетті түтін» ([[1999]]) деп аталатын фильміне басты рөлдегі ер адамды сомдауға «Пианино» фильміне түскен [[Харви Кейтелді]] шақырды; ал басты рөлдегі әйел кейіпкер етіп [[Кейт Уинслет]] таңдалды. Кэмпионный келесі жұмысы «Құштарлықтың күңгірт тұсы» ([[2003]]) деп аталатын эротикалық триллер. Ондағы басты рөлді сомдаған [[Мэг Райан]]ға әдеттегі амплуаны өзгертуге мүмкіндік берілді. «Жарық жұлдыз» ([[2009]]) фильмі — ағылшын ақыны Джон Китс ([[Бен Уишоу]]) пен оның сүйіктісі Ванни Браун ([[Эбби Корниш]]) екеуінің шытырман қарым-қатынасы туралы айтылатын биографиялық драма. Ол [[2009]] жылы өткен Канн фестивалінің конкурстық бағдарламасында көрсетілді.

[[1999]] жылы Кэмпион аустралиялық «Балғын жеміс» драмасында продюсер болды; ал [[2006]] жылы «Ұрлау: Мегуми Ёкотаның оқиғасы» атты документал фильмнің атқарушы продюсері болды. Кэмпион «Жалғыз» ([[2012]]) және «Отбасы бақыты» ([[2016]]) деп аталатын қысқаметраж фильмдерде продюсерлік етті. Режиссер Анахита Хазвинизаденің «Олар» ([[2017]]) деген фильмінде де Кэмпион продюсерлік еткен.

Кэмпион [[2013]] жылы халықаралық дәрежеде танылған&lt;ref&gt;[https://www.rottentomatoes.com/tv/top-of-the-lake Top of the Lake. Rotten Tomatoes]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.metacritic.com/tv/top-of-the-lake  Top Of The Lake - Season 1 Reviews]&lt;/ref&gt;, жағымды пікір жинаған «Көл беткейі»&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/news/jane-campion-write-direct-sundance-257675 Jane Campion to Write, Direct Sundance Channel Miniseries Starring Elisabeth Moss]&lt;/ref&gt; сериалының авторы да, сценаристі де, режиссер және продюсері де болды. Ал фильмде бас рөлді сомдаған америкалық актриса Элизабет Мосс [[2014]] жылы мини-сериал не телефильмдегі үздік әйел рөлі үшін «Алтын глобус» жүлдесін жеңіп алды&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt2103085/awards Top of the Lake (2013– ) : Awards]&lt;/ref&gt;. Элизабет 2013 жылы фильм не мини-сериалдағы үздік әйел рөлі үшін «Телевизия сыншыларының таңдауы» деген сый ұтып алды. Сондай-ақ 2013 жылы Элизабет Мосс мини-сериал не фильмдегі үздік әйел рөлі үшін «[[Эмми]]» жүлдесіне ұсынылды. Бірақ «„Р“ деген қорқынышты әріп» деп аталатын фильмге түскен [[Лора Линни]]ден жеңілді. Джейн Кэмпионның өзі де 2013 жылы «Мини-сериал, фильм немесе драма бағдарламасындағы ұздік режиссура» категориясы бойынша «Эмми» жүлдесіне ұсынылды&lt;ref&gt;[https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2013/directing-miniseries-special Nominees/Winners | Television Academy.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230123114924/https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2013/directing-miniseries-special |date=2023-01-23 }}&lt;/ref&gt;. Алайда жеңіске [[Стивен Содерберг]]тің «Шырағданның артында» телефильмі жетті.

Джейн Кэмпион [[2013]] жылы Cinefondation студентер картинасы бағдарламасының және 66-Канн кинофестивалінде қысқаметраж бағдарламаларда қазылар алқасының төрайымы атанды&lt;ref&gt;[https://www.festival-cannes.com/en/readArticlePressRelease/59587.html   A Palme d'or for the Cinéfondation!]&lt;/ref&gt;. Келесі жылы 67-Канн фестивалінде қазылар алқасын басқарды&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-25636639  Jane Campion to preside over Cannes Film Festival jury]&lt;/ref&gt;. 2014 жылы өткен Канн кинофестивалінде жүлделі болған канадалық режиссер [[Ксавье Долан]] өз сөзінде «Пианино» фильмі режиссер атануына айтарлықтай әсер еткенін айтты. «Пианино» фильмі оның мықты, қайсар және жігерлі әйел рөлдерін ойлап табуына, әйелдерді ешқашан құрбан не объект ретінде көрсетпеуіне түрткі болған. Осы сөзінен кейін Кэмпион орнынан тұрып, Доланның жанына барып, оны құшақтады.&lt;ref&gt;[https://www.smh.com.au/entertainment/movies/bear-hugs-at-cannes-as-mommy-wins-jury-prize-20140525-zrndm.html Bear hugs at Cannes as Mommy wins jury prize]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://montrealgazette.com/ Xavier Dolan and Jane Campion]&lt;/ref&gt;

[[2014]] жылы Кэмпион [[Рейчел Кушнер]]дің «The Flamethrowers»&lt;ref&gt;[https://time.com/97271/jane-campion-the-flamethrowers/ Gibson, Megan. Jane Campion in talks to direct the big-screen adaptation of &quot;The Flamethrowers&quot;, Time (13 мая 2014).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602071643/http://time.com/97271/jane-campion-the-flamethrowers/ |date=2014-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://variety.com/2014/film/news/jane-campion-flamethrowers-adaptation-1201178887/ Khatchatourian, Maane. Jane Campion Near Deal to Direct Adaptation of 'The Flamethrowers', Variety (13 мая 2014).]&lt;/ref&gt; романы негізінде фильмінің түсірілімі туралы келіссөзі таяп қалды деген қауесет тарады. Алайда келіссөздер соңына дейін жетпеді.

[[2015]] жылы Джэйн Кэмпион «Көл беткейі» сериалының екінші маусымында режиссер және сценарист болатынын растады. Фильм [[Сидней]]де түсірілді, ал [[Элизабет Мосс]] детектив Робин Гриффинді сомдауға қайта оралды.&lt;ref&gt;[https://jezebel.com/season-2-of-top-of-the-lake-will-take-place-in-sydney-a-1719784402 Shechet, Ellie. Season 2 of Top of the Lake Will Take Place in Sydney and Hong Kong, Jezebel (23 июня 2015)]&lt;/ref&gt; «Көл беткейі» сериалының екінші маусымының толық премьерасы [[2017]] жылы мамырда Канн кинофестивалінде өтті&lt;ref&gt;[https://variety.com/2017/tv/news/top-of-the-lake-china-girl-elisabeth-moss-nicole-kidman-trailer-1202423849/ ‘Top of the Lake: China Girl’ Trailer Showcases Elisabeth Moss, Nicole Kidman]&lt;/ref&gt;. [[Ұлыбритания]]да 2-маусымның премьерасы BBC Two арнасында [[2017]] жылдың 27 шілдесінде өтті. Сондай-ақ маусым толығымен [[BBC]] iPlayer сервисіне салынды.&lt;ref&gt;[https://www.thesun.co.uk/tvandshowbiz/4002363/top-of-the-lake-bbc-china-girl-cast-episode-6-finale/ When is Top of the Lake on BBC Two tonight, who does Nicole Kidman play, who else is in China Girl: The Battle of the Mothers?]&lt;/ref&gt; 2017 жылдың қыркүйегінде «Көл беткейінің» 2-маусымы АҚШ-та Sundance арнасында көрсетілді&lt;ref&gt;[https://variety.com/2017/tv/news/sundancetv-top-of-the-lake-china-girl-photos-1202439953/ Rubin, Rebecca. SundanceTV Releases New Photos of ‘Top of the Lake: China Girl’ (ағ.), Variety (23 May 2017).]&lt;/ref&gt;. Одан бөлек теледидарда көрсетілген әрбір бөлім келесі күні Hulu&lt;ref&gt;[https://www.indiewire.com/2017/05/top-of-the-lake-season-2-trailer-china-girl-nicole-kidman-watch-1201815185/ Ben Travers. Top of the Lake Season 2 Trailer: Nicole Kidman in ‘China Girl’ — Watch (ағ.). IndieWire (11 May 2017).]&lt;/ref&gt; сервисіне шығып отырды.

== Жеке өмірі ==
1992 жылы Джейн Кэмпион «Пианино» фильмінің түсірілімінде режиссердің көмекшісі болған Колин Дэвид Энглертке&lt;ref&gt;[https://businessprofiles.com/details/englert-colin-david/AU-46864597461 Ben Travers. Top of the Lake Season 2 Trailer: Nicole Kidman in ‘China Girl’ — Watch (ағ.). IndieWire (11 May 2017)]&lt;/ref&gt; үйленді. 1993 жылы олардың тұңғыш ұлы Джаспер дүниеге келді. Алайда ол 12 күн ғана өмір сүрді&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=l0rvxoT4mj4C&amp;pg=PA207&amp;lpg=PA207&amp;dq=%22jane+campion%22+baby&amp;source=bl&amp;ots=5Zk2rymWeq&amp;sig=dYiKaaFfnx1Lh74_mSfAKbiCM30&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=MRwLUdjqJ82n0AHkk4GADg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22jane%20campion%22%20baby&amp;f=false Franke, Lizzie. Jane Campbell Is Called the Best Female Director in the World. What's Female Got to Do with It? // Jane Campion: Interview (неопр.) / Wexman, Virginia Wright. — University Press of Mississippi, 1999. — 207-бет.]&lt;/ref&gt;. 1994 жылы олардың қызы, кейін актриса атанған Элис Энглерт дүниеге келді. Джейн Кэмпион мен Колин Дэвид Энглерт 2001 жылы ажырасты&lt;ref&gt;[https://www.nzherald.co.nz/entertainment/alice-englert-stars-in-twilight-successor/OCXRZT4NBSO6PQRBKEUCTG6CXE/ Alice Englert stars in Twilight successor]&lt;/ref&gt;.

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Жыл
! rowspan=&quot;2&quot; | Атауы
! rowspan=&quot;2&quot; | Түпнұсқа атауы
! colspan=&quot;3&quot; | Кімнің рөлінде
! rowspan=&quot;2&quot; | Сипаттама
|-
! style=&quot;width:9em; font-size:90%&quot; | режиссер
! style=&quot;width:9em; font-size:90%&quot; | сценарист
! style=&quot;width:9em; font-size:90%&quot; | продюсер
|-
| 1980
| Баршын
| ''Tissues''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| [[Қысқаметражды фильм|Қысқаметраж фильм]]
|-
| 1981
| Азғыру мен жаулап алудың шырмауы
| ''Mishaps of Seduction and Conquest''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| 1982
|  Қабық: Тәртіпке арналған жаттығу
| ''Peel: An Exercise in Discipline''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| 1983
| Құмарсыз сәттер
| ''Passionless Moments''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| Қысқаметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1984
| Қыздың оқиғасы
| ''A Girl’s Own Story''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| Бірнеше сағаттан соң
| ''After Hours''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1986
| Ғажап би
| ''Dancing Daze''
| {{Yes}}
|
|
| Сериал бөлімі
|-
| Екі дос
| ''Two Friends''
| {{Yes}}
|
|
| [[Телефильм]]
|-
| 1989
| Қымбаттым
| ''Sweetie''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Дебют толықметраж фильм
|-
| 1990
|  Үстелімдегі періште
| ''An Angel at My Table''
| {{Yes}}
|
|
| Толықметраж фильм
|-
| 1993
| Пианино
| ''The Piano''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| 1996
| Ханым портреті
| ''The Portrait of a Lady''
| {{Yes}}
|
|
| Толықметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
| Қасиетті түтін
| ''Holy Smoke!''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| Балғын жеміс
| ''Soft Fruit''
|
|
| {{Yes}}
| Толықметраж фильм
|-
| 2003
| Құштарлықтың күңгірт тұсы
| ''In the Cut''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2006
| Су күнделігі
| ''The Water Diary''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| «8» киноальманахына кіретін қысқаметраж фильм
|-
| Ұрлау: Мегуми Ёкотаның оқиғасы
| ''Abduction: The Megumi Yokota Story''
|
|
| {{Yes}}
| Документал фильм
|-
| 2007
| Қызыл қоңыз
| ''The Lady Bug''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| «Әркімнің өз фильмі бар» киноальманахына кіретін қысқаметраж фильм
|-
| 2009
| Жарық жұлдыз
| ''Bright Star''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| 2012
| Жалғыз
| ''I’m the One''
|
|
| {{Yes}}
| Қысқаметраж фильм
|-
| 2013, 2017
| Көл беткейі
| ''Top of the Lake''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| Сериал
|-
| 2016
| Отбасы бақыты
| ''Family Happiness''
|
|
| {{Yes}}
| Қысқаметраж фильм
|-
|  2017
| Олар
| ''They''
|
|
| {{Yes}}
| Толықметраж фильм
|-
|}

== Сыншылар ==

Джейн Кэмпион карьерасын бастаған сәттен бастап, сыншылар оны жоғары бағалады. Дэвид Томпсон есімді сыншы В. У. Уэксманның «Джейн Кэмпион: Интервью» атты кітабының алғысөзінде  «Кэмпион — әлемдегі ең үздік заманауи жас режиссерлердың бірі» деп жазды&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3/1-57806-083-4 V. W. Wexman. Jane Campion: Interviews. Roundhouse Publishing. 1999.] ISBN 1-57806-083-4.&lt;/ref&gt;. Ал Сью Джилеттің «Көз көрмейтін нәрсе: Джейн Кэмпионның «Қымбаттым» фильміндегі аффекттің әсері» мақаласында Кэмпионның режиссерлық стиліне «өмір тәжірибесінің шынайы екеніне сену үшін толық әрі сенімді әдісі» деп баға берді; сондай-ақ Кэмпион «аудиторияға айтылмаған және көрсетілмеген нәрселермен әсер ету арқылы көрермендердің сезімі мен эмоциясын катализдей алады» деді&lt;ref&gt;[http://www.sensesofcinema.com/1999/feature-articles/sweetie/  More than Meets the Eye: The Mediation of Affects in Jane Campion's Sweetie • Senses of Cinema. Sensesofcinema.com.]&lt;/ref&gt;. Кэмпион [[Гендер|гендерлік саясат]] тақырыбына әуес; ол азғыру сипаты мен әйел сексуалдығының күшіне қызығады. Осындай тақырыптар көтергені әсерінен сыншылардың көбі Кэмпионның жұмыстарын феминистік деп бағалайды. Алайда Ребекка Флинн Маркс есімді сыншы «феминизм шеңбері Кэмпион шығармалары мен кейіпкерлерінің барлық нәзіктігі мен тереңдігін толық қамти алмайды» дейді&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/section/movies  Jane Campion - Biography - Movies &amp; TV - NYTimes.com. Movies.nytimes.com]&lt;/ref&gt;.

== Атақ ==
Джейн Кэмпион [[2016]] жылы [[Жаңа Зеландия]]ның [[Құрмет ордені]]нінің ханымы атанды&lt;ref&gt;[https://gazette.govt.nz/notice/id/2016-vr217  «New Year Honours 2016»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/richie-mccaw-surpasses-knighthood-appointed-nzs-top-honour Richie McCaw surpasses knighthood, appointed NZ's top honour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107022829/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/richie-mccaw-surpasses-knighthood-appointed-nzs-top-honour |date=2016-01-07 }}&lt;/ref&gt;.

== Әдебиеттер ==
* Cheshire, Ellen: ''Jane Campion.'' London: Pocket Essentials, 2000.
* Fox, Alistair: ''Jane Campion: Authorship and Personal Cinema.'' Bloomington-Indianapolis: Indiana University Press, 2011. ISBN 978-0-253-22301-2.
* Gillett, Sue: 'Views for Beyond the Mirror: The Films of Jane Campion.' St.Kilda: ATOM, 2004. ISBN 1 876467 14 2&lt;ref&gt;[http://sensesofcinema.com/2005/book-reviews/jane_campion_sue_gillett/  Views From Beyond the Mirror: The Films of Jane Campion by Sue Gillett • Senses of Cinema. Sensesofcinema.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://trove.nla.gov.au/work/17020615?versionId=45519961  The films of Jane Campion : views from beyond the mirror / Sue Gillett. - Version details]&lt;/ref&gt;
* Hester, Elizabeth J.: Jane Campion: A Selective Annotated Bibliography of Dissertations and Theses. ISBN 978-1484818381, ISBN 1484818385.
* Jones, Gail: 'The Piano.' Australian Screen Classics, Currency Press, 2007.
* Margolis, Harriet (ed): 'Jane Campion’s The Piano.' Cambridge University Press, 2000.
* McHugh, Kathleen: 'Jane Campion.'Urbana and Chicago: University of Illinois Press, 2007.
* Radner, Hilary, Alistair Fox and Irène Bessière (eds): 'Jane Campion: Cinema, Nation, Identity.'Detroit: Wayne State University Press,2009.
* Verhoeven, Deb: ''Jane Campion.'' London: Routledge, 2009.
* Wexman V.W.: ''Jane Campion: Interviews.'' Roundhouse Publishing. 1999.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       =  Джейн Кэмпион марапаттары
 |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы
 |Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы
}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]]
[[Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>kfht7f43enix6ctnxrtkn3ugdlfbufx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613208</id>
      <parentid>3613207</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29105" sha1="lua4cr3rutf5spemflupvhfq642pt1e" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Джейн Кэмпион
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Elizabeth Jane Campion}}
  |сурет                  = Jane Campion DNZM (cropped).jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            = Джейн Кэмпион (2016)
  |туған кездегі есімі  = Элизабет Джейн Кэ́мпион 
  |туған күні           = 30.04.1954
  |туған жері           =  {{Туғанжері|Веллингтон|Веллингтонда}}, [[Жаңа Зеландия]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     = 
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Жаңа Зеландия}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Жаңа Зеландия}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|Жаңа Зеландия}}
  |белсенді жылдары       = [[1982 жыл|1982]] — қазіргі уақытқа шейін
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1994, 2012)&lt;br /&gt;«[[Алтын глобус]]» (2022)&lt;br /&gt;«[[BAFTA]]» (2022 — екі рет)&lt;br /&gt;«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1994)&lt;br /&gt;«[[Алтын пальма бұтағы]]» (1986,1993)
  |imdb_id                = 0001005
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Jane Campion
}}
'''Джейн Кэмпион''' ({{lang-en|Elizabeth Jane Campion}}; [[30 сәуір]] [[1954 жыл|1954]]; [[Жаңа Зеландия]], [[Веллингтон]]) — Жаңа Зеландиялық [[кинорежиссёр]], [[Сценарийші|сценарист]] және [[жазушы]]. Кэмпионның танымал болуына «Пианино» драмасы жол ашты. Бұл фильм үшін  «[[Канн фестивалі]]нің» «[[Алтын пальма бұтағы]]» мен үздік сценарий номинациясы бойынша [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] сыйлығы табысталды.

== Жастық шағы ==
Джейн Кэмпион [[Жаңа Зеландия]]да, [[Веллингтон]]да дүниеге келді. Ол актриса және жазушы Эдит Кэмпион мен театр және опера режиссері Ричард Кэмпионның&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=U5Zv_Uaa-WUC&amp;pg=PA25&amp;dq=EDITH+Hannah+RICHARD+CAMPION&amp;hl=en&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=EDITH%20Hannah%20RICHARD%20CAMPION&amp;f=false  Fox. Jane Campion profile  — 25-б.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[ISBN 978-0-252-03204-2|McHugh, Kathleen. Contemporary Film Directors: Jane Campion (ағ.). — United States of America: University of Illinois, Urbana, 2007]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1993/05/30/movies/film-view-jane-campion-stirs-romance-with-mystery.html?pagewanted=2 FILM VIEW; Jane Campion Stirs Romance With Mystery, The New York Times (30 мамыр 1993).]&lt;/ref&gt; отбасының екінші баласы. Анасының арғы атасы Роберт Ханна аяқ киім фабрикасының иесі және Жаңа Зеландияның тарихи жәдігері әрі архитектура ескерткіші саналатын «Антрим Хаустың» алғашқы қожайыны болған. Әкесінің отбасы ағайынды Плимуттар діни тобынының қатарында болған. Джейн, оның әпкесі Анна мен інісі Майкл балалық шағын Жаңа Зеландия театры маңында өткізген. Джейннің әкесі мен анасы «Жаңа Зеландия әртістері»&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=FoyiVAT1MUwC&amp;pg=PA41&amp;dq=EDITH+RICHARD+CAMPION&amp;hl=en&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=EDITH%20RICHARD%20CAMPION&amp;f=false  Fox. Jane Campion profile — 41-бет]&lt;/ref&gt; деп аталатын театр труппасын ашқан. Джейн тағдырын театр мен кино өнерімен байланыстырамын деп еш ойламаған;  Ол [[1975]] жылы Веллингтондағы [[Виктория патшайым]]ның университетін бітіріп, [[антропология]] ғылымының бакалавр дәрежесін алып шықты.

Джейн Кэмпион [[1976]] жылы [[Лондон]]дағы «Chelsea Art School»-ға барып, [[Еуропа]] бойынша саяхат жасады. [[1981]] жылы [[Сидней университеті]]нің [[Сидней]] колледжінде көркем сурет мамандығын тәмамдады. Оның көркем туындыларына [[Сюрреализм|сюрреалист]] суретші [[Фрида Кало]] мен мүсінші [[Йозеф Бойс]]тың шығармашылығы ерекше әсер еткен. Алайда кейінірек Кэмпион бұл өнер түрінде шектеулер көп деп, [[көркем өнер]]ден көңілі қалып, кинематографияға бет бұрды. [[1980]] жылы «Баршын» («Парча») деп аталатын  бірінші [[қысқаметражды фильм]]ін жазды. [[1981]] жылы Аустралия кино, телевизия және радио мектебіне түсіп, [[1984]] жылы оқуын тәмамдады. Оқып жүрген сәтінде тағы бірнеше қысқаметражды фильм жазды.&lt;ref&gt;[[Mark Stiles, «Jane Campion», Cinema Papers, December 1985, pp. 434—435, 471]]&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Кэмпионның «Қабық: Тәртіпке арналған жаттығу» ([[1982]]) [[Қысқаметражды фильм|қысқаметраж фильмі]] [[1986]] жылы өткен [[Канн фестивалі]]нде&lt;ref&gt;[[Awards 1986 : Competition - Festival de Cannes 2015 (International Film Festival) . Festival-cannes.fr. ]]&lt;/ref&gt; «Қысқаметраж фильмі үшін алтын пальма бұтағы» жүлдесін алды; оның басқа да «Құмарсыз сәттер» ([[1983]]), «Қыздың оқиғасы» ([[1984]]) и «Бірнеше сағаттан соң» ([[1984 жыл|1984]]) қысқаметраж фильмдері [[1986]] жылы өткен Канн фестивалінде «Ерекше көзқарас» конкурстық бағдарламасына енгізілді. Джейн Кэмпион [[Аустралия]] кино, телевизия және радио мектебін бітіргеннен кейін, ABC арнасына шыққан аустралиялық Dancing Daze ([[1986]]) ойын-сауық сериалындағы бір бөлімінде режиссер болды. Одан кейін Ян Чапман продюсерлік еткен «Екі дос» ([[1986]]) [[телефильм]]ін түсірді.

«Қымбаттым» (1989) фильмі Кэмпионның толықметраж [[кино]] әлеміндегі режиссерлық дебюты болды. [[1989]] жылы [[Канн кинофестивалі]]нде «Алтын пальма бұтағы»  сыйына ұсынылды, десе де Стивен Содербергтің «Секс, өтірік және видео» фильмінен жеңілді. Кэмпион режиссурадағы жетістігін [[Дженет Фрейм]] есімді жаңазеландиялық жазушының биографиялық және психологиялық портреті сипатталатын «Үстелімдегі періште» (1990) атты фильммен бекітті. Бұл жұмысы үшін 47-Венеция кинофестивалінде] «Күміс арыстан» деп аталатын ерекше сый жеңіп алды. Кемпион «Пианино» (1993) фильмінен кейін халықаралық деңгейде таныла бастады. Бұл фильм 1993 жылы Канн фестиваліндегі басты сый — «Алтын пальма бұтағын»&lt;ref&gt;[https://www.festival-cannes.com/en/films/the-piano  Festival de Cannes: The Piano]&lt;/ref&gt; жеңіп алды. Сондай-ақ «Пианино» 1993 жылы үздік режиссура үшін Аустралия кинематография және телевизия академиясының сыйлығын және үздік сценарий үшін 1994 жылы 66-рет өткізілген [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] жүлдесін жеңіп алды. Сонымен қатар, Джейн Кэмпион үздік режиссура үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылған тарихтағы екінші әйел. Алайда [[Стивен Спилберг]]тің «Шиндлердің тізімі» фильмі басып озды.

Джейн Кэмпионның келесі режиссерлық жұмыстары тақырыбы мен жанры бойынша әр алуан еді. «Ханым портреті» ([[1996]]) фильмі америкалық жазушы Генри Джеймстің осы аттас романына негізделген; басты рөлдерде [[Николь Кидман]], [[Джон Малкович]], [[Барбара Херши]] және [[Мартин Донован]] сынды жұлдыздар ойнаған. Кэмпион «Қасиетті түтін» ([[1999]]) деп аталатын фильміне басты рөлдегі ер адамды сомдауға «Пианино» фильміне түскен [[Харви Кейтелді]] шақырды; ал басты рөлдегі әйел кейіпкер етіп [[Кейт Уинслет]] таңдалды. Кэмпионный келесі жұмысы «Құштарлықтың күңгірт тұсы» ([[2003]]) деп аталатын эротикалық триллер. Ондағы басты рөлді сомдаған [[Мэг Райан]]ға әдеттегі амплуаны өзгертуге мүмкіндік берілді. «Жарық жұлдыз» ([[2009]]) фильмі — ағылшын ақыны Джон Китс ([[Бен Уишоу]]) пен оның сүйіктісі Ванни Браун ([[Эбби Корниш]]) екеуінің шытырман қарым-қатынасы туралы айтылатын биографиялық драма. Ол [[2009]] жылы өткен Канн фестивалінің конкурстық бағдарламасында көрсетілді.

[[1999]] жылы Кэмпион аустралиялық «Балғын жеміс» драмасында продюсер болды; ал [[2006]] жылы «Ұрлау: Мегуми Ёкотаның оқиғасы» атты документал фильмнің атқарушы продюсері болды. Кэмпион «Жалғыз» ([[2012]]) және «Отбасы бақыты» ([[2016]]) деп аталатын қысқаметраж фильмдерде продюсерлік етті. Режиссер Анахита Хазвинизаденің «Олар» ([[2017]]) деген фильмінде де Кэмпион продюсерлік еткен.

Кэмпион [[2013]] жылы халықаралық дәрежеде танылған&lt;ref&gt;[https://www.rottentomatoes.com/tv/top-of-the-lake Top of the Lake. Rotten Tomatoes]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.metacritic.com/tv/top-of-the-lake  Top Of The Lake - Season 1 Reviews]&lt;/ref&gt;, жағымды пікір жинаған «Көл беткейі»&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/news/jane-campion-write-direct-sundance-257675 Jane Campion to Write, Direct Sundance Channel Miniseries Starring Elisabeth Moss]&lt;/ref&gt; сериалының авторы да, сценаристі де, режиссер және продюсері де болды. Ал фильмде бас рөлді сомдаған америкалық актриса Элизабет Мосс [[2014]] жылы мини-сериал не телефильмдегі үздік әйел рөлі үшін «Алтын глобус» жүлдесін жеңіп алды&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt2103085/awards Top of the Lake (2013– ) : Awards]&lt;/ref&gt;. Элизабет 2013 жылы фильм не мини-сериалдағы үздік әйел рөлі үшін «Телевизия сыншыларының таңдауы» деген сый ұтып алды. Сондай-ақ 2013 жылы Элизабет Мосс мини-сериал не фильмдегі үздік әйел рөлі үшін «[[Эмми]]» жүлдесіне ұсынылды. Бірақ «„Р“ деген қорқынышты әріп» деп аталатын фильмге түскен [[Лора Линни]]ден жеңілді. Джейн Кэмпионның өзі де 2013 жылы «Мини-сериал, фильм немесе драма бағдарламасындағы ұздік режиссура» категориясы бойынша «Эмми» жүлдесіне ұсынылды&lt;ref&gt;[https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2013/directing-miniseries-special Nominees/Winners | Television Academy.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230123114924/https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2013/directing-miniseries-special |date=2023-01-23 }}&lt;/ref&gt;. Алайда жеңіске [[Стивен Содерберг]]тің «Шырағданның артында» телефильмі жетті.

Джейн Кэмпион [[2013]] жылы Cinefondation студентер картинасы бағдарламасының және 66-Канн кинофестивалінде қысқаметраж бағдарламаларда қазылар алқасының төрайымы атанды&lt;ref&gt;[https://www.festival-cannes.com/en/readArticlePressRelease/59587.html   A Palme d'or for the Cinéfondation!]&lt;/ref&gt;. Келесі жылы 67-Канн фестивалінде қазылар алқасын басқарды&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-25636639  Jane Campion to preside over Cannes Film Festival jury]&lt;/ref&gt;. 2014 жылы өткен Канн кинофестивалінде жүлделі болған канадалық режиссер [[Ксавье Долан]] өз сөзінде «Пианино» фильмі режиссер атануына айтарлықтай әсер еткенін айтты. «Пианино» фильмі оның мықты, қайсар және жігерлі әйел рөлдерін ойлап табуына, әйелдерді ешқашан құрбан не объект ретінде көрсетпеуіне түрткі болған. Осы сөзінен кейін Кэмпион орнынан тұрып, Доланның жанына барып, оны құшақтады.&lt;ref&gt;[https://www.smh.com.au/entertainment/movies/bear-hugs-at-cannes-as-mommy-wins-jury-prize-20140525-zrndm.html Bear hugs at Cannes as Mommy wins jury prize]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://montrealgazette.com/ Xavier Dolan and Jane Campion]&lt;/ref&gt;

[[2014]] жылы Кэмпион [[Рейчел Кушнер]]дің «The Flamethrowers»&lt;ref&gt;[https://time.com/97271/jane-campion-the-flamethrowers/ Gibson, Megan. Jane Campion in talks to direct the big-screen adaptation of &quot;The Flamethrowers&quot;, Time (13 мая 2014).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602071643/http://time.com/97271/jane-campion-the-flamethrowers/ |date=2014-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://variety.com/2014/film/news/jane-campion-flamethrowers-adaptation-1201178887/ Khatchatourian, Maane. Jane Campion Near Deal to Direct Adaptation of 'The Flamethrowers', Variety (13 мая 2014).]&lt;/ref&gt; романы негізінде фильмінің түсірілімі туралы келіссөзі таяп қалды деген қауесет тарады. Алайда келіссөздер соңына дейін жетпеді.

[[2015]] жылы Джэйн Кэмпион «Көл беткейі» сериалының екінші маусымында режиссер және сценарист болатынын растады. Фильм [[Сидней]]де түсірілді, ал [[Элизабет Мосс]] детектив Робин Гриффинді сомдауға қайта оралды.&lt;ref&gt;[https://jezebel.com/season-2-of-top-of-the-lake-will-take-place-in-sydney-a-1719784402 Shechet, Ellie. Season 2 of Top of the Lake Will Take Place in Sydney and Hong Kong, Jezebel (23 июня 2015)]&lt;/ref&gt; «Көл беткейі» сериалының екінші маусымының толық премьерасы [[2017]] жылы мамырда Канн кинофестивалінде өтті&lt;ref&gt;[https://variety.com/2017/tv/news/top-of-the-lake-china-girl-elisabeth-moss-nicole-kidman-trailer-1202423849/ ‘Top of the Lake: China Girl’ Trailer Showcases Elisabeth Moss, Nicole Kidman]&lt;/ref&gt;. [[Ұлыбритания]]да 2-маусымның премьерасы BBC Two арнасында [[2017]] жылдың 27 шілдесінде өтті. Сондай-ақ маусым толығымен [[BBC]] iPlayer сервисіне салынды.&lt;ref&gt;[https://www.thesun.co.uk/tvandshowbiz/4002363/top-of-the-lake-bbc-china-girl-cast-episode-6-finale/ When is Top of the Lake on BBC Two tonight, who does Nicole Kidman play, who else is in China Girl: The Battle of the Mothers?]&lt;/ref&gt; 2017 жылдың қыркүйегінде «Көл беткейінің» 2-маусымы АҚШ-та Sundance арнасында көрсетілді&lt;ref&gt;[https://variety.com/2017/tv/news/sundancetv-top-of-the-lake-china-girl-photos-1202439953/ Rubin, Rebecca. SundanceTV Releases New Photos of ‘Top of the Lake: China Girl’ (ағ.), Variety (23 May 2017).]&lt;/ref&gt;. Одан бөлек теледидарда көрсетілген әрбір бөлім келесі күні Hulu&lt;ref&gt;[https://www.indiewire.com/2017/05/top-of-the-lake-season-2-trailer-china-girl-nicole-kidman-watch-1201815185/ Ben Travers. Top of the Lake Season 2 Trailer: Nicole Kidman in ‘China Girl’ — Watch (ағ.). IndieWire (11 May 2017).]&lt;/ref&gt; сервисіне шығып отырды.

== Жеке өмірі ==
1992 жылы Джейн Кэмпион «Пианино» фильмінің түсірілімінде режиссердің көмекшісі болған Колин Дэвид Энглертке&lt;ref&gt;[https://businessprofiles.com/details/englert-colin-david/AU-46864597461 Ben Travers. Top of the Lake Season 2 Trailer: Nicole Kidman in ‘China Girl’ — Watch (ағ.). IndieWire (11 May 2017)]&lt;/ref&gt; үйленді. 1993 жылы олардың тұңғыш ұлы Джаспер дүниеге келді. Алайда ол 12 күн ғана өмір сүрді&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=l0rvxoT4mj4C&amp;pg=PA207&amp;lpg=PA207&amp;dq=%22jane+campion%22+baby&amp;source=bl&amp;ots=5Zk2rymWeq&amp;sig=dYiKaaFfnx1Lh74_mSfAKbiCM30&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=MRwLUdjqJ82n0AHkk4GADg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22jane%20campion%22%20baby&amp;f=false Franke, Lizzie. Jane Campbell Is Called the Best Female Director in the World. What's Female Got to Do with It? // Jane Campion: Interview (неопр.) / Wexman, Virginia Wright. — University Press of Mississippi, 1999. — 207-бет.]&lt;/ref&gt;. 1994 жылы олардың қызы, кейін актриса атанған Элис Энглерт дүниеге келді. Джейн Кэмпион мен Колин Дэвид Энглерт 2001 жылы ажырасты&lt;ref&gt;[https://www.nzherald.co.nz/entertainment/alice-englert-stars-in-twilight-successor/OCXRZT4NBSO6PQRBKEUCTG6CXE/ Alice Englert stars in Twilight successor]&lt;/ref&gt;.

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Жыл
! rowspan=&quot;2&quot; | Атауы
! rowspan=&quot;2&quot; | Түпнұсқа атауы
! colspan=&quot;3&quot; | Кімнің рөлінде
! rowspan=&quot;2&quot; | Сипаттама
|-
! style=&quot;width:9em; font-size:90%&quot; | режиссер
! style=&quot;width:9em; font-size:90%&quot; | сценарист
! style=&quot;width:9em; font-size:90%&quot; | продюсер
|-
| 1980
| Баршын
| ''Tissues''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| [[Қысқаметражды фильм|Қысқаметраж фильм]]
|-
| 1981
| Азғыру мен жаулап алудың шырмауы
| ''Mishaps of Seduction and Conquest''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| 1982
|  Қабық: Тәртіпке арналған жаттығу
| ''Peel: An Exercise in Discipline''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| 1983
| Құмарсыз сәттер
| ''Passionless Moments''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| Қысқаметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1984
| Қыздың оқиғасы
| ''A Girl’s Own Story''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| Бірнеше сағаттан соң
| ''After Hours''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Қысқаметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1986
| Ғажап би
| ''Dancing Daze''
| {{Yes}}
|
|
| Сериал бөлімі
|-
| Екі дос
| ''Two Friends''
| {{Yes}}
|
|
| [[Телефильм]]
|-
| 1989
| Қымбаттым
| ''Sweetie''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Дебют толықметраж фильм
|-
| 1990
|  Үстелімдегі періште
| ''An Angel at My Table''
| {{Yes}}
|
|
| Толықметраж фильм
|-
| 1993
| Пианино
| ''The Piano''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| 1996
| Ханым портреті
| ''The Portrait of a Lady''
| {{Yes}}
|
|
| Толықметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
| Қасиетті түтін
| ''Holy Smoke!''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| Балғын жеміс
| ''Soft Fruit''
|
|
| {{Yes}}
| Толықметраж фильм
|-
| 2003
| Құштарлықтың күңгірт тұсы
| ''In the Cut''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2006
| Су күнделігі
| ''The Water Diary''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| «8» киноальманахына кіретін қысқаметраж фильм
|-
| Ұрлау: Мегуми Ёкотаның оқиғасы
| ''Abduction: The Megumi Yokota Story''
|
|
| {{Yes}}
| Документал фильм
|-
| 2007
| Қызыл қоңыз
| ''The Lady Bug''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| «Әркімнің өз фильмі бар» киноальманахына кіретін қысқаметраж фильм
|-
| 2009
| Жарық жұлдыз
| ''Bright Star''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
|
| Толықметраж фильм
|-
| 2012
| Жалғыз
| ''I’m the One''
|
|
| {{Yes}}
| Қысқаметраж фильм
|-
| 2013, 2017
| Көл беткейі
| ''Top of the Lake''
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| Сериал
|-
| 2016
| Отбасы бақыты
| ''Family Happiness''
|
|
| {{Yes}}
| Қысқаметраж фильм
|-
|  2017
| Олар
| ''They''
|
|
| {{Yes}}
| Толықметраж фильм
|-
|}

== Сыншылар ==

Джейн Кэмпион карьерасын бастаған сәттен бастап, сыншылар оны жоғары бағалады. Дэвид Томпсон есімді сыншы В. У. Уэксманның «Джейн Кэмпион: Интервью» атты кітабының алғысөзінде  «Кэмпион — әлемдегі ең үздік заманауи жас режиссерлердың бірі» деп жазды&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3/1-57806-083-4 V. W. Wexman. Jane Campion: Interviews. Roundhouse Publishing. 1999.] ISBN 1-57806-083-4.&lt;/ref&gt;. Ал Сью Джилеттің «Көз көрмейтін нәрсе: Джейн Кэмпионның «Қымбаттым» фильміндегі аффекттің әсері» мақаласында Кэмпионның режиссерлық стиліне «өмір тәжірибесінің шынайы екеніне сену үшін толық әрі сенімді әдісі» деп баға берді; сондай-ақ Кэмпион «аудиторияға айтылмаған және көрсетілмеген нәрселермен әсер ету арқылы көрермендердің сезімі мен эмоциясын катализдей алады» деді&lt;ref&gt;[http://www.sensesofcinema.com/1999/feature-articles/sweetie/  More than Meets the Eye: The Mediation of Affects in Jane Campion's Sweetie • Senses of Cinema. Sensesofcinema.com.]&lt;/ref&gt;. Кэмпион [[Гендер|гендерлік саясат]] тақырыбына әуес; ол азғыру сипаты мен әйел сексуалдығының күшіне қызығады. Осындай тақырыптар көтергені әсерінен сыншылардың көбі Кэмпионның жұмыстарын феминистік деп бағалайды. Алайда Ребекка Флинн Маркс есімді сыншы «феминизм шеңбері Кэмпион шығармалары мен кейіпкерлерінің барлық нәзіктігі мен тереңдігін толық қамти алмайды» дейді&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/section/movies  Jane Campion - Biography - Movies &amp; TV - NYTimes.com. Movies.nytimes.com]&lt;/ref&gt;.

== Атақ ==
Джейн Кэмпион [[2016]] жылы [[Жаңа Зеландия]]ның [[Құрмет ордені]]нінің ханымы атанды&lt;ref&gt;[https://gazette.govt.nz/notice/id/2016-vr217  «New Year Honours 2016»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/richie-mccaw-surpasses-knighthood-appointed-nzs-top-honour Richie McCaw surpasses knighthood, appointed NZ's top honour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107022829/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/richie-mccaw-surpasses-knighthood-appointed-nzs-top-honour |date=2016-01-07 }}&lt;/ref&gt;.

== Әдебиет ==
* Cheshire, Ellen: ''Jane Campion.'' London: Pocket Essentials, 2000.
* Fox, Alistair: ''Jane Campion: Authorship and Personal Cinema.'' Bloomington-Indianapolis: Indiana University Press, 2011. ISBN 978-0-253-22301-2.
* Gillett, Sue: 'Views for Beyond the Mirror: The Films of Jane Campion.' St.Kilda: ATOM, 2004. ISBN 1 876467 14 2&lt;ref&gt;[http://sensesofcinema.com/2005/book-reviews/jane_campion_sue_gillett/  Views From Beyond the Mirror: The Films of Jane Campion by Sue Gillett • Senses of Cinema. Sensesofcinema.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://trove.nla.gov.au/work/17020615?versionId=45519961  The films of Jane Campion : views from beyond the mirror / Sue Gillett. - Version details]&lt;/ref&gt;
* Hester, Elizabeth J.: Jane Campion: A Selective Annotated Bibliography of Dissertations and Theses. ISBN 978-1484818381, ISBN 1484818385.
* Jones, Gail: 'The Piano.' Australian Screen Classics, Currency Press, 2007.
* Margolis, Harriet (ed): 'Jane Campion’s The Piano.' Cambridge University Press, 2000.
* McHugh, Kathleen: 'Jane Campion.'Urbana and Chicago: University of Illinois Press, 2007.
* Radner, Hilary, Alistair Fox and Irène Bessière (eds): 'Jane Campion: Cinema, Nation, Identity.'Detroit: Wayne State University Press,2009.
* Verhoeven, Deb: ''Jane Campion.'' London: Routledge, 2009.
* Wexman V.W.: ''Jane Campion: Interviews.'' Roundhouse Publishing. 1999.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       =  Джейн Кэмпион марапаттары
 |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы
 |Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы
}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]]
[[Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>lua4cr3rutf5spemflupvhfq642pt1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүлнұр Шәкенқызы Өмірбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>741369</id>
    <revision>
      <id>3613228</id>
      <parentid>3353341</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4939" sha1="bxx3yosvuxo6jpzk5r5xrv7q9p8m3j7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2024}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Гүлнұр Шәкенқызы Өмірбаева''' -  1975 жылы [[Жамбыл облысы]], [[Тұрар Рысқұлов ауданы]]ндағы [[Көкдөнен |Көкдөнен ауылында]] туған. ҚР Мәдениет қайраткері, педагог-ғалым, педагогика ғылымдарының кандидаты,  әнші, композитор.&lt;ref &gt;{{cite web|title=Гүлнұр Өмірбаева|url=https://jambyl-tylek.kz/page.php?id=15111|lang=kz||publisher=jambyl-tylek.kz|accessdate=2020-04-21|date=2019-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &gt;{{cite web|title=«Қыздар, қыздар...» әні қалай өмірге келді?|url=https://egemen.kz/article/317160-qyzdar-qyzdar-ani-qalay-omirge-keldi?ysclid=ly5q4vo3vj873773135|lang=kz||publisher=egemen.kz|accessdate=2023-04-21|date=2022-07-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &gt;{{cite web|title=Гүлнұр Өмірбаева қазір қайда жүр?|url=https://www.youtube.com/watch?v=rXKnsH04GuQ|lang=kz||publisher=
Таңшолпан бағдарламасы|accessdate=2018-04-21|date=2017-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &gt;{{cite web|title=«Жүрек тынысы» бағдарламасында ҚР Мәдениет қайраткері - Гүлнұр Өмірбаева|url=https://www.youtube.com/watch?v=SOiUnOT7pcs
|lang=kz||publisher=Alatau TV|accessdate=2019-04-21|date=2018-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &gt;{{cite web|title=Гүлнұр Өмірбаева - «Бекзат»|url=https://www.youtube.com/watch?v=q50c9aQtxwo
|lang=kz||publisher=NOMAD NEWS Ақпараттық медиа-портал|accessdate=2019-04-21|date=2017-03-18}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Гүлнұр Шәкенқызы 1992 жылы орта мектепті бітірген соң, 1997 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының Музыка педагогика факультетін тәмәмдаған. 1997 жылы осы институттың Музыкалық оқыту теориясы мен әдістемесі кафедрасының ізденуші–стажеры болып қабылданды. 1998 жылы өндірістен қол үзіп, аспирантураға қабылданды. 2002 жылдан бастап еңбек жолын вокал және хор дирижерлау кафедрасының оқытушысы қызметінен бастады. 2008 жылы Мәдени бұқаралық жұмыстардың теориясы мен әдістемесі кафедрасының доцент міндетін атқарушы қызметіне ауыстырылды. 2009 жылы осы кафедраның уақытша кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. 2009 жылдан бастап Музыкалық білім және мәдениет факультетінің деканы қызметін атқарып келеді.  2010 жылы ғылыми диссертациясын сәтті қорғап, педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін иеленді. 
=== Ғылыми еңбектері ===
*«Ән салу өнері» оқу құралы (2007 ж.);
*«Мектеп оқушыларының сыныптан тыс жұмыс барысында қазақ әндері арқылы патриоттық құндылықтарын қалыптастыру» оқу құралы (2010 ж.); -
*«Патриоттық әндер» хрестоматия (2013 ж.).
=== Жетістігі, марапаты ===
*2000 жылы Республикалық «Жаңа ғасырға – жаңа ән» әндер байқауының лауреаты;
*2002 жылы халықаралық «Азия даусы» фестивалі аясында өткен Қазақстан әндері байқауында Елбасы тағайындаған «Алтын домбыра» жүлдесінің иегері; 
*2007 жылы «Арман» продюсерлік орталығынан «Ән еркесі» және «Қыздар, қыздар...» атты әндер жинағы жарыққа шықты;
*2009 жылы «ҚР Мәдениет қайраткері» атағы; 
*2010 жылы Республикалық «Елім менің!» патриоттық әндер байқауының лауреаты;
*2014 жылы ҚР Білім және ғылым министрілігінің «Ы. Алтынсарин» төсбелгісі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар]]
[[Санат:Мәдениет және өнердегі адамдар]]</text>
      <sha1>bxx3yosvuxo6jpzk5r5xrv7q9p8m3j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қайрат Әшірәліұлы Бисембаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>741393</id>
    <revision>
      <id>3613234</id>
      <parentid>3355969</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7177" sha1="n348i8iyr6zl6muk6jbl3kxgvv3tdwm" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2024}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Infobox Biography 
|subject_name   =  Қайрат Әшірәліұлы Бисембаев
| date_of_birth  = 1965 ж. 22 сәуір
| place_of_birth = [[Жамбыл облысы]], [[Тұрар Рысқұлов ауданы]],[[Сәлімбай Пірманов ауылы|Бірлес ауылы (қазіргі Сәлімбай ауылы)]] 
| date_of_death  = 
| occupation   = [[мемлекет |мемлекет және]] [[қоғам қайраткері]], [[ақын]], [[композитор]] 
| nationality  = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
'''Қайрат Әшірәліұлы Бисембаев''' (22.04.1965 ж. [[Жамбыл облысы]] [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] [[Сәлімбай Пірманов ауылы|Бірлес ауылында (қазіргі Сәлімбай Пірманов ауылы)]] туған. Мемлекет және қоғам қайраткері, ақын, композитор.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қайрат Әшірәліұлы|url=https://jambyl-tylek.kz/page.php?id=63376|publisher=jambyl-tylek.kz|lang=kk|accessdate=2024-04-09|date=2021-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қайрат Бисембаев туралы мөлтек сыр|url=https://qazaquni.kz/kogam/61432-kayrat-bisembaev-turaly-moltek-syr?ysclid=ly63e0fcae117690690
|publisher=qazaquni.kz|lang=kk|accessdate=2017-04-09|date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Кеш жарық» хабарында Қайрат Бисембаев|url=https://www.youtube.com/watch?v=KWtXvgQGcGM|publisher=Jambyl TV|lang=kk|accessdate=2024-04-09|date=2023-12-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Melomen тобы, Бота-бота, сөзі: Қ.Бисембаев, |url=https://www.youtube.com/watch?v=SCaqioQXxMo|publisher=Gakku TV|lang=kk|accessdate=2024-04-09|date=2023-12-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=«НАЗЕРКЕ НҰРТАСПЕН КЕШКІ ШАЙ». Хабар қонағы: ақын, сазгер Қайрат Əшірəліұлы|url=https://www.youtube.com/watch?v=ClxaNulmco4|publisher=Астана радиосы|lang=kk|accessdate=2020-04-09|date=2019-04-30}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны  ==
Қайрат Әшірәліұлы 1965 жылы 22 сәуірде ұстаздар отбасында дүниеге келді. 1972 жылы Бірлес орта мектебіне барып, 1982 жылы Алғабас орта мектебін «Алтын медальмен» бітірген. Сол жылы Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтына түсіп, 1987 жылы құрылыс инженері маманыдығы бойынша бітірген. 2003 жылы «Тұран» университетін «Заңгер» мамандығы бойынша, 2004 жылы «Құрылыс және бағалау» академиясын «Бағалаушы&quot; мамандығы бойынша оқып, бітірген. 

Еңбек жолын 1987 жылы Торғай қаласында «Тургай-селхозводопровод» АҚБ-де шебер, аға инженер болып бастаған. 1988-1993 жылдар аралығында Өрнек ауылдық кулубының меңгерушісі, Алғабас совхозының комсомол ұйымының жетекшісі болған. 1993-1997 жылдары Өрнек ауылдық Кеңес төрағасы және әкім болды. 1997-1999 жылдары комбикорм зауыт директоры, «Подгорный» агрокорпорациясы президентінің көмекшісі болды. 1999 - 2000 жылдары Жамбыл облысы әкімдігінде бас маман, 2000-2005 РГП «Мемлекеттік құрылыс лицензия» мемлекеттік мекеменің Алматы облысы филиалының директоры болды.

2005 - 2009 жылдары Алматы облысының Қаратал ауданы әкімінің орынбасары, 2009 - 2015 жылдары ҚР Құрылыс агенттігінің Мемлекеттік сәулет - құрылыс бақылау басқармасының басшысы, Астана қаласы мемлекеттік сәулет - құрылыс бақылау департаментінің басшысы болып еңбек етті.&lt;ref &gt;{{cite web|title=Интервью. Кайрат Бисембаев|url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=8fhkUVDIKmA&amp;ysclid=ly641j4eb181998012|lang=ru|publisher=
телеканал 24kz|accessdate=2015-01-04|date=2014-07-02}}&lt;/ref&gt;2015-2018 жылдары Алматы облысы Қаратал ауданының әкімі,&lt;ref &gt;{{cite web|title=Ұлт пен Рух - Қайрат Бейсембаев|url=https://www.youtube.com/watch?v=Vtpd9K5bEAQ|lang=kz|publisher=
Жетісу телеарнасы|accessdate=2018-01-04|date=2017-11-22}}&lt;/ref&gt;Алматы облысы жер басқармасының басшысы, «Nur Otan» партиясының Алматы қалалық филиалы төрағасының орынбасары болды.&lt;ref &gt;{{cite web|title=Халық пен партия арасындағы байланыс жалғаса береді – Қайрат Бисембаев|url=https://www.youtube.com/watch?v=BEJSHwZun6I|lang=kz|publisher=
Almaty tv|accessdate=2023-01-04|date=2022-03-01}}&lt;/ref&gt;Қазірде Жамбыл облысы бойынша мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы басшысы.
=== Кітаптары ===
*«Әкені аңсау» ән жинағы;
*«Берекелі бірлес» кітабы.
=== Отбасы ===
Екі қыз, екі ұлдың әкесі.
=== Марапаты ===
*«Құрмет» ордені;
*ҚР Құрметті құрылысшысы; 
*ҚР Архитекторлар одағының, қала құрылысшылары одағының мүшесі;
*Қаратал ауданының құрметті азаматы, 
*Мәскеуде өткен «Бүкілдүниежүзілік жастар мен студенттердің ХІІ-фестивалінің диплом анты; 
*Ауған соғысының ардагерлерінің республикалық штабының «Сауап» және ҚР Контитутциясына, Тәуелсіздігіне байланысты бірнеше юбилейлік медальдар иегері;
*Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті - Елбасының Алғыс хатымен жәнем 5 - рет Алматы облысы әкімінің «Құрмет грамотасымен&quot; марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар]]
[[Санат:Құрылыс]]</text>
      <sha1>n348i8iyr6zl6muk6jbl3kxgvv3tdwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахмет Ихсан Кырымлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742901</id>
    <revision>
      <id>3613212</id>
      <parentid>3598887</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5246" sha1="sbfcoay05qowfzwjybs7q2wokiltgxo" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала}}

'''Ахмет Ихсан Кырымлы''' ({{Lang-tr|Ahmed İhsan Kırımlı}}; [[23 сәуір]] [[1920 жыл|1920 ж.]] – [[11 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011 ж.]]) — түрік дәрігері, саясаткер, ақын және Қырым татар тектес қайырымдылық жасаушы, Түркия Министрлер Кабинетінің мүшесі, Түркияның Ұлы Ұлттық жиналысының төрт дүркін мүшесі және 1987-2011 жылдары Түркиядағы Қырым татар қауымдастығының президенті. Ахмет Ихсан Кырымлы атындағы әдеби байқау бар.

Медициналық туризм, термалды туризм, балаларды сауықтыру және отбасын жоспарлау мәселелері бойынша ғылыми еңбектердің авторы. Сондай-ақ өлеңдер мен естеліктер кітабын жазған.

== Өмірбаяны ==
Ахмет Ихсан Кырымлы Түркияға қоныс аударған қырым татарларының отбасында дүниеге келген. Оның арғы атасы [[Бақшасарай|Бақшасарайдағы]] жамағаттың мүфтиі болған.

1947 жылы [[Ыстанбұл университеті|Ыстанбұл университетінің]] медицина факультетін бітірген. Лондонда тағылымдамадан өткен. Ол АҚШ-тың кейбір ауруханаларында дәрігер болып жұмыс істеді. Ол доктор Зухал Чичек Кырымлыға үйленді және ерлі-зайыптылардың екі баласы болды.

== Саяси қызметі ==
Ахмет Ихсан Кырымлы алты жыл Әділет партиясы төрағасының орынбасары болды, сонымен қатар 1962-1976 жылдар аралығында партияның басқарма мүшесі болды. 1961 жылдан 1977 жылға дейін Ұлы Ұлттық Мәжілістің депутаты болды. Түркияның туризм министрі қызметін атқарған. 1980 жылдың 12 қыркүйегінде Кенан Эврен басқарған төңкерістен кейін ұлтшыл-демократиялық партияның негізін қалаушылардың бірі болды. Ұлттық қауіпсіздік және сыртқы істер комиссиясының мүшесі, Ұлттық денсаулық комиссиясының төрағасы және Түрік Қызыл Жарты Айы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған.

== Қайырымдылық қызметі ==
Қырым татарларының жер аударылғаны туралы біліп, Англия мен АҚШ-та бірнеше лекциялар оқыды. Ол сондай-ақ 1960 және 1970 жылдардағы Дүниежүзілік антикоммунистік лига конференцияларында көптеген пікірталастарға жетекшілік етті. 1987 жылы саяси мансабын аяқтағаннан кейін ол бар өмірін қайырымдылыққа арнады. Ол 1987-2011 жылдары Түркиядағы Қырым татар қауымының президенті, сондай-ақ болгар, әзірбайжан және қырым түріктері федерациясының президенті болды. Ахмет Ихсан Кырымлының әдеби байқауы бар.

== Марапаттары ==

* ІІІ дәрежелі «Құрмет белгісі» ордені ( [[2004 жыл|2004 жылғы]] [[2 наурыз]], [[Украина]] ) — ''Украина мен Түркия Республикасының гуманитарлық саладағы ынтымақтастығын дамытуға қосқан елеулі жеке үлесі, Украинадағы қырым татарларын орналастыруға практикалық көмек көрсеткені үшін''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/2632004-1523|title=Указ Президента Украины от 2 марта 2004 года № 263/2004 «О награждении А. Кырымлы орденом «За заслуги»|accessdate=2020-03-02|archivedate=2020-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200302094227/https://www.president.gov.ua/documents/2632004-1523|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Қырым инженерлік-педагогикалық университетінің құрметті профессоры, 2000 ж.

== Сілтеме ==

* [https://web.archive.org/web/20150923220516/http://www.drkirimli.org/index.php?saife=0010&amp;til=011 Доктор Ахмет Ихсан Кырымлы кім?]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>sbfcoay05qowfzwjybs7q2wokiltgxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613213</id>
      <parentid>3613212</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="mr3rdommmfbdxveojqoursf4a68vghv" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала}}

'''Ахмет Ихсан Кырымлы''' ({{Lang-tr|Ahmed İhsan Kırımlı}}; [[23 сәуір]] [[1920 жыл|1920 ж.]] – [[11 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011 ж.]]) — түрік дәрігері, саясаткер, ақын және Қырым татар тектес қайырымдылық жасаушы, Түркия Министрлер Кабинетінің мүшесі, Түркияның Ұлы Ұлттық жиналысының төрт дүркін мүшесі және 1987-2011 жылдары Түркиядағы Қырым татар қауымдастығының президенті. Ахмет Ихсан Кырымлы атындағы әдеби байқау бар.

Медициналық туризм, термалды туризм, балаларды сауықтыру және отбасын жоспарлау мәселелері бойынша ғылыми еңбектердің авторы. Сондай-ақ өлеңдер мен естеліктер кітабын жазған.

== Өмірбаяны ==
Ахмет Ихсан Кырымлы Түркияға қоныс аударған қырым татарларының отбасында дүниеге келген. Оның арғы атасы [[Бақшасарай|Бақшасарайдағы]] жамағаттың мүфтиі болған.

1947 жылы [[Ыстанбұл университеті|Ыстанбұл университетінің]] медицина факультетін бітірген. Лондонда тағылымдамадан өткен. Ол АҚШ-тың кейбір ауруханаларында дәрігер болып жұмыс істеді. Ол доктор Зухал Чичек Кырымлыға үйленді және ерлі-зайыптылардың екі баласы болды.

== Саяси қызметі ==
Ахмет Ихсан Кырымлы алты жыл Әділет партиясы төрағасының орынбасары болды, сонымен қатар 1962-1976 жылдар аралығында партияның басқарма мүшесі болды. 1961 жылдан 1977 жылға дейін Ұлы Ұлттық Мәжілістің депутаты болды. Түркияның туризм министрі қызметін атқарған. 1980 жылдың 12 қыркүйегінде Кенан Эврен басқарған төңкерістен кейін ұлтшыл-демократиялық партияның негізін қалаушылардың бірі болды. Ұлттық қауіпсіздік және сыртқы істер комиссиясының мүшесі, Ұлттық денсаулық комиссиясының төрағасы және Түрік Қызыл Жарты Айы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған.

== Қайырымдылық қызметі ==
Қырым татарларының жер аударылғаны туралы біліп, Англия мен АҚШ-та бірнеше лекциялар оқыды. Ол сондай-ақ 1960 және 1970 жылдардағы Дүниежүзілік антикоммунистік лига конференцияларында көптеген пікірталастарға жетекшілік етті. 1987 жылы саяси мансабын аяқтағаннан кейін ол бар өмірін қайырымдылыққа арнады. Ол 1987-2011 жылдары Түркиядағы Қырым татар қауымының президенті, сондай-ақ болгар, әзірбайжан және қырым түріктері федерациясының президенті болды. Ахмет Ихсан Кырымлының әдеби байқауы бар.

== Марапаттары ==

* ІІІ дәрежелі «Құрмет белгісі» ордені ( [[2004 жыл|2004 жылғы]] [[2 наурыз]], [[Украина]] ) — ''Украина мен Түркия Республикасының гуманитарлық саладағы ынтымақтастығын дамытуға қосқан елеулі жеке үлесі, Украинадағы қырым татарларын орналастыруға практикалық көмек көрсеткені үшін''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/2632004-1523|title=Указ Президента Украины от 2 марта 2004 года № 263/2004 «О награждении А. Кырымлы орденом «За заслуги»|accessdate=2020-03-02|archivedate=2020-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200302094227/https://www.president.gov.ua/documents/2632004-1523|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Қырым инженерлік-педагогикалық университетінің құрметті профессоры, 2000 ж.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20150923220516/http://www.drkirimli.org/index.php?saife=0010&amp;til=011 Доктор Ахмет Ихсан Кырымлы кім?]</text>
      <sha1>mr3rdommmfbdxveojqoursf4a68vghv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курск облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743315</id>
    <revision>
      <id>3613368</id>
      <parentid>3431324</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ardaikh</username>
        <id>182100</id>
      </contributor>
      <origin>3613368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24107" sha1="0bvdqpwnek9n0hj1u670uzkqd3bbmas" xml:space="preserve">{{Ағымдағы оқиғаға қатысы бар|Курск облысындағы шайқастар (2024)|20240815}}
{{Ағымдағы оқиғаға қатысы бар|Украинаның Курск облысын басып алуы|20240818}}
{{Ресей Федерациясының субъекті
 |KkNm            = Курск облысы
 |RuNm            = Курская область
 |OfNms           = 
 |FSFlag          = [[Сурет:Flag of Kursk Oblast.svg|115px|border]]
 |FSCoA           = [[Сурет:Coat of Arms of Kursk oblast.svg|105px]]
 |FlagLnk         = Байрағы
 |CoALnk          = Елтаңбасы
 |FSMap           = Map of Russia (2014–2022) - Kursk Oblast.svg
 |FSMapNameNOAUTO = 
 |FSCtrWhat       = Елордасы
 |FSCtrNm         = [[Курск]]
 |AreaRnk         = 65-орында
 |TotArea         = 29,997
 |WaterPrcnt      = 
 |PopRnk          = 46-орында
 |PopQty          = 1,082,458&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title= Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации |url= https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |lang= ru |publisher= [[Росстат]] |accessdate= 2022-09-01}}&lt;/ref&gt;
 |PopCtDate       = 2021
 |PopDens         = 36
 |GDP             = 
 |GDPCtDate       = 
 |GDP(PPP)        = 
 |GDPRnk          = 
 |FedDistrNm      = [[Орталық федералды округі]]
 |EcRegNm         = [[Орталық қара топырақты аудан]]
 |OfLangs         = 
 |FSAnthem        = 
 |CadNo           = 
 |ViceTtl         = 
 |ViceNm          = 
 |HeadTtl         = Губернаторы
 |HeadNm          = [[Алексей Борисович Смирнов|Алексей Смирнов]] ({{comment|м.а.|губернатор міндетін атқарушысы}})
 |LegislTtl       = 
 |LegislNm        = 
 |MSKS            = +3
 |OfSite          = {{URL|http://курскаяобласть.рф/}}
}}
'''Курск облысы''' ({{lang-ru|Курская область}}, {{IPA-ru|ˈkurskəjə ˈobləsʲtʲ}}) — [[Ресей]] құрамындағы [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|федералды субъектісі]], [[Ресей облыстары|облыс]]. Әкімшілік орталығы — [[Курск]] қаласы. 2021 жылғы санақ бойынша облыстың халық саны 1,082,458 адам болған.&lt;ref name=2021census /&gt;

== Тарихы ==
[[Сурет:Trutovsky 001.jpg|нобай|солға|Курскідегі [[хоровод]], 1860, {{iw|Константин Александрович Трутовский|Константин Трутовский|ru|Трутовский, Константин Александрович}} суреті]]
Бұл аумақты [[северяндар]] славян тайпалары мекендеп жүрген. 830 жылдан бастап Курск [[Орыс қағанаты]] мен [[Киев Русі]] мемлекеттерінің құрамына кірді. Курск облысының аумағы [[Вюрм мұзбасуы|соңғы мұз дәуірі]]нің соңынан бері қоныстанғанымен, Курск бекінісінің салынған 1596 жылға дейін қалалар туралы мәліметтер аз. Аумақтағы ең көне қалалар — [[Курск]] пен [[Рыльск]], олардың атаулары 1032 және 1152 жылдары тұңғыш рет айтылған көрінеді.&lt;ref name=sgk&gt;{{cite book|title= Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X |year= 1889 |language= pl |location= [[Варшава]] |page= 94}}&lt;/ref&gt; XIII ғасырда аймақты [[Моңғол империясы]] жаулады.

XV ғасырда аймақ [[Ұлы Литва кінәздігі]]нің бөлігі болды. Ол [[Орыс-литва соғыстары]]нда [[Ұлы Мәскеу кінәздігі]]нің қолына түсті. [[Ұлы ашаршылық (1601—1603)|1601–1603 жылдардағы орыс ашаршылығы]]нан кейін Орталық Ресейден үлкен көші-қонмен Курск төңірегінде нақты өсу басталды. Облыстың шеттеріндегі [[Суджа]] сияқты жерлер XVII ғасырда [[Слободалық Украина]]ның құрамында болды және ол жерде [[украиндар]] тұрды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://leksika.com.ua/15210920/legal/sumskiy_polk |title= Сумський полк |lang= uk |accessdate= 2024-08-15}}&lt;/ref&gt; 1708 және 1719 жылдар аралығында Курск жаңа құрылған [[Киев губернаторлығы]]ның құрамында болған. 1727 жылдан бастап Курск уезі [[Белгород губернаторлығы]]ның құрамына кіретін болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://en.wikisource.org/wiki/ru:%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA_ |title= ЭСБЕ/Курск — Викитека |lang= ru |publisher= [[Уикиқайнар]] |accessdate= 2024-08-18}}&lt;/ref&gt;

1779 жылғы 23 мамырда [[Курск губернаторлығы]] құрылды. [[Қазан төңкерісі]]нен кейін қазіргі облыстың бір бөлігі және [[Суджа]] қаласы 1922 жылға дейін [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Кеңестік Украина]]ның бір бөлігін құрады.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://hromadske.ua/viyna/229482-iakyy-vyhliad-zaraz-maye-misto-sudza-iake-kontroliuiut-ukrayinski-viyskovi-ekskliuzyv-hromadske |title= Який вигляд зараз має місто Суджа, яке контролюють українські військові? Ексклюзив |publisher= [[Громадське]] |lang= uk |accessdate= 2024-08-14}}&lt;/ref&gt; Курск [[Украина уақытша жұмысшы-шаруа үкіметі]]нің құрылған жері болды, ал Суджа 1918 жылғы қараша–желтоқсан айларында оның бірінші орны болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.historians.in.ua/index.php/en/dyskusiya/1101-hennadii-yefimenko-mify-ta-fakty-pro-pershu-stolytsiu-ukrainy |title= Міфи та факти про «першу столицю України» |lang= uk |date= 2014-03-28 |accessdate= 2024-08-15}}&lt;/ref&gt;

1934–1954 жылдар аралығында облыстардың шекаралары жиі түзетіліп жатты. Алайда облыстың аумағы мен шекарасы 1954 жылдан бері тұрақты болып қалды.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Курск облысының аумағын 1941 жылғы күзден 1943 жылғы жазға дейін [[Нацистік Германия|неміс әскерлері]] басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі шайқастарының бірі болған [[Курск шайқасы]] аймақта 1943 жылғы 5 шілде мен 1943 жылғы 23 тамыз аралығында өтті.

Курск облысының аумағы [[КСРО басшыларының тізімі|Кеңес Одағының 4-басшысы]] [[Никита Сергеевич Хрущёв|Никита Хрущёв]] дүниеге келген аймақ болды.

2024 жылғы тамызда [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] барысында [[Украина|украин]] әскерлері Курск облысының [[Курск облысындағы шайқастар (2024 жылдан)|шекарасын кесіп өтті де]], нәтижесінде облыстың бір бөлігі [[Украинаның Курск облысын басып алуы|украин оккупациясына түсті]].&lt;ref&gt;{{cite news |url= https://www.azattyq.org/a/ukraine-captures-settlements-in-russia-s-kursk-region-the-bold-move-changed-the-battlefield/33080914.html |title= Украинаның &quot;батыл шабуылы&quot; Путиннің &quot;масқарасын шығарып&quot;, соғыс тактикасын өзгертті |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-08-16 |accessdate= 2024-08-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.azattyq.org/a/33080093.html |publisher= [[Азаттық радиосы]] |lang= kk |title= Украина әскері Курск облысында 82 елдімекенді бақылауға алғанын мәлімдеді |date= 2024-08-07 |accessdate= 2024-08-18}}&lt;/ref&gt;

== Географиясы ==
[[Сурет:Bolshoye Gorodkovo, Kurskaya oblast' Russia, 307624 - panoramio - Leonid Andronov (4).jpg|нобай|оңға|Курск облысының көрінісі]]
[[Сурет:Streleckaja step.JPG|нобай|оңға|Курск облысындағы [[Сары қыпшақтар|сары қыпшақ]] мүсіні]]
Курск облысы солтүстік-батысында [[Брянск облысы]]мен, солтүстігінде [[Орёл облысы]]мен, солтүстік-шығысында [[Липецк облысы]]мен, шығыста [[Воронеж облысы]], оңтүстігінде [[Белгород облысы]] және батыста [[Украина]]ның [[Сумы облысы]]мен шектеседі.

Орта-Ресей үстіртінің оңтүстік беткейлерін алып жатыр. Жер беті қыратты, [[жыра]]лармен қиылысады. Облыстың орталық бөлігі батыстағы [[Сейм (өзен)|Сейм]] өзені аңғарынан биік. Орташа биіктігі 177–225 метр және Тимско-Щигринский жотасы теңіз деңгейінен 288 метр биіктіктегі ең биік нүктесін қамтиды.

Курск облысы екі негізгі дренаждық аймаққа үлес қосады: [[Днепр]] және [[Дон]] өзендері. Облыста жалпы ұзындығы шамамен 8,000 километр болатын 902 өзен мен бұлақ бар. Негізгі өзендерге [[Сейм (өзен)|Сейм]] және [[Псёл]] жатады.

=== Табиғи ресурстары ===
Курск облысы Ресейдегі [[темір]] рудасын өндіретін ірі өндірушілердің бірі болып табылады. Курск магниттік аномалиясының ауданы әлемдегі ең бай темір рудалы кен орындарының бірі болып табылады. Облыста отқа төзімді балшық, минералды құм, [[бор (тау жынысы)|бор]] қазылып, өңделеді. Облыстағы [[артезиан суы]]ның қоры емдік мақсатқа пайдалы болып отыр.

=== Климаты ===
Облыстың [[Еуропалық Ресей|Ресейдің еуропалық бөлігі]]нің орталығында орналасуы аймаққа орташа континенттік климатты береді: жылы жаз және салыстырмалы түрде жұмсақ қыс. Шілдеде орташа күндізгі жоғары температура +19,3 °C. Қаңтардағы орташа ең жоғары температура -8,6 °C. Аязсыз күндердің орташа саны солтүстікте 150-ден оңтүстікте 160-қа дейін. Курск облысындағы вегетациялық кезең солтүстікте 180 күннен оңтүстік-батыста 195 күнге дейін өзгереді. Жауын-шашынның шыңы маусым мен шілде айларында болады. Жылдық күн сәулесі 1,775 сағатты құрайды.

=== Флорасы және фаунасы ===
Курск облысы Шығыс Еуропа орманды даласының бір бөлігін құрайды. Кезінде Курск облысының төрттен бір бөлігі қалың орман болатын. Қатты ағаштарға [[емен]], [[шаған (ағаш)|шаған]] және [[шегіршін]] кірді. Қазір ормандар облыстың 10 пайызын ғана алып жатыр. Бұл аймақта мекендейтін жануарлар өте көп. Жергiлiктi өзендерде [[шортан]], [[үкішабақ]] пен [[алабұға]] көп. [[Кәмшат]] және [[борсық]], сондай-ақ [[жабайы шошқа]], [[кермарал]] мен [[елік]] бұл аймақтың көптеген жерлерінде әлі де көп.

== Әкімшілік бөлінісі ==
=== Облыстық маңызы бар аудан мен қалалары ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! № || Туы || Елтаңбасы || Атауы || Орысша атауы || {{tooltip|Әкімш.орт.|Әкімшілік орталығы}} || Ауданы&lt;br /&gt;(км²) || Халық саны&lt;br /&gt;(2021 санақ) || Тығыздығы,&lt;br /&gt;адам/км²
|-
| colspan=&quot;9&quot;| '''Облыстық маңызы бар қалалар'''
|-
| 1 || [[Сурет:Flag of Kursk.png|50px]] || [[Сурет:Kursk COA (Kursk Governorate) (1780).png|50px]] || [[Курск]] қаласы || город Курск || Курск || 189 || {{құлдырау}}440,052&lt;ref name=&quot;alti&quot;&gt;{{Cite web|url= https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |title= Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года) |lang= ru |publisher= [[Росстат]] |accessdate= 2024-08-18}}&lt;/ref&gt; || 
|-
| 2 || [[Сурет:Flag of Zheleznogorsk (Kursk oblast).png|50px]] || [[Сурет:Coat of arms of Zheleznogorsk (2007).jpg|50px]] || [[Железногорск (Курск облысы)|Железногорск]] қаласы || город Железногорск || Железногорск || 112 || {{құлдырау}}95,578&lt;ref name=&quot;jeti&quot;&gt;{{Cite web|url= https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx |title= Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2024 года |lang= ru |publisher= [[Росстат]] |date= 2024-04-27 |accessdate= 2024-08-18}}&lt;/ref&gt; || 
|-
| 3 || [[Сурет:Flag of Kurchatov (Kursk oblast).svg|50px]] || [[Сурет:Coat of Arms of Kurchatov (Kursk oblast).png|50px]] || [[Курчатов (Ресей)|Курчатов]] қаласы || город Курчатов || Курчатов || 55 || {{құлдырау}}39,167&lt;ref name=&quot;jeti&quot; /&gt; || 
|-
| 4 || || [[Сурет:Lgov COA (Kursk Governorate) (1780).png|50px]] || [[Льгов]] қаласы || город Льгов || Льгов || 38 || {{құлдырау}}16,779&lt;ref name=&quot;jeti&quot; /&gt; || 
|-
| 5 || || [[Сурет:Shchigry COA (Kursk Governorate) (1780).png|50px]] || [[Щигры]] қаласы || город Щигры || Щигры || 21 || {{құлдырау}}14,386&lt;ref name=&quot;jeti&quot; /&gt; || 
|-
| colspan=&quot;9&quot; | '''Облыстық маңызы бар аудандар (муниципалдық округтер)'''
|-
| 6 || [[Сурет:Flag of Belovsky district (Kursk oblast).png|50px]] || [[Сурет:Coat Belovsky rajon Kurskaya oblast.gif|50px]] || [[Белая ауданы (Курск облысы)|Белая ауданы]] || Беловский район || [[Белая (Курск облысы)|Белая]] [[слобода]]сы || 950 || {{құлдырау}}14,659&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 16.7
|-
| 7 || || [[Сурет:Coat of Arms of Bolshesoldatsky rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Большое Солдатское ауданы]] || Большесолдатский район || [[Большое Солдатское]] ауылы || 780  || {{өсім}}10,599&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 14.8
|-
| 8 || || [[Сурет:Coat of Arms of Glushkovo rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Глушково ауданы]] || Глушковский район || [[Глушково (жұмысшылар кенті, Курск облысы)|Глушково]] жұмысшылар кенті || 860  || {{өсім}}20,024&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 23.6
|-
| 9 || || [[Сурет:Coat of Arms of Gorshechnoe rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Горшечное ауданы]] || Горшеченский район || [[Горшечное]] [[кент]]і || 1,400 || {{құлдырау}}14,678&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 12.0
|-
| 10 || || [[Сурет:Coat of Arms of Dmitriyev.svg|50px]] || [[Дмитриев ауданы]] || Дмитриевский район || [[Дмитриев (қала)|Дмитриев]] қаласы || 1,270 || {{құлдырау}}13,936&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 12.3
|-
| 11 || || [[Сурет:Coat of Arms of Zheleznogorsk rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Железногорск ауданы]] || Железногорский район || [[Железногорск (Курск облысы)|Железногорск]] қаласы || 991 || {{өсім}}15,478&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 16.4
|-
| 12 || || [[Сурет:Coat of Arms of Zolotukhino rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Золотухино ауданы]] || Золотухинский район || [[Золотухино (Курск облысы)|Золотухино]] кенті || 1,150 || {{өсім}}21,151&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 19.4
|-
| 13 || || [[Сурет:Coat of Arms of Kastornoe rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Касторное ауданы]] || Касторенский район || [[Касторное]] кенті || 1,230 || {{өсім}}14,333&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 12.9
|-
| 14 || [[Сурет:Flag of Konyshyovsky District.png|50px]] || [[Сурет:Coat of Arms of Konyshevka rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Конышёвка ауданы]] || Конышёвский район || [[Конышёвка]] кенті || 1,070 || {{өсім}}8,425&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 8.4
|-
| 15 || || [[Сурет:Coat of Arms of Korenevo rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Коренево ауданы]] || Кореневский район || [[Коренево]] кенті || 850 || {{құлдырау}}15,018&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 19.5
|-
| 16 || || [[Сурет:Coat of Arms of Kursk rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Курск ауданы (Курск облысы)|Курск ауданы]] || Курский район || [[Курск]] қаласы || 1,620 || {{құлдырау}}54,521&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 35.4
|-
| 17 || || [[Сурет:Coat of Arms of Kurchatov rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Курчатов ауданы (Курск облысы)|Курчатов ауданы]] || Курчатовский район || [[Курчатов (Ресей)|Курчатов]] қаласы || 700 || {{құлдырау}}17,497&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 26.6
|-
| 18 || || [[Сурет:Gerb-Lgovsky-region.gif|50px]] || [[Льгов ауданы]] || Льговский район || [[Льгов]] қаласы || 1,080 || {{өсім}}11,942&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 11.9
|-
| 19 || || [[Сурет:Coat of Arms of Manturovo rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Мантурово ауданы (Курск облысы)|Мантурово ауданы]] || Мантуровский район || [[Мантурово (Курск облысы)|Мантурово]] ауылы || 1,010 || {{өсім}}11,375&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 12.6
|-
| 20 || [[Сурет:Flag of Medvensky District.png|50px]] || [[Сурет:Coat of Arms of Medvensky rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Медвенка ауданы (Курск облысы)|Медвенка ауданы]] || Медвенский район || [[Медвенка]] кенті || 1,090 || {{өсім}}16,324&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 15.0
|-
| 21 || [[Сурет:Flag of Oboyansky District.png|50px]] || || [[Обоянь ауданы]] || Обоянский район || [[Обоянь]] қаласы || 1,090 || {{құлдырау}}27,923&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 27.3
|-
| 22 || || [[Сурет:Coat of Arms of Oktyabrsky rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Октябрьский ауданы (Курск облысы)|Октябрьский ауданы]] || Октябрьский район || [[Прямицыно]] кенті || 620 || {{құлдырау}}23,164&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 39.6
|-
| 23 || || [[Сурет:Coat of Arms of Ponyri rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Поныри ауданы]] || Поныровский район || [[Поныри]] кенті || 690 || {{өсім}}10,893&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 16.3
|-
| 24 || || [[Сурет:Gerb-Pristensky-region.gif|50px]] || [[Пристень ауданы]] || Пристенский район || [[Пристень]] кенті || 1,010 || {{құлдырау}}14,326&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 15.5
|-
| 26 || || [[Сурет:Coat of Arms of Sovetsky rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Советский ауданы (Курск облысы)|Советский ауданы]] || Советский район || [[Кшенский]] кенті || 1,150 || {{құлдырау}}16,348&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 15.3
|-
| 27 || || [[Сурет:Coat of Arms of Solntsevo rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Солнцево ауданы (Курск облысы)|Солнцево ауданы]] || Солцневский район || [[Солнцево (Курск облысы)|Солнцево]] кенті || 1,150 || {{құлдырау}}16,348&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 15.3
|-
| 28 || || [[Сурет:Coat of arms of the Sudzhansky District, Russia.png|50px]] || [[Суджа ауданы]] || Суджанский район || [[Суджа]] қаласы || 1,010 || {{құлдырау}}25,119&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 26.1
|-
| 29 || || [[Сурет:Timskiy rayon COA (2016).jpg|50px]] || [[Тим ауданы]] || Тимский район || [[Тим (Курск облысы)|Тим]] кенті || 850 || {{құлдырау}}10,208&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 13.0
|-
| 30 || || [[Сурет:Coat of Arms of Fatezhsky rayon (Kursk oblast).png|50px]] || [[Фатеж ауданы]] || Фатежский район || [[Фатеж]] қаласы || 1,300 || {{құлдырау}}16,771&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 14.4
|-
| 31 || [[Сурет:Flag of Khomutovsky District.png|50px]] || [[Сурет:Khomutovka rayon COA (2021).png|50px]] || [[Хотумовка ауданы]] || Хотумовский район || [[Хотумовка (Курск облысы)|Хотумовка]] кенті || 1,150 || {{өсім}}8,539&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 8.4
|-
| 32 || || [[Сурет:Cheremisinovskiy rayon COA.gif|50px]] || [[Черемисиново ауданы]] || Черемисиновский район || [[Черемисиново]] кенті || 840 || {{құлдырау}}7,804&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 11.1
|-
| 33 || [[Сурет:Flag of Shchigrovsky District.png|50px]] || [[Сурет:Shchigry rayon COA (2021).jpg|50px]] || [[Щигры ауданы]] || Щигровский район || [[Щигры]] қаласы || 1,220 || {{құлдырау}}9,470&lt;ref name=&quot;alti&quot; /&gt; || 8.7
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Курск облысы| ]]
[[Санат:Алфавит бойынша әкімшілік бірліктер]]</text>
      <sha1>0bvdqpwnek9n0hj1u670uzkqd3bbmas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ружомберок (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743572</id>
    <revision>
      <id>3613362</id>
      <parentid>3475886</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3613362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="6qhg4bsc4mtkutwib7m8xu2ldod3btj" xml:space="preserve">{{футбол клубы
|атауы = {{ту|Словакия}} Ружомберок
|логотип = MFK Ruzomberok.jpg
|полное название = ''Mestský futbalový klub Ružomberok''
|прозвища = ''Ружа''
|құрылған = 1906
|стадионы = [[Ружомберок (стадион)|Ружомберок]]
|сыйымдылығы = 7 000
|жарыс    = [[Футболдан Словакия чемпионаты|Fortuna лига]] 
|маусым           = 2025/26
|орын           = 10-ші

| pattern_la1=_ruzomberok2122h | pattern_b1=_ruzomberok2122h| pattern_ra1=_ruzomberok2122h | pattern_sh1=_ruzomberok1617h| pattern_so1=_color_3_stripes_orange
| leftarm1=FF5000 | body1=C0C0C0 | rightarm1=FF5000 | shorts1=000000 | socks1=000000
| pattern_la2=_ruzomberok2122a| pattern_b2=_ruzomberok2122a | pattern_ra2=_ruzomberok2122a| pattern_sh2=_adidassquadra21wr | pattern_so2=_color_3_stripes_red
| leftarm2=FFFFFF| body2=FFFFFF| rightarm2=FFFFFF| shorts2=FFFFFF| socks2=FFFFFF
| pattern_la3=_ruzomberok2223t | pattern_b3=_ruzomberok2223t| pattern_ra3=_ruzomberok2223t | pattern_sh3=_ruzomberok2223t | pattern_so3=_color_3_stripes_white
| leftarm3=7d7d7d| body3=7d7d7d | rightarm3=7d7d7d| shorts3=7d7d7d| socks3=7d7d7d
}}

'''«Ру́жомберок»''' ({{lang-sk|MFK Ružomberok}}) — [[Словакия]]ның Ружемберок қаласындағы футбол клубы. 1906 жылы құрылған&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.co.uk/-/startseite/verein/7087&lt;/ref&gt;.

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* Словакия чемпионы (1): 2006
* Словакия чемпионатында 2-орын (1): 2022, 2023
* Словакия чемпионатында 3-орын (4): 2001, 2004, 2017, 2019
* Словакия кубогы: 2006

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.mfkruzomberok.sk/ Ресми сайты]
{{бастама}}
[[Санат:Словакия футбол клубтары]]</text>
      <sha1>6qhg4bsc4mtkutwib7m8xu2ldod3btj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:MuratbekErkebulan</title>
    <ns>2</ns>
    <id>747228</id>
    <revision>
      <id>3613127</id>
      <parentid>3612768</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3613127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20099" sha1="hyxj0gn2ntykutv61xv1splaeoqw2rc" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы&lt;br&gt;'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
|{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|79}}
== Мақала ==
79
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3887&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6139&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4700&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7917&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1727&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3848&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4778&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1370&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7084&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5192&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5564&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5275&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6155&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1206&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6398&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 400&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+44 751 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+10 113  &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3566 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 79||[[Кабейя Каванга]]||[[3 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3724 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
41
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>hyxj0gn2ntykutv61xv1splaeoqw2rc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613370</id>
      <parentid>3613127</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үлгі мақалалар */</comment>
      <origin>3613370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20269" sha1="8zxkvntzn13ayphljmk4srj5kc3l8ie" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;Қатысушы:&lt;/span&gt;'''MuratbekErkebulan'''&lt;/span&gt;}}
[[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]]
&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы&lt;br&gt;'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User zh-2}}
{{User ky-3}}
{{User ru-2}}
{{User en-4}}
{{User mn-1}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
|{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
{{User:Box/Статистика:Мақала саны|79}}
== Мақала ==
79
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8557&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+40 850&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5109&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2678&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6117&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 542&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1827&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3449&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5836&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9281&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 152&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5258&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5568&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 437&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3309&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4846&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4536&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+934&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7461&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+37 881&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+13 790&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7683&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2669&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2226&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4256&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3887&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6139&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4700&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7917&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1727&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3848&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4778&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1370&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7084&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+7440&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5192&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5564&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5275&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6155&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1206&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+6398&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 400&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+44 751 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+10 113  &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3566 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 79||[[Кабейя Каванга]]||[[3 маусым]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3724 &lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}


* Таңбаланған тізім элементі

==Үлгі мақалалар==
42
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[4 маусым]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt; 
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>8zxkvntzn13ayphljmk4srj5kc3l8ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Семей малдәрігерлік институт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747590</id>
    <revision>
      <id>3613011</id>
      <parentid>3404357</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3613011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9506" sha1="6p5a83ye2moj7u8fm6aseu3r3khrdfj" xml:space="preserve">{{Институт
 |Атауы                 = Семей малдәрігерлік институт
 |Қысқартылған атауы    = 
 |Логотип               = 
 |Сурет                 = 
 |Шынайы атауы          = 
 |Халықаралық атауы     = 
 |Басқа атауы           = 
 |Бұрынғы атауы         = 
 |Бас ұйымы             = 
 |Ұраны                 = 
 |Құрылған жылы         = [[1950 жыл|1950 жылы]]
 |Жабылған жылы         = [[1995 жыл|1995 жылы]]
 |Түрі                  = 
 |Ректоры               = 
 |Директоры             = 
 |Президенті            = 
 |Студенттер            = 
 |Бакалавриат           = 
 |Магистратура          = 
 |Аспирантура           = 
 |Докторантура          = 
 |Ғылым докторы         = 
 |Профессорлар          = 
 |Оқытушылар            = 
 |Орналасқан жері       = [[Семей]]
 |Мекенжайы             = 
 |Метро бекеті          = 
 |Кампус                = 
 |Телефоны              = 
 |Сайты                 = 
 |Портал                = 
 |Марапаттары           = 
}}
'''Семей малдәрігерлік (зоотехникалы-малдәрігерлік) институт''' — КСРО мен Қазақстанда болған жоғары оқу орны.

== Тарихы ==
1902 жылы Семейде қыздар гимназиясы ашылды. Ол ескі ғимаратта орналасып, сол жылдың наурыз айында гимназияның қамқоршылық кеңесі бұл ғимаратты үстіне ағаш еден төсеп үлкейту туралы өтінішпен қалалық думаға жүгінеді. Өтінішті зерттей келе, Дума 1902 жылдың қарашасында Никольская алаңында гимназия үшін жаңа тастан ғимарат салу қажеттілігін мойындады. Тек 1906 жылдың маусымында, Знаменский соборындағы литургиядан кейін, 1910 жылы аяқталған қыздар гимназиясының жаңа ғимаратын салуға арналған жерді жарықтандырды. Бұл кірпіштен салынған, төбесі темірмен жабылған екі қабатты ғимарат болатын.

[[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін гимназия басқа үй-жайға көшірілді. [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] жүріп жатқан 1918-1919 жылдары ғимарат Сібір казак әскерінің атаманы [[Борис Владимирович Анненков|Б.В.Анненковтың]] штабы қызметін атқарды. 1919 жылдың екінші жартысында сол жерде әскери госпиталь орналастырылды, кейін ол әскерилердің қарамағына берілді, мұнда Сібір жаяу әскер курстары жұмыс істеді. Содан соң бұл ғимаратта қалалық политехникалық училище орналасса, 1925 жылы күзде Семей губерниялық партия мектебі орналасып, оған 1936 жылы Шығыс Қазақстан ауылшаруашылық мектебі қосылды. Осы мақсатта ғимаратқа үшінші қабат салынды.

[[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында бұрынғы қыздар гимназиясының қабырғасында №3593 эвакуациялық госпиталь орналасты.

1950 жылы 15 желтоқсанда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысымен Семейде малдәрігерлік институт ұйымдастырылып, оның орны ретінде бұрынғы қыздар гимназиясының ғимараты таңдалды. Институттың ашылуы 1952 жылы 1 қыркүйекте болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://semeytany.kz/13976/abyroyly-kyzmetke-layykty-kurmet|title=Абыройлы қызметке – лайықты құрмет|publisher=«Семей таңы» газеті|date=2022-10-23|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt;. Бұл жерде институт 1986 жылдың желтоқсан айына дейін жұмыс істеді, сол кезде қатты өрт болып, оның салдары күні бүгінге дейін жойылмай, ғимарат қирай бастады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://abaiaqparat.kz/2022/06/17/semejdegi-zooveterinarlyq-institwty-ghimaratynyng-taghdyry-qalaj-sheshiledi/|title=Семейдегі зооветеринарлық институты ғимаратының тағдыры қалай шешіледі|publisher=Abai Aqparat|date=2022-06-17|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt;.

1995 жылы Семей жоғары оқу орындарының бірігуі нәтижесінде – малдәрігерлік институт, технологиялық институт (1963 жылы құрылған) және педагогикалық университет (1934 жылы құрылған) – [[Шәкәрім университет|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті]] құрылды. Бірігу Қазақстан Республикасы Кеңесінің 1995 жылғы 13 қарашадағы қаулысы негізінде жүзеге асты&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shakarim.edu.kz/pages/index?pathway=universitet&amp;slug=istoriya-universiteta|title=Университет тарихы|publisher=Шәкәрім университеті|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt;.

== Қызметі ==
Семей малдәрігерлік институтының міндеті жоғары білікті мал шаруашылығы мамандарын дайындау болды. Институтта екі факультет болды - зоотехникалық және ветеринария; Институттың алғашқы қабылдауы 300 студентті құрады. Оларды оқыту үшін сол кезде заманауи құрал-жабдықтармен жабдықталған тоғыз кафедра ұйымдастырылды. Уақыт өте келе он мыңға жуық ғылыми және көркем әдебиетті қамтитын кітапхана құрылды.

Институттың қалыптасуына Алматы, Қазан, Омбы, Воронеж, Ленинград зоотехникалы-малдәрігерлік университеттерінен келген көптеген оқытушылар атсалысты. Солардың ішінде Семей малдәрігерлік институтының тұңғыш ректоры – 1975 жылы биология ғылымының докторы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01007135859|title=Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора биологических наук|publisher=Российская государственная библиотека|date=2020-12-05|accessdate=2024-10-30}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; атанған Ө.Т.Ташмұхаметов&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://skolib.kz/tashm-hametov-mir-li/?lang=kk|title=Ташмұхаметов Өмірәлі|publisher=Сәбит Мұқанов атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапхана|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt; (1914-1992) болды.

1968 жылы жоғарғы оқу орнында ірі мал шаруашылығы, қой шаруашылығы, микробиология және вирусология, патофизиология, ішкі жұқпалы емес аурулар, гистология, цитология және эмбриология кафедралары жанынан аспирантура ашылды. Ірі мал шаруашылығы бөлімінде малдың ет-сүт өнімділігін және өнімді жылқы шаруашылығын арттыру жұмыстары жүргізілді. Республика шаруашылықтарында малдың үмітті тұқымдарын өсіретін институттың тәжірибелік базасы болған алты асыл тұқымды жылқы фермасы құрылды.

Семей малдәрігерлік институтының түлектері арасында атақты ғалымдар мен мемлекет қайраткерлері болды; олардың көпшілігі Шығыс Қазақстан облысындағы елді мекендердің Құрметті азаматы атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның бұрынғы жоғарғы оқу орындары]]</text>
      <sha1>6p5a83ye2moj7u8fm6aseu3r3khrdfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613012</id>
      <parentid>3613011</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3613012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9508" sha1="gvxnparftm047p2gawputvoy2719qbt" xml:space="preserve">{{Институт
 |Атауы                 = Семей малдәрігерлік институт
 |Қысқартылған атауы    = 
 |Логотип               = 
 |Сурет                 = 
 |Шынайы атауы          = 
 |Халықаралық атауы     = 
 |Басқа атауы           = 
 |Бұрынғы атауы         = 
 |Бас ұйымы             = 
 |Ұраны                 = 
 |Құрылған жылы         = [[1950 жыл|1950 жылы]]
 |Жабылған жылы         = [[1995 жыл|1995 жылы]]
 |Түрі                  = 
 |Ректоры               = 
 |Директоры             = 
 |Президенті            = 
 |Студенттер            = 
 |Бакалавриат           = 
 |Магистратура          = 
 |Аспирантура           = 
 |Докторантура          = 
 |Ғылым докторы         = 
 |Профессорлар          = 
 |Оқытушылар            = 
 |Орналасқан жері       = [[Семей]]
 |Мекенжайы             = 
 |Метро бекеті          = 
 |Кампус                = 
 |Телефоны              = 
 |Сайты                 = 
 |Портал                = 
 |Марапаттары           = 
}}
'''Семей малдәрігерлік (зоотехникалы-малдәрігерлік) институт''' — КСРО мен Қазақстанда болған жоғары оқу орны.

== Тарихы ==
1902 жылы Семейде қыздар гимназиясы ашылды. Ол ескі ғимаратта орналасып, сол жылдың наурыз айында гимназияның қамқоршылық кеңесі бұл ғимаратты үстіне ағаш еден төсеп үлкейту туралы өтінішпен қалалық думаға жүгінеді. Өтінішті зерттей келе, Дума 1902 жылдың қарашасында Никольская алаңында гимназия үшін жаңа тастан ғимарат салу қажеттілігін мойындады. Тек 1906 жылдың маусымында, Знаменский соборындағы литургиядан кейін, 1910 жылы аяқталған қыздар гимназиясының жаңа ғимаратын салуға арналған жерді жарықтандырды. Бұл кірпіштен салынған, төбесі темірмен жабылған екі қабатты ғимарат болатын.

[[Қазан төңкерісі|Қазан төңкерісінен]] кейін гимназия басқа үй-жайға көшірілді. [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] жүріп жатқан 1918-1919 жылдары ғимарат Сібір казак әскерінің атаманы [[Борис Владимирович Анненков|Б.В.Анненковтың]] штабы қызметін атқарды. 1919 жылдың екінші жартысында сол жерде әскери госпиталь орналастырылды, кейін ол әскерилердің қарамағына берілді, мұнда Сібір жаяу әскер курстары жұмыс істеді. Содан соң бұл ғимаратта қалалық политехникалық училище орналасса, 1925 жылы күзде Семей губерниялық партия мектебі орналасып, оған 1936 жылы Шығыс Қазақстан ауылшаруашылық мектебі қосылды. Осы мақсатта ғимаратқа үшінші қабат салынды.

[[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында бұрынғы қыздар гимназиясының қабырғасында №3593 эвакуациялық госпиталь орналасты.

1950 жылы 15 желтоқсанда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысымен Семейде малдәрігерлік институт ұйымдастырылып, оның орны ретінде бұрынғы қыздар гимназиясының ғимараты таңдалды. Институттың ашылуы 1952 жылы 1 қыркүйекте болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://semeytany.kz/13976/abyroyly-kyzmetke-layykty-kurmet|title=Абыройлы қызметке – лайықты құрмет|publisher=«Семей таңы» газеті|date=2022-10-23|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt;. Бұл жерде институт 1986 жылдың желтоқсан айына дейін жұмыс істеді, сол кезде қатты өрт болып, оның салдары күні бүгінге дейін жойылмай, ғимарат қирай бастады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://abaiaqparat.kz/2022/06/17/semejdegi-zooveterinarlyq-institwty-ghimaratynyng-taghdyry-qalaj-sheshiledi/|title=Семейдегі зооветеринарлық институты ғимаратының тағдыры қалай шешіледі|publisher=Abai Aqparat|date=2022-06-17|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt;.

1995 жылы Семей жоғары оқу орындарының бірігуі нәтижесінде – малдәрігерлік институт, технологиялық институт (1963 жылы құрылған) және педагогикалық университет (1934 жылы құрылған) – [[Шәкәрім университеті|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті]] құрылды. Бірігу Қазақстан Республикасы Кеңесінің 1995 жылғы 13 қарашадағы қаулысы негізінде жүзеге асты&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shakarim.edu.kz/pages/index?pathway=universitet&amp;slug=istoriya-universiteta|title=Университет тарихы|publisher=Шәкәрім университеті|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt;.

== Қызметі ==
Семей малдәрігерлік институтының міндеті жоғары білікті мал шаруашылығы мамандарын дайындау болды. Институтта екі факультет болды - зоотехникалық және ветеринария; Институттың алғашқы қабылдауы 300 студентті құрады. Оларды оқыту үшін сол кезде заманауи құрал-жабдықтармен жабдықталған тоғыз кафедра ұйымдастырылды. Уақыт өте келе он мыңға жуық ғылыми және көркем әдебиетті қамтитын кітапхана құрылды.

Институттың қалыптасуына Алматы, Қазан, Омбы, Воронеж, Ленинград зоотехникалы-малдәрігерлік университеттерінен келген көптеген оқытушылар атсалысты. Солардың ішінде Семей малдәрігерлік институтының тұңғыш ректоры – 1975 жылы биология ғылымының докторы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01007135859|title=Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора биологических наук|publisher=Российская государственная библиотека|date=2020-12-05|accessdate=2024-10-30}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; атанған Ө.Т.Ташмұхаметов&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://skolib.kz/tashm-hametov-mir-li/?lang=kk|title=Ташмұхаметов Өмірәлі|publisher=Сәбит Мұқанов атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапхана|accessdate=2024-10-30}}&lt;/ref&gt; (1914-1992) болды.

1968 жылы жоғарғы оқу орнында ірі мал шаруашылығы, қой шаруашылығы, микробиология және вирусология, патофизиология, ішкі жұқпалы емес аурулар, гистология, цитология және эмбриология кафедралары жанынан аспирантура ашылды. Ірі мал шаруашылығы бөлімінде малдың ет-сүт өнімділігін және өнімді жылқы шаруашылығын арттыру жұмыстары жүргізілді. Республика шаруашылықтарында малдың үмітті тұқымдарын өсіретін институттың тәжірибелік базасы болған алты асыл тұқымды жылқы фермасы құрылды.

Семей малдәрігерлік институтының түлектері арасында атақты ғалымдар мен мемлекет қайраткерлері болды; олардың көпшілігі Шығыс Қазақстан облысындағы елді мекендердің Құрметті азаматы атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның бұрынғы жоғарғы оқу орындары]]</text>
      <sha1>gvxnparftm047p2gawputvoy2719qbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зейнеп Ахметова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>749127</id>
    <revision>
      <id>3612975</id>
      <parentid>3405794</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <origin>3612975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="5doek1ecgwuo472mlynkq6k90chhsjz" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
{{Жазушы|Есімі=Зейнеп Ахметова|Туған күні=18.1.1945|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=Қазақ|Шығармалардың тілі=Қазақша}}

'''Зейнеп Ахметова''' ([[18 қаңтар]] [[1945 жыл]]) — белгілі жазушы, қоғам қайраткері және қазақтың ұлттық дәстүрлерін насихаттаушы. Ол даңқты қолбасшы әрі халық батыры [[Бауыржан Момышұлы|Бауыржан Момышұлының]] келіні, жазушы [[Бақытжан Момышұлы|Бақытжан Момышұлының]] әйелі. Зейнеп Ахметова қазақ мәдениетінің дәстүрлерін, отбасылық құндылықтарын және қыз-келіншектердің тәрбиесін сақтау мен дамыту жолында үлкен еңбек сіңірген.

== Шығармашылығы ==

[[Зейнеп Ахметова &quot;Бабалар аманаты&quot; атты кітабында қазақ халқының салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, ұлттық тәрбиесі мен ұрпақ сабақтастығы насихатталған. ]]
Зейнеп Ахметова өзінің «Шуақты күндер» атты кітабында Бауыржан Момышұлының соғыстан кейінгі өмірі туралы естеліктерімен бөліседі. Бұл еңбек қазақ әдебиетінде маңызды орын алады және ұлттық құндылықтарды дәріптеуге бағытталған​​​​.

Сонымен қатар, ол қазіргі заманғы қазақ тойларында дәстүрлерден ауытқып жатқан кейбір әдеттерді сынап, қоғамға тәрбиелік мәні бар маңызды ойлар айтады. Мысалы, келінді төрге отырғызу, беташарда ұлттық киімнің орнына заманауи жалаңаш көйлектер кию сияқты әрекеттердің ұлттық мәдениетке жат екенін атап өтеді​​​​.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://aqtobegazeti.kz/?p=69208 Еңбектері]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]</text>
      <sha1>5doek1ecgwuo472mlynkq6k90chhsjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612976</id>
      <parentid>3612975</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Байуыржан Момышұлының келіні|Байуыржан Момышұлының келіні]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3612976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="p4evlxkb87tarkuj27shs7p4p7xi3gz" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
{{Жазушы|Есімі=Зейнеп Ахметова|Туған күні=18.1.1945|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=Қазақ|Шығармалардың тілі=Қазақша}}

'''Зейнеп Ахметова''' ([[18 қаңтар]] [[1945 жыл]]) — белгілі жазушы, қоғам қайраткері және қазақтың ұлттық дәстүрлерін насихаттаушы. Ол даңқты қолбасшы әрі халық батыры [[Бауыржан Момышұлы|Бауыржан Момышұлының]] келіні, жазушы [[Бақытжан Момышұлы|Бақытжан Момышұлының]] әйелі. Зейнеп Ахметова қазақ мәдениетінің дәстүрлерін, отбасылық құндылықтарын және қыз-келіншектердің тәрбиесін сақтау мен дамыту жолында үлкен еңбек сіңірген.

== Шығармашылығы ==

[[Зейнеп Ахметова &quot;Бабалар аманаты&quot; атты кітабында қазақ халқының салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, ұлттық тәрбиесі мен ұрпақ сабақтастығы насихатталған. ]]
Зейнеп Ахметова өзінің «Шуақты күндер» атты кітабында Бауыржан Момышұлының соғыстан кейінгі өмірі туралы естеліктерімен бөліседі. Бұл еңбек қазақ әдебиетінде маңызды орын алады және ұлттық құндылықтарды дәріптеуге бағытталған​​​​.

Сонымен қатар, ол қазіргі заманғы қазақ тойларында дәстүрлерден ауытқып жатқан кейбір әдеттерді сынап, қоғамға тәрбиелік мәні бар маңызды ойлар айтады. Мысалы, келінді төрге отырғызу, беташарда ұлттық киімнің орнына заманауи жалаңаш көйлектер кию сияқты әрекеттердің ұлттық мәдениетке жат екенін атап өтеді​​​​.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://aqtobegazeti.kz/?p=69208 Еңбектері]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Байуыржан Момышұлының келіні]]</text>
      <sha1>p4evlxkb87tarkuj27shs7p4p7xi3gz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612977</id>
      <parentid>3612976</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қызғалдақ 1986</username>
        <id>180324</id>
      </contributor>
      <origin>3612977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="6qashcr0g0c5klk2pnqug7m9f6d0w1t" xml:space="preserve">== Бөлім тақырыбы ==
== Бөлім тақырыбы ==
{{Жазушы|Есімі=Зейнеп Ахметова|Туған күні=18.1.1945|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=Қазақ|Шығармалардың тілі=Қазақша}}

'''Зейнеп Ахметова''' ([[18 қаңтар]] [[1945 жыл]]) — белгілі жазушы, қоғам қайраткері және қазақтың ұлттық дәстүрлерін насихаттаушы. Ол даңқты қолбасшы әрі халық батыры [[Бауыржан Момышұлы|Бауыржан Момышұлының]] келіні, жазушы [[Бақытжан Момышұлы|Бақытжан Момышұлының]] әйелі. Зейнеп Ахметова қазақ мәдениетінің дәстүрлерін, отбасылық құндылықтарын және қыз-келіншектердің тәрбиесін сақтау мен дамыту жолында үлкен еңбек сіңірген.

== Шығармашылығы ==

[[Күретамыр шығармасы отбасы тәрбиесі, бала өсіру, әдет-ғұрып пен ұлттық құндылықтарға арналған шығарма.]]

[[Зейнеп Ахметова &quot;Бабалар аманаты&quot; атты кітабында қазақ халқының салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, ұлттық тәрбиесі мен ұрпақ сабақтастығы насихатталған. ]]
Зейнеп Ахметова өзінің «Шуақты күндер» атты кітабында Бауыржан Момышұлының соғыстан кейінгі өмірі туралы естеліктерімен бөліседі. Бұл еңбек қазақ әдебиетінде маңызды орын алады және ұлттық құндылықтарды дәріптеуге бағытталған​​​​.

Сонымен қатар, ол қазіргі заманғы қазақ тойларында дәстүрлерден ауытқып жатқан кейбір әдеттерді сынап, қоғамға тәрбиелік мәні бар маңызды ойлар айтады. Мысалы, келінді төрге отырғызу, беташарда ұлттық киімнің орнына заманауи жалаңаш көйлектер кию сияқты әрекеттердің ұлттық мәдениетке жат екенін атап өтеді​​​​.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://aqtobegazeti.kz/?p=69208 Еңбектері]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Байуыржан Момышұлының келіні]]</text>
      <sha1>6qashcr0g0c5klk2pnqug7m9f6d0w1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613018</id>
      <parentid>3612977</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] ([[User talk:Қызғалдақ 1986|т]]) өңдемелерінен [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3405794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="juo3exx798ebqk6lixqotkpkty35vrn" xml:space="preserve">{{Жазушы|Есімі=Зейнеп Ахметова|Туған күні=18.1.1945|Азаматтығы={{KAZ}}|Ұлты=Қазақ|Шығармалардың тілі=Қазақша}}

'''Зейнеп Ахметова''' ([[18 қаңтар]] [[1945 жыл]]) — белгілі жазушы, қоғам қайраткері және қазақтың ұлттық дәстүрлерін насихаттаушы. Ол даңқты қолбасшы әрі халық батыры [[Бауыржан Момышұлы|Бауыржан Момышұлының]] келіні, жазушы [[Бақытжан Момышұлы|Бақытжан Момышұлының]] әйелі. Зейнеп Ахметова қазақ мәдениетінің дәстүрлерін, отбасылық құндылықтарын және қыз-келіншектердің тәрбиесін сақтау мен дамыту жолында үлкен еңбек сіңірген.

== Шығармашылығы ==
Зейнеп Ахметова өзінің «Шуақты күндер» атты кітабында Бауыржан Момышұлының соғыстан кейінгі өмірі туралы естеліктерімен бөліседі. Бұл еңбек қазақ әдебиетінде маңызды орын алады және ұлттық құндылықтарды дәріптеуге бағытталған​​​​.

Сонымен қатар, ол қазіргі заманғы қазақ тойларында дәстүрлерден ауытқып жатқан кейбір әдеттерді сынап, қоғамға тәрбиелік мәні бар маңызды ойлар айтады. Мысалы, келінді төрге отырғызу, беташарда ұлттық киімнің орнына заманауи жалаңаш көйлектер кию сияқты әрекеттердің ұлттық мәдениетке жат екенін атап өтеді​​​​.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://aqtobegazeti.kz/?p=69208 Еңбектері]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]</text>
      <sha1>juo3exx798ebqk6lixqotkpkty35vrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қадырберді қорымы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>749810</id>
    <revision>
      <id>3613034</id>
      <parentid>3612947</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3582168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="k5r6cj02lhaos2fujipm4u4niukydug" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Қадырберді қорымы''' — XIX ғ.,(тарихи-архитектуралық) Сенек ауылынан шығысқа қарай 87 шақырым жерде орналасқан. «Қазқайтажаңғырту» институты экспедициясы (1989 ж.) зерттеген. Қорымда кесене және 3 сағанатам орналасқан. Мұнда Nº1 кесене оңтүстікке бағытталып, қорым ортасында орналасқан. Ескерткіш іргетассыз, онша биік емес. Екі сатылы төменгі қаланды үстіне орналасқан, бір бөлмелі. Жоспарда тікбұрышты күмбезді келген. Кесененің қабырғалары үш қабатты қаландымен салынған. Ішкі қабаттары тақта тастармен қапталған. Негізгі беткі бөлігі биіктетілгенімен, С қабырғаларының бұрыш ұштары биік болуымен ерекшеленеді. О беткі бөлігі және жазықтықтары ритмикалы ұшатас және  күрекшелермен бедерленген. Жоспарда келемдері: 4,22×3,24 м, биіктігі 3,6м, материалы — құмтас . Ал Nº1 сағанатам қорымның орталық бөлігінде орналасқан. Оңтүстікке бағыттала салынған. Жоспарда тікбұрышты мемориалды қоршаудан іргетассыз 2 сатылы төменгі қаландыдан салынған. Қабырғалары үш қабатты конструкцияны құрайды. Шойтастан қаланған қаландылар, бет қабаты кесілген жалпақ тастардан тұрады. Жалпақ тастар арнайы ұқыпты айдаумен қаланған. Сағанатам ішіндегі қойтастан тұрып, параллелепипед пішінінде келген. Материалы — әкті құмтас, жоспардағы көлемдері: 4,68×3,41м, биіктігі 2,35 м. Төменгі қаландылары эрозияға ұшыраған. Nº3 сағанатам алдыңғы Nº2 сағанатаммен аналогиялық жағдайда, бір сатылы төменгі қаландыдан құралады. Жоспардағы көлемдері: 4,28×2,89м, биіктігі 1,82 м. Фриздегі жазуына қарағанда сағанатам 1865 жылы салынған. Жел эрозиясына байланысты сағанатамның төменгі  бөлігі отырып қалған. О бөлігінде полихромды бояумен бедерленген жазба сақталған. Nº4 сағанатам көлемдері 4,56×3,57 м, биіктігі 2,15м. Есік қуысы П тәрізді жиектелген. Ескерткіштің бұрыштары үш, төрт бұрышталған шаршы текшедегі бағандар қимасымен сипатталады. Материалы — құмтас.&lt;ref&gt;Маңғыстау МТМҚ ММ 2009 ж. мұрағат материалдары.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>k5r6cj02lhaos2fujipm4u4niukydug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болат Ілиясұлы Ғабитов-Жансүгіров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>752841</id>
    <revision>
      <id>3613237</id>
      <parentid>3594327</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3613237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6380" sha1="rc4yqz8pf9909mj44q557ryugxw0y5f" xml:space="preserve">
'''Болат Ілиясұлы Ғабитов-Жансүгіров''' ([[16 қараша]] [[1937 жыл|1937]], Алматы – 20 сәуір 2004, [[Алматы]]) — кеңестік қазақ кинематография қайраткері, [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақ КСР телерадио жөніндегі мемлекеттік комитеттің]] бас редакторы, Қазақ КСР кинометографтар одағының бірінші хатшысы (1981-1984), Қазақ КСР кино жөніндегі мемлекеттік комитеттің бас редакторы (1984-1987), деректі фильмдердің режиссері.

== Өмірбаяны ==
1937 жылы туған. Қазақтың көрнекті, қаламгері [[Ілияс Жансүгіров|Ілияс Жансүгіровтың]] төртінші әйелі [[Татарлар|татар қызы]] [[Фатима Ғабитова|Фатима Ғабитовадан]] туған ұлы. 1937 жылы әкесі Ілияс қуғындалғанда, анасы Фатима Ілиястың жақын досы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезовпен]] бас қосып, Мұхтар бала нәресте Болатты асырап алды. Орта жүздің [[Наймандар|Найман]] тайпасы, [[Матай (ру бірлестігі)|Матай руынан]] шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|title=Архивированная копия|accessdate=2019-11-28|archivedate=2021-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125174844/https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

1958 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] геология-география факультетін бітірген. Мұнда геолог-мұнайшы мамандығын алып шықты, бірақ мамандығы бойынша жұмыс істемей, сол жылы [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақ КСР Жазушылар Одағының]] бағыттауы бойынша [[Мәскеу|Мәскеудегі]] М.Горький атындағы әдебиет институтына түсті. 

1963 жылдан бастап [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақ КСР телерадио жөніндегі мемлекеттік комитетінде]] жұмыс істеді. Мұнда корреспонденттен бас редакторға дейін көтерілді. 

1970 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. 1974 жылы КСРО Кинематографистер одағына мүше болып қабылданды. Ал 1979 жылы КСРО кинематографиясының үздігі белгісімен марапатталды.

1981 жылы Қазақ КСР Кинематографистер одағының бірінші хатшысы болып сайланды.

1984-1987 жылдары Қазақ КСР кино жөніндегі мемлекеттік комитетінің бас редакторы.

Өмірінің соңғы жылдары [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т.Жүргенов атындағы мемлекеттік театр және кино институтында]] жастардың тәжірибесін жеткізді.

== Шығармашылығы ==
&quot;Мәскеудегі қазақ өнері апталығы&quot; (1967), &quot;Жеңіске дейін бес белес&quot; (1971), &quot;Сыр-Саун&quot; (1972), &quot;Жол&quot; (1973), &quot;Мәңгілік сыйлау&quot; (1974), &quot;Саған жүрек пен ән&quot;, &quot;Нәзік және ерке көл&quot; (екеуі де 1975), &quot;Ленин гвардиясының рядовойы&quot;, &quot;Құрманғазы&quot;, &quot;Кеңес елінің балалары&quot;, &quot;Бақ кімге қалады?&quot; (барлығы 1976), &quot;Шерани&quot;, &quot;Жолдың есінде қаламыз&quot; (екеуі де 1977), &quot;Жарнама&quot; (1979, Бүкілодақтық телевизиялық фестиваль сыйлығы) деректі фильмдерінің режиссері мен сценарисі. 

== Марапаттары ==
[[Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі|&quot;Ерен еңбегі үшін&quot;]] медалімен (1970), &quot;КСРО кинематографиясының үздігі&quot; белгісімен (1979), Эстония КСР Жоғарғы Кеңесінің &quot;халықтар достығы ісіне қосқан зор үлесі үшін&quot; грамотасымен (1980) марапатталған.

== Әдебиет ==
* Ғабитов, Болат Ілиясұлы / / Кино: энциклопедиялық сөздік / ч. ред.С. И. Юткевич. - М.: Кеңес энциклопедиясы, 1987.- 640 Б.

== Сілтеме ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстандағы телевизия]]
[[Санат:КСРО кинематографтары одағы мүшелері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары]]
[[Санат:Горький атындағы Әдебиет институты түлектері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:2004 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:1937 жылы туғандар]]
[[Санат:16 қарашада туғандар]]
[[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]]</text>
      <sha1>rc4yqz8pf9909mj44q557ryugxw0y5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613238</id>
      <parentid>3613237</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3613238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6389" sha1="n5kyyq9hwo411xowgio7n2bjpx2yoib" xml:space="preserve">
'''Болат Ілиясұлы Ғабитов-Жансүгіров''' ([[16 қараша]] [[1937 жыл|1937]], Алматы – 20 сәуір 2004, [[Алматы]]) — кеңестік қазақ кинематография қайраткері, [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақ КСР телерадио жөніндегі мемлекеттік комитеттің]] бас редакторы, Қазақ КСР кинометографтар одағының бірінші хатшысы (1981-1984), Қазақ КСР кино жөніндегі мемлекеттік комитеттің бас редакторы (1984-1987), деректі фильмдердің режиссері.

== Өмірбаяны ==
1937 жылы туған. Қазақтың көрнекті, қаламгері [[Ілияс Жансүгіров|Ілияс Жансүгіровтың]] төртінші әйелі [[Татарлар|татар қызы]] [[Фатима Ғабитова|Фатима Ғабитовадан]] туған ұлы. 1937 жылы әкесі Ілияс қуғындалғанда, анасы Фатима Ілиястың жақын досы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезовпен]] бас қосып, Мұхтар бала нәресте Болатты асырап алды. Орта жүздің [[Наймандар|Найман]] тайпасы, [[Матай (ру бірлестігі)|Матай руынан]] шыққан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|title=Архивированная копия|accessdate=2019-11-28|archivedate=2021-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125174844/https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

1958 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] геология-география факультетін бітірген. Мұнда геолог-мұнайшы мамандығын алып шықты, бірақ мамандығы бойынша жұмыс істемей, сол жылы [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақ КСР Жазушылар Одағының]] бағыттауы бойынша [[Мәскеу|Мәскеудегі]] М.Горький атындағы әдебиет институтына түсті. 

1963 жылдан бастап [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақ КСР телерадио жөніндегі мемлекеттік комитетінде]] жұмыс істеді. Мұнда корреспонденттен бас редакторға дейін көтерілді. 

1970 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. 1974 жылы КСРО Кинематографистер одағына мүше болып қабылданды. Ал 1979 жылы КСРО кинематографиясының үздігі белгісімен марапатталды.

1981 жылы Қазақ КСР Кинематографистер одағының бірінші хатшысы болып сайланды.

1984-1987 жылдары Қазақ КСР кино жөніндегі мемлекеттік комитетінің бас редакторы.

Өмірінің соңғы жылдары [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т.Жүргенов атындағы мемлекеттік театр және кино институтында]] жастардың тәжірибесін жеткізді.

== Шығармашылығы ==
&quot;Мәскеудегі қазақ өнері апталығы&quot; (1967), &quot;Жеңіске дейін бес белес&quot; (1971), &quot;Сыр-Саун&quot; (1972), &quot;Жол&quot; (1973), &quot;Мәңгілік сыйлау&quot; (1974), &quot;Саған жүрек пен ән&quot;, &quot;Нәзік және ерке көл&quot; (екеуі де 1975), &quot;Ленин гвардиясының рядовойы&quot;, &quot;Құрманғазы&quot;, &quot;Кеңес елінің балалары&quot;, &quot;Бақ кімге қалады?&quot; (барлығы 1976), &quot;Шерани&quot;, &quot;Жолдың есінде қаламыз&quot; (екеуі де 1977), &quot;Жарнама&quot; (1979, Бүкілодақтық телевизиялық фестиваль сыйлығы) деректі фильмдерінің режиссері мен сценарисі. 

== Марапаттары ==
[[Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі|&quot;Ерен еңбегі үшін&quot;]] медалімен (1970), &quot;КСРО кинематографиясының үздігі&quot; белгісімен (1979), Эстония КСР Жоғарғы Кеңесінің &quot;халықтар достығы ісіне қосқан зор үлесі үшін&quot; грамотасымен (1980) марапатталған.

== Әдебиет ==
* Ғабитов, Болат Ілиясұлы / / Кино: энциклопедиялық сөздік / ч. ред.С. И. Юткевич. - М.: Кеңес энциклопедиясы, 1987.- 640 Б.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстандағы телевизия]]
[[Санат:КСРО кинематографтары одағы мүшелері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары]]
[[Санат:Горький атындағы Әдебиет институты түлектері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:2004 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:1937 жылы туғандар]]
[[Санат:16 қарашада туғандар]]
[[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]]</text>
      <sha1>n5kyyq9hwo411xowgio7n2bjpx2yoib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3613142</id>
      <parentid>3612684</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3613142</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="fa0j4szv77yz2mu28nkas1zxzfnqjni" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 243891,
	&quot;pages&quot;: 667632,
	&quot;edits&quot;: 3609455,
	&quot;users&quot;: 178438,
	&quot;activeusers&quot;: 384,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8747
}</text>
      <sha1>fa0j4szv77yz2mu28nkas1zxzfnqjni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айбек Серікбайұлы Смадияров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773546</id>
    <revision>
      <id>3613166</id>
      <parentid>3551545</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T01:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3613166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10707" sha1="ilsa4uqs2ekq0j6is8iayugb8eabjg9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                = Айбек Серікбайұлы Смадияров
 | Суреті               = Айбек Смадияров (cropped).jpg
 | Атауы                = Смадияров, 2020 жыл

 | Титулы               = [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|Президент кеңесшісі]] — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Баспасөз хатшысы]]
 | Ту                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады      = 29 қаңтар 2026 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары              = ''президент көмекшісі — баспасөз хатшысы ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]]''
 | Ізбасары             = 

 | Титулы_2             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі
 | Ту_2                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_2    = 15 желтоқсан 2025
 | Басқаруын аяқтады_2  = 29 қаңтар 2026
 | Президент_2          = Қасым-Жомарт Тоқаев
 | Ізашары_2            = [[Абзал Нүкенұлы Нүкенов|Абзал Нүкенов]]
 | Ізбасары_2          = [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]]

 | Туған күні           = 7.7.1983
 | Туған жері           = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;ref name=&quot;informkz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/person/aibek-serikbaevich-smadiiarov-1765305020/#personalLife |title=Айбек Серикбаевич Смадияров |language=ru |work=inform.kz |accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Балалары             = 3

 | Білімі               = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
 | Марапаттары          = 
}}

'''Айбек Серікбайұлы Смадияров''' ([[7 шілде]] [[1983 жыл]], [[Шымкент]]) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2026 жылғы қаңтардан бергі [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|Президент кеңесшісі]] — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Баспасөз хатшысы]]. II сыныпты төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық дәрежесі бар.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot; /&gt;

== Ерте жылдары және білімі ==
Смадияров 1983 жылғы 7 шілдеде [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] туған.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=38521546 |title=Смадияров Айбек Серикбаевич (персональная справка) |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;

Ол 2004 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]ндегі «құжаттанушы және халықаралық саясат білгірі» мамандығына оқуын бітірді.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

Ол [[Түркия Сыртқы істер министрлігі|Түркия СІМ]] жас дипломаттар курстарын, Қазақстан СІМ құрылымдық бөлімшелер елшілері мен басшыларына арналған курстардан өткен.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

== Мансабы ==
Смадияров мансабын 2005 жылы «[[Қазақстандағы Қытай банкі]]» АҚ Әкімшілік департаментінің маманы ретінде бастады.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot; /&gt;

2006–2008 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрлігі]] (СІМ) Консулдық қызмет департаментінің маманы болды. Одан кейін, 2010 жылға дейін ол СІМ Еуропа департаментінің [[атташе]]сі және үшінші хатшысы болды.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot; /&gt;

2010 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстанның Мажарстандағы Елшілігі]]нің үшінші хатшысы еді. 2012 жылы ол [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] баспасөз қызметінің сарапшысы болды. Бұл қызметте ол 2013 жылға дейін болды.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot; /&gt;

Бұдан кейін 2014 жылға дейін Смадияров СІМ Сыртқы саяси сараптау мен болжамдау комитетінің бірінші хатшысы лауазымына ие болған. 2014–2018 жылдары ол [[Қазақстанның Вьетнамдағы Елшілігі]]нің екінші, кейін бірінші хатшысы еді.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot; /&gt;

2018—2025 жылдары Сыртқы істер министрлігінің баспасөз хатшысы және министрліктің ресми өкілі болды.

2018 жылдан 2019 жылға дейін ол — СІМ баспасөз қызметінің басшысы. Кейін 2023 жылға дейін ол СІМ Халықаралық ақпарат комитеті төрағасының орынбасары — баспасөз хатшысы болды.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot; /&gt;

2023–2025 жылдары ол — СІМ Коммуникациялар департаментінің директоры және ресми өкілі. 2025 жылғы 4 наурыздан 9 желтоқсанға дейін ол СІМ Халықаралық ақпарат комитетінің төрағасы — ресми өкілі қызметін атқарды.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot; /&gt;

2025 жылғы 15 желтоқсанда Смадияров [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі лауазымына тағайындалған болатын.&lt;ref name=&quot;nurkz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2336936-aibek-smadiiarov-prezidentting-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagaiyndaldy/ |title=Айбек Смадияров президенттің баспасөз хатшысы болып тағайындалды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=kaz.nur.kz |last=Асқарқызы |first=Эльмира |accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 29 қаңтарда таңертең&lt;ref name=&quot;azattiq&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/aibek-smadiyarov-prezidenttin-kenesshisi-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagaiyndaldy/33663516.html |title=Айбек Смадияров президенттің кеңесшісі – баспасөз хатшысы болып тағайындалды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Азаттық радиосы]] |accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібайды]] қызметінен босатып, оның орнына Смадияровты [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|Президент кеңесшісі]] — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Баспасөз хатшысы]] қылып тағайындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-serikbayuly-smadiyarov-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagayyndaldy--290569 |title=Мемлекет басшысының өкімімен Айбек Серікбайұлы Смадияров Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды, ол бұрынғы атқарған лауазымынан босатылды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;

== Өз өмірі ==
Смадияров үйленген, оның бір ұлы және екі қызы бар. Ол қазақша, орысша, ағылшынша және түрікше сөйлейді.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Смадияров, Айбек Серікбайұлы}}
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]
[[Санат:Қазақстан құжаттанушылары]]
[[Санат:Қазақстан президентінің кеңесшілері]]
[[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]]
[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]]</text>
      <sha1>ilsa4uqs2ekq0j6is8iayugb8eabjg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3613170</id>
      <parentid>3612782</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T03:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3613170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="760448" sha1="936o6lys8s44bgecup913t7uh11rwb3" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 83046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 114146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 271202]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 41818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 121636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 368526]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 35828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 78924]
|-
|4
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 129078]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 271957]
|-
|6
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 7410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 12766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 12766]
|-
|7
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 7727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 12603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 18507]
|-
|8
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 117506]
|-
|9
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 16014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83898]
|-
|10
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 6056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 15370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 107916]
|-
|11
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 5584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16958]
|-
|12
|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5543]
|-
|13
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50990]
|-
|14
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 86346]
|-
|15
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 4757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 8825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 30037]
|-
|16
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 25440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 112659]
|-
|17
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72819]
|-
|18
|[[Жәңгір мектебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 5268]
|-
|19
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 14995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27875]
|-
|20
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23191]
|-
|21
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 60278]
|-
|22
|[[Қазақ халық аңыздары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10463]
|-
|23
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 3937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 24795]
|-
|24
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64256]
|-
|25
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 3612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23178]
|-
|26
|[[Бірқазандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5266]
|-
|27
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17300]
|-
|28
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21154]
|-
|29
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20142]
|-
|30
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 3408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10711]
|-
|31
|[[Татьяна Николаевна Бурмистрова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4516]
|-
|32
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7432]
|-
|33
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 13447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 67246]
|-
|34
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 5033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15539]
|-
|35
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51022]
|-
|36
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 123561]
|-
|37
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 101393]
|-
|38
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24524]
|-
|39
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 3243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22488]
|-
|40
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23543]
|-
|41
|[[Жеңіс күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5105]
|-
|42
|[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 3126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 8117]
|-
|43
|[[Құралайдың салқыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 5084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 6838]
|-
|44
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29806]
|-
|45
|[[Партизандық соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3756]
|-
|46
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7662]
|-
|47
|[[Халифат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 2995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 5279]
|-
|48
|[[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4824]
|-
|49
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85830]
|-
|50
|[[Азаматтық іс жүргізу құқығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 3024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 4408]
|-
|51
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60780]
|-
|52
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 43086]
|-
|53
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 8648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 82310]
|-
|54
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 25018]
|-
|55
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33663]
|-
|56
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10333]
|-
|57
|[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 2593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4253]
|-
|58
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 39331]
|-
|59
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40660]
|-
|60
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6283]
|-
|61
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7851]
|-
|62
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27586]
|-
|63
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16678]
|-
|64
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7654]
|-
|65
|[[Құрбан айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 2709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 3313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 9718]
|-
|66
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7556]
|-
|67
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59929]
|-
|68
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40656]
|-
|69
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18593]
|-
|70
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 27462]
|-
|71
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15781]
|-
|72
|[[Нарықтық экономика қатынастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2922]
|-
|73
|[[Франсиско Франко]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2813]
|-
|74
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11608]
|-
|75
|[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9794]
|-
|76
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22924]
|-
|77
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77967]
|-
|78
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 30236]
|-
|79
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5734]
|-
|80
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26547]
|-
|81
|[[Етіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 3306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 9784]
|-
|82
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11221]
|-
|83
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 7961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30848]
|-
|84
|[[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2639]
|-
|85
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35680]
|-
|86
|[[Серік Қапшықбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2597]
|-
|87
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 9569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43503]
|-
|88
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 2373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17371]
|-
|89
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7810]
|-
|90
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 65419]
|-
|91
|[[Гамета]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 3163]
|-
|92
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40094]
|-
|93
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37137]
|-
|94
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5668]
|-
|95
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33317]
|-
|96
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16989]
|-
|97
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9656]
|-
|98
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41290]
|-
|99
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15932]
|-
|100
|[[Игельстром реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4562]
|-
|101
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59622]
|-
|102
|[[Азаматтық қоғам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6098]
|-
|103
|[[Вегетативтік көбею]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3309]
|-
|104
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49262]
|-
|105
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27931]
|-
|106
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63277]
|-
|107
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24294]
|-
|108
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46660]
|-
|109
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31413]
|-
|110
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 2172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21965]
|-
|111
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27884]
|-
|112
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9111]
|-
|113
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25336]
|-
|114
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8322]
|-
|115
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 21151]
|-
|116
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8231]
|-
|117
|[[Изосызықтар тәсілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2139]
|-
|118
|[[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2309]
|-
|119
|[[Ұлы жасақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 5194]
|-
|120
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28851]
|-
|121
|[[Ыңғайлас салалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 6855]
|-
|122
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10355]
|-
|123
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 4022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19774]
|-
|124
|[[Ауыл (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3562]
|-
|125
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28897]
|-
|126
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16480]
|-
|127
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 41015]
|-
|128
|[[Жасақ (Яса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 4032]
|-
|129
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9400]
|-
|130
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36882]
|-
|131
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12293]
|-
|132
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8638]
|-
|133
|[[Әмір Темір жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5045]
|-
|134
|[[Құрбандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 7388]
|-
|135
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 10198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 27804]
|-
|136
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 18276]
|-
|137
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28239]
|-
|138
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10303]
|-
|139
|[[Дүниежүзілік тұқым қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2239]
|-
|140
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55277]
|-
|141
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15706]
|-
|142
|[[Александр Сергеевич Пушкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6243]
|-
|143
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10195]
|-
|144
|[[Экологиялық пирамида ережесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 1932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 3116]
|-
|145
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30012]
|-
|146
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12626]
|-
|147
|[[Қабанбай (Үржар ауданы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1998]
|-
|148
|[[Ерте темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10135]
|-
|149
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36487]
|-
|150
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16207]
|-
|151
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11268]
|-
|152
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31674]
|-
|153
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30842]
|-
|154
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26335]
|-
|155
|[[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2746]
|-
|156
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40246]
|-
|157
|[[Кенжебай Мәденов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2161]
|-
|158
|[[Сәукеле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4383]
|-
|159
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16372]
|-
|160
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23876]
|-
|161
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3799]
|-
|162
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24900]
|-
|163
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12930]
|-
|164
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 56241]
|-
|165
|[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5170]
|-
|166
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35563]
|-
|167
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7919]
|-
|168
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25005]
|-
|169
|[[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1924]
|-
|170
|[[Бір корпусты сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1797]
|-
|171
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9968]
|-
|172
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54661]
|-
|173
|[[Ағартушылық дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2900]
|-
|174
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27262]
|-
|175
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 7256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 48958]
|-
|176
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6576]
|-
|177
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40892]
|-
|178
|[[Жүйке жасушалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7010]
|-
|179
|[[Александр Викторович Затаевич]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 1718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 3194]
|-
|180
|[[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2606]
|-
|181
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 40143]
|-
|182
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21676]
|-
|183
|[[Сарқылатын ресурстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3460]
|-
|184
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 1694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6791]
|-
|185
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20974]
|-
|186
|[[Қазақ тілі тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4717]
|-
|187
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36258]
|-
|188
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13474]
|-
|189
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28109]
|-
|190
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27091]
|-
|191
|[[Экологиялық мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2527]
|-
|192
|[[Демікпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 3451]
|-
|193
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10326]
|-
|194
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13704]
|-
|195
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4482]
|-
|196
|[[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2211]
|-
|197
|[[Сыбаға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 2960]
|-
|198
|[[Аманай мен Заманай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 3340]
|-
|199
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7772]
|-
|200
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25249]
|-
|201
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24710]
|-
|202
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20546]
|-
|203
|[[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1687]
|-
|204
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11788]
|-
|205
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37135]
|-
|206
|[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1709]
|-
|207
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26658]
|-
|208
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 26968]
|-
|209
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 9212]
|-
|210
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6606]
|-
|211
|[[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1960]
|-
|212
|[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5629]
|-
|213
|[[Орта білім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 2244]
|-
|214
|[[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1641]
|-
|215
|[[Қазақ солдаты (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4541]
|-
|216
|[[Қазақстанның кен ресурстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6422]
|-
|217
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 5191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30518]
|-
|218
|[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6339]
|-
|219
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 4946]
|-
|220
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12609]
|-
|221
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 6368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 32414]
|-
|222
|[[Ақсақ құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6399]
|-
|223
|[[Сәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5208]
|-
|224
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16184]
|-
|225
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36718]
|-
|226
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5144]
|-
|227
|[[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 2521]
|-
|228
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15979]
|-
|229
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 4282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23586]
|-
|230
|[[Өсімдіктер систематикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4072]
|-
|231
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 2225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5697]
|-
|232
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20498]
|-
|233
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 23067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57709]
|-
|234
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33261]
|-
|235
|[[Күкірт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 2066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7780]
|-
|236
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 8788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 66666]
|-
|237
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6840]
|-
|238
|[[Сүйектің құрылысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3434]
|-
|239
|[[Қазақстандағы туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5694]
|-
|240
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16257]
|-
|241
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8601]
|-
|242
|[[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4624]
|-
|243
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15380]
|-
|244
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4451]
|-
|245
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19930]
|-
|246
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35104]
|-
|247
|[[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1471]
|-
|248
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4846]
|-
|249
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6089]
|-
|250
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17842]
|-
|251
|[[Әскери форма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1537]
|-
|252
|[[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6442]
|-
|253
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24396]
|-
|254
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30134]
|-
|255
|[[Синтаксис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 1422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 2134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 7505]
|-
|256
|[[Жаһандық жылыну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 2959]
|-
|257
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 38452]
|-
|258
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26956]
|-
|259
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7529]
|-
|260
|[[Әбілқайыр хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4059]
|-
|261
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11216]
|-
|262
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13840]
|-
|263
|[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2977]
|-
|264
|[[Америка әсерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1751]
|-
|265
|[[Мақаншы ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3431]
|-
|266
|[[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2331]
|-
|267
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17835]
|-
|268
|[[Жоғары молекулалы қосылыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3591]
|-
|269
|[[Еңбек тәрбиесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 2123]
|-
|270
|[[Сперматозоид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 3771]
|-
|271
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30282]
|-
|272
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17050]
|-
|273
|[[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1535]
|-
|274
|[[Иван Васильевич Панфилов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2596]
|-
|275
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 6554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 31551]
|-
|276
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17634]
|-
|277
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10394]
|-
|278
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22063]
|-
|279
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11891]
|-
|280
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10058]
|-
|281
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7616]
|-
|282
|[[Қазақстан халқының бірлігі күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7575]
|-
|283
|[[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2404]
|-
|284
|[[Ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5354]
|-
|285
|[[Атмосфераның ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 2441]
|-
|286
|[[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2904]
|-
|287
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32411]
|-
|288
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58973]
|-
|289
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12721]
|-
|290
|[[Бәйтерек (мифология)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4708]
|-
|291
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23609]
|-
|292
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17609]
|-
|293
|[[Даладағы дабыл (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1392]
|-
|294
|[[Қабанбай (Жетісу облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1619]
|-
|295
|[[Әлеуметтік қақтығыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1901]
|-
|296
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18715]
|-
|297
|[[Салт етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4190]
|-
|298
|[[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1425]
|-
|299
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 5388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 64179]
|-
|300
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24420]
|-
|301
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15770]
|-
|302
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7788]
|-
|303
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24662]
|-
|304
|[[Наурыз-думан әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1898]
|-
|305
|[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3662]
|-
|306
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 33620]
|-
|307
|[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1650]
|-
|308
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32187]
|-
|309
|[[Мұңал рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4048]
|-
|310
|[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4744]
|-
|311
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7978]
|-
|312
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22620]
|-
|313
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26604]
|-
|314
|[[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4380]
|-
|315
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 19408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29570]
|-
|316
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12897]
|-
|317
|[[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 3486]
|-
|318
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 24041]
|-
|319
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32137]
|-
|320
|[[Оптика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2609]
|-
|321
|[[Жанар Хамитова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2260]
|-
|322
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29575]
|-
|323
|[[Магмалық тау жыныстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5312]
|-
|324
|[[Қазақстан археологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5197]
|-
|325
|[[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1444]
|-
|326
|[[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2468]
|-
|327
|[[Қазақстан қор биржасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1976]
|-
|328
|[[Жақып Ақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5154]
|-
|329
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14658]
|-
|330
|[[Географиялық ақпараттық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 8102]
|-
|331
|[[Атырау облысының климаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1603]
|-
|332
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7242]
|-
|333
|[[Бронх демікпесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 4129]
|-
|334
|[[Қазақ халқының дәстүрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 2063]
|-
|335
|[[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1791]
|-
|336
|[[Қазақ газеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1961]
|-
|337
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10652]
|-
|338
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 4516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25641]
|-
|339
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16748]
|-
|340
|[[Үйсін антропологиялық типі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1437]
|-
|341
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30578]
|-
|342
|[[Алаш автономиясының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4485]
|-
|343
|[[Балғабек Қыдырбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5683]
|-
|344
|[[Қонақжайлылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2184]
|-
|345
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4022]
|-
|346
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8012]
|-
|347
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19840]
|-
|348
|[[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2424]
|-
|349
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47500]
|-
|350
|[[Антропология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3251]
|-
|351
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15368]
|-
|352
|[[Ауырсынуды басатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2179]
|-
|353
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18388]
|-
|354
|[[Balapan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 3284]
|-
|355
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9965]
|-
|356
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 4867]
|-
|357
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9718]
|-
|358
|[[Салыстырмалы қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2094]
|-
|359
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21058]
|-
|360
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13887]
|-
|361
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11848]
|-
|362
|[[28 гвардияшы-панфиловшылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2168]
|-
|363
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1881]
|-
|364
|[[Қылмыстық процеске қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2281]
|-
|365
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4617]
|-
|366
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17954]
|-
|367
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 4138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20114]
|-
|368
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13991]
|-
|369
|[[Зәйтүн тұқымдасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1230]
|-
|370
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 5062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12480]
|-
|371
|[[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1584]
|-
|372
|[[:Санат:Қазақстан газ кен орындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1760]
|-
|373
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15431]
|-
|374
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15324]
|-
|375
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12147]
|-
|376
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 6223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41336]
|-
|377
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4081]
|-
|378
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16957]
|-
|379
|[[Шежіре-и Түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 2626]
|-
|380
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22384]
|-
|381
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23859]
|-
|382
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26746]
|-
|383
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16489]
|-
|384
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32611]
|-
|385
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13573]
|-
|386
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20311]
|-
|387
|[[Қазақ хандығы (телесериал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 4481]
|-
|388
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19950]
|-
|389
|[[Ілия Жақанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3953]
|-
|390
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12778]
|-
|391
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17193]
|-
|392
|[[Сексеуіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 5912]
|-
|393
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22953]
|-
|394
|[[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2080]
|-
|395
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15786]
|-
|396
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10699]
|-
|397
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18021]
|-
|398
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30931]
|-
|399
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4945]
|-
|400
|[[Аралас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4795]
|-
|401
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10382]
|-
|402
|[[Бурабай (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2880]
|-
|403
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18431]
|-
|404
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22077]
|-
|405
|[[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2714]
|-
|406
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7430]
|-
|407
|[[Мәдениеттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7365]
|-
|408
|[[Рай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 5730]
|-
|409
|[[Қазақстан экономикасының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3685]
|-
|410
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 17279]
|-
|411
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23690]
|-
|412
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19628]
|-
|413
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11775]
|-
|414
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 11215]
|-
|415
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18695]
|-
|416
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12858]
|-
|417
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14669]
|-
|418
|[[Жатыр миомасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3954]
|-
|419
|[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2652]
|-
|420
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13315]
|-
|421
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14634]
|-
|422
|[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8657]
|-
|423
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13806]
|-
|424
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28841]
|-
|425
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16812]
|-
|426
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9268]
|-
|427
|[[Талқылау:Сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1013]
|-
|428
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6664]
|-
|429
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32745]
|-
|430
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9659]
|-
|431
|[[Эмбрион]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 2604]
|-
|432
|[[Лифт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1181]
|-
|433
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 4395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22070]
|-
|434
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15897]
|-
|435
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7068]
|-
|436
|[[Антропологиялық типтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1076]
|-
|437
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10425]
|-
|438
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15766]
|-
|439
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15853]
|-
|440
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19493]
|-
|441
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 3772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29111]
|-
|442
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13514]
|-
|443
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27058]
|-
|444
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17207]
|-
|445
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20947]
|-
|446
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7291]
|-
|447
|[[Есімді сөз тіркестері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3909]
|-
|448
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40043]
|-
|449
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3131]
|-
|450
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1140]
|-
|451
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6487]
|-
|452
|[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1077]
|-
|453
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18075]
|-
|454
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8384]
|-
|455
|[[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2582]
|-
|456
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 4547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24363]
|-
|457
|[[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4265]
|-
|458
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26393]
|-
|459
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31335]
|-
|460
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 3722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16829]
|-
|461
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9248]
|-
|462
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12828]
|-
|463
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25376]
|-
|464
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21020]
|-
|465
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 10260]
|-
|466
|[[Экономикалық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1305]
|-
|467
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11180]
|-
|468
|[[Қылмыстық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4090]
|-
|469
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16435]
|-
|470
|[[Конор Макгрегор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1347]
|-
|471
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8955]
|-
|472
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17323]
|-
|473
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6544]
|-
|474
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21622]
|-
|475
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17588]
|-
|476
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16235]
|-
|477
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9985]
|-
|478
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6938]
|-
|479
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6078]
|-
|480
|[[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3451]
|-
|481
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20569]
|-
|482
|[[Нивелир]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1913]
|-
|483
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9399]
|-
|484
|[[Ресми стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 6026]
|-
|485
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12677]
|-
|486
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17405]
|-
|487
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19923]
|-
|488
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16446]
|-
|489
|[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3320]
|-
|490
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14021]
|-
|491
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16247]
|-
|492
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16993]
|-
|493
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16591]
|-
|494
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13213]
|-
|495
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13699]
|-
|496
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 4116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19167]
|-
|497
|[[Өздігінен тозаңдану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1113]
|-
|498
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3181]
|-
|499
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8921]
|-
|500
|[[Негізді тау жыныстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 907]
|-
|501
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 4551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28479]
|-
|502
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15913]
|-
|503
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18989]
|-
|504
|[[Жерлеу рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 3932]
|-
|505
|[[Жылқы өсіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1765]
|-
|506
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 5016]
|-
|507
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 7983]
|-
|508
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11356]
|-
|509
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1713]
|-
|510
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16015]
|-
|511
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10755]
|-
|512
|[[Ауа ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5592]
|-
|513
|[[Түр критерийлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1524]
|-
|514
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7421]
|-
|515
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8794]
|-
|516
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12669]
|-
|517
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4360]
|-
|518
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 15139]
|-
|519
|[[Фототранзистор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 904]
|-
|520
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31090]
|-
|521
|[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1251]
|-
|522
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19534]
|-
|523
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17763]
|-
|524
|[[Қаһарлы күндер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2220]
|-
|525
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12675]
|-
|526
|[[Ысмайыл Ғаспыралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1947]
|-
|527
|[[316-атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2038]
|-
|528
|[[Параллелепипед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 2956]
|-
|529
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12790]
|-
|530
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23187]
|-
|531
|[[Бақтыораз Бейсекбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3474]
|-
|532
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15448]
|-
|533
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17605]
|-
|534
|[[Хабарды жол-жөнекей ұстау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 839]
|-
|535
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20095]
|-
|536
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19659]
|-
|537
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9538]
|-
|538
|[[Ескертпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 909]
|-
|539
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24232]
|-
|540
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26013]
|-
|541
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5674]
|-
|542
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15740]
|-
|543
|[[Тыныс белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8138]
|-
|544
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25766]
|-
|545
|[[Гастрит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 3695]
|-
|546
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38301]
|-
|547
|[[Жалпақтал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1355]
|-
|548
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16186]
|-
|549
|[[Илон Маск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3894]
|-
|550
|[[25 мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1213]
|-
|551
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9062]
|-
|552
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7686]
|-
|553
|[[Невралгия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1632]
|-
|554
|[[Әбілхайыр ханның тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1190]
|-
|555
|[[Қатерлі ісік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6591]
|-
|556
|[[Столыпин реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6180]
|-
|557
|[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6392]
|-
|558
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15089]
|-
|559
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27560]
|-
|560
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12424]
|-
|561
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3753]
|-
|562
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11729]
|-
|563
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12236]
|-
|564
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13125]
|-
|565
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9736]
|-
|566
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5852]
|-
|567
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12353]
|-
|568
|[[Кіші Кордяга]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 793]
|-
|569
|[[Хантавирус инфекциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 786]
|-
|570
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11214]
|-
|571
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 21069]
|-
|572
|[[Назарбаев Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2756]
|-
|573
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6428]
|-
|574
|[[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 780]
|-
|575
|[[Әдеби жанрлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6646]
|-
|576
|[[Табиғи қорлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1538]
|-
|577
|[[Көсемше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 7408]
|-
|578
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12718]
|-
|579
|[[Сәукеле кигізу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1068]
|-
|580
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9087]
|-
|581
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12306]
|-
|582
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19088]
|-
|583
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11786]
|-
|584
|[[Петров мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3088]
|-
|585
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19060]
|-
|586
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11536]
|-
|587
|[[Джек Лондон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 2070]
|-
|588
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7490]
|-
|589
|[[Қазақстан Ғарыш Сапары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 1731]
|-
|590
|[[Нанотехнология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 4325]
|-
|591
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9081]
|-
|592
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18094]
|-
|593
|[[Айдау (Мұнай және газ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 933]
|-
|594
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 17323]
|-
|595
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4170]
|-
|596
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11865]
|-
|597
|[[Қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1689]
|-
|598
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12751]
|-
|599
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7649]
|-
|600
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 3489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 23400]
|-
|601
|[[Алтын белгі төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1209]
|-
|602
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3023]
|-
|603
|[[Көксағыз бақбағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 983]
|-
|604
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9426]
|-
|605
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7109]
|-
|606
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3549]
|-
|607
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9385]
|-
|608
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7280]
|-
|609
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11901]
|-
|610
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9063]
|-
|611
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17932]
|-
|612
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23539]
|-
|613
|[[Шек беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 3118]
|-
|614
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9450]
|-
|615
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15149]
|-
|616
|[[Майкл Джексон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 3842]
|-
|617
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16058]
|-
|618
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 3243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20441]
|-
|619
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25048]
|-
|620
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9700]
|-
|621
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14205]
|-
|622
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16684]
|-
|623
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7286]
|-
|624
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6351]
|-
|625
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6647]
|-
|626
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10170]
|-
|627
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2771]
|-
|628
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 21751]
|-
|629
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13229]
|-
|630
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8260]
|-
|631
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32688]
|-
|632
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6241]
|-
|633
|[[Түменбай Қуандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4507]
|-
|634
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9976]
|-
|635
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21625]
|-
|636
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10501]
|-
|637
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9553]
|-
|638
|[[Мезозой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 1103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 3655]
|-
|639
|[[Іле Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4315]
|-
|640
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11046]
|-
|641
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11744]
|-
|642
|[[Алаштану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 950]
|-
|643
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 7002]
|-
|644
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9364]
|-
|645
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4837]
|-
|646
|[[Бастың ауыруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 6606]
|-
|647
|[[Ленинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2942]
|-
|648
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20270]
|-
|649
|[[Білім инновациялық лицейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3534]
|-
|650
|[[Құрбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3177]
|-
|651
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5636]
|-
|652
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5531]
|-
|653
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7786]
|-
|654
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12355]
|-
|655
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12875]
|-
|656
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13502]
|-
|657
|[[Электр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 1987]
|-
|658
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11519]
|-
|659
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17430]
|-
|660
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11497]
|-
|661
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8535]
|-
|662
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10725]
|-
|663
|[[Сөздің қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 890]
|-
|664
|[[Популяция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 4249]
|-
|665
|[[Эйфель мұнарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 3475]
|-
|666
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5898]
|-
|667
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14447]
|-
|668
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12302]
|-
|669
|[[Абайдың философиялық көзқарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2712]
|-
|670
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22126]
|-
|671
|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3188]
|-
|672
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10022]
|-
|673
|[[Жай сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3015]
|-
|674
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12567]
|-
|675
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15040]
|-
|676
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19909]
|-
|677
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17291]
|-
|678
|[[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 805]
|-
|679
|[[Күй (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2600]
|-
|680
|[[Сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 3854]
|-
|681
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7674]
|-
|682
|[[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5590]
|-
|683
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9411]
|-
|684
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8302]
|-
|685
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8895]
|-
|686
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17788]
|-
|687
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17255]
|-
|688
|[[Жолжазба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 712]
|-
|689
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 15921]
|-
|690
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9159]
|-
|691
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13685]
|-
|692
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7324]
|-
|693
|[[Даңқ ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2089]
|-
|694
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3159]
|-
|695
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12217]
|-
|696
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11789]
|-
|697
|[[Аңыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 3569]
|-
|698
|[[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1296]
|-
|699
|[[Қосай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 2770]
|-
|700
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7757]
|-
|701
|[[Бабалар сөзі (жинақ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 3286]
|-
|702
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8448]
|-
|703
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3618]
|-
|704
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10802]
|-
|705
|[[Кірме сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5853]
|-
|706
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6975]
|-
|707
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 17875]
|-
|708
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9547]
|-
|709
|[[Сөздік қор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 3709]
|-
|710
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8141]
|-
|711
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8650]
|-
|712
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8445]
|-
|713
|[[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6228]
|-
|714
|[[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6067]
|-
|715
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11817]
|-
|716
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10729]
|-
|717
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 3822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19563]
|-
|718
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8500]
|-
|719
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 15499]
|-
|720
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6184]
|-
|721
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25310]
|-
|722
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11847]
|-
|723
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9991]
|-
|724
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11257]
|-
|725
|[[Серке газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3966]
|-
|726
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11588]
|-
|727
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 3068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18891]
|-
|728
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3763]
|-
|729
|[[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1708]
|-
|730
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 7358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22824]
|-
|731
|[[Гелиос]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 1084]
|-
|732
|[[Қой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 7317]
|-
|733
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 10951]
|-
|734
|[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6912]
|-
|735
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10620]
|-
|736
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14196]
|-
|737
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6643]
|-
|738
|[[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2612]
|-
|739
|[[Иштуан Қоңыр Мандоки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 982]
|-
|740
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7436]
|-
|741
|[[Құмкөл мұнай-газ кен орны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1520]
|-
|742
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3188]
|-
|743
|[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6495]
|-
|744
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15450]
|-
|745
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13870]
|-
|746
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20766]
|-
|747
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8226]
|-
|748
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5582]
|-
|749
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9703]
|-
|750
|[[Картоп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 2302]
|-
|751
|[[Орман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 4729]
|-
|752
|[[Жалаң сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2228]
|-
|753
|[[Шайтанкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2774]
|-
|754
|[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 3098]
|-
|755
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8712]
|-
|756
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9174]
|-
|757
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8207]
|-
|758
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24355]
|-
|759
|[[Галстук]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2618]
|-
|760
|[[Көпжылдық өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 706]
|-
|761
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2799]
|-
|762
|[[Көкбауыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 4163]
|-
|763
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7384]
|-
|764
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8107]
|-
|765
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9891]
|-
|766
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11780]
|-
|767
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10979]
|-
|768
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12471]
|-
|769
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5621]
|-
|770
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20565]
|-
|771
|[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3959]
|-
|772
|[[Деннис Тито]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 697]
|-
|773
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8295]
|-
|774
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11746]
|-
|775
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11098]
|-
|776
|[[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 709]
|-
|777
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10943]
|-
|778
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7886]
|-
|779
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15644]
|-
|780
|[[Үрмелі музыка аспаптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3440]
|-
|781
|[[Жайылма сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2994]
|-
|782
|[[Ким Серікбайұлы Серікбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 791]
|-
|783
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17230]
|-
|784
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5765]
|-
|785
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10703]
|-
|786
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11410]
|-
|787
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6042]
|-
|788
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 24758]
|-
|789
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7100]
|-
|790
|[[Әсет Болғанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1156]
|-
|791
|[[Ацетилсалицил қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2922]
|-
|792
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 3304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17676]
|-
|793
|[[Роман Васильевич Скляр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 1482]
|-
|794
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 13785]
|-
|795
|[[Лейкоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 3181]
|-
|796
|[[Заң Шығару Бастамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 801]
|-
|797
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12261]
|-
|798
|[[Жылқы (қазақ дәстүрі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 5961]
|-
|799
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 11006]
|-
|800
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 13712]
|-
|801
|[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6211]
|-
|802
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9708]
|-
|803
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4839]
|-
|804
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7039]
|-
|805
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12533]
|-
|806
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 3965]
|-
|807
|[[Алюминий]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 5512]
|-
|808
|[[Литосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 5804]
|-
|809
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14406]
|-
|810
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12835]
|-
|811
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8717]
|-
|812
|[[Желдірме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 827]
|-
|813
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8135]
|-
|814
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2062]
|-
|815
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13960]
|-
|816
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10847]
|-
|817
|[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 716]
|-
|818
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12828]
|-
|819
|[[Мұзды өлке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 1277]
|-
|820
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12516]
|-
|821
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15613]
|-
|822
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5615]
|-
|823
|[[Нүктелі үтір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 2099]
|-
|824
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8096]
|-
|825
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10063]
|-
|826
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 57]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17279]
|-
|827
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9771]
|-
|828
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25322]
|-
|829
|[[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5124]
|-
|830
|[[Сақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1941]
|-
|831
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9831]
|-
|832
|[[Қатысушы:Алмас Алимжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 607]
|-
|833
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22989]
|-
|834
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7586]
|-
|835
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7789]
|-
|836
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4872]
|-
|837
|[[Эмбриология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1151]
|-
|838
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10582]
|-
|839
|[[Компьютерлік қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2988]
|-
|840
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12063]
|-
|841
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7415]
|-
|842
|[[Оксидтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 6938]
|-
|843
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11917]
|-
|844
|[[Лексикалық мағына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1831]
|-
|845
|[[Әбділда Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6272]
|-
|846
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11565]
|-
|847
|[[Мәлік Ғабдуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12576]
|-
|848
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2697]
|-
|849
|[[Нуклеин қышқылдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5414]
|-
|850
|[[Бүйрекүсті безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 3520]
|-
|851
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14347]
|-
|852
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7859]
|-
|853
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9426]
|-
|854
|[[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1162]
|-
|855
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11784]
|-
|856
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12587]
|-
|857
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7946]
|-
|858
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7674]
|-
|859
|[[Әскери қызмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3414]
|-
|860
|[[Барыс ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2760]
|-
|861
|[[Толеранттық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 2848]
|-
|862
|[[Шешендік өнер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 6830]
|-
|863
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6820]
|-
|864
|[[Эрнест Хемингуэй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 3996]
|-
|865
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7031]
|-
|866
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18258]
|-
|867
|[[Астана Опера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4811]
|-
|868
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15655]
|-
|869
|[[Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1010]
|-
|870
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7981]
|-
|871
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6644]
|-
|872
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17013]
|-
|873
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8200]
|-
|874
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 6249]
|-
|875
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10945]
|-
|876
|[[Қазақстанның автомобиль жолдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1725]
|-
|877
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1800]
|-
|878
|[[Бақбақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4371]
|-
|879
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10747]
|-
|880
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16110]
|-
|881
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20033]
|-
|882
|[[Жалмауыз кемпір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 1602]
|-
|883
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6885]
|-
|884
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12493]
|-
|885
|[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4410]
|-
|886
|[[Тіршілік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2523]
|-
|887
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3308]
|-
|888
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13703]
|-
|889
|[[Аусыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 2295]
|-
|890
|[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3750]
|-
|891
|[[Жүзу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 2916]
|-
|892
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7340]
|-
|893
|[[Айқындауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 5890]
|-
|894
|[[Түрік руна жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4749]
|-
|895
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5788]
|-
|896
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7302]
|-
|897
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6712]
|-
|898
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6349]
|-
|899
|[[Адамаралық қарым-қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3886]
|-
|900
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12452]
|-
|901
|[[Көшбасшылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4189]
|-
|902
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6979]
|-
|903
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12504]
|-
|904
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9492]
|-
|905
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9458]
|-
|906
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10353]
|-
|907
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8092]
|-
|908
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7689]
|-
|909
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 4748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6577]
|-
|910
|[[Астана қаласының бас мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6568]
|-
|911
|[[Плацента]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 1547]
|-
|912
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12271]
|-
|913
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4736]
|-
|914
|[[Ғұндар өркениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1940]
|-
|915
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8589]
|-
|916
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13535]
|-
|917
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8397]
|-
|918
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9995]
|-
|919
|[[Термометр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 3613]
|-
|920
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14460]
|-
|921
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12861]
|-
|922
|[[Жекешелендіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 1918]
|-
|923
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8981]
|-
|924
|[[Аналитикалық тәсіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 4132]
|-
|925
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16095]
|-
|926
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10451]
|-
|927
|[[Конституциялық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3934]
|-
|928
|[[Халиди Құрбанғали]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1662]
|-
|929
|[[Василий Васильевич Радлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2569]
|-
|930
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5515]
|-
|931
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 8016]
|-
|932
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13764]
|-
|933
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9869]
|-
|934
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11785]
|-
|935
|[[Ғылыми әдіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 3577]
|-
|936
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13128]
|-
|937
|[[Таласбек Әсемқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3350]
|-
|938
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14646]
|-
|939
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7159]
|-
|940
|[[Атығай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4031]
|-
|941
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16663]
|-
|942
|[[Уикипедия:Санаттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3489]
|-
|943
|[[Мұражай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5763]
|-
|944
|[[Заңды өкіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 841]
|-
|945
|[[Жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9506]
|-
|946
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6973]
|-
|947
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14672]
|-
|948
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4580]
|-
|949
|[[Тырысқақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 3640]
|-
|950
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3763]
|-
|951
|[[Әдет-ғұрыптар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2250]
|-
|952
|[[Абай лирикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2800]
|-
|953
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9385]
|-
|954
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12595]
|-
|955
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 2045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6765]
|-
|956
|[[Теңіз машығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 514]
|-
|957
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4320]
|-
|958
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9011]
|-
|959
|[[Дәстүрлі билер соты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 1287]
|-
|960
|[[Химиялық реакциялардың типтері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2348]
|-
|961
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16022]
|-
|962
|[[Нұрлы көш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 2265]
|-
|963
|[[Жаңа білім беру жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5455]
|-
|964
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8286]
|-
|965
|[[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1047]
|-
|966
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 3769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 18726]
|-
|967
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2515]
|-
|968
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12756]
|-
|969
|[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9444]
|-
|970
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7579]
|-
|971
|[[Флеш-жад]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 868]
|-
|972
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6831]
|-
|973
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 30226]
|-
|974
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6596]
|-
|975
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14696]
|-
|976
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5713]
|-
|977
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10680]
|-
|978
|[[Күш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 5124]
|-
|979
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9317]
|-
|980
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 12988]
|-
|981
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6462]
|-
|982
|[[Ішкі қызмет жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1153]
|-
|983
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16751]
|-
|984
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13542]
|-
|985
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6481]
|-
|986
|[[Түрксіб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 8239]
|-
|987
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4731]
|-
|988
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 10208]
|-
|989
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11013]
|-
|990
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13191]
|-
|991
|[[Тұрлаулы мүшелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2474]
|-
|992
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5989]
|-
|993
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8365]
|-
|994
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13016]
|-
|995
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9388]
|-
|996
|[[Ортағасыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 4407]
|-
|997
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7352]
|-
|998
|[[Сабақты етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2217]
|-
|999
|[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6033]
|-
|1000
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4662]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>936o6lys8s44bgecup913t7uh11rwb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776256</id>
    <revision>
      <id>3613181</id>
      <parentid>3612819</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Дирижерлер|Дирижерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9172" sha1="0xabp3sr40p8e1p65h08unzy9rwrfpu" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова
 |Атауы                = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 1.5.1936
 |Туған жері         = [[Мәскеу]], [[КСРО]] 
 |Қайтыс болған күні   = 20.03.2018
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Ташкент|Ташкентте}}, [[Өзбекстан]] 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{USSR}} 
 |Мамандықтары         = [[дирижер]], скрипкашы, музыка мұғалімі
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = [[скрипка]]
 |Жанрлары             = [[классикалық музыка]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр]]
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = {{Хамза атындағы Өзбек КСР мемлекеттік сыйлығы}} {{КСРО халық әртісі}} {{Халықтар Достығы ордені}} {{Мехнат шухрати ордені}}
 |Сайты                = 
}}
'''Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова''' ({{lang-uz|Dilbar Gʻulomovna Abdurahmonova}}, [[1 мамыр]] [[1936]] ж., [[Мәскеу]] – [[20 наурыз]] [[2018]] ж., [[Ташкент]]) — КСРО халық әртісі, Әлішер Науаи атындағы Мемлекеттік академиялық Үлкен опера және балет театрының бас дирижёрі болған. [[Өзбекстанның]] алғашқы кәсіби әйел дирижёрі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://riamediabank.ru/media/2570508.html?ysclid=mmm4yrzueb592483364|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Ділбар Әбдірахманова 1936 жылы 1 мамырда [[Мәскеу|Мәскеуде]] ата-анасы Гулям Әбдірахманов пен Зухра Файзиева оқыған П.И. Чайковский атындағы Мәскеу консерваториясының жанындағы өзбек опера студиясында дүниеге келді. Дилбардың ата-анасы опера театрындағы жұмыстарын жалғастырды. Қыз әкесімен бірге әр қойылым мен репетицияға барып, оркестрдің шұңқырының жанында сағаттап тұратын. Скрипкашы-концертмейстер [[Виктор Криворучко]] Ділбардың құлшынысын байқап, оның музыкалық талантын бағалағаннан кейін, оны скрипкадан сабақ беретін Глиер мектебіне апарып, қызды өз сыныбына жазды. Осылайша, болашақ халық әртісі музыкалық білім ала бастады және алғашқы ұстазының адалдығы мен өзінің еңбекқорлығының арқасында жалпы білім беретін мектепті де, музыка мектебін де бітірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://darakchi.uz/ru/46500?ysclid=mmm8g33l4s56904410|title=Ушла из жизни первая в Узбекистана женщина-дирижер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

Оның оркестрді дирижерлеудегі алғашқы тәжірибесі музыка мектебінің соңғы курстарында болды. 1955 жылы Дилбар Абдурахманова консерваторияға түсіп, екі кафедрада оқыды: Дирижëр [[Мухтар Ашрафи]] сыныбында опера және симфониялық дирижëрлік және Борис Титель сыныбында [[скрипка]] бойынша

1957 жылы үшінші курс студенті ретінде Ділбар Әбдірахманова Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың оркестрінде скрипкада ойнай бастады. Сол жылы ол дирижерлік дебютін жасады, сол кезде Мухтар Ашрафи оған үлкен гала-концертте балет нөмірлерінің бірін дирижерлеуді сеніп тапсырды.
Сол жылы ол жас дирижерлерге арналған іріктеу кезеңінде жеңіске жетіп, Мәскеуде өткен VI Дүниежүзілік жастар мен студенттер фестивалінде бірінші дәрежелі диплом алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020?ysclid=mmm897njhm934494802|title=Поэтесса дирижерской палочки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
Тәуелсіз жұмысының алғашқы онжылдығында Ділбар балетке ерекше қызығушылық танытты. Ол қазіргі репертуардағы «Аида», «Травиата», «Пальяччи» және басқа да операларға дирижерлік еткенімен, хореографияға берік көңіл бөлді. Ол өз театрындағы барлық балет қойылымдарын дирижерлік етіп қана қоймай, [[Душанбе|Душанбеге]] шақырылып, «Аққу көлі» мен «Жизель» қойылымдарына қатысып, труппаның көптеген гастрольдік сапарларына қатысты. Жас дирижердің ең маңызды жұмыстарының қатарында театр өміріндегі маңызды оқиғалар «Спартак», «Анна Каренина» және «Кармен сюитасы» қойылымдары болды. Ал 1974 жылы Ділбар Әбдірахманова труппадағы әріптестерінің тобымен бірге А.Ф. Козловскийдің «Тановар» балетін қойғаны үшін Өзбек КСР-нің Хамза атындағы беделді Мемлекеттік сыйлығына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/abdurakhmanova.html?ysclid=mmm4y18x1b733907303|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

1975 жылы Мухтар Ашрафи өз шәкіртіне Өзбек опера және балет театрының бас дирижері және көркемдік жетекшісі деген жауапты лауазымды тапсырды. Ділбар Әбдірахманова үмітті ақтайды. Әрбір жаңа жұмысында ол шығармашылық жетілу мен байыпты көркемдік көзқарастың артуын көрсетеді. Ол соңғы жылдары ол ірі операларға көбірек бет бұрды. А. Петровтың «Петр Ұлы», М. Ашрафи мен С.Василенконың «Қарлы боран», Гуноның «Фауст» және С.Прокофьевтің «Отты періште» операларын қоюы елеулі жетістіктері. Ол 1978 жылы КСРО халық әртісі атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://nuz.uz/2018/03/20/tashkent-proschaetsya-s-pervoy-na-vostoke-zhenschinoy-dirizherom/|title=Ташкент прощается с первой на Востоке женщиной-дирижёром|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
*Өзбек КСР халық әртісі (1969)
*Хамза атындағы Өзбек КСР Мемлекеттік сыйлығы (1973)
*КСРО халық әртісі (1977)
*Халықтар достығы ордені (1986)
*Мехнат Шухрати ордені (2001, Өзбекстан)
*Федокорона құрметі ордені (2012, Өзбекстан)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Өзбек КСР халық әртістері]]
[[Санат:Мәскеуде туғандар]]
[[Санат:Өзбекстан дирижерлері]]
[[Санат:Дирижерлер]]</text>
      <sha1>0xabp3sr40p8e1p65h08unzy9rwrfpu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613185</id>
      <parentid>3613181</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <origin>3613185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9440" sha1="a0iiehtqqf7cdrjg2q6l6oprdse3td8" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова
 |Атауы                = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 1.5.1936
 |Туған жері         = [[Мәскеу]], [[КСРО]] 
 |Қайтыс болған күні   = 20.03.2018
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Ташкент|Ташкентте}}, [[Өзбекстан]] 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{USSR}} 
 |Мамандықтары         = [[дирижер]], скрипкашы, музыка мұғалімі
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = [[скрипка]]
 |Жанрлары             = [[классикалық музыка]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр]]
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = {{Хамза атындағы Өзбек КСР мемлекеттік сыйлығы}} {{КСРО халық әртісі}} {{Халықтар Достығы ордені}} {{Мехнат шухрати ордені}}
 |Сайты                = 
}}
'''Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова''' ({{lang-uz|Dilbar Gʻulomovna Abdurahmonova}}, [[1 мамыр]] [[1936]] ж., [[Мәскеу]] – [[20 наурыз]] [[2018]] ж., [[Ташкент]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] халық әртісі, [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы Мемлекеттік академиялық Үлкен опера және балет театрының]] бас дирижёрі болған. [[Өзбекстан]] мемлекетінің алғашқы кәсіби әйел дирижёрі болып саналады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://riamediabank.ru/media/2570508.html?ysclid=mmm4yrzueb592483364|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Ділбар Әбдірахманова 1936 жылы 1 мамырда [[Мәскеу|Мәскеуде]] ата-анасы [[Гулям Әбдірахманов]] пен [[Зухра Файзиева]] оқыған П.И. Чайковский атындағы [[Мәскеу]] консерваториясының жанындағы өзбек опера студиясында дүниеге келді. Ділбардың ата-анасы опера театрындағы жұмыстарын жалғастырды. Қыз әкесімен бірге опера театрындағы әр қойылым мен репетицияға барып, оркестр шұңқырының (оркестровая яма) жанында сағаттап тұратын. Скрипкашы-концертмейстер [[Виктор Криворучко]] Ділбардың құлшынысын байқап, оның музыкалық талантын бағалағаннан кейін, оны скрипкадан сабақ беретін Глиер мектебіне апарып, қызды өз сыныбына жазды. Осылайша, болашақ халық әртісі музыкалық білім ала бастады және алғашқы ұстазының адалдығы мен өзінің еңбекқорлығының арқасында жалпы білім беретін мектепті де, музыка мектебін де бітірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://darakchi.uz/ru/46500?ysclid=mmm8g33l4s56904410|title=Ушла из жизни первая в Узбекистана женщина-дирижер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

Оның оркестрді дирижерлеудегі алғашқы тәжірибесі музыка мектебінің соңғы курстарында болды. 1955 жылы Дилбар Абдурахманова консерваторияға түсіп, екі кафедрада оқыды: Дирижëр [[Мухтар Ашрафи]] сыныбында опера және симфониялық дирижëрлік және Борис Титель сыныбында [[скрипка]] бойынша

1957 жылы үшінші курс студенті ретінде Ділбар Әбдірахманова Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың оркестрінде скрипкада ойнай бастады. Сол жылы ол дирижерлік дебютін жасады, сол кезде Мухтар Ашрафи оған үлкен гала-концертте балет нөмірлерінің бірін дирижерлеуді сеніп тапсырды.
Сол жылы ол жас дирижерлерге арналған іріктеу кезеңінде жеңіске жетіп, Мәскеуде өткен VI Дүниежүзілік жастар мен студенттер фестивалінде бірінші дәрежелі диплом алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020?ysclid=mmm897njhm934494802|title=Поэтесса дирижерской палочки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
Тәуелсіз жұмысының алғашқы онжылдығында Ділбар балетке ерекше қызығушылық танытты. Ол қазіргі репертуардағы «Аида», «Травиата», «Пальяччи» және басқа да операларға дирижерлік еткенімен, хореографияға берік көңіл бөлді. Ол өз театрындағы барлық балет қойылымдарын дирижерлік етіп қана қоймай, [[Душанбе|Душанбеге]] шақырылып, «Аққу көлі» мен «Жизель» қойылымдарына қатысып, труппаның көптеген гастрольдік сапарларына қатысты. Жас дирижердің ең маңызды жұмыстарының қатарында театр өміріндегі маңызды оқиғалар «Спартак», «Анна Каренина» және «Кармен сюитасы» қойылымдары болды. Ал 1974 жылы Ділбар Әбдірахманова труппадағы әріптестерінің тобымен бірге А.Ф. Козловскийдің «Тановар» балетін қойғаны үшін Өзбек КСР-нің Хамза атындағы беделді Мемлекеттік сыйлығына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/abdurakhmanova.html?ysclid=mmm4y18x1b733907303|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

1975 жылы Мухтар Ашрафи өз шәкіртіне Өзбек опера және балет театрының бас дирижері және көркемдік жетекшісі деген жауапты лауазымды тапсырды. Ділбар Әбдірахманова үмітті ақтайды. Әрбір жаңа жұмысында ол шығармашылық жетілу мен байыпты көркемдік көзқарастың артуын көрсетеді. Ол соңғы жылдары ол ірі операларға көбірек бет бұрды. А. Петровтың «Петр Ұлы», М. Ашрафи мен С.Василенконың «Қарлы боран», Гуноның «Фауст» және С.Прокофьевтің «Отты періште» операларын қоюы елеулі жетістіктері. Ол 1978 жылы КСРО халық әртісі атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://nuz.uz/2018/03/20/tashkent-proschaetsya-s-pervoy-na-vostoke-zhenschinoy-dirizherom/|title=Ташкент прощается с первой на Востоке женщиной-дирижёром|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
*Өзбек КСР халық әртісі (1969)
*Хамза атындағы Өзбек КСР Мемлекеттік сыйлығы (1973)
*КСРО халық әртісі (1977)
*Халықтар достығы ордені (1986)
*Мехнат Шухрати ордені (2001, Өзбекстан)
*Федокорона құрметі ордені (2012, Өзбекстан)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Өзбек КСР халық әртістері]]
[[Санат:Мәскеуде туғандар]]
[[Санат:Өзбекстан дирижерлері]]
[[Санат:Дирижерлер]]</text>
      <sha1>a0iiehtqqf7cdrjg2q6l6oprdse3td8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613186</id>
      <parentid>3613185</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <origin>3613186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9588" sha1="87utvxb1t0y4dkul1v5mq84xltirchp" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова
 |Атауы                = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 1.5.1936
 |Туған жері         = [[Мәскеу]], [[КСРО]] 
 |Қайтыс болған күні   = 20.03.2018
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Ташкент|Ташкентте}}, [[Өзбекстан]] 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{USSR}} 
 |Мамандықтары         = [[дирижер]], скрипкашы, музыка мұғалімі
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = [[скрипка]]
 |Жанрлары             = [[классикалық музыка]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр]]
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = {{Хамза атындағы Өзбек КСР мемлекеттік сыйлығы}} {{КСРО халық әртісі}} {{Халықтар Достығы ордені}} {{Мехнат шухрати ордені}}
 |Сайты                = 
}}
'''Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова''' ({{lang-uz|Dilbar Gʻulomovna Abdurahmonova}}, [[1 мамыр]] [[1936]] ж., [[Мәскеу]] – [[20 наурыз]] [[2018]] ж., [[Ташкент]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] халық әртісі, [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы Мемлекеттік академиялық Үлкен опера және балет театрының]] бас дирижёрі болған. [[Өзбекстан]] мемлекетінің алғашқы кәсіби әйел дирижёрі болып саналады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://riamediabank.ru/media/2570508.html?ysclid=mmm4yrzueb592483364|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Ділбар Әбдірахманова 1936 жылы 1 мамырда [[Мәскеу|Мәскеуде]] музыкалық отбасында ата-анасы опера әншілері [[Гулям Әбдірахманов]] пен [[Зухра Файзиева]] оқыған П.И. Чайковский атындағы [[Мәскеу]] консерваториясының жанындағы өзбек опера студиясында дүниеге келді. Ділбардың ата-анасы опера театрындағы жұмыстарын жалғастырды. Қыз әкесімен бірге опера театрындағы әр қойылым мен репетицияға барып, оркестр шұңқырының (оркестровая яма) жанында сағаттап тұратын. Скрипкашы-концертмейстер [[Виктор Криворучко]] Ділбардың құлшынысын байқап, оның музыкалық талантын бағалағаннан кейін, оны скрипкадан сабақ беретін [[Ташкент|Ташкенттегі]] Р. Глиэр атындағы музыкалық мектебіне апарып, қызды өз сыныбына жазды. Осылайша, болашақ халық әртісі музыкалық білім ала бастады және алғашқы ұстазының адалдығы мен өзінің еңбекқорлығының арқасында жалпы білім беретін мектепті де, музыка мектебін де бітірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://darakchi.uz/ru/46500?ysclid=mmm8g33l4s56904410|title=Ушла из жизни первая в Узбекистана женщина-дирижер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

Оның оркестрді дирижерлеудегі алғашқы тәжірибесі музыка мектебінің соңғы курстарында болды. 1955 жылы Дилбар Абдурахманова консерваторияға түсіп, екі кафедрада оқыды: Дирижëр [[Мухтар Ашрафи]] сыныбында опера және симфониялық дирижëрлік және Борис Титель сыныбында [[скрипка]] бойынша

1957 жылы үшінші курс студенті ретінде Ділбар Әбдірахманова Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың оркестрінде скрипкада ойнай бастады. Сол жылы ол дирижерлік дебютін жасады, сол кезде Мухтар Ашрафи оған үлкен гала-концертте балет нөмірлерінің бірін дирижерлеуді сеніп тапсырды.
Сол жылы ол жас дирижерлерге арналған іріктеу кезеңінде жеңіске жетіп, Мәскеуде өткен VI Дүниежүзілік жастар мен студенттер фестивалінде бірінші дәрежелі диплом алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020?ysclid=mmm897njhm934494802|title=Поэтесса дирижерской палочки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
Тәуелсіз жұмысының алғашқы онжылдығында Ділбар балетке ерекше қызығушылық танытты. Ол қазіргі репертуардағы «Аида», «Травиата», «Пальяччи» және басқа да операларға дирижерлік еткенімен, хореографияға берік көңіл бөлді. Ол өз театрындағы барлық балет қойылымдарын дирижерлік етіп қана қоймай, [[Душанбе|Душанбеге]] шақырылып, «Аққу көлі» мен «Жизель» қойылымдарына қатысып, труппаның көптеген гастрольдік сапарларына қатысты. Жас дирижердің ең маңызды жұмыстарының қатарында театр өміріндегі маңызды оқиғалар «Спартак», «Анна Каренина» және «Кармен сюитасы» қойылымдары болды. Ал 1974 жылы Ділбар Әбдірахманова труппадағы әріптестерінің тобымен бірге А.Ф. Козловскийдің «Тановар» балетін қойғаны үшін Өзбек КСР-нің Хамза атындағы беделді Мемлекеттік сыйлығына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/abdurakhmanova.html?ysclid=mmm4y18x1b733907303|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

1975 жылы Мухтар Ашрафи өз шәкіртіне Өзбек опера және балет театрының бас дирижері және көркемдік жетекшісі деген жауапты лауазымды тапсырды. Ділбар Әбдірахманова үмітті ақтайды. Әрбір жаңа жұмысында ол шығармашылық жетілу мен байыпты көркемдік көзқарастың артуын көрсетеді. Ол соңғы жылдары ол ірі операларға көбірек бет бұрды. А. Петровтың «Петр Ұлы», М. Ашрафи мен С.Василенконың «Қарлы боран», Гуноның «Фауст» және С.Прокофьевтің «Отты періште» операларын қоюы елеулі жетістіктері. Ол 1978 жылы КСРО халық әртісі атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://nuz.uz/2018/03/20/tashkent-proschaetsya-s-pervoy-na-vostoke-zhenschinoy-dirizherom/|title=Ташкент прощается с первой на Востоке женщиной-дирижёром|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
*Өзбек КСР халық әртісі (1969)
*Хамза атындағы Өзбек КСР Мемлекеттік сыйлығы (1973)
*КСРО халық әртісі (1977)
*Халықтар достығы ордені (1986)
*Мехнат Шухрати ордені (2001, Өзбекстан)
*Федокорона құрметі ордені (2012, Өзбекстан)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Өзбек КСР халық әртістері]]
[[Санат:Мәскеуде туғандар]]
[[Санат:Өзбекстан дирижерлері]]
[[Санат:Дирижерлер]]</text>
      <sha1>87utvxb1t0y4dkul1v5mq84xltirchp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613195</id>
      <parentid>3613186</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3613195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9617" sha1="s8t2cuv0iiqi9k7k9206v9xauhecuhk" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова
 |Атауы                = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = {{lang-uz|Dilbar Gʻulomovna Abdurahmonova}}
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 1.5.1936
 |Туған жері         = [[Мәскеу]], [[КСРО]] 
 |Қайтыс болған күні   = 20.03.2018
 |Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Ташкент|Ташкентте}}, [[Өзбекстан]] 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{USSR}} 
 |Мамандықтары         = [[дирижер]], скрипкашы, оқытушы
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = [[скрипка]]
 |Жанрлары             = [[классикалық музыка]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр]]
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = {{Хамза атындағы Өзбек КСР мемлекеттік сыйлығы}} {{КСРО халық әртісі}} {{Халықтар Достығы ордені}} {{Мехнат шухрати ордені}}
 |Сайты                = 
}}
'''Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова''' ({{lang-uz|Dilbar Gʻulomovna Abdurahmonova}}, [[1 мамыр]] [[1936]] ж., [[Мәскеу]] – [[20 наурыз]] [[2018]] ж., [[Ташкент]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] халық әртісі, [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы Мемлекеттік академиялық Үлкен опера және балет театрының]] бас дирижёрі болған. [[Өзбекстан]] мемлекетінің алғашқы кәсіби әйел дирижёрі болып саналады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://riamediabank.ru/media/2570508.html?ysclid=mmm4yrzueb592483364|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Ділбар Әбдірахманова 1936 жылы 1 мамырда [[Мәскеу|Мәскеуде]] музыкалық отбасында ата-анасы опера әншілері [[Гулям Әбдірахманов]] пен [[Зухра Файзиева]] оқыған П.И. Чайковский атындағы [[Мәскеу]] консерваториясының жанындағы өзбек опера студиясында дүниеге келді. Ділбардың ата-анасы опера театрындағы жұмыстарын жалғастырды. Қыз әкесімен бірге опера театрындағы әр қойылым мен репетицияға барып, оркестр шұңқырының (оркестровая яма) жанында сағаттап тұратын. Скрипкашы-концертмейстер [[Виктор Криворучко]] Ділбардың құлшынысын байқап, оның музыкалық талантын бағалағаннан кейін, оны скрипкадан сабақ беретін [[Ташкент|Ташкенттегі]] Р. Глиэр атындағы музыкалық мектебіне апарып, қызды өз сыныбына жазды. Осылайша, болашақ халық әртісі музыкалық білім ала бастады және алғашқы ұстазының адалдығы мен өзінің еңбекқорлығының арқасында жалпы білім беретін мектепті де, музыка мектебін де бітірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://darakchi.uz/ru/46500?ysclid=mmm8g33l4s56904410|title=Ушла из жизни первая в Узбекистана женщина-дирижер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

Оның оркестрді дирижерлеудегі алғашқы тәжірибесі музыка мектебінің соңғы курстарында болды. 1955 жылы Дилбар Абдурахманова консерваторияға түсіп, екі кафедрада оқыды: Дирижëр [[Мухтар Ашрафи]] сыныбында опера және симфониялық дирижëрлік және Борис Титель сыныбында [[скрипка]] бойынша

1957 жылы үшінші курс студенті ретінде Ділбар Әбдірахманова Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың оркестрінде скрипкада ойнай бастады. Сол жылы ол дирижерлік дебютін жасады, сол кезде Мухтар Ашрафи оған үлкен гала-концертте балет нөмірлерінің бірін дирижерлеуді сеніп тапсырды.
Сол жылы ол жас дирижерлерге арналған іріктеу кезеңінде жеңіске жетіп, Мәскеуде өткен VI Дүниежүзілік жастар мен студенттер фестивалінде бірінші дәрежелі диплом алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020?ysclid=mmm897njhm934494802|title=Поэтесса дирижерской палочки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Шығармашылығы ==
Тәуелсіз жұмысының алғашқы онжылдығында Ділбар балетке ерекше қызығушылық танытты. Ол қазіргі репертуардағы «Аида», «Травиата», «Пальяччи» және басқа да операларға дирижерлік еткенімен, хореографияға берік көңіл бөлді. Ол өз театрындағы барлық балет қойылымдарын дирижерлік етіп қана қоймай, [[Душанбе|Душанбеге]] шақырылып, «Аққу көлі» мен «Жизель» қойылымдарына қатысып, труппаның көптеген гастрольдік сапарларына қатысты. Жас дирижердің ең маңызды жұмыстарының қатарында театр өміріндегі маңызды оқиғалар «Спартак», «Анна Каренина» және «Кармен сюитасы» қойылымдары болды. Ал 1974 жылы Ділбар Әбдірахманова труппадағы әріптестерінің тобымен бірге А.Ф. Козловскийдің «Тановар» балетін қойғаны үшін Өзбек КСР-нің Хамза атындағы беделді Мемлекеттік сыйлығына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/abdurakhmanova.html?ysclid=mmm4y18x1b733907303|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

1975 жылы Мухтар Ашрафи өз шәкіртіне Өзбек опера және балет театрының бас дирижері және көркемдік жетекшісі деген жауапты лауазымды тапсырды. Ділбар Әбдірахманова үмітті ақтайды. Әрбір жаңа жұмысында ол шығармашылық жетілу мен байыпты көркемдік көзқарастың артуын көрсетеді. Ол соңғы жылдары ол ірі операларға көбірек бет бұрды. А. Петровтың «Петр Ұлы», М. Ашрафи мен С.Василенконың «Қарлы боран», Гуноның «Фауст» және С.Прокофьевтің «Отты періште» операларын қоюы елеулі жетістіктері. Ол 1978 жылы КСРО халық әртісі атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://nuz.uz/2018/03/20/tashkent-proschaetsya-s-pervoy-na-vostoke-zhenschinoy-dirizherom/|title=Ташкент прощается с первой на Востоке женщиной-дирижёром|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
*Өзбек КСР халық әртісі (1969)
*Хамза атындағы Өзбек КСР Мемлекеттік сыйлығы (1973)
*КСРО халық әртісі (1977)
*Халықтар достығы ордені (1986)
*Мехнат Шухрати ордені (2001, Өзбекстан)
*Федокорона құрметі ордені (2012, Өзбекстан)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Өзбек КСР халық әртістері]]
[[Санат:Мәскеуде туғандар]]
[[Санат:Өзбекстан дирижерлері]]
[[Санат:Дирижерлер]]</text>
      <sha1>s8t2cuv0iiqi9k7k9206v9xauhecuhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйел дирижёрлер (тізім)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777758</id>
    <revision>
      <id>3613233</id>
      <parentid>3612057</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3613233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111992" sha1="lqm2c9rnnh3xmsgfokdf5t9cxnbm1iz" xml:space="preserve">{{cleanup}}
[[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]]
'''Әйел дирижёрлер''' — музыка тарихындағы ұзақ уақыт бойы ер адамдар басым болған кәсіби саланың өкілдері. Дирижёрліктің алғашқы элементтері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер опералық, симфониялық, камералық, хор, әскери, үрмелі, эстрадалық және халық аспаптары оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы маусым айындағы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. 

'''А'''

* '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерландт текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі маэстро [[Карл Мук]] сыныбының бірегей шәкірті. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №9 симфониясын дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы Нью-Йоркте әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Antonia Brico &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; American Female Conductor &amp; Musician &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында П.Чайковскийдің «Аққу көлі» балетімен дебют өткізді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна (Семëновна) Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған.  2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Rakitina &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alena Hron &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор Илья Александрович Мусинның сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап Хабаровсктағы өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Без фальши &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. Гштаадта дирижëр Неэме Ярви академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bio —  ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёры және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа]]&lt;nowiki/&gt;» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер]]&lt;nowiki/&gt;» туындыларына дирижëрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&amp;pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ә'''

* '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]&lt;nowiki/&gt;» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин», «Щелкунчик» опера-балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ ұлттық операларды «Қыз Жібек», «Абай», «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]&lt;nowiki/&gt;» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Б'''

* '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын Марëк Пияровский сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI)  оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бақыт ЖұмағалиқызыТұяқбаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда Пётр Чайковскийдің 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі  П.И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''В'''
* '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. Гиннестің рекордтар кітабына енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр және көркемдік жетекші. 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне астероид (9737) Dudarova есімі берілді және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейіндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар Израиль Гусман мен Маргарита Саморукова ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Симфонический оркестр&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;Концертный центр &quot;Череповец&quot;|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёры қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы мен Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, Беларусьтің Халық әртісі Александр Михайлович Анисимовтың қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Витезслава Капралова &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo &amp; decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Allen &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; composer / arranger - concert band Noten &amp; Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған Фульвио Фульгонио. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер Луиджи Кампольетти анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «Қызыл жұлдыз» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Г'''

* [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

* Галина Михайловна Кривошапко (1916–2013) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше) АҚШ, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор (1903–1998) [[Англия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Глория Исабель Рамос Триано (1964) [[Испания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DIRIGENTIN &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Голнуш Халеги (1941–2021) [[Иран]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Гүлдана Жеңісқызы Баритова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Грете Педерсен (1960) Норвегия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Artist-Portrait &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
*


'''Д'''

* Даяна Айдаровна Гофман (1991) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дильбар Гулямовна Абдурахманова (1936-2018) КСРО, [[Өзбекстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* ДжоАнн Фаллетта (1954) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джулия Джонс (1961) [[Ұлыбритания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дениола Кураджа ([[Албания]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=deniolakuraja.com &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Далия Атлас (1933) Израиль, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Далия Андреевна Стасевская (Украина, Финляндия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джухи Бансал ([[Үндістан]], [[Гонконг]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дана Муриева (2000) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дана Муриева &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джессика Коттис (1979) [[Аустралия]], Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=HOME &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джипсс Рут (1921–1999) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джаннат Музаффаровна Хусейнзода (*2006) [[Тәжікстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дебра Чеверино (1976) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Деляна Лазарова (Болгария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дора Христова (Болгария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дина Ардақ (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Е'''

* Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина (1914–2004) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Еп Вин Си (1960) [[Қытай]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Елена Евстратенко (майор) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Елизавета Сергеевна Корнеева (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ë'''

* Ëко Мацуо (1953) [[Жапония]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ж'''

* Жанна (Шевалье) Эврар (1893–1984) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жизель Бен-Дор (1955) [[Уругвай]], Израиль, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жоанидия Нуньес Содре (1903–1975) [[Бразилия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жюльетт Надя Буланже (1887–1979) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жуану Карнейру (Португалия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Carneiro &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''З'''

* Зои Зениоди (1976) [[Грекия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Захия-Дихия Зиуани (1978) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&amp;id=558:zahia-ziouani&amp;catid=92|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зарифа Ахмедовна Абдуллаева (1952) [[Дағыстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – она во мне… &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зарифа Адиба ([[Ауғанстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зиада Нагиевна Накибаева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''И'''

* Ирис Маргарет Элси Лемар (1902–1997) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Инма Шара (1972) Испания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Инджи Ëздиль ([[Түркия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ингрид Табита Боргхильд Берглунд (1989) Норвегия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Иман Аль-Джунайди ([[Мысыр]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exclusive &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; NileFM &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Иман Эль-Генеди (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=أول قائدة أوركسترا في مصر لـ&quot;العين الإخبارية&quot;: أنا صعيدية أحلم بالعالمية|url=https://al-ain.com/article/iman-egypt-conductor-orchestra|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Й'''

* Йоана Мальвиц (1986) [[Германия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Йозефина Аманн Вайнлих (1848–1887) [[Аустрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''К'''

* Камилла Александровна Кольчинская (1937–2016) КСРО, Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Камелия Хоанг (Фам Ча Ми) Вьетнам, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катарина Морин (1994) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катарина Винкор (1995) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Wincor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Клер Жибо (1945) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Карина Канеллакис (1981) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kristiina Poska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катрине Виннес (Норвегия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NMH &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Каталин Кишш (Венгрия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&amp;q=Caroline+B.+Nichols&amp;pg=PT326&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=Caroline%20B.%20Nichols&amp;f=false|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Куми Нариман Вадиа (Үндістан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words &amp; Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Л'''

* Ламар Элиас ([[Палестина]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Летиция Труве (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия Амадио (1964) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Любовь Носова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиса Ксантопулу (1968) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''М'''

* Марин Олсоп (1956) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мари-Жанна Сереро (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Александровна Романова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Макраки (Греция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Эклунд (1973) Россия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Реммерт (1853–1941) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday &amp; Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мун-ëн Хо (1960) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мишель Рейкерс (майор) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мойца Лавренчич ([[Словения]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марлен Урбай (Куба) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Н'''

* Нил Вендитти (Түркия, Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Ракич ([[Сербия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nia Imani Franklin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&amp;lang=ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Натали Штуцман (1965) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нисан Ак (Түркия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nisan Ak &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нежат Амири ([[Иран]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Назанин Агахани (1980) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нварт Андреасян (Армения, Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нодока Окисава (Жапония) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''О'''

* Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Власова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Кротик (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''П'''

* Полина Лебедева (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Паниз Фарьюсефи (Иран) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Р'''

* [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Розмари Йорганджи (Албания) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Росила Самир (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рут Райнхардт (Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''С'''

* Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sarah Caldwell &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Pioneer, Conductor, Producer &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Струнгару (Румыния) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Стефани Роудс Рассел (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сперанца Скаппуччи (Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сьюзен Хейг (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сайра Сиверсон (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сая Жұмашева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 


'''Т'''

* Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tianyi Lu &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''У'''

* Ульяна Созанская (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ф'''

* Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Х'''

* Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ц'''

* Цзяцзин Лай (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ч'''

* Чжэн Сяоин (1929) Қытай &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чаовэнь Тин (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Челси Галло (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ш'''

* Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шогуфа Сафи (Ауғанстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шайма Хусейн (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ы'''

* Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Э'''

* Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет А. Бейкер (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Этель Легинска (1886–1970) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethel Leginska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эсин Айдингоз (1993) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Esin Aydingoz &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Энн Ланди (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элиза Вегас (Вьетнам) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisa Vegas &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Статистика ==
''2026 жылдың мамыр айына дейін мақалада  әйел дирижëрлердің 250 есімі келтірілген. Тізім тұрақты түрде жаңартылып отырады.''

== Әдебиет ==
* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.
* Т.Н. Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.
* L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf
* KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991
* Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]]
[[Санат:Германия дирижерлері]]
[[Санат:Ресей дирижерлері]]
[[Санат:Әзербайжан дирижерлері]]</text>
      <sha1>lqm2c9rnnh3xmsgfokdf5t9cxnbm1iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3613076</id>
      <parentid>3612587</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T15:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3613076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318932" sha1="in5kmgzca9cdsti47xtqquurqjgom2g" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-06-02'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1090&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 090]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;751&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 751]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;715&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 715]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;714&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 714]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;577&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 577]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Берел қорымы]]
| data-sort-value=&quot;513&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 513]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;503&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 503]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;459&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 459]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;450&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 450]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;449&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 449]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;441&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 441]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;427&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 427]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;426&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 426]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;418&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 418]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;382&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 382]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;362&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 362]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;354&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 354]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;353&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 353]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Тың игеру]]
| data-sort-value=&quot;343&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 343]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;339&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 339]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;309&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 309]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
| data-sort-value=&quot;307&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 307]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Андроново мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;285&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 285]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;272&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 272]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;266&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 266]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;265&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 265]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;264&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 264]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Жоба:Уики-көктем 2026]]
| data-sort-value=&quot;233&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 233]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
| data-sort-value=&quot;227&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 227]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;226&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 226]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Палеолит]]
| data-sort-value=&quot;211&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 211]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Сергей Викторович Лохвицкий]]
| data-sort-value=&quot;195&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 195]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]]
| data-sort-value=&quot;192&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 192]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
| data-sort-value=&quot;179&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 179]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Зар Заман ақындары]]
| data-sort-value=&quot;172&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 172]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;171&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 171]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Жәдидшілдік]]
| data-sort-value=&quot;158&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 158]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;156&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 156]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Жаңа экономикалық саясат]]
| data-sort-value=&quot;154&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 154]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;151&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 151]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;151&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 151]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;147&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 147]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;145&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 145]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;144&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 144]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;143&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 143]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;137&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 137]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Мезолит]]
| data-sort-value=&quot;130&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 130]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;130&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 130]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;125&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 125]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Алаш қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;124&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 124]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Үйсін дәуірінің ескерткіштері]]
| data-sort-value=&quot;124&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 124]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 123]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 123]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 123]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 111]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Саяси қуғын-сүргін]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD 111]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Қазақстан Ресейдегі 1905-1907 жылдардағы революция кезінде]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 111]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 106]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 105]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Сақ тайпаларының әлеуметтік және мемлекеттік құрылысы]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 104]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Шілікті патша қорғандары]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 104]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Мөлдір Әуелбекова]]
| data-sort-value=&quot;102&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 102]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 99]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Қайта құру кезеңі]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 97]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[:Санат:Өсімдіктердің вирустық аурулары мен патогендері|Санат:Өсімдіктердің вирустық аурулары мен патогендері]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 97]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 96]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 96]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 95]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 95]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 94]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;93&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 93]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
| data-sort-value=&quot;93&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 93]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 92]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Көне түркі жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 92]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 90]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 89]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 88]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Неолит]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 88]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 88]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 87]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 84]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Қазақстан 2030]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 82]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Шілікті қорымы]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 81]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 80]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Алаш партиясының бағдарламасы]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 79]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Қаңлылардың шаруашылығы, саудасы мен қолөнері]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%2C_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 78]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Ғұндар мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 77]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 77]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Аң стилі]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 77]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 76]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Таңбалы тас жартас суреттері]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 76]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 76]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 75]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Алаш автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 73]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Индустрияландыру]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 72]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 71]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 71]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 70]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 69]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 68]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 68]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 67]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 67]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 67]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 67]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 66]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 65]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 65]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 64]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Айқап]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 63]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 63]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 62]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 62]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Қазақстан жерінде мал шаруашылығының қалыптасуы]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 62]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 62]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 61]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Қазақстан халық кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 60]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 59]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 59]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 58]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 57]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 57]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 56]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 55]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Бесшатыр]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 55]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 55]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 54]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Жәдитшілік]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 53]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 52]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 52]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 52]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 52]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Құйынды мекен (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 51]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Жыр Құтлы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D1%80_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%BB%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 51]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 50]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 49]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 49]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Иосиф Виссарионович Сталин]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 48]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 48]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 48]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 48]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Қазан төңкерісі]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 48]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Елтаңба]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 47]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 47]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 47]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Энеолит]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 46]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Халықаралық балаларды қорғау күні]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 45]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 45]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 45]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Серік Керімбекұлы Қонақбаев]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 44]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 44]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Зейнеп Ахметова]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 43]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 43]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Патша үкіметінің отаршылдық қоныс аудару саясаты]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Төлебек Қосмамбетов]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 42]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 42]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 42]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 42]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 42]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Сталинизм]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC 41]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Қоянды жәрмеңкесі]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Таңбалы тас]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%81 41]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Әскери коммунизм саясаты]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Қазақстан теңгесі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 40]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Қасым ханның қасқа жолы]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 39]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 39]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 38]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Орбұлақ шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Екінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 38]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 38]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Шиеленіс]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 37]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Серке газеті]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 37]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 36]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 36]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 35]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Құрылтай]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 35]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 35]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 35]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 35]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Алатау (қала)]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 35]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 34]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Бесеудің хаты]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Атеизм]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%B5%D0%B8%D0%B7%D0%BC 34]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 34]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 34]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Қазақ этногенезінің түркілік кезеңі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 33]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Батыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 33]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Жартас таңба суреттері]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 33]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Қазақстан премьер-министрі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 33]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Кеңестік кезеңдегі Қазақстан тарихнамасы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 32]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Сауатсыздықты жою]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 32]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 32]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Сөйлем мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Орта ғасырлардағы Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 32]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Қазақстан газеттері тізімі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Мемлекеттік ту]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 31]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 31]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Дулат Бабатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 31]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Мемлекеттік Егемендік Туралы Декларация]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 31]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 31]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Есімдік]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 31]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 31]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Зар Заман]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 31]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 30]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Құрбан айт]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Өмірзая (роман)]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 29]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 29]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Мұрат Мөңкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Марьина Горка]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Біржан мен Сара айтысы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Мата атаулары мен түрлері]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Дәрия Әбдімәлікқызы Жүсіп]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF 29]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Күй аңызы (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 28]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Моғолстан]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 28]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Сақ мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Ғабиден Мұстафин]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Нарықтық экономика]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 27]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Оңтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Мұртты обалар]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Қарқаралы петициясы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Құтадғу білік]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 26]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Любань]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8C 26]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Диуани хикмет]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 26]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Латын әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Қазақстандағы 1926-1941 жылдардағы индустрияландыру]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_1926-1941_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 26]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Ас қорыту жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Қимақ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 25]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Ерте темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Нитра]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Қазақ билері]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Әміре Қашаубаев]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Макаров тапаншасы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Тәуекел Мүслім]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 25]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Жәдид Мектептері]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[ChatGPT]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 24]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 24]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Түркістан автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Аборт]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 24]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 24]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 24]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Қарағанды]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 24]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Целиноград наразылығы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Ботай (қоныс)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[География]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 23]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 23]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 23]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 23]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Шығыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Әпке (драма)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Климаттық белдеулер]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Қарлұқ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Әт-Тәкуир сүресі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Жүсіп Баласағұни]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 22]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Қайрат Әукенұлы Байбосынов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Қырғи қабақ соғысы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 22]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Тараз]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 22]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Алаш Орда Үкіметі тізімі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Қарақалпақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Қыпшақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Қазақстанның 1920-1940 жылдардағы қоғамдық-саяси жағдайы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1920-1940_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Жәркен Бөдешұлы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Алтын Орда хандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Педагогика]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 21]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Шеркеш]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 21]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Қазақстан астанасы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Азимут]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%82 21]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Столыпин реформасы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Қазақстанның ежелгі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Қазақстан тарихы (ғылым)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 21]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 21]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Қарақұм құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Филипп Исаевич Голощёкин]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 21]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 21]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Легитимділік]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 20]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Кодекс Куманикус]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81_%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83%D1%81 20]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Бала құқықтары туралы конвенция]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Ақпан төңкерісі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Орта Азия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Қызылорда]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Қазақстандағы дін]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Қуандық Рахым]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 20]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Сталиндік режимнің шаруаларды қудалау саясаты]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Жапония қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Невада-Семей]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 20]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Көксерек (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 20]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Болашақ (стипендия)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Желшешек]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 20]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Қазақстандағы лагерьлер жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Қандала]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Халықаралық балалар күні]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Жәрмеңке]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 19]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Ми]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 19]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 19]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Мәдениет]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Жалпақтал]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 19]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Құрмет ордені]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Шылау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Биология]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 19]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Үстеу]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Тарих саласының терминдері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Алла Илчун]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%BB%D1%87%D1%83%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Мұхит]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Әш-Шарх сүресі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%88-%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%85_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Едіге]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 18]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Жұқпалы аурулар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Кемел Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Қатысушы:Санжар Толепберген]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Қасым Қайсенов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Ақ сүйек (ойын)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Өнеркәсіп]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF 18]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Азамат соғысы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Магнитті азимут]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Мастопатия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Қазақ шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Тастағы тарихи таңбалар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8_%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 17]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Шортанбай Қанайұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Жоңғар шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Нуклеин қышқылдары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Асқар Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Индиго]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 17]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Қазақстанның жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Авеста]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Сыма Цянь]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0_%D0%A6%D1%8F%D0%BD%D1%8C 17]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Ноғай ордасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Кемел Ақышұлы Ақышев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Ләззат Оразханқызы Асанова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Исатай Шақатұлы Сүйеубаев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Іле Алатауы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Қазалы ауданы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Арал экологиясы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Созақ ауданы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Анатолий Васильевич Милкин]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Диуани лұғат ат-түрк]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 17]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 17]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Ғаламшар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Алматы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Мал шаруашылығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Дыбыс үндестігі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Шахмұрат Мүтәліп]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 17]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Еркектің жыныстық мүшесі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Сын есім]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg|Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 16]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Ордабасы құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Аналды секс]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2026)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282026%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Қымыз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Оянған өлке (роман)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Ыстанбұл]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB 16]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 16]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Рухани жаңғыру]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Митоз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Сарайшық]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Бату хан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Жанқылыш]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88 16]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Талас шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Ауыл шаруашылығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[ALT Университеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Әл-Ихлас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Әскери шен]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[АҚШ қалалары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Барлас]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Аңыздың ақыры]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Мекемтас Мырзахметұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Қарабұлақ (Сайрам ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 16]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Гүлбахрам Байбосынова]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Қазақстан географиясы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Арыстан баб кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[КСРО басшыларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Танымал қазақтардың тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Мажарстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Этнос]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 15]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[:Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары|Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Соқырішек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Сибан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Микробтар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%82%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Гауһартас (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Мәриям сүресі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Ақсүйек (ойын)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Егемендік]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 15]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Футболдан әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (10001-15000)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Ақша]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Менің атым Қожа (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Қазақстан 2050]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 15]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Киіз үй жабдықтары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Ежелгі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Масқар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Қан топтары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Аңдық стиль]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 15]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 15]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[:Санат:Түркістан облысы аудандары|Санат:Түркістан облысы аудандары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Қазақстан жеріндегі палеолит]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 15]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Кеңес Одағының білім беру жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Естай - Қорлан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Талап Сұлтанбеков]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Еріншектер Елі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Қарасай батыр]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы/Пән]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%2F%D0%9F%D3%99%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Қазақстан темір жолы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Үш Жүз партиясы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Ән-Нәбә сүресі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D3%99%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Олжас Абайұлы Бектенов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Қазақстан банктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Дүкенбай Досжан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Баланы ұшықтау]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Әуелбек Қоңыратбаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Қазақстан экономикасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 15]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Қазақстан Компартиясының басшылары (1920-1991)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%281920-1991%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Түрксіб]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 14]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Төлен Әбдік]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Қайрат Тұрсынқанұлы Сәтжанов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Қаракесек (Әлімұлы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Алпамыс батыр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Алмас Ахметбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Жалғау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Археологиялық ескерткіштер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Кесірткелер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Уикипедия:Санаттар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Көкөріс]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Ортаққор]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Тоғжан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Ақтайлақ Байғараұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Өсімдік ұлпасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Атырау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Асқар Алтай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Сөз таптары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Қорғалжын қорығы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Шұғаның белгісі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Қазақ ұлттық киімдері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Дауыссыз дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Қазақ халық музыкасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Қазақстан құстары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Бозжыра шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Жетіру]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Адам қаңқасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Еліктеу сөз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Ысмайыл Ғаспыралы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Құлагер (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Елім-ай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Кенен Әзірбаев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Медицина]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Сазды (Қызылорда облысы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%28%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Kapital.kz]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kapital.kz 14]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Бүлдірген]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Алаш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Жау тылындағы бала]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Қазақтар (этногенез)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Лингвомәдениеттану]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%BE%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Портал:Африка/Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Ақсақ құлан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Көзімнің қарасы...]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 14]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Лексика]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Қызға қырық үйден тыйым]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Ауғанстан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Абай (Келес ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 13]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Түменбай Қуандық]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Көшпелілер рухани мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Темперамент]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Үлкен деректер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Қазақ кеңес әдебиеті мен өнерінің қалыптасуы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Семей]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Есік обасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Қазақстан Конституциялық Соты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Қарақұрт]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Қазақ мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Шолаққорған]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Түрік руна жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Қадырғали Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Қарақалпақтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Стиль]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 13]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Тарих]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 13]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Кірме сөздер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Алшын]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Барақ хан (Орта жүз)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Әбілхайыр Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Адам ата]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Есей би]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B1%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Шақ (етістік)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Тамыр (өсімдік органы)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80_%28%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Қазақстанда 1960 жылдардың соңы мен 1990 жылдар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0_1960_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D2%A3%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_1990_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Даун синдромы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Төртуыл]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Күй (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Тайқазан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Жіктік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Ән-Ниса сүресі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Іштің қатуы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Волейбол]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Диалект]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Канон Вакэсима]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D0%BA%D1%8D%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Нұралы хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Сарматтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Шилі (Жангелді ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Моңғол шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Жаңаөзен]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Медеу Пұсырманұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%9F%D2%B1%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Қанжығалы руы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Тимур Анатольевич Козырев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Жыл күндерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Амангелді (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Жаңақала (Батыс Қазақстан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Қола дәуіріндегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы/Дайын]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%2F%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Қазақ ұлттық ырымдары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[SDU University]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SDU_University 12]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Тұрар Рысқұлов ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Қызыл кітап]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 12]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Жылаған ата үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Гүлсина Бақытжанқызы Мерғалиева]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Мендель заңдылықтары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[2026 жыл]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Махмұд Қашқари]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 12]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Сүйінбай Аронұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Қыз Жібек (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Қант диабеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Евфимий Федорович Карский]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B2%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B9_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Сарыағаш ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Публицистикалық стиль]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 12]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Әмен Әбжанұлы Қайдаров]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Құрбандық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Руналық жазу]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Жүсіп Ақшораев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Тіршілік]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Отан ордені]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Жетімдер руы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Сөз табы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Жекешелендіру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Алма Есімбекқызы Әбілқасымова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Қазақстанның кен ресурстары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Нанотехнология]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Қамар сұлу]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Есімше]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Фонетика]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Сауран ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Мәңгілік бала бейне]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Қазақ графикасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Сүре]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Адай көтерілісі (1870)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Петроглиф]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84 12]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Керейіт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Бекболат Әшекеев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Көмірсулар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Түркілер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Саңғыл]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы/Контент]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%2F%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Ай (қазақ дәстүрінде)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Тұт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Қазақстан көлдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Дәулеткерей Шығайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Қатысушы:1nter pares]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 12]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Ауыл шаруашылығын ұжымдастыру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Грузия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Zheka Fatbelly]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 12]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Мәтін]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы/Дереккөздер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%2F%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Тоқтар Серіков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Парасат ордені]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Қазақстандағы референдум (2026)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Отырықшылық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Жәндіктер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Сона]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[МузАРТ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Қайыңды (көл)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Еуропа одағы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Еуропа өзендері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Автомобиль маркаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы/Жалпы мәні]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%2F%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%BD%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Көлсай көлдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Сырға салу]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Шал мен теңіз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[Жағалбайлы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Жаңабай (Дулат)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;941&quot; | 941
| [[Жүрек]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;942&quot; | 942
| [[Айшуақ хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D1%83%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;943&quot; | 943
| [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;944&quot; | 944
| [[Орда Ежен хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>in5kmgzca9cdsti47xtqquurqjgom2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зифа Қақбайқызы Темірғазина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781714</id>
    <revision>
      <id>3613307</id>
      <parentid>3608860</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T08:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beiali</username>
        <id>182093</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ Ақпаратты толықтырдым.</comment>
      <origin>3613307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4495" sha1="cu9ixy5f82ne9h11vy8dz67jr5wx4j6" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.08.1960     
 |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосы.   
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Павлодар педагогикалық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор     
 |Альма-матер         = Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]; Алматы мемлекеттік университеті (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]. 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Зифа Қақбайқызы Темірғазина''' — (1960 жылғы 19 тамызда РКФСР-дің Алтай өлкесі, Ново-Богатск ауылында туған) — қазақстандық ғалым-лингвист, филология ғылымдарының докторы, профессор. Лингвистикалық аксиология, прагмалингвистика және саяси лингвистика салаларының маманы. Қазақстан, Павлодар қаласындағы Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті Гуманитарлық ғылымдар жоғары мектебінің профессоры.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 19 тамызда [[Ресей]], [[Алтай өлкесі]], Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосында туған.&lt;br&gt;

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]), Алматы мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] бітірген.&lt;br&gt;
1982-[[1987 жыл|87]] жылдары орта мектепте мұғалім, 1987-[[1996 жыл|96]] жылдары Павлодар педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, [[1997 жыл|1997]]-[[2001 жыл|2001]] жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, [[2002 жыл|2002]] жылдан осы университеттің Тілтану ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. 50-ге жуық ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/school/970 Лингвоаксиологические и прагматические аспекты исследования языка.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/temirgazina-zifa-kakbaevna-13642 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>cu9ixy5f82ne9h11vy8dz67jr5wx4j6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613310</id>
      <parentid>3613307</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beiali</username>
        <id>182093</id>
      </contributor>
      <comment>Сілтемелерді қостым.</comment>
      <origin>3613310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="0m1kd3ow69dszewbglxqsm3uq5mfuvs" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.08.1960     
 |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосы.   
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Павлодар педагогикалық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор     
 |Альма-матер         = Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]; Алматы мемлекеттік университеті (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]. 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Зифа Қақбайқызы Темірғазина''' — (1960 жылғы 19 тамызда [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]-дің [[Алтай өлкесі]], Ново-Богатск ауылында туған) — қазақстандық ғалым-лингвист, филология ғылымдарының докторы, профессор. Лингвистикалық аксиология, прагмалингвистика және саяси лингвистика салаларының маманы. Қазақстан, Павлодар қаласындағы [[Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] Гуманитарлық ғылымдар жоғары мектебінің профессоры.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 19 тамызда [[Ресей]], [[Алтай өлкесі]], Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосында туған.&lt;br&gt;

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]), Алматы мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] бітірген.&lt;br&gt;
1982-[[1987 жыл|87]] жылдары орта мектепте мұғалім, 1987-[[1996 жыл|96]] жылдары Павлодар педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, [[1997 жыл|1997]]-[[2001 жыл|2001]] жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, [[2002 жыл|2002]] жылдан осы университеттің Тілтану ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. 50-ге жуық ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/school/970 Лингвоаксиологические и прагматические аспекты исследования языка.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/temirgazina-zifa-kakbaevna-13642 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>0m1kd3ow69dszewbglxqsm3uq5mfuvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613311</id>
      <parentid>3613310</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beiali</username>
        <id>182093</id>
      </contributor>
      <origin>3613311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5245" sha1="j2c3sq0bsmv3nhd2w5bvngtjsde5do2" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.08.1960     
 |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосы.   
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Тіл білімі, Русистика, Прагмалингвистика, Лингвистикалық аксиология
 |Жұмыс орны          = [Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы (1999) 
 |Ғылыми атағы        = профессор (2003)     
 |Альма-матер         = Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]; Алматы мемлекеттік университеті (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]. 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =Қазақстандағы лингвистикалық аксиология ғылыми мектебінің негізін қалаушы. 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
|Марапаттары=Халықаралық орыс тілі мен әдебиеті оқытушылары қауымдастығының (МАПРЯЛ) Пушкин медалі
«Ерен еңбегі үшін» медалі}}
'''Зифа Қақбайқызы Темірғазина''' — (1960 жылғы 19 тамызда [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]-дің [[Алтай өлкесі]], Ново-Богатск ауылында туған) — қазақстандық ғалым-лингвист, филология ғылымдарының докторы, профессор. Лингвистикалық аксиология, прагмалингвистика және саяси лингвистика салаларының маманы. Қазақстан, Павлодар қаласындағы [[Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] Гуманитарлық ғылымдар жоғары мектебінің профессоры.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 19 тамызда [[Ресей]], [[Алтай өлкесі]], Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосында туған.&lt;br&gt;

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]), Алматы мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] бітірген.&lt;br&gt;
1982-[[1987 жыл|87]] жылдары орта мектепте мұғалім, 1987-[[1996 жыл|96]] жылдары Павлодар педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, [[1997 жыл|1997]]-[[2001 жыл|2001]] жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, [[2002 жыл|2002]] жылдан осы университеттің Тілтану ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. 50-ге жуық ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/school/970 Лингвоаксиологические и прагматические аспекты исследования языка.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/temirgazina-zifa-kakbaevna-13642 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>j2c3sq0bsmv3nhd2w5bvngtjsde5do2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613314</id>
      <parentid>3613311</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beiali</username>
        <id>182093</id>
      </contributor>
      <comment>Ақпаратты толықтырдым.</comment>
      <origin>3613314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5277" sha1="szpwvr1gdpipb9r15oxa3i1zjgausby" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.08.1960     
 |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосы.   
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = [[Тіл білімі]], [[Русистика]], [[Прагмалингвистика]], [[Лингвистикалық аксиология]]
 |Жұмыс орны          = [[Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы (1999) 
 |Ғылыми атағы        = [[Профессор]] (2003)     
 |Альма-матер         = [[Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты]] (қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]); [[Алматы мемлекеттік университеті]] (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]). 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =Қазақстандағы лингвистикалық аксиология ғылыми мектебінің негізін қалаушы. 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
|Марапаттары=Халықаралық орыс тілі мен әдебиеті оқытушылары қауымдастығының (МАПРЯЛ) Пушкин медалі
«Ерен еңбегі үшін» медалі}}
'''Зифа Қақбайқызы Темірғазина''' — (1960 жылғы 19 тамызда [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]-дің [[Алтай өлкесі]], Ново-Богатск ауылында туған) — қазақстандық ғалым-лингвист, филология ғылымдарының докторы, профессор. Лингвистикалық аксиология, прагмалингвистика және саяси лингвистика салаларының маманы. Қазақстан, Павлодар қаласындағы [[Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] Гуманитарлық ғылымдар жоғары мектебінің профессоры.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 19 тамызда [[Ресей]], [[Алтай өлкесі]], Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосында туған.&lt;br&gt;

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]), Алматы мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] бітірген.&lt;br&gt;
1982-[[1987 жыл|87]] жылдары орта мектепте мұғалім, 1987-[[1996 жыл|96]] жылдары Павлодар педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, [[1997 жыл|1997]]-[[2001 жыл|2001]] жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, [[2002 жыл|2002]] жылдан осы университеттің Тілтану ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. 50-ге жуық ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/school/970 Лингвоаксиологические и прагматические аспекты исследования языка.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/temirgazina-zifa-kakbaevna-13642 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>szpwvr1gdpipb9r15oxa3i1zjgausby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613316</id>
      <parentid>3613314</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beiali</username>
        <id>182093</id>
      </contributor>
      <comment>Өңдедім.</comment>
      <origin>3613316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5261" sha1="idexjd4ky2ts8is7p5lns0muzuawssv" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.08.1960     
 |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосы.   
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = [[Тіл білімі]], [[Русистика]], Прагмалингвистика, Лингвистикалық аксиология
 |Жұмыс орны          = [[Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы (1999) 
 |Ғылыми атағы        = [[Профессор]] (2003)     
 |Альма-матер         = Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]); Алматы мемлекеттік университеті (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]). 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     =Қазақстандағы лингвистикалық аксиология ғылыми мектебінің негізін қалаушы. 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
|Марапаттары=Халықаралық орыс тілі мен әдебиеті оқытушылары қауымдастығының (МАПРЯЛ) Пушкин медалі
«Ерен еңбегі үшін» медалі}}
'''Зифа Қақбайқызы Темірғазина''' — (1960 жылғы 19 тамызда [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]-дің [[Алтай өлкесі]], Ново-Богатск ауылында туған) — қазақстандық ғалым-лингвист, филология ғылымдарының докторы, профессор. Лингвистикалық аксиология, прагмалингвистика және саяси лингвистика салаларының маманы. Қазақстан, Павлодар қаласындағы [[Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] Гуманитарлық ғылымдар жоғары мектебінің профессоры.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 19 тамызда [[Ресей]], [[Алтай өлкесі]], Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосында туған.&lt;br&gt;

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]), Алматы мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] бітірген.&lt;br&gt;
1982-[[1987 жыл|87]] жылдары орта мектепте мұғалім, 1987-[[1996 жыл|96]] жылдары Павлодар педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, [[1997 жыл|1997]]-[[2001 жыл|2001]] жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, [[2002 жыл|2002]] жылдан осы университеттің Тілтану ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. 50-ге жуық ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/school/970 Лингвоаксиологические и прагматические аспекты исследования языка.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/temirgazina-zifa-kakbaevna-13642 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>idexjd4ky2ts8is7p5lns0muzuawssv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Минск облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781895</id>
    <revision>
      <id>3613249</id>
      <parentid>3612965</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="iqj1t3kugi3b764b303y1y0s1cw96pj" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Минск облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Минск облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Березино]]{{•}} [[Борисов (қала)|Борисов]]{{•}} [[Вилейка]]{{•}} [[Воложин]]{{•}} [[Дзержинск (Минск облысы)|Дзержинск]]{{•}} [[Жодино]]{{•}} [[Заславль]]{{•}} [[Клецк]]{{•}} [[Копыль]]{{•}} [[Крупки]]{{•}} [[Логойск]]{{•}} [[Любань]]{{•}} [[Марьина Горка]]{{•}} [[Молодечно]]{{•}} [[Мядель]]{{•}} [[Несвиж]]{{•}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Минск облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iqj1t3kugi3b764b303y1y0s1cw96pj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613323</id>
      <parentid>3613249</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="rximfbd35jg99ge00qjf2k402l9bckh" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Минск облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Минск облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Березино]]{{•}} [[Борисов (қала)|Борисов]]{{•}} [[Вилейка]]{{•}} [[Воложин]]{{•}} [[Дзержинск (Минск облысы)|Дзержинск]]{{•}} [[Жодино]]{{•}} [[Заславль]]{{•}} [[Клецк]]{{•}} [[Копыль]]{{•}} [[Крупки]]{{•}} [[Логойск]]{{•}} [[Любань]]{{•}} [[Марьина Горка]]{{•}} [[Молодечно]]{{•}} [[Мядель]]{{•}} [[Несвиж]]{{•}} [[Слуцк]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Минск облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rximfbd35jg99ge00qjf2k402l9bckh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарағанды облысы колледждері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781902</id>
    <revision>
      <id>3612991</id>
      <parentid>3610640</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балқаш қаласы */</comment>
      <origin>3612991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="qdz7oganrm08ji6rwyiub0alxu9jwa5" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
# А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі (Саран қ.)
# [[Шахтинск технологиялық техникумы]] (Шахтинск қ.)
# Абай көпсалалы колледжі (Абай ауданы, Агрогородок а.)
# Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы колледжі (Нұра к.)
# Бұқар жырау агротехникалық колледжі (Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.)
# М. Әдекенов атындағы Қарқаралы ауылшаруашылық колледжі (Қарқаралы қ.)
# Осакаров ауданының мектеп-интернат-колледжі (Осакаров ауданы, Есіл а.)
# Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі (Шахтинск қ.)
# Шет агротехникалық колледжі (Ақсу-Аюлы а.)
[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>qdz7oganrm08ji6rwyiub0alxu9jwa5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612992</id>
      <parentid>3612991</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3612992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3340" sha1="334wyq3gihcjknuxp2q9dvlokth28vz" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
# А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі (Саран қ.)
# [[Шахтинск технологиялық техникумы]] (Шахтинск қ.)
# Абай көпсалалы колледжі (Абай ауданы, Агрогородок а.)
# Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы колледжі (Нұра к.)
# Бұқар жырау агротехникалық колледжі (Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.)
# М. Әдекенов атындағы Қарқаралы ауылшаруашылық колледжі (Қарқаралы қ.)
# Осакаров ауданының мектеп-интернат-колледжі (Осакаров ауданы, Есіл а.)
# Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі (Шахтинск қ.)
# Шет агротехникалық колледжі (Ақсу-Аюлы а.)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>334wyq3gihcjknuxp2q9dvlokth28vz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612993</id>
      <parentid>3612992</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3612993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4790" sha1="h3ml2g852digd1gh38j90922xvrdox5" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Тақырыпша мәтіні !! Тақырыпша мәтіні !! Тақырыпша мәтіні !! Тақырыпша мәтіні !! Тақырыпша мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|}
# А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі (Саран қ.)
# [[Шахтинск технологиялық техникумы]] (Шахтинск қ.)
# Абай көпсалалы колледжі (Абай ауданы, Агрогородок а.)
# Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы колледжі (Нұра к.)
# Бұқар жырау агротехникалық колледжі (Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.)
# М. Әдекенов атындағы Қарқаралы ауылшаруашылық колледжі (Қарқаралы қ.)
# Осакаров ауданының мектеп-интернат-колледжі (Осакаров ауданы, Есіл а.)
# Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі (Шахтинск қ.)
# Шет агротехникалық колледжі (Ақсу-Аюлы а.)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>h3ml2g852digd1gh38j90922xvrdox5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612995</id>
      <parentid>3612993</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3612995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4200" sha1="by3p6q222fqi8mivyp4rmdobfmqtpio" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|}
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>by3p6q222fqi8mivyp4rmdobfmqtpio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612996</id>
      <parentid>3612995</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3612996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="dy2jej9dfgmblzaxv019qmzieam65po" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>dy2jej9dfgmblzaxv019qmzieam65po</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612997</id>
      <parentid>3612996</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3612997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="i0ex5yxz50b8e3v6q5lo1vrcxeob2eg" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні || Ұяшық мәтіні
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 || Ұяшық мәтіні || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>i0ex5yxz50b8e3v6q5lo1vrcxeob2eg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613006</id>
      <parentid>3612997</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4220" sha1="gi2f79mdje4dae1bfddxul2x1sxv9i7" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 || Ұяшық мәтіні || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>gi2f79mdje4dae1bfddxul2x1sxv9i7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613008</id>
      <parentid>3613006</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балқаш қаласы */</comment>
      <origin>3613008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4294" sha1="i6er3moi67wtijle6jt1k94s5s27h8s" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 || Ұяшық мәтіні || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>i6er3moi67wtijle6jt1k94s5s27h8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613017</id>
      <parentid>3613008</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4563" sha1="tuvi5ttxgd6rxza1gs663y8kl8s3axz" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский колледж сервиса, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|улица Ленина, 45            
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы !! студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 || Ұяшық мәтіні || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>tuvi5ttxgd6rxza1gs663y8kl8s3axz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613022</id>
      <parentid>3613017</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балқаш қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4484" sha1="nl2blkbovrthxmyb0ecq2nmeh6kbgve" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. || Ұяшық мәтіні 
| || ||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. || Ұяшық мәтіні 
| || ||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. || Ұяшық мәтіні 
| || ||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. || Ұяшық мәтіні 
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. || Ұяшық мәтіні 
| || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. || Ұяшық мәтіні 
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 
| || Ұяшық мәтіні || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>nl2blkbovrthxmyb0ecq2nmeh6kbgve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613036</id>
      <parentid>3613022</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4796" sha1="rbojny9htvlu1g9jgyo6ncy95g0rcv2" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды.
1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ||
| || ||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ||
| || ||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. ||
| || ||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. ||
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||
| || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 
| || || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>rbojny9htvlu1g9jgyo6ncy95g0rcv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613041</id>
      <parentid>3613036</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <origin>3613041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7390" sha1="jfqh832n047yuporn08rmmo6pe4bauo" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Теміртау, Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Теміртау қаласы, Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Теміртау, Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Теміртау, Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|Теміртау, 71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|Теміртау, 71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Теміртау, Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды.
1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|
|
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ||
| || ||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ||
| || ||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к. ||
| || ||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. ||
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||
| || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 
| || || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>jfqh832n047yuporn08rmmo6pe4bauo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613042</id>
      <parentid>3613041</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7714" sha1="2eyj3l9cr4a8m2q915ddex9n4s5wkba" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Теміртау, Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Теміртау қаласы, Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Теміртау, Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Теміртау, Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|Теміртау, 71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|Теміртау, 71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Теміртау, Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды.
1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. ||
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||
| || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 
| || || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>2eyj3l9cr4a8m2q915ddex9n4s5wkba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613043</id>
      <parentid>3613042</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Теміртау қаласы */</comment>
      <origin>3613043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7575" sha1="t3g6sfr1uscot1cxlmi09055kh2dlsh" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды.
1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. ||
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||
| || ||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. || 1965 
| || || 2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>t3g6sfr1uscot1cxlmi09055kh2dlsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613045</id>
      <parentid>3613043</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7837" sha1="8s6hi8b058revxgoy0ww0k51sop2078" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды.
1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>8s6hi8b058revxgoy0ww0k51sop2078</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613047</id>
      <parentid>3613045</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7839" sha1="pjjoitpypipbhglz1m0wcbffyuy47au" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>pjjoitpypipbhglz1m0wcbffyuy47au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613049</id>
      <parentid>3613047</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы */</comment>
      <origin>3613049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8101" sha1="qr9a3d80ihzutb4drb2kn6lwkklr9hv" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== ,Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>qr9a3d80ihzutb4drb2kn6lwkklr9hv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613050</id>
      <parentid>3613049</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы */</comment>
      <origin>3613050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8191" sha1="q4gozsg64lql4y95rhwm0cf1bwrhi2k" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== ,Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>q4gozsg64lql4y95rhwm0cf1bwrhi2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613051</id>
      <parentid>3613050</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* ,Теміртау қаласы */</comment>
      <origin>3613051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8190" sha1="eougluromn02oa7i2jjodvzb8p6evze" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ.
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || ||
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шахтинск тау-кен индустриалдық колледжі  || Шахтинск қ. ||
| || ||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>eougluromn02oa7i2jjodvzb8p6evze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613143</id>
      <parentid>3613051</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="2ipb39t0tozpzfg2no2dsbgjh8b70do" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|'''Саран техникалық колледжі'''&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>2ipb39t0tozpzfg2no2dsbgjh8b70do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613144</id>
      <parentid>3613143</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басқа */</comment>
      <origin>3613144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8819" sha1="0pwtp8ctor4au9f2jwiwvxm08o6jsap" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский гуманитарно-технический колледж
|ул. Абая, 45
|
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>0pwtp8ctor4au9f2jwiwvxm08o6jsap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613145</id>
      <parentid>3613144</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балқаш қаласы[6] */</comment>
      <origin>3613145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8763" sha1="p61qllp3cahu38k40rhveeioenk1qe2" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>p61qllp3cahu38k40rhveeioenk1qe2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613146</id>
      <parentid>3613145</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы */</comment>
      <origin>3613146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12581" sha1="87m1grg1qa1ryauc8r8xdhg4skkfduw" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|
|
|
|
|
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі            
|
|
|
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|
|
|
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>87m1grg1qa1ryauc8r8xdhg4skkfduw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613148</id>
      <parentid>3613146</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы */</comment>
      <origin>3613148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13275" sha1="33sjxy486bjbsm9l363xdxu4fs6c769" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі            
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі            
|
|
|
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|
|
|
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>33sjxy486bjbsm9l363xdxu4fs6c769</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613149</id>
      <parentid>3613148</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы */</comment>
      <origin>3613149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13336" sha1="2g11z0q4iaoo6a49iw63jlpmtk9qppn" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі            
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі            
|
|
|
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|
|
|
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>2g11z0q4iaoo6a49iw63jlpmtk9qppn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613150</id>
      <parentid>3613149</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы */</comment>
      <origin>3613150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15371" sha1="1obgs9rbbax3k9qo9h9ckb5ypa63b4s" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі            
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі            
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]]
|Гоголь көш., 40
|2018
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|Теміртау жоғары политехника колледжі 
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>1obgs9rbbax3k9qo9h9ckb5ypa63b4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613151</id>
      <parentid>3613150</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15539" sha1="lfahs2bl0yk71h2lkdnwgddeqdkjyaw" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]]
|Гоголь көш., 40
|2018
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>lfahs2bl0yk71h2lkdnwgddeqdkjyaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613152</id>
      <parentid>3613151</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15544" sha1="ky77codu6nb9dzh9hokkg7zd3n5ojta" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]]
|Гоголь көш., 40
|2018
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>ky77codu6nb9dzh9hokkg7zd3n5ojta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613153</id>
      <parentid>3613152</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15484" sha1="pwadngfmbv2d7kqxy4y5a1q754b2xnb" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]]
|Гоголь көш., 40
|2018
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>pwadngfmbv2d7kqxy4y5a1q754b2xnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613154</id>
      <parentid>3613153</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T19:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15584" sha1="r3xfqx0hnhh0fh0scg0tbjz9rsaiqav" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]]
|Гоголь көш., 40
|2018
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|&lt;mark&gt;'''1984'''&lt;/mark&gt;&lt;ref&gt;https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&amp;id=44942&lt;/ref&gt;&lt;mark&gt;''','''&lt;/mark&gt; 2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005 &lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>r3xfqx0hnhh0fh0scg0tbjz9rsaiqav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613287</id>
      <parentid>3613154</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балқаш қаласы[13] */</comment>
      <origin>3613287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15589" sha1="ax6njqcfnwne9pr3do9i1ldcad9o7n1" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]]
|Гоголь көш., 40
|2018
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|&lt;mark&gt;'''1984'''&lt;/mark&gt;&lt;ref&gt;https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&amp;id=44942&lt;/ref&gt;&lt;mark&gt;''','''&lt;/mark&gt; 2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005&lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;-2019?
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>ax6njqcfnwne9pr3do9i1ldcad9o7n1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613289</id>
      <parentid>3613287</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15721" sha1="5fxoxocbzbfw4a0j4h7tdkavw4zmzoi" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]] (жабылған)
|Гоголь көш., 40
|2018-2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/v-karagande-so-skandalom-zakryvajut-kolledzh-pri-medicinskom-universitete-394799/&lt;/ref&gt;
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|&lt;mark&gt;'''1984'''&lt;/mark&gt;&lt;ref&gt;https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&amp;id=44942&lt;/ref&gt;&lt;mark&gt;''','''&lt;/mark&gt; 2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005&lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;-2019?
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>5fxoxocbzbfw4a0j4h7tdkavw4zmzoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613290</id>
      <parentid>3613289</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15731" sha1="b58owi6ffdn4ef2bmloqd4h2w96es1m" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]] (жабылған)
|Гоголь көш., 40
|2018-2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/v-karagande-so-skandalom-zakryvajut-kolledzh-pri-medicinskom-universitete-394799/&lt;/ref&gt;
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|'''218''' 
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|&lt;mark&gt;'''1984'''&lt;/mark&gt;&lt;ref&gt;https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&amp;id=44942&lt;/ref&gt;&lt;mark&gt;''','''&lt;/mark&gt; 2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005&lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;-2019?
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>b58owi6ffdn4ef2bmloqd4h2w96es1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613312</id>
      <parentid>3613290</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16013" sha1="siw8cmew4v3q7fwv7r8jwkbr5j4va7o" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі            
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999 
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі            
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі            
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі            
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі            
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі            
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі            
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі            
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі            
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]] (жабылған)
|Гоголь көш., 40
|2018-2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/v-karagande-so-skandalom-zakryvajut-kolledzh-pri-medicinskom-universitete-394799/&lt;/ref&gt;
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|'''218''' 
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж            
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|&lt;mark&gt;'''1984'''&lt;/mark&gt;&lt;ref&gt;https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&amp;id=44942&lt;/ref&gt;&lt;mark&gt;''','''&lt;/mark&gt; 2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі            
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|-
| colspan=&quot;6&quot; |&lt;blockquote&gt;Жабылғандар&lt;/blockquote&gt;
|-
|Колледж «Талап»
|
|
|
|
|
|-
|Карагандинский многопрофильный гуманитарно-технический колледж
|Бұқар жырау 12
|?-'''2022''' 
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005&lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;-2019?
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>siw8cmew4v3q7fwv7r8jwkbr5j4va7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613313</id>
      <parentid>3613312</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қарағанды қаласы[1] */</comment>
      <origin>3613313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15857" sha1="fil25yq293utxj1mzit9y2xi6zsiulm" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974 
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|&lt;mark&gt;'''1984'''&lt;/mark&gt;&lt;ref&gt;https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&amp;id=44942&lt;/ref&gt;&lt;mark&gt;''','''&lt;/mark&gt; 2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
| colspan=&quot;6&quot; |&lt;blockquote&gt;Жабылғандар&lt;/blockquote&gt;
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]] (жабылған)
|Гоголь көш., 40
|2018-2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/v-karagande-so-skandalom-zakryvajut-kolledzh-pri-medicinskom-universitete-394799/&lt;/ref&gt;
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|'''218''' 
|
|-
|Колледж «Талап»
|
|
|
|
|
|-
|Карагандинский многопрофильный гуманитарно-технический колледж
|Бұқар жырау 12
|?-'''2022''' 
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі 
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005&lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;-2019?
|
|
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz                            
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>fil25yq293utxj1mzit9y2xi6zsiulm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613315</id>
      <parentid>3613313</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балқаш қаласы[14] */</comment>
      <origin>3613315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15829" sha1="oklpblozohgwwz592a4hr9pydlgea70" xml:space="preserve">== Қарағанды қаласы&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/colleges?city_name=17&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|[[Қарағанды политехникалық колледжі|Қарағанды жоғары политехникалық колледжі]]
|Бұқар жырау даңғ., 9
|1931
|https://kvptk.edu.kz/ru
|3 900
|
|-
|Қарағанды агротехникалық колледжі
|Пришахтинск, Арман көш., 3
|1932
|https://katk.edu.kz/kz/
|
|№2 тау-кен өндірістік училищесі&lt;ref&gt;https://katk.edu.kz/kz/tarix-beti.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Қарағанды медицина колледжі|Қарағанды облыстық  мейіргерлік жоғары колледжі]]
|Чкалов көш., 9
|1935
|https://karmedkolledzh.edu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды тамақтану және сервис колледжі
|Баженов көш., 164/2
|1939
|https://krg-kolpits.edu.kz/ru/abiturientu.html
|
|
|-
|Қарағанды тау-кен индустриялдық колледжі
|Майқұдық, Магнитогорск көш., 24/1
|1940
|
|
|
|-
|Қарағанды цифрлық технологиялар және дизайн колледжі
|Ермеков көш., 15
|1948
|
|
|2024 жылға дейін - кәсіптік-техникалық колледж
Киномеханиктер мектебі
|-
|Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі
|Мұқанов көш., 1/11
|1952
|https://tattimbet.edu.kz/index.php/kz/
|
|1952 жылы Тәттімбет атындағы музыкалық училище ретінде, 
1968 жылы - Қарағанды мәдени-ағарту училищесі ретінде құрылды. 
1997 жылы осы екі оқу орны, сондай-ақ Теміртау музыкалық училищесі «Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжі» КМҚК-ға біріктірілді.
|-
|Қарағанды машина жасау колледжі            
|Ермеков көш., 27
|1954
|
|
|
|-
|Қарағанды индустриялды-технологиялық колледжі            
|Майқұдық, Астана көш., 2а
|1954
|http://kgukitk.kz/
|
|
|-
|Қарағанды технология және сервис колледжі
|Затаевич көш., 75
|1956
|https://kktis.kz/
|
|
|-
|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің экономика, бизнес және құқық колледжі
|Академия көш., 7
|1956
|https://college.keu.kz/
|
|
|-
|Қарағанды теміржол колледжі
|Локомотив көш., 122а
|1965
|https://kjk21.edu.kz/
|
|
|-
|&quot;Сервис&quot; колледжі            
|Майқұдық,  11а ықшамауданы, 11/3
|1967&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/kolledzh-servis&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды көлік-технология колледжі
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 21/2
|1967
|
|
|
|-
|Қарағанды сән колледжі            
|Ермеков көш., 11/3
|1974 
|[https://sites.google.com/view/collegemodykrg/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 https://sites.google.com/view/collegemodykrg/]
|
|
|-
|Қарағанды жоғары гуманитарлық колледжі
|Н. Назарбаев даңғ., 22
|1976&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-gumanitarnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Қарағанды техника-құрылыс колледжі
|Кірпіш көш., 8а
|1976
|https://ktsk.edu.kz/
|
|
|-
|Талғат Бигелдинов атындағы Әскери колледж
|Ғ. Мұстафин көш., 10
|&lt;mark&gt;'''1984'''&lt;/mark&gt;&lt;ref&gt;https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&amp;id=44942&lt;/ref&gt;&lt;mark&gt;''','''&lt;/mark&gt; 2025?
|https://zhasulan-krg.kz/
|
|
|-
|Академик К.А.Сағынов атындағы колледж-мектеп            
|Н. Назарбаев даңғ., 72
|1991
|www.mb-a.kz 
|
|
|-
|Ж.К. Букенов атындағы Қарағанды банк колледжі            
|Мұқанов көш., 3
|1996
|https://karbc.kz/
|
|
|-
|Қарағанды Медициналық-техникалық колледж            
|Тәттімбет көш., 16д
|1996
|http://kmtk.kz/ru/
|
|Стоматологический колледж профессора Рузуддинова»&lt;ref&gt;http://kmtk.kz/ru/o-nas/istoriya-kolledzha.html&lt;/ref&gt;
|-
|Қазіргі заманғы көп салалы колледж            
|улица Лободы, 40
|1999
|https://smk-college.edu.kz/ru
|
|Экономико-правового колледжа
|-
|&quot;Болашақ&quot; Қарағанды жоғары колледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Мұқанов көш., 30
|2000&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/karagandinskiy-kolledzh-aktualnogo-obrazovaniya-bolashak&lt;/ref&gt;
|n.kvkbolashaq.edu.kz
|
|
|-
|«Фемида» жоғарғы заң колледжі
|Пичугин көш., 259
|2000
|
|
|
|-
|Қарағанды жоғары медициналық интерколледжі            
|Оңтүстік-Шығыс, Университет көш., 25а
|2016
|
|
|
|-
|Қарағанды техникалық-экономикалық колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 37
|2016
|https://ktek.edu.kz/index.html
|
|
|-
|ҚарТУ Инновациялық технологиялар колледжі            
|Н. Назарбаев даңғ., 56/4, № 4 корпус, каб. 210
|2016
|https://www.kstu.kz/kolledzh/?lang=ru
|
|
|-
| colspan=&quot;6&quot; |&lt;blockquote&gt;Жабылғандар&lt;/blockquote&gt;
|-
|Мейіргерлік білім беру мектебі [[Қарағанды медицина университеті|ҚМУ]] (жабылған)
|Гоголь көш., 40
|2018-2024&lt;ref&gt;https://orda.kz/v-karagande-so-skandalom-zakryvajut-kolledzh-pri-medicinskom-universitete-394799/&lt;/ref&gt;
|[https://qmu.edu.kz/ru/obuchayushchimsya/shkoly-i-kafedry/shkoly/shkola-sestrinskogo-obrazovaniya/ https://qmu.edu.kz/ru//]
|'''218''' 
|
|-
|Колледж «Талап»
|
|
|
|
|
|-
|Карагандинский многопрофильный гуманитарно-технический колледж
|Бұқар жырау 12
|?-'''2022''' 
|
|
|
|}
== Теміртау қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|Теміртау жоғары медицина колледжі
|Луначарский көш., 48/1
|1952&lt;ref&gt;https://temirmedcollege.kz/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;, 1997 &lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-meditsinskiy-kolledzh&lt;/ref&gt; 
|[https://temirmedcollege.kz/ temirmedcollege.kz/]
|
|
|-
|[[Теміртау политехникалық колледжі|Теміртау жоғары политехника колледжі]]
|Республика даңғылы, 26
|1956, 1997&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/institutions/college/temirtauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|[https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about tjpk.edu.kz]
|
|1997 жылы 1955 жылы ашылған Теміртау құрылыс техникумының, 1956 жылы Теміртау химия-механикалық техникумының, 1977 жылы Теміртау металлургиялық техникумының және 1958 жылы Ақтау индустриялық техникумының базасында бірігу жолымен құрылды.&lt;ref&gt;https://tjpk.edu.kz/?page=about&amp;subpage=about&lt;/ref&gt;
|-
|Теміртау индустриялық-технологиялық колледжі
|Абай көш., 1
|1966 
|
|
| №151 кәсіптік училищесі&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/professionalnyy-litsey-24&lt;/ref&gt; 
|-
|Теміртау көпсалалы “Мирас” колледжі
|Чайковского 24/3
|2009 
|https://www.tmk-miras.com/
|
|
|-
|Теміртау кәсіптік-техникалық колледжі
|71 кварталы, 4 құрылыс
|1969 
|https://tptk.edu.kz/
|
|№176 қалалық кәсіптік техникалық училищесі
|-
|Теміртау техникалық колледжі
|71-ші квартал, 5 ст
|1965 
|
|
|№138 қалалық кәсіптік-техникалық училищесі
|-
|ҚарИУ жанындағы техникалық-экономикалық колледж
|Республика даңғ., 30
|2016 
|[https://sites.google.com/tttu.edu.kz/abiturient/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B5?authuser=0 https://sites.google.com/tttu.edu.kz/]
|
|
|}
== Балқаш қаласы&lt;ref&gt;https://kolledzhi.kz/kolledzhi-v-balkhashe.html#google_vignette&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Атауы
!Орналасқан жері
!Салынған жылы
!Сайт
!Студент саны
!Бұрынғы атауы
|-
|ҚР «Халық қаһарманы» Р. Қошқарбаев атындағы Балқаш техникалық колледжі
|ул. Жуниса Абугалиева, 7
|''1940'' &lt;ref&gt;https://btk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|
|
|-
|Әлихан Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі, bgtk.kz
|ул. Караменде Би ''17'' ''(бұрынғы адрес ул. Абая, 45)''
|1941 
|
|1022&lt;ref&gt;https://bgtk.mycollege.kz/ru/main/about&lt;/ref&gt;
|
|-
|Балқаш қаласының медициналық колледжі 
|ул. Желтоксан, 23
|1952 &lt;ref&gt;https://medicoll.edu.kz/ru/istoriya-kolledzha-2384812&lt;/ref&gt;
|medicoll.edu.kz
|
|
|-
|Балқаш сервис колледжі, bks.mycollege.kz
|ул. Алимжанова, 9
|1955 
|
|206&lt;ref&gt;https://bks.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1955 жылы Балқаш сауда-аспаздық мектебі болып құрылған.
1995 жылы №4 техникалық училищесі мен №17 орта кәсіптік-техникалық училищесі біріктіріліп, №2 орта кәсіптік-техникалық училищесіне айналды. 2013 жылы «Балқаш сервис колледжі» КММ болып өзгертілді. 
|-
|Балхашский колледж актуального образования академика Ж. С. Акылбаева
|ул. Алимжанова, 1,
|2005&lt;ref&gt;https://mrmaxite.wixsite.com/bkao/aboutus&lt;/ref&gt;-2019?
|
|
|
|-
|Балқаш көпсалалы колледжі
|Қазыбекова көш., 12
|2007&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/balhashskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|bmpk.kz
|
|
|-
|«Қазақмыс» корпорациясының Политехникалық колледжі
|ул. Абая, 36
|2009&lt;ref&gt;https://ptk-kazakhmys.edu.kz/about/?lang=kz&lt;/ref&gt;
|
|
|
|}

== Басқа ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! Атауы !! Орналасқан жері !! Салынған жылы 
!Сайт!! Студент саны !! Бұрынғы атауы
|-
|А. Құнанбаев атындағы Саран жоғары гуманитарлық техникалық колледжі 
|Саран қ.  проспект Ленина 14
|1922 &lt;ref&gt;https://svgtk.kz/kk/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0/&lt;/ref&gt;
|
|1480&lt;ref&gt;https://sgtk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;
|1922 қазақ педагогикалық техникумы
1937 Қарқаралы Қазақ педагогикалық училищесі
1946 Қарағанды облысының педагогикалық училищесімен біріктіріледі
1952 Абай атындағы Қарағанды педагогикалық училищесі Саран Жұмысшы кентіне ауыстырылды. 

1995 Саран педагогикалық колледжі 
|-
|Саран техникалық колледжі&lt;ref&gt;https://stk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|Саран қ. Айналма жол (Кольцевая) көшесі, 12-үй
|'''1947''' 
|https://svgtk.kz/kk/
|1583
|
|-
| [[Шахтинск  технологиялық техникумы]] || Шахтинск қ. || 1964 
| || '''913''' &lt;ref&gt;https://shtk.mycollege.kz/?oname=shtk&amp;ln=ru&lt;/ref&gt;||2018 году произошла реорганизация колледжа через слияние с КГУ «Шахтинский горно-индустриальный колледж».&lt;ref&gt;https://careerhub.kz/institutes/6363&lt;/ref&gt;
|-
| Абай көпсалалы колледжі || Абай ауданы,  Агрогородок а. ул Центральная 10. ||1962, 2015&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/abayskiy-mnogoprofilnyy-kolledzh&lt;/ref&gt;
| https://amk.mycollege.kz/?oname=amk&lt;nowiki/&gt;|| 675||
|-
| Б. Әбдікәрімов атындағы Нұра көпсалалы  колледжі || Нұра к. ул. Жауынгер-интернационалистов, 70 ||2014&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/?oname=nmpk&lt;/ref&gt;
| || 200&lt;ref&gt;https://nmpk.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Бұқар жырау агротехникалық колледжі || Бұқар жырау ауданы, Мұстафин к.улица Центральная, строение 17 ||1962 ?
| || 94&lt;ref&gt;https://bjak.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| М. Әдекенов атындағы Қарқаралы  ауылшаруашылық колледжі || Қарқаралы қ. Т.Әубәкіров көшесі 133, ||1931 &lt;ref&gt;https://ksk.mycollege.kz/?oname=ksk&lt;/ref&gt;
| || ||
|-
| Осакаров ауданының  мектеп-интернат-колледжі || Осакаров ауданы, Есіл а. ||2020
| || 57 &lt;ref&gt;https://shikor.mycollege.kz/main/about&lt;/ref&gt;||
|-
| Шет агротехникалық колледжі || Шет ауданы, Ақсу-Аюлы  а. Жапақов көшесі, 14 үй. || 1965 
| || || 1965 жылы СПТУ-174,&lt;ref&gt;https://sak.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
2012 ж. 28 желтоқсанда Қарағанды облысы әікімінің &lt;nowiki&gt;''Мемлекттік білім беру ұйымдарын қайта атау'' туралы №66/06 қаулысы бойынша ''Шет агротехникалық колледжі''&lt;/nowiki&gt; мемелекеттік коммуналдық мекемесі болып аталады.
|-
|Ақтоғай аграрлық-техникалық колледжі
|Ақтоғай ауданы, Ақтоғай селосы, Нарманбет көшесі, 6 үй
|1984
|
|300 &lt;ref&gt;https://aatk.mycollege.kz/kz/main/index&lt;/ref&gt;
|
|-
|Егіндібұлақ агротехникалық колледжі            
|Егіндібұлақ ауылы, Қазыбек би көш., 16
|2001&lt;ref&gt;https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/egindybulakskiy-agrotehnicheskiy-kolledzh&lt;/ref&gt;
|
|
|№ 24 Теміртау кәсіптік мектебі филиалының базасында құрылды
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы колледждері]]</text>
      <sha1>oklpblozohgwwz592a4hr9pydlgea70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Федор Зиновьевич Рванцев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781913</id>
    <revision>
      <id>3613093</id>
      <parentid>3612656</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8890" sha1="7jv7dzscbfhf0qh5aa1cbhbuza156r5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Федор Зиновьевич Рванцев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1944
 | Басқаруын аяқтады    = 1947
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 5 қыркүйек 1944
 | Ізашары_2            = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Ізбасары_2           = [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 02.10.1902
 | Туған жері           = [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1967
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Федор Зиновьевич Рванцев''' ([[2 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]] — қыркүйек [[1967 жыл|1967]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет, партия және шаруашылық қайраткері. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылым депутаты.

== Өмірбаяны ==
1902 жылы 2 қазанда [[Ресей империясы|Ресей империясындағы]] [[Владимир губерниясы|Владимир губерниясының]] [[Флорищи|Флор]] ауылында ([[Ресей]], [[Иваново облысы]], Кольчугин ауданы, Флорищи ауылы) дүниеге келді.

1919—1921 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1922—1924 жылдары РКЖО Кольчугин уездік комитеті Төралқасының мүшесі (Иваново-Вознесенск губерниясы) болды.

1924—1925 жылдары [[КСРО ХКК қарамағындағы БМСБ|БМСБ]] әскерлерінде қызмет атқарды.

1929 жылға дейін Ф. Э. Дзержинский атындағы фабрика фабкомының төрағасы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, осы жылға дейін кешкі жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1929—1934 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды.

1934—1936 жылдары №34 зауыттың (Мәскеу) инженері, бас инженері болып еңбек етті.

1938 жылға дейін «Главцветметобработка» орталық ғылыми-зерттеу зертханасының инженері лауазымында мехнат қылды.

1938 жылдан бастап — 1939 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Семей]] қаласы) ретінде еңбектенді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың 2 наурызына дейін&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық I конференциясының қаулысы, 1940 ж. 2–6 наурыз&lt;/ref&gt; Қазақстан К(б)П ОК Шығыс Қазақстан облысы бойынша Ұйымдастыру бюросының 1-хатшысы болды.

1940 жылдың 6 наурызынан&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті I пленумының қаулысы&lt;/ref&gt; — 1944 жылдың 5 қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Өскемен]] қаласы) қызметін атқарды.

1944—1947 жылдары Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшысы ([[Донецк облысы|Сталин облысы]]) болып еңбек етті.

1948 жылы Енакиево цемент зауыты директорының орынбасары (Сталин облысы) міндетін атқарды.

1948—1951 жылдары «Новоросцемент» тресі басшысының орынбасары ([[Новороссийск]] қ., [[Краснодар өлкесі]]) лауазымында мехнат қылды.

1951 жылы Первомайск цемент зауытының директоры (Краснодар өлкесі) ретінде еңбектенді.

1967 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде көз жұмды.&lt;ref&gt;Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180214144033/http://www.knowbysight.info/RRR/15046.asp Федор Рванцев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>7jv7dzscbfhf0qh5aa1cbhbuza156r5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613094</id>
      <parentid>3613093</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары|КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9000" sha1="dnwb59j6rmrildnpvquazn7plhon62e" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Федор Зиновьевич Рванцев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1944
 | Басқаруын аяқтады    = 1947
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 5 қыркүйек 1944
 | Ізашары_2            = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Ізбасары_2           = [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 02.10.1902
 | Туған жері           = [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1967
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Федор Зиновьевич Рванцев''' ([[2 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]] — қыркүйек [[1967 жыл|1967]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет, партия және шаруашылық қайраткері. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылым депутаты.

== Өмірбаяны ==
1902 жылы 2 қазанда [[Ресей империясы|Ресей империясындағы]] [[Владимир губерниясы|Владимир губерниясының]] [[Флорищи|Флор]] ауылында ([[Ресей]], [[Иваново облысы]], Кольчугин ауданы, Флорищи ауылы) дүниеге келді.

1919—1921 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1922—1924 жылдары РКЖО Кольчугин уездік комитеті Төралқасының мүшесі (Иваново-Вознесенск губерниясы) болды.

1924—1925 жылдары [[КСРО ХКК қарамағындағы БМСБ|БМСБ]] әскерлерінде қызмет атқарды.

1929 жылға дейін Ф. Э. Дзержинский атындағы фабрика фабкомының төрағасы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, осы жылға дейін кешкі жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1929—1934 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды.

1934—1936 жылдары №34 зауыттың (Мәскеу) инженері, бас инженері болып еңбек етті.

1938 жылға дейін «Главцветметобработка» орталық ғылыми-зерттеу зертханасының инженері лауазымында мехнат қылды.

1938 жылдан бастап — 1939 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Семей]] қаласы) ретінде еңбектенді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың 2 наурызына дейін&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық I конференциясының қаулысы, 1940 ж. 2–6 наурыз&lt;/ref&gt; Қазақстан К(б)П ОК Шығыс Қазақстан облысы бойынша Ұйымдастыру бюросының 1-хатшысы болды.

1940 жылдың 6 наурызынан&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті I пленумының қаулысы&lt;/ref&gt; — 1944 жылдың 5 қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Өскемен]] қаласы) қызметін атқарды.

1944—1947 жылдары Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшысы ([[Донецк облысы|Сталин облысы]]) болып еңбек етті.

1948 жылы Енакиево цемент зауыты директорының орынбасары (Сталин облысы) міндетін атқарды.

1948—1951 жылдары «Новоросцемент» тресі басшысының орынбасары ([[Новороссийск]] қ., [[Краснодар өлкесі]]) лауазымында мехнат қылды.

1951 жылы Первомайск цемент зауытының директоры (Краснодар өлкесі) ретінде еңбектенді.

1967 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде көз жұмды.&lt;ref&gt;Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180214144033/http://www.knowbysight.info/RRR/15046.asp Федор Рванцев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>dnwb59j6rmrildnpvquazn7plhon62e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613096</id>
      <parentid>3613094</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина КП Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшылары|Украина КП Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9111" sha1="2pevkxdiyng2fbvs4ynw3tw4qy0u25v" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Федор Зиновьевич Рванцев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1944
 | Басқаруын аяқтады    = 1947
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 5 қыркүйек 1944
 | Ізашары_2            = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Ізбасары_2           = [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 02.10.1902
 | Туған жері           = [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1967
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Федор Зиновьевич Рванцев''' ([[2 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]] — қыркүйек [[1967 жыл|1967]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет, партия және шаруашылық қайраткері. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылым депутаты.

== Өмірбаяны ==
1902 жылы 2 қазанда [[Ресей империясы|Ресей империясындағы]] [[Владимир губерниясы|Владимир губерниясының]] [[Флорищи|Флор]] ауылында ([[Ресей]], [[Иваново облысы]], Кольчугин ауданы, Флорищи ауылы) дүниеге келді.

1919—1921 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1922—1924 жылдары РКЖО Кольчугин уездік комитеті Төралқасының мүшесі (Иваново-Вознесенск губерниясы) болды.

1924—1925 жылдары [[КСРО ХКК қарамағындағы БМСБ|БМСБ]] әскерлерінде қызмет атқарды.

1929 жылға дейін Ф. Э. Дзержинский атындағы фабрика фабкомының төрағасы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, осы жылға дейін кешкі жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1929—1934 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды.

1934—1936 жылдары №34 зауыттың (Мәскеу) инженері, бас инженері болып еңбек етті.

1938 жылға дейін «Главцветметобработка» орталық ғылыми-зерттеу зертханасының инженері лауазымында мехнат қылды.

1938 жылдан бастап — 1939 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Семей]] қаласы) ретінде еңбектенді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың 2 наурызына дейін&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық I конференциясының қаулысы, 1940 ж. 2–6 наурыз&lt;/ref&gt; Қазақстан К(б)П ОК Шығыс Қазақстан облысы бойынша Ұйымдастыру бюросының 1-хатшысы болды.

1940 жылдың 6 наурызынан&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті I пленумының қаулысы&lt;/ref&gt; — 1944 жылдың 5 қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Өскемен]] қаласы) қызметін атқарды.

1944—1947 жылдары Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшысы ([[Донецк облысы|Сталин облысы]]) болып еңбек етті.

1948 жылы Енакиево цемент зауыты директорының орынбасары (Сталин облысы) міндетін атқарды.

1948—1951 жылдары «Новоросцемент» тресі басшысының орынбасары ([[Новороссийск]] қ., [[Краснодар өлкесі]]) лауазымында мехнат қылды.

1951 жылы Первомайск цемент зауытының директоры (Краснодар өлкесі) ретінде еңбектенді.

1967 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде көз жұмды.&lt;ref&gt;Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180214144033/http://www.knowbysight.info/RRR/15046.asp Федор Рванцев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Украина КП Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшылары]]</text>
      <sha1>2pevkxdiyng2fbvs4ynw3tw4qy0u25v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613097</id>
      <parentid>3613096</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары|БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9183" sha1="sup95ayzoh2oy4zk035tdra8a4lufdj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Федор Зиновьевич Рванцев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1944
 | Басқаруын аяқтады    = 1947
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 5 қыркүйек 1944
 | Ізашары_2            = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Ізбасары_2           = [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 02.10.1902
 | Туған жері           = [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1967
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Федор Зиновьевич Рванцев''' ([[2 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]] — қыркүйек [[1967 жыл|1967]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет, партия және шаруашылық қайраткері. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылым депутаты.

== Өмірбаяны ==
1902 жылы 2 қазанда [[Ресей империясы|Ресей империясындағы]] [[Владимир губерниясы|Владимир губерниясының]] [[Флорищи|Флор]] ауылында ([[Ресей]], [[Иваново облысы]], Кольчугин ауданы, Флорищи ауылы) дүниеге келді.

1919—1921 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1922—1924 жылдары РКЖО Кольчугин уездік комитеті Төралқасының мүшесі (Иваново-Вознесенск губерниясы) болды.

1924—1925 жылдары [[КСРО ХКК қарамағындағы БМСБ|БМСБ]] әскерлерінде қызмет атқарды.

1929 жылға дейін Ф. Э. Дзержинский атындағы фабрика фабкомының төрағасы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, осы жылға дейін кешкі жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1929—1934 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды.

1934—1936 жылдары №34 зауыттың (Мәскеу) инженері, бас инженері болып еңбек етті.

1938 жылға дейін «Главцветметобработка» орталық ғылыми-зерттеу зертханасының инженері лауазымында мехнат қылды.

1938 жылдан бастап — 1939 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Семей]] қаласы) ретінде еңбектенді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың 2 наурызына дейін&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық I конференциясының қаулысы, 1940 ж. 2–6 наурыз&lt;/ref&gt; Қазақстан К(б)П ОК Шығыс Қазақстан облысы бойынша Ұйымдастыру бюросының 1-хатшысы болды.

1940 жылдың 6 наурызынан&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті I пленумының қаулысы&lt;/ref&gt; — 1944 жылдың 5 қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Өскемен]] қаласы) қызметін атқарды.

1944—1947 жылдары Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшысы ([[Донецк облысы|Сталин облысы]]) болып еңбек етті.

1948 жылы Енакиево цемент зауыты директорының орынбасары (Сталин облысы) міндетін атқарды.

1948—1951 жылдары «Новоросцемент» тресі басшысының орынбасары ([[Новороссийск]] қ., [[Краснодар өлкесі]]) лауазымында мехнат қылды.

1951 жылы Первомайск цемент зауытының директоры (Краснодар өлкесі) ретінде еңбектенді.

1967 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде көз жұмды.&lt;ref&gt;Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180214144033/http://www.knowbysight.info/RRR/15046.asp Федор Рванцев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Украина КП Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшылары]]
[[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>sup95ayzoh2oy4zk035tdra8a4lufdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613098</id>
      <parentid>3613097</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:БК(б)П XVIII конференциясының делегаттары|БК(б)П XVIII конференциясының делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9271" sha1="he6on9qqqgan8fd5pqql3zl0z1f4sag" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Федор Зиновьевич Рванцев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1944
 | Басқаруын аяқтады    = 1947
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 5 қыркүйек 1944
 | Ізашары_2            = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Ізбасары_2           = [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 02.10.1902
 | Туған жері           = [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1967
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Федор Зиновьевич Рванцев''' ([[2 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]] — қыркүйек [[1967 жыл|1967]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет, партия және шаруашылық қайраткері. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылым депутаты.

== Өмірбаяны ==
1902 жылы 2 қазанда [[Ресей империясы|Ресей империясындағы]] [[Владимир губерниясы|Владимир губерниясының]] [[Флорищи|Флор]] ауылында ([[Ресей]], [[Иваново облысы]], Кольчугин ауданы, Флорищи ауылы) дүниеге келді.

1919—1921 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1922—1924 жылдары РКЖО Кольчугин уездік комитеті Төралқасының мүшесі (Иваново-Вознесенск губерниясы) болды.

1924—1925 жылдары [[КСРО ХКК қарамағындағы БМСБ|БМСБ]] әскерлерінде қызмет атқарды.

1929 жылға дейін Ф. Э. Дзержинский атындағы фабрика фабкомының төрағасы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, осы жылға дейін кешкі жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1929—1934 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды.

1934—1936 жылдары №34 зауыттың (Мәскеу) инженері, бас инженері болып еңбек етті.

1938 жылға дейін «Главцветметобработка» орталық ғылыми-зерттеу зертханасының инженері лауазымында мехнат қылды.

1938 жылдан бастап — 1939 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Семей]] қаласы) ретінде еңбектенді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың 2 наурызына дейін&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық I конференциясының қаулысы, 1940 ж. 2–6 наурыз&lt;/ref&gt; Қазақстан К(б)П ОК Шығыс Қазақстан облысы бойынша Ұйымдастыру бюросының 1-хатшысы болды.

1940 жылдың 6 наурызынан&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті I пленумының қаулысы&lt;/ref&gt; — 1944 жылдың 5 қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Өскемен]] қаласы) қызметін атқарды.

1944—1947 жылдары Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшысы ([[Донецк облысы|Сталин облысы]]) болып еңбек етті.

1948 жылы Енакиево цемент зауыты директорының орынбасары (Сталин облысы) міндетін атқарды.

1948—1951 жылдары «Новоросцемент» тресі басшысының орынбасары ([[Новороссийск]] қ., [[Краснодар өлкесі]]) лауазымында мехнат қылды.

1951 жылы Первомайск цемент зауытының директоры (Краснодар өлкесі) ретінде еңбектенді.

1967 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде көз жұмды.&lt;ref&gt;Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180214144033/http://www.knowbysight.info/RRR/15046.asp Федор Рванцев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Украина КП Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшылары]]
[[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:БК(б)П XVIII конференциясының делегаттары]]</text>
      <sha1>he6on9qqqgan8fd5pqql3zl0z1f4sag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Питер Рэтклифф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782011</id>
    <revision>
      <id>3613071</id>
      <parentid>3612751</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9252" sha1="hmj7xu1qn8agkul0ympzu387f3df9po" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Питер Рэтклифф
 |Шынайы есімі        = Peter John Ratcliffe
 |Суреті              = Peter_J._Ratcliffe_(cropped).jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 14.5.1954
 |Туған жері          = [[Моркам]], [[Сити-оф-Ланкастер]], Ланкашир, {{Туғанжері|Ланкашир|Ланкаширде}}, [[Англия]], [[Ұлыбритания]]
 |Азаматтығы          = {{UK}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[гипоксия]]
 |Жұмыс орны          = [[Оксфорд университеті]]&lt;br&gt;
[[Фрэнсис Крик институты]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[Гонвилл-энд-Киз колледжі]] (1978)
[[Ланкастер корольдік грамматика мектебі]]&lt;br&gt;
[[Бартс және Лондон медицина және стоматология мектебі]]&lt;br&gt;
[[Лондон университеті]]&lt;br&gt;
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://www.ndm.ox.ac.uk/team/peter-ratcliffe ndm.ox.ac.uk/principal]
 |Commons             = 
}}
'''Питер Рэтклифф''' (''Peter John Ratcliffe''; [[14 мамыр]] [[1954]], Моркам, Англия) — британдық ғалым-медик және жасушаның оттегіні сезу (''oxygen sensing''), және [[Гипоксия|гипоксияға]] маманданған молекулалық биолог&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture|title=Professor Sir Peter Ratcliffe to give this year’s Linacre Lecture {{!}} StJohns&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2018-11-12|archivedate=2019-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009071608/https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture}}&lt;/ref&gt;. Оксфордтық Target Discovery Institute (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, сондай-ақ Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры; Лондон Корольдік қоғамының және Ұлыбритания AMH мүшесі (екеуі де — 2002 жылдан бері). Рыцарь-бакалавр (2014).

2019 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы [[Уильям Кэлин|Уильям Дж. Кейлин кіші]] және [[Грегг Семенза|Грегг Л. Семензамен]] бірлесіп «жасушалардың оттегінің қолжетімділігін қалай сезінетіні және оған қалай бейімделетіні туралы ашқан жаңалықтары үшін» берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019|accessdate=2019-10-07|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523072803/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаян ==
Ол Солтүстік Ланкаширде өсті. Гонвилл-энд-Киз колледжінде медицинаны оқыды. Клиникалық дайындығын Лондондағы ең көне аурухана — Әулие Бартоломью ауруханасында аяқтады. 1978 жылы ол Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery дәрежесін алды  Содан кейін Лондондағы аспирантура ауруханаларында жұмыс істеді, содан кейін Оксфордта нефрология бойынша білім алды, бірақ содан кейін молекулалық биология бойынша қайта даярлықтан өтті, ал 1990 жылы ''Wellcome Trust қорының'' аға ғылыми қызметкері ретінде Оксфордта гипоксия биология зертханасын құрды, оны 20 жылдан астам басқарды. 1987 жылы ол Кембридж университетінде ''медицина ғылымдарының докторы'' дәрежесін алды. 1996 жылдан бастап профессор, ал 2003 жылдан (4?) 2016 жылға дейін Оксфорд университетінде Наффилд профессоры ''(Nuffield Professor)'' болды. Қазіргі уақытта Оксфорд Target Discovery институтының (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, 2016 жылдан бастап ол сонымен қатар Francis Crick Institute  клиникалық зерттеулер директоры қызметін атқарады.

EMBO мүшесі (2006), [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] шетелдік құрметті мүшесі (2007).

== Марапаттар ==
* Louis-Jeantet Prize for Medicine (2009)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/|title=Professor Peter J. RATCLIFFE&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2018-11-12|archivedate=2018-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015114614/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/}}&lt;/ref&gt;
* Халықаралық Гайрднер сыйлығы, Канада (2010)
* Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің Baly Medal (2011)
* Аттас қордың Pasarow Award (2012)
* Grand Prix scientifique de la Fondation Lefoulon-Delalande, Франция институты (2012)
* Jakob-Herz-Preis[нем.], германдық Эрланген — Нюрнберг университеті (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|title=Uni-Klinikum Erlangen|accessdate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011204022/http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|archivedate=2019-10-11}}&lt;/ref&gt;
* Уайли қорының Уайли сыйлығы (2014)
* Негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығы (Ласкер сыйлығы)) (2016)
* Лондон Корольдік Қоғамының Buchanan Medal (2017)
* Мэссри сыйлығы (2018)
* [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019, [[Уильям Кэлин|У. Кэлин]] және [[Грегг Семенза|Г. Семензамен]] бірге)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.magd.ox.ac.uk/member-of-staff/peter-ratcliffe/ Магдален колледжі, Оксфорд]
* [https://web.archive.org/web/20180104073359/http://www.ludwigcancerresearch.org/location/oxford-branch/peter-ratcliffe-lab Людвиг онкологиялық зерттеулер институты]
* [https://www.crick.ac.uk/research/find-a-researcher/peter-ratcliffe Фрэнсис Крик институты]
* [https://www.crick.ac.uk/news/2015-12-17-clinical-research-director Крик клиникалық зерттеулер директорын тағайындады] (2015 жылғы 17 желтоқсан)

[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Кембридж университеті түлектері]]
[[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Молекулярлық биологтар]]
[[Санат:Лондон университеті түлектері]]
[[Санат:Ұлыбритания медиктері]]
[[Санат:Медицина докторлары]]</text>
      <sha1>hmj7xu1qn8agkul0ympzu387f3df9po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Харви Джеймс Алтер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782028</id>
    <revision>
      <id>3613061</id>
      <parentid>3612756</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8873" sha1="dx5dum8ao6x0rl8m3pjq2z3wh1i1wvb" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Харви Джеймс Альтер
 |Шынайы есімі        = Harvey J. Alter
 |Суреті              = Harvey_Alter_in_2020_(cropped).jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = Харви Джеймс Альтер 2000 жылдың қазан айында
 |Туған күні          = 12.9.1935 
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = 
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[вирусология]], [[медицина]], [[ішкі аурулар]], [[гематология]], [[трансфузиология]] және [[инфектология]]
 |Жұмыс орны          = [[АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттары]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[вирусолог]], [[университет оқытушысы]], [[дәрігер]], [[терапевт]], [[гематолог]], [[трансфузиолог]], жұқпалы аурулар жөніндегі маман, [[микробиология]], вирусология және инфекция эпидемиологиясы бойынша маман
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Рочестер университеті]]
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = {{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Харви Джеймс Альтер''' ({{Lang-en|Harvey J. Alter}}; [[12 қыркүйек]] [[1935 жыл|1935]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық дәрігер және ғалым, гепатит С вирусын ашқаны үшін Майкл Хоутон және Чарльз Райспен бірге [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша]] [[2020 жыл|2020 жылғы]] Нобель сыйлығының иегері&lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|lang=en|accessdate=2020-09-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}&lt;/ref&gt; және Майкл Хоутонмен бірге клиникалық медициналық зерттеулер үшін Ласкер — Дебейки сыйлығының иегері. Ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] ең жоғары азаматтық медициналық наградасы — «Ерекше қызметі үшін» медалімен марапатталған. АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттарының жұқпалы аурулар бөлімін басқарады.

== Өмірбаян ==
[[Сурет:Dr._Harvey_J._Alter_(1935-_(28926785543).jpg|солға|нобай]]
Альтер [[Нью-Йорк|Нью-Йорк қаласында]]&lt;ref name=&quot;Press release&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/09_21_00_alteraward.html|title=NIH Clinical Center scientist a Lasker Award recipient|last=Henrichsen|first=Colleen|date=2000-09-21|work=Press release|publisher=NIH|accessdate=2009-10-20|archivedate=2020-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016075749/https://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/09_21_00_alteraward.html}}&lt;/ref&gt; [[Еврейлер|еврей]] отбасында дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|author=Alter|first=Harvey J.|date=2014|title=The road not taken or how I learned to love the liver: A personal perspective on hepatitis history|url=https://aasldpubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hep.26787|journal=Hepatology|language=en|volume=59|issue=1|pages=4–12|doi=10.1002/hep.26787|issn=1527-3350|accessdate=2020-10-05|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607213848/https://aasldpubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hep.26787}}&lt;/ref&gt;. Куинсте өсті. [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорктегі]] Рочестердегі Рочестер университетінде оқып, [[1956 жыл|1956 жылы]] бакалавр дәрежесін алды. Сондай-ақ, ол сол жерден [[1960 жыл|1960 жылы]] медициналық диплом алды. 1961 жылдың желтоқсанынан 1964 жылдың маусымына дейін [[Мэриленд|Мэриленд штатындағы]] Бетесда қаласындағы Ұлттық денсаулық сақтау институттарында постдокторантурада жұмыс істеді; содан кейін 1964 жылдың шілдесінен 1965 жылдың маусымына дейін [[Вашингтон университеті|Вашингтон университетінде]] резидентурада оқыды; және 1965 жылдың шілдесінен 1966 жылдың маусымына дейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] [[Джорджтаун университеті|Джорджтаун университетінде]] [[гематология]] бойынша мамандандырылды.

== Жұмыс орындары ==
== Медициналық зерттеулер ==
Жас ғалым ретінде Альтер 1964 жылы [[Барух Бламберг|Барух Блумбергпен]] бірге Аустралия антигенін ашуға қатысты.&lt;ref name=&quot;NIH Almanac&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nih.gov/about/almanac/organization/CC.htm|title=The NIH Almanac|date=2009-06-04|work=Department of Health and Human Services|publisher=National Institutes of Health|accessdate=2009-10-20|archivedate=2013-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004185730/http://www.nih.gov/about/almanac/organization/CC.htm}}&lt;/ref&gt; Бұл жұмыс В гепатитін ашуда маңызды рөл атқарды.

=== С гепатитінің анықтауы ===
1970 жылдардың ортасында Альтер және оның зерттеушілер тобы қан құюдан кейінгі [[Гепатит|гепатиттің]] көптеген жағдайлары А және В гепатиттерінің белгілі түрлерімен байланысты емес екенін көрсетті. Шимпанзелерге жүргізілген зерттеулерді пайдалана отырып, топ бастапқыда «А емес, В емес гепатит» деп аталған гепатиттің жаңа түрінің бар екенін көрсетті. Бұл жұмыс сайып келгенде С гепатиті вирусын ашуға әкелді. 1988 жылы Альтер бастаған топ адам қанының үлгілерінен вирусты анықтай алды&lt;ref name=&quot;laskeraward&quot;&gt;[http://www.laskerfoundation.org/awards/naturemedicine/Alter.pdf Alter.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230343/http://www.laskerfoundation.org/awards/naturemedicine/Alter.pdf|date=2007-09-27}}&lt;/ref&gt;. 1989 жылдың сәуірінде [[Science]] журналында С гепатиті вирусы деп аталатын жаңа вирустың сипаттамасы екі мақалада жарияланды.

== Жеке өмір ==
Альтердің Барбара Бэйлимен бірінші некесінен екі баласы бар, ал екінші рет екі баласы бар Диана Доулингке үйленді. Тоғыз немересі бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:АҚШ вирусологтары]]</text>
      <sha1>dx5dum8ao6x0rl8m3pjq2z3wh1i1wvb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613083</id>
      <parentid>3613061</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8885" sha1="73wsrv56f2i9mxiqibrofgmm0rbydis" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Харви Джеймс Альтер
 |Шынайы есімі        = Harvey J. Alter
 |Суреті              = Harvey_Alter_in_2020_(cropped).jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = Харви Джеймс Альтер 2000 жылдың қазан айында
 |Туған күні          = 12.9.1935 
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = 
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[вирусология]], [[медицина]], [[ішкі аурулар]], [[гематология]], [[трансфузиология]] және [[инфектология]]
 |Жұмыс орны          = [[АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттары]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[вирусолог]], [[университет оқытушысы]], [[дәрігер]], [[терапевт]], [[гематолог]], [[трансфузиолог]], жұқпалы аурулар жөніндегі маман, [[микробиология]], вирусология және инфекция эпидемиологиясы бойынша маман
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Рочестер университеті]]
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = {{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Харви Джеймс Альтер''' ({{Lang-en|Harvey J. Alter}}; [[12 қыркүйек]] [[1935 жыл|1935]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық дәрігер және ғалым, гепатит С вирусын ашқаны үшін [[Майкл Хаутон]] және [[Чарльз Райс]]пен бірге [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша]] [[2020 жыл|2020 жылғы]] Нобель сыйлығының иегері&lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|lang=en|accessdate=2020-09-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}&lt;/ref&gt; және [[Майкл Хаутон]]мен бірге клиникалық медициналық зерттеулер үшін Ласкер — Дебейки сыйлығының иегері. Ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] ең жоғары азаматтық медициналық наградасы — «Ерекше қызметі үшін» медалімен марапатталған. АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттарының жұқпалы аурулар бөлімін басқарады.

== Өмірбаян ==
[[Сурет:Dr._Harvey_J._Alter_(1935-_(28926785543).jpg|солға|нобай]]
Альтер [[Нью-Йорк|Нью-Йорк қаласында]]&lt;ref name=&quot;Press release&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/09_21_00_alteraward.html|title=NIH Clinical Center scientist a Lasker Award recipient|last=Henrichsen|first=Colleen|date=2000-09-21|work=Press release|publisher=NIH|accessdate=2009-10-20|archivedate=2020-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016075749/https://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/09_21_00_alteraward.html}}&lt;/ref&gt; [[Еврейлер|еврей]] отбасында дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|author=Alter|first=Harvey J.|date=2014|title=The road not taken or how I learned to love the liver: A personal perspective on hepatitis history|url=https://aasldpubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hep.26787|journal=Hepatology|language=en|volume=59|issue=1|pages=4–12|doi=10.1002/hep.26787|issn=1527-3350|accessdate=2020-10-05|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607213848/https://aasldpubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hep.26787}}&lt;/ref&gt;. Куинсте өсті. [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорктегі]] Рочестердегі Рочестер университетінде оқып, [[1956 жыл|1956 жылы]] бакалавр дәрежесін алды. Сондай-ақ, ол сол жерден [[1960 жыл|1960 жылы]] медициналық диплом алды. 1961 жылдың желтоқсанынан 1964 жылдың маусымына дейін [[Мэриленд|Мэриленд штатындағы]] Бетесда қаласындағы Ұлттық денсаулық сақтау институттарында постдокторантурада жұмыс істеді; содан кейін 1964 жылдың шілдесінен 1965 жылдың маусымына дейін [[Вашингтон университеті|Вашингтон университетінде]] резидентурада оқыды; және 1965 жылдың шілдесінен 1966 жылдың маусымына дейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] [[Джорджтаун университеті|Джорджтаун университетінде]] [[гематология]] бойынша мамандандырылды.

== Жұмыс орындары ==
== Медициналық зерттеулер ==
Жас ғалым ретінде Альтер 1964 жылы [[Барух Бламберг|Барух Блумбергпен]] бірге Аустралия антигенін ашуға қатысты.&lt;ref name=&quot;NIH Almanac&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nih.gov/about/almanac/organization/CC.htm|title=The NIH Almanac|date=2009-06-04|work=Department of Health and Human Services|publisher=National Institutes of Health|accessdate=2009-10-20|archivedate=2013-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004185730/http://www.nih.gov/about/almanac/organization/CC.htm}}&lt;/ref&gt; Бұл жұмыс В гепатитін ашуда маңызды рөл атқарды.

=== С гепатитінің анықтауы ===
1970 жылдардың ортасында Альтер және оның зерттеушілер тобы қан құюдан кейінгі [[Гепатит|гепатиттің]] көптеген жағдайлары А және В гепатиттерінің белгілі түрлерімен байланысты емес екенін көрсетті. Шимпанзелерге жүргізілген зерттеулерді пайдалана отырып, топ бастапқыда «А емес, В емес гепатит» деп аталған гепатиттің жаңа түрінің бар екенін көрсетті. Бұл жұмыс сайып келгенде С гепатиті вирусын ашуға әкелді. 1988 жылы Альтер бастаған топ адам қанының үлгілерінен вирусты анықтай алды&lt;ref name=&quot;laskeraward&quot;&gt;[http://www.laskerfoundation.org/awards/naturemedicine/Alter.pdf Alter.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230343/http://www.laskerfoundation.org/awards/naturemedicine/Alter.pdf|date=2007-09-27}}&lt;/ref&gt;. 1989 жылдың сәуірінде [[Science]] журналында С гепатиті вирусы деп аталатын жаңа вирустың сипаттамасы екі мақалада жарияланды.

== Жеке өмір ==
Альтердің Барбара Бэйлимен бірінші некесінен екі баласы бар, ал екінші рет екі баласы бар Диана Доулингке үйленді. Тоғыз немересі бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:АҚШ вирусологтары]]</text>
      <sha1>73wsrv56f2i9mxiqibrofgmm0rbydis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майкл Хаутон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782057</id>
    <revision>
      <id>3613084</id>
      <parentid>3612757</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12887" sha1="6ueg56ovs851hif213zekxtmjz1uzmi" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Майкл Хаутон
 |Шынайы есімі        = Michael Houghton
 |Суреті              = Prof_Michael_Houghton.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 1949 
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{UK}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[микробиология]]
 |Жұмыс орны          = [[Альберта университеті]]&lt;br&gt;
[[Chiron корпорациясы]]&lt;br&gt;
[[Альберта университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[биохимик]], [[вирусолог]], [[микробиолог]], [[зерттеуші]]
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Шығыс Англия университеті]]&lt;br&gt;
[[Лондон Корольдік колледжі]]
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = [[Гайрднер қорының халықаралық сыйлығы]] (2013)&lt;br&gt;[[Ласкер — Дебейки клиникалық медициналық зерттеулер сыйлығы]] (2000)&lt;br&gt;[[Роберт Кох сыйлығы]] (1993)&lt;br&gt;[[Карл Ландштайнерді еске алу сыйлығы]] (1992)&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://www.ualberta.ca/en/medical-microbiologystaff_students/michael_houghton.php Michael Houghton, PhD]
 |Commons             = 
}}
'''Майкл Хаутон''' ({{Lang-en|Michael Houghton}}; 1949) — британдық ғалым. 1977 жылы Лондондағы Корольдік колледжде [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Куай-Лим Чу, Джордж Куо және Дэниел Брэдлимен бірге ол 1989 жылы С гепатитін ашты.&lt;ref name=&quot;choo&quot;&gt;{{Cite journal|title=Isolation of a cDNA clone derived from a blood-borne non-A, non-B viral hepatitis genome|journal=Science|volume=244|issue=4902|pages=359–62|date=1989-04|pmid=2523562|doi=10.1126/science.2523562}}&lt;/ref&gt; Ол сондай-ақ 1986 жылы [[Вирусты гепатит Д|D гепатитінің]] [[Геном|геномын]] бірлесіп ашты.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Wang|first=KS|title=Structure, sequence and expression of the hepatitis delta (delta) viral genome|journal=Nature|date=1986-10-09|volume=323|issue=6088|pages=508–14|pmid=3762705|doi=10.1038/323508a0}}&lt;/ref&gt; Хаутон қазіргі уақытта [[Альберта университеті|Альберта университетінде]] вирусология кафедрасының меңгерушісі және вирусология профессоры, сонымен қатар Ли Ка Шин қолданбалы вирусология институтының директоры.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmi.med.ualberta.ca/staff_students/michael_houghton.php|title=MMI Faculty - Michael Houghton, PhD|accessdate=2014-01-13|archivedate=2018-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180306011339/http://www.mmi.med.ualberta.ca/staff_students/michael_houghton.php}}&lt;/ref&gt; [[Харви Джеймс Алтер|Харви Дж. Альтер]]  және [[Чарльз Райс]]пен бірге С гепатиті вирусын ашқаны үшін 2020 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаян ==
1949 жылы [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] дүниеге келген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/leben/nobelpreise-nobelpreistraeger-michael-houghton-extrem-bescheiden-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-201005-99-832790|title=Houghton -Geburtsjahr 1949|accessdate=2020-10-05|archivedate=2021-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623091717/https://www.sueddeutsche.de/leben/nobelpreise-nobelpreistraeger-michael-houghton-extrem-bescheiden-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-201005-99-832790}}&lt;/ref&gt; және 17 жасында [[Луи Пастер|Луи Пастердің]] өмірі туралы кітап оқығаннан кейін [[Микробиология|микробиолог]] болуды шешкен&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Michael Houghton, PhD|url=http://www.chrcrm.org/en/rotm/michael-houghton-phd|work=Canadians for Health Research|accessdate=2016-10-08|archivedate=2012-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120614035422/http://www.chrcrm.org/en/rotm/michael-houghton-phd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eureka moments in research|url=http://www.aihealthsolutions.ca/news-and-events/media-centre/eureka-moments-in-research/|work=Alberta Innovates: Health Solutions|accessdate=2016-10-08|archivedate=2017-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113141929/http://www.aihealthsolutions.ca/news-and-events/media-centre/eureka-moments-in-research/}}&lt;/ref&gt;. 1972 жылы Шығыс Англия университетін биология ғылымдары мамандығы бойынша бітіріп, 1977 жылы [[Лондон Корольдік колледжі|Лондондағы Корольдік колледжде]] [[биохимия]] бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды .

== Ғылыми жұмыс ==
Хаутон өзінің мансабын [[G. D. Searle &amp; Company|G.D. Searle &amp; Company]] фармацевтикалық компаниясында (қазіргі уақытта [[Pfizer]] компаниясының еншілес компаниясы) бастады, ал 1982 жылы [[Chiron Corporation]] биотехнологиялық компаниясына ауысты. Chiron Corp. компаниясында жұмыс істеп жүргенде, Хаутон компаниядағы әріптестері — Куи-Лим-Чу (Qui-Lim Choo), Джорж Куо (George Kuo) және АҚШ ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының өкілі — Дэниел Брэдлимен бірге алғаш рет С гепатиті вирусын бөліп алды&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Houghton|first=M|title=The long and winding road leading to the identification of the hepatitis C virus.|journal=J. Hepatol.|date=2009|volume=51|issue=5|pages=939–948|doi=10.1016/j.jhep.2009.08.004|pmid=19781804}}&lt;/ref&gt;.

1989— 1990 жылдары ол қандағы С гепатиті вирусына антиденелерді, әсіресе С гепатитінің жоғары қаупі бар науқастарда, соның ішінде қан құюды қабылдайтындарда анықтаған басылымдардың бірлескен авторы болды&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Kuo|first=G|title=An assay for circulating antibodies to a major etiologic virus of human non-A, non-B hepatitis.|url=https://archive.org/details/sim_science_1989-04-21_244_4902/page/362|journal=Science|date=1989|volume=244|issue=4902|pages=362–364|doi=10.1126/science.2496467|pmid=2496467}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Esteban|first=JI|title=Hepatitis C virus antibodies among risk groups in Spain.|journal=Lancet|date=1989|volume=334|issue=8658|pages=294–297|doi=10.1016/s0140-6736(89)90485-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Van Der Poel|first=CL|title=Anti-hepatitis C antibodies and non-A, non-B post-transfusion hepatitis in the Netherlands.|journal=Lancet|date=1989|volume=334|issue=8658|pages=297–298|doi=10.1016/s0140-6736(89)90486-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Alter|first=HJ|title=Detection of antibody to hepatitis C virus in prospectively followed transfusion recipients with acute and chronic non-A, non-B hepatitis|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1989-11-30_321_22/page/1494|journal=N. Engl. J. Med.|date=1989|volume=321|issue=22|pages=1494–1500|doi=10.1056/nejm198911303212202}}&lt;/ref&gt;. Бұл жұмыс 1990 жылы антиденелердің бар-жоғын анықтау үшін қан анализін жасауға әкелді. 1992 жылға қарай бұл тестті кеңінен қолдану, сезімталдығы жоғары тестті әзірлеумен қатар, Канадада донор қанының С гепатитімен ластануын іс жүзінде жойды&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Cha|first=T-A|title=Use of a signature nucleotide sequence of hepatitis C virus for detection of viral RNA in human serum and plasma|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_1991-11_29_11/page/2528|journal=J. Clin. Microbiol.|date=1991|volume=29|pages=2528–2534|pmid=1663510}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Bresters|first=D|title=Enhanced sensitivity of a second generation ELISA for antibody to hepatitis C virus.|journal=Vox Sang.|date=1992|volume=62|issue=4|pages=213–217|doi=10.1111/j.1423-0410.1992.tb01201.x}}&lt;/ref&gt;. Осы уақыт аралығындағы басқа жұмыстарда Хаутон және оның әріптестері С гепатиті мен [[Бауыр ісігі|бауыр обыры]] арасындағы байланысты көрсетті&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Hasan|first=F|title=Hepatitis C HCV associated hepatocellular carcinoma.|url=https://archive.org/details/sim_hepatology_1989-10_10_4/page/580|journal=Hepatology|date=1989|volume=10|issue=4|doi=10.1002/hep.1840100432}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=De Bisceglie|first=AM|title=Detection of antibody to hepatitis C virus in patients with various chronic liver diseases.|url=https://archive.org/details/sim_hepatology_1989-10_10_4/page/581|journal=Hepatology|date=1989|volume=10|issue=4|doi=10.1002/hep.1840100432}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Saito|first=I|title=Hepatitis C virus infection is associated with the development of hepatocellular carcinoma.|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA|date=1990|volume=87|issue=17|pages=6547–6549|doi=10.1073/pnas.87.17.6547|pmid=2168552}}&lt;/ref&gt;.

2013 жылы [[Альберта университеті|Альберта университетіндегі]] Хаутон зертханасы гепатит С вирусының бір штаммына қарсы вакцина басқа барлық генотиптерге қарсы тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Law|first=JL|title=A hepatitis C virus (HCV) vaccine comprising envelope glycoproteins gpE1/gpE2 derived from a single isolate elicits broad cross-genotype neutralizing antibodies in humans.|journal=PLOS ONE|date=2013-03-19|volume=8|issue=3|pmid=23527266|doi=10.1371/journal.pone.0059776|pages=e59776}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Houghton|first=M|title=An inactivated hepatitis C virus vaccine on the horizon?|url=https://archive.org/details/sim_gastroenterology_2013-08_145_2/page/285|journal=Gastroenterology|date=2013|volume=145|issue=2|pages=285–288|doi=10.1053/j.gastro.2013.06.029}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://elementy.ru/novosti_nauki/433712/Nobelevskaya_premiya_po_fiziologii_i_meditsine_2020 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы 2020]

[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]]
[[Санат:Лондон университеті түлектері]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:1950 жж. туғандар]]
[[Санат:Ұлыбритания микробиологтары]]</text>
      <sha1>6ueg56ovs851hif213zekxtmjz1uzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолий Васильевич Милкин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782087</id>
    <revision>
      <id>3613092</id>
      <parentid>3612665</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7629" sha1="jsdfmhibpnmxqvwhcv5bz93l6w38s5z" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Анатолий Васильевич Милкин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 19 желтоқсан 1983
 | Басқаруын аяқтады    = 17 қараша 1989
 | Ізашары              = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]]
 | Ізбасары             = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ?
 | Басқаруын аяқтады_2  = ?
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 16.3.1930
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 30.1.1996
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі.

1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды.

1996 жылы Астанада көз жұмды.

== Сілтемелер ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008.

[[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>jsdfmhibpnmxqvwhcv5bz93l6w38s5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vanilla Ninja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782088</id>
    <revision>
      <id>3613162</id>
      <parentid>3612669</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T21:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9654" sha1="q73azcrk21al5rqv4x73el0rxcpteay" xml:space="preserve">{{Музыкалық топ|Топ атауы=Vanilla Ninja|Суреті=Vanilla Ninja performing Too Epic To Be True, representing Estonia in the 1st Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 14.jpg|Сурет ені=150px|Қала=[[Таллин]]|Мемлекет={{EST}}|Лейблі=[[TopTen]]&lt;br&gt;[[Bros Music]]&lt;br&gt;[[EMI]] / [[Capitol Records]]|Сайты=[http://www.vanillaninja.ee vanillaninja.ee]|Ортаққор=Vanilla Ninja|Белсенділік жылдары=2002—2008, 2020 жылдан|Жанры=[[поп-рок]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |title=allmusic ((( Vanilla Ninja &gt; Overview ))) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110308011229/http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, [[хард-рок]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |title=Vanilla Ninja, nova revelação do Hard Rock - Novidades (Notícia) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513120948/http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://territorio.terra.com.br/canais/rockonline/lancamentos/materia.asp?materiaID=721 Rock Online: Vanilla Ninja: Blue Tatoo]&lt;/ref&gt;|тілі=ағылшын тілі|Тілі=[[ағылшын тілі]],&lt;small&gt;кейбір әндерде — [[эстон тілі]]&lt;/small&gt;|Құрамы=[[Ленна Куурмаа]]&lt;br&gt;[[Пирет Ярвис]]&lt;br&gt;''Керли Кивилаан''|Бұрынғы қатысушылары=[[Маарья Киви]]&lt;br&gt;[[Трийну Кивилаан]]&lt;br&gt;[[Катрин Сиска]]}}

'''Vanilla Ninja''' — үш қатысушыдан тұратын эстон музыкалық топ. Топ [[Швейцария]] атынан Eurovision ән байқауы 2005 қатысқан, 2026 жылда [[Эстония]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] өнер көрсеткен.

== Дискографиясы ==
=== Студиялық альбомдар ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; 
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| Атауы
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Мәліметтер
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;4&quot;| Тізімдегі ең жоғары орындар
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Сертификаттау]]
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[EST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[AUT]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{cite web|url=https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Vanilla+Ninja|title=Discographie Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=austriancharts.at}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[GER]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=Vanilla+Ninja&amp;do_search=do|title=Discographie von Vanilla Ninja|publisher=[[GfK Entertainment charts]]|website=offiziellecharts.de}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[SWI]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;SWI&quot;&gt;{{cite web|url=https://hitparade.ch/artist/Vanilla_Ninja|title=Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=hitparade.ch}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]''
| 
* Шыққан күні: 2003 жыл 30 мамыр
* Лейбл: ''TopTen''
* Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]]
| 1 || — || — || —
|
* [[Эстония|EST]]: Платинум
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Traces of Sadness''
| 
* Шыққан күні: 2004 жыл 7 маусым
* Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]]
* Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]]
| 1 || 4 || 3 || 14
|
* [[Германия|GER]]: Алтын
* [[Аустрия|AUT]]: Алтын
* EST: Платинум
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Blue Tatto''
| 
* Шыққан күні: 2005 жыл 14 наурыз
* Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]]
* Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]]
| 1 || 7 || 4 || 4
|
* EST: Платинум
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Love Is War''
| 
* Шыққан күні: 2006 жыл 19 мамыр
* Лейбл: [[EMI]], [[Capitol Records]]
* Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]]
| 1 || 29 || 16 || 14 
| 
* EST: Платинум
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Encore''
| 
* Шыққан күні: 2021 жыл 8 қазан
* Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]]
* Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]]
| — || 44 || 13 || 31 
|-
| colspan=&quot;20&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді.
|}

=== Жинақтар ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| Атауы
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Мәліметтер
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;1&quot;| Тізімдегі ең жоғары орындар
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[Schweizer Hitparade|SWI]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;SWI&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Silent Emotions''
| 
* Шыққан күні: 2005 жыл 16 қараша
* Лейбл: ''Canyon International''
* Формат: [[Ықшам дискі|CD]]
| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Best Of''
| 
* Шыққан күні: 2005 жыл 2 желтоқсан
* Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]]
* Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]]
| 70
|-
| colspan=&quot;20&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді.
|}

=== Шағын альбомдар ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| Атауы
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Мәліметтер
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Incredible''
| 
* Шыққан күні: 2021 жыл 24 қыркүйек
* Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]]
* Формат: [[Музыканы жүктеу]]
|}

=== Синглдар ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| Атауы
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Жыл
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;5&quot;| Тізімдегі ең жоғары орындар
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Альбом
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[Eesti Tipp-40|EST]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;AUT&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[Suomen virallinen lista|FIN]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;FIN&quot;&gt;{{cite web|url=https://ifpi.fi/lista/artistit/vanilla-ninja/|title=Listat - Musiikkituottajat (Vanilla Ninja)|publisher=[[Official Finnish Charts]]|website=ifpi.fi}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[Чарты GfK Entertainment|GER]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;GER&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:85%;&quot;| [[Schweizer Hitparade|SWI]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;SWI&quot;/&gt;
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Club Kung Fu»
| rowspan=&quot;2&quot;| 2003
| — || — || — || 95 || —
| ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Tough Enough»
| 1 || 16 || 11 || 13 || 52
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Traces of Sadness''
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Don't Go Too Fast»
| rowspan=&quot;4&quot;| 2004
| 1 || 21 || — || 23 || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Liar / Heartless»
| 4 || 22 || — || 23 || 43
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «When the Indians Cry»
| 1 || 7 || — || 8 || 27
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Blue Tattoo»
| — || 12 || — || 9 || 12
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Blue Tattoo''
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «I Know»
| rowspan=&quot;4&quot;| 2005
| 32 || 17 || — || 13 || 27
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Know (Unplugged)»
| — || — || — || — || —
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Cool Vibes»
| 3 || 58 || — || 42 || 17
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Megamix»
| — || — || — || 79 || 66
| ''Best Of''
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Dangerzone»
| rowspan=&quot;2&quot;| 2006
| 3 || 23 || — || 21 || 18
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Love Is War''
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Rockstarz»
| 1 || — || — || 86 || —
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Insane in Vain»
| 2007
| 18 || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Birds of Peace»
| rowspan=&quot;2&quot;| 2008
| 3 || — || — || — || —
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Crashing Through the Doors»
| 1 || — || — || — || —
| Альбомдық емес сингл
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Gotta Get It Right»
| rowspan=&quot;3&quot;| 2021
| — || — || — || — || —
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Encore''
|-
! scope=&quot;row&quot;| «No Regrets»
| — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| «The Reason Is You»
| — || — || — || — || —
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «Encore '22»
| 2022
| — || — || — || — || —
|- 
! scope=&quot;row&quot;| «[[Too Epic to Be True]]»
| 2025
| — || — || — || — || —
| Альбомдық емес сингл
|-
| colspan=&quot;20&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді.
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Vanilla Ninja]]
[[Санат:Эстония музыкалық топтары]]
[[Санат:2002 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]]
[[Санат:Eurovision ән байқауы 2005 қатысушылары]]
[[Санат:Eurovision ән байқауы 2026 қатысушылары]]</text>
      <sha1>q73azcrk21al5rqv4x73el0rxcpteay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Николаевич Тутеволь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782089</id>
    <revision>
      <id>3613048</id>
      <parentid>3612663</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7872" sha1="0w5gyugismilmxnpxuidtofz324otil" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскіде}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының Будапешт қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0w5gyugismilmxnpxuidtofz324otil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613053</id>
      <parentid>3613048</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9389" sha1="j2zo7edd4s2dotzat5bm2af3xo3maea" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскіде}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>j2zo7edd4s2dotzat5bm2af3xo3maea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613054</id>
      <parentid>3613053</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3613054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9387" sha1="p55ith1mifir75pq7by0x46feeh44p9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>p55ith1mifir75pq7by0x46feeh44p9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613055</id>
      <parentid>3613054</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9516" sha1="4s3mm6v0vjhv4b7da3zp2o33lxfa49s" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]</text>
      <sha1>4s3mm6v0vjhv4b7da3zp2o33lxfa49s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613056</id>
      <parentid>3613055</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9659" sha1="qt40iw6bom1rpz9qh0vf3ttbkb6ng6l" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>qt40iw6bom1rpz9qh0vf3ttbkb6ng6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613057</id>
      <parentid>3613056</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері|Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9779" sha1="t0n1d750xdnb8qyl6ldxpgpa7fbhiyk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>t0n1d750xdnb8qyl6ldxpgpa7fbhiyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613058</id>
      <parentid>3613057</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері|КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9858" sha1="atdgxyta6fg719f54zyo7cssatjf4jx" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]</text>
      <sha1>atdgxyta6fg719f54zyo7cssatjf4jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613059</id>
      <parentid>3613058</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9978" sha1="gfjgclouvfdqlmtjqnotx4p1zee8x8b" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>gfjgclouvfdqlmtjqnotx4p1zee8x8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613060</id>
      <parentid>3613059</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10098" sha1="34936pqyaivm542b5ae900udtbb9swy" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>34936pqyaivm542b5ae900udtbb9swy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613062</id>
      <parentid>3613060</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10224" sha1="2c4o6qmpaud9ascvcxr9pl6w95y51fq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>2c4o6qmpaud9ascvcxr9pl6w95y51fq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613063</id>
      <parentid>3613062</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары|Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10328" sha1="perisfgyrt117pky1lbvl2d18n3ymd8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>perisfgyrt117pky1lbvl2d18n3ymd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613064</id>
      <parentid>3613063</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері|Қазақстанның Польшадағы елшілері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10406" sha1="omi9pl5eiiebvyck6r4hqhjft0uuwno" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері]]</text>
      <sha1>omi9pl5eiiebvyck6r4hqhjft0uuwno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613065</id>
      <parentid>3613064</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)|КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10495" sha1="57nwagdsb14qjmx4u1bhvcz82ftwe4d" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]</text>
      <sha1>57nwagdsb14qjmx4u1bhvcz82ftwe4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613066</id>
      <parentid>3613065</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10615" sha1="tlcydk7cmt03u3emmqw0zel0kn687o0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>tlcydk7cmt03u3emmqw0zel0kn687o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613081</id>
      <parentid>3613066</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10794" sha1="17osx1lkcnk8i6qreabvi1e090o4o0y" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = март 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Сілтеме ==
* [https://centrasia.org/person2.php?st=1083054135 Орта Азия].{{ref-ru}}
* [http://www.vsp.ru/nekropol/2009/06/02/462936 «Восточно-Сибирская правда» баспа тобы].{{ref-ru}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>17osx1lkcnk8i6qreabvi1e090o4o0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613114</id>
      <parentid>3613081</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3613114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10798" sha1="09ow836wx88u2ie9rhbzgnpvddwjwpi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Сілтеме ==
* [https://centrasia.org/person2.php?st=1083054135 Орта Азия].{{ref-ru}}
* [http://www.vsp.ru/nekropol/2009/06/02/462936 «Восточно-Сибирская правда» баспа тобы].{{ref-ru}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>09ow836wx88u2ie9rhbzgnpvddwjwpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613317</id>
      <parentid>3613114</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3613317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10883" sha1="ex18v5ie5nkcqhzch05ga50tleikmvx" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскте}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://centrasia.org/person2.php?st=1083054135 Орта Азия].{{ref-ru}}
* [http://www.vsp.ru/nekropol/2009/06/02/462936 «Восточно-Сибирская правда» баспа тобы].{{ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Тутеволь, Игорь Николаевич}}
[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>ex18v5ie5nkcqhzch05ga50tleikmvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613318</id>
      <parentid>3613317</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T09:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10900" sha1="e2899s5t3viru675owioegj7p09gmhi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Игорь Николаевич Тутеволь
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1990
 | Басқаруын аяқтады    = 1992
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 17 қараша 1989
 | Басқаруын аяқтады_2  = 7 қыркүйек 1991
 | Ізашары_2            = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды''
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.7.1941
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.6.2009
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскіде}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = {{unbulleted list
  |[[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]
  |[[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]]
}}
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002).

== Өмірбаяны ==
1963 жылы И. И. Ползунов атындағы Алтай политехникалық институтын «инженер-механик, құю өндірісінің машиналары мен технологиясы» мамандығы бойынша, ал 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірді.

1963—1976 жылдары Иркутск радиоприемник зауытында: шебер, басшының орынбасары, цех басшысы, бас металлург, партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1976—1982 жылдары КОКП Иркутск облыстық комитетінің өнеркәсіп бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1982—1984 жылдары КПСС Иркутск облыстық комитетінің қорғаныс өнеркәсібі бөлімі меңгерушісі болды.

1984—1987 жылдары КОКП ОК ұйымдастырушы-партиялық жұмыс бөлімі нұсқаушысы болып істеді.

1987—1989 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, содан соң — Қазақстан Компартиясы ОК ұйымдастырушы-партиялық және кадрлық жұмыс бөлімі меңгерушісі болып еңбек етті.

1989—1991 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1990—1992 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы болып еңбектенді.

1992—1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы әкімшілігі басшысының 1-орынбасары болып күн көрді.

1995 жылы дипломатиялық қызметке ауысып, Қазақстан Республикасының [[Будапешт]] қаласындағы Орталық және Шығыс Еуропа елдері жөніндегі өңірлік елшілігінде экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап Қазақстан Республикасының [[Польша|Польша Республикасындағы]] уақытша сенімді өкілі қызметін атқарды.

2000 жылы [[Ресей|Ресейге]] оралды.

2000—2002 жылдары [[Иркутск облысы]] мен Усть-Орда Бурят автономиялық округіндегі бас федералдық инспектор болды.

2008 жылдан бастап — «Стройтрансгаз» ААҚ Иркутск филиалы бас директорының орынбасары болып істеді.

Бірінші сыныпты кеңесші дипломатиялық дәрежесіне ие.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XI және XII шақырылымдары депутаты. 1989–1991 жылдардағы [[КСРО халық депутаттарының съезі|КСРО халық депутаты]] (1990 жылғы 5 тамыздағы қосымша сайлауда сайланған), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] мүшесі.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Құрмет Белгісі» ордені және медалдармен марапатталған.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Халықаралық акмеологиялық академияның мүше-корреспонденті.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://centrasia.org/person2.php?st=1083054135 Орта Азия].{{ref-ru}}
* [http://www.vsp.ru/nekropol/2009/06/02/462936 «Восточно-Сибирская правда» баспа тобы].{{ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Тутеволь, Игорь Николаевич}}
[[Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Алтай мемлекеттік техникалық университетінің түлектері]]
[[Санат:КОКП ОК аппаратының қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Польшадағы елшілері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]</text>
      <sha1>e2899s5t3viru675owioegj7p09gmhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мядель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782158</id>
    <revision>
      <id>3612982</id>
      <parentid>3612964</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3612982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="doqugl2x2og2l333u5tn2kq5oj8u0tx" xml:space="preserve">'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>doqugl2x2og2l333u5tn2kq5oj8u0tx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612983</id>
      <parentid>3612982</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3612983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="796" sha1="dm31yj5gk8a4zqei5h0a7xy0zvemtvz" xml:space="preserve">'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dm31yj5gk8a4zqei5h0a7xy0zvemtvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612984</id>
      <parentid>3612983</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3612984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3202" sha1="a5l2lxfp55cgkpjex9vc46izwcfpfdw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a5l2lxfp55cgkpjex9vc46izwcfpfdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612985</id>
      <parentid>3612984</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3612985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="geco790wqa839aavubity4dhwgmdfxm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>geco790wqa839aavubity4dhwgmdfxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612986</id>
      <parentid>3612985</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3612986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="pjtk8hozb9bdy8oiye56o5bu5xqpk7f" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>pjtk8hozb9bdy8oiye56o5bu5xqpk7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612987</id>
      <parentid>3612986</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3612987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="bpsypk9ahgb9lhlshp22y6dko649hlw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bpsypk9ahgb9lhlshp22y6dko649hlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612988</id>
      <parentid>3612987</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3612988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="a8vrcda00diy0twwgemjao3pem9h66i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a8vrcda00diy0twwgemjao3pem9h66i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612989</id>
      <parentid>3612988</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3612989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3418" sha1="8x8af8yjqlmepj88rsdd56frj10uu2o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8x8af8yjqlmepj88rsdd56frj10uu2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612990</id>
      <parentid>3612989</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3612990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="forfyy81nbnd9g1u36lbp7mglxps6ii" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>forfyy81nbnd9g1u36lbp7mglxps6ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612994</id>
      <parentid>3612990</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3612994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="jzzudjvvjwz87n7wjry6v3iec3p94od" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jzzudjvvjwz87n7wjry6v3iec3p94od</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612998</id>
      <parentid>3612994</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3612998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4314" sha1="88w3siegl0haxpuo9o5jtd8qsdasajv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>88w3siegl0haxpuo9o5jtd8qsdasajv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612999</id>
      <parentid>3612998</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3612999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4569" sha1="mz5xlng9xopglbc8aemhzc4eniem8o7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mz5xlng9xopglbc8aemhzc4eniem8o7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613000</id>
      <parentid>3612999</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5116" sha1="1oo04dk2mjq20yz6vcue7z7e4wv6b6h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1oo04dk2mjq20yz6vcue7z7e4wv6b6h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613002</id>
      <parentid>3613000</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3613002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5901" sha1="q8wgntdlu3f34igxach1try40iwwqbw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>q8wgntdlu3f34igxach1try40iwwqbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613004</id>
      <parentid>3613002</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3613004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7399" sha1="ldlifgtvwofagtneeiz1pcyf8tbhg7s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ldlifgtvwofagtneeiz1pcyf8tbhg7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613005</id>
      <parentid>3613004</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3613005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7585" sha1="bz7bbj24neru2dt8dz47sfs32sejetl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bz7bbj24neru2dt8dz47sfs32sejetl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613007</id>
      <parentid>3613005</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8051" sha1="ogsgt75lpqhxyn6p88yd4b8o88l2weu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Нарох көлінің айналасындағы курорттық аймақтың орталығы ретінде белсенді дамып келеді. Онда тамақ өнеркәсібі, екі қонақ үй және балалар ауруханасы бар.
Қалада екі орта мектеп, бір спортзал және екі балабақша бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ogsgt75lpqhxyn6p88yd4b8o88l2weu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613009</id>
      <parentid>3613007</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8896" sha1="2tk8tmv6urpzgrh9huq0thqowa0dq5l" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Нарох көлінің айналасындағы курорттық аймақтың орталығы ретінде белсенді дамып келеді. Онда тамақ өнеркәсібі, екі қонақ үй және балалар ауруханасы бар.
Қалада екі орта мектеп, бір спортзал және екі балабақша бар.

== Көрікті орындары ==
Бірқатар сәулет ескерткіштері сақталған: Засвир ауылындағы тұрғын үй кешені бар католик шіркеуі (1713-1714); Комарово ауылындағы XX ғасырдағы кешен және XIX ғасырдың екінші жартысында Константиново ауылында салынған тас католик шіркеуі.

Мядельден алыс емес жерде Беларусьтегі танымал болып саналатын ең үлкен көл (ұзындығы 13 метр және ені 10 метр) Нароч көлі орналасқан. Онда көптеген санаторийлер, демалыс үйлері және туристік орталықтары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2tk8tmv6urpzgrh9huq0thqowa0dq5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613010</id>
      <parentid>3613009</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ дереккөз</comment>
      <origin>3613010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9050" sha1="8e42ojbrqwq70av32i88h7dvpfuhsow" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Нарох көлінің айналасындағы курорттық аймақтың орталығы ретінде белсенді дамып келеді. Онда тамақ өнеркәсібі, екі қонақ үй және балалар ауруханасы бар.
Қалада екі орта мектеп, бір спортзал және екі балабақша бар.

== Көрікті орындары ==
Бірқатар сәулет ескерткіштері сақталған: Засвир ауылындағы тұрғын үй кешені бар католик шіркеуі (1713-1714); Комарово ауылындағы XX ғасырдағы кешен және XIX ғасырдың екінші жартысында Константиново ауылында салынған тас католик шіркеуі.

Мядельден алыс емес жерде Беларусьтегі танымал болып саналатын ең үлкен көл (ұзындығы 13 метр және ені 10 метр) Нароч көлі орналасқан. Онда көптеген санаторийлер, демалыс үйлері және туристік орталықтары бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mjadel.htm|title=Карта Мяделя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8e42ojbrqwq70av32i88h7dvpfuhsow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613013</id>
      <parentid>3613010</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3613013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9188" sha1="pdozjkao7imtlgy7occv1rljkx2u28c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Нарох көлінің айналасындағы курорттық аймақтың орталығы ретінде белсенді дамып келеді. Онда тамақ өнеркәсібі, екі қонақ үй және балалар ауруханасы бар.
Қалада екі орта мектеп, бір спортзал және екі балабақша бар.

== Көрікті орындары ==
Бірқатар сәулет ескерткіштері сақталған: Засвир ауылындағы тұрғын үй кешені бар католик шіркеуі (1713-1714); Комарово ауылындағы XX ғасырдағы кешен және XIX ғасырдың екінші жартысында Константиново ауылында салынған тас католик шіркеуі.

Мядельден алыс емес жерде Беларусьтегі танымал болып саналатын ең үлкен көл (ұзындығы 13 метр және ені 10 метр) Нароч көлі орналасқан. Онда көптеген санаторийлер, демалыс үйлері және туристік орталықтары бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mjadel.htm|title=Карта Мяделя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Myadzel2.JPG|Аудандық әкімшілік ғимараты

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>pdozjkao7imtlgy7occv1rljkx2u28c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613014</id>
      <parentid>3613013</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3613014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9316" sha1="tfw11hrutcygkukt0bngszp2vby32sg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Нарох көлінің айналасындағы курорттық аймақтың орталығы ретінде белсенді дамып келеді. Онда тамақ өнеркәсібі, екі қонақ үй және балалар ауруханасы бар.
Қалада екі орта мектеп, бір спортзал және екі балабақша бар.

== Көрікті орындары ==
Бірқатар сәулет ескерткіштері сақталған: Засвир ауылындағы тұрғын үй кешені бар католик шіркеуі (1713-1714); Комарово ауылындағы XX ғасырдағы кешен және XIX ғасырдың екінші жартысында Константиново ауылында салынған тас католик шіркеуі.

Мядельден алыс емес жерде Беларусьтегі танымал болып саналатын ең үлкен көл (ұзындығы 13 метр және ені 10 метр) Нароч көлі орналасқан. Онда көптеген санаторийлер, демалыс үйлері және туристік орталықтары бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mjadel.htm|title=Карта Мяделя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Myadzel2.JPG|Аудандық әкімшілік ғимараты
Мядель, Мядельский район, Минская область, Беларусь 09.jpg|Мядель қаласы

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tfw11hrutcygkukt0bngszp2vby32sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613015</id>
      <parentid>3613014</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3613015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9368" sha1="ehewyifyohqlra9xjz565zqxru7js4r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Нарох көлінің айналасындағы курорттық аймақтың орталығы ретінде белсенді дамып келеді. Онда тамақ өнеркәсібі, екі қонақ үй және балалар ауруханасы бар.
Қалада екі орта мектеп, бір спортзал және екі балабақша бар.

== Көрікті орындары ==
Бірқатар сәулет ескерткіштері сақталған: Засвир ауылындағы тұрғын үй кешені бар католик шіркеуі (1713-1714); Комарово ауылындағы XX ғасырдағы кешен және XIX ғасырдың екінші жартысында Константиново ауылында салынған тас католик шіркеуі.

Мядельден алыс емес жерде Беларусьтегі танымал болып саналатын ең үлкен көл (ұзындығы 13 метр және ені 10 метр) Нароч көлі орналасқан. Онда көптеген санаторийлер, демалыс үйлері және туристік орталықтары бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mjadel.htm|title=Карта Мяделя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Myadzel2.JPG|Аудандық әкімшілік ғимараты
Мядель, Мядельский район, Минская область, Беларусь 09.jpg|Мядель қаласы
Myastra.jpg|Мястро көлінің жағасы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ehewyifyohqlra9xjz565zqxru7js4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613016</id>
      <parentid>3613015</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T13:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3613016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9466" sha1="86xxu77orjqn7igmqghfw0ruc84vin5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Мядель
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мядзел}}
 |сурет                   = Miadziel 20160710 154640.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =52 |lat_sec =30 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =56 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Мядель ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1324	
 |бұрынғы атаулары        = Медело
 |статус алуы             = 1998
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 87 339
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1797
 |пошта индексі           = 222397
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Miadziel
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Мядель қаласының халқы 87 339 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Мядель қаласы Нарочан ұлттық саябағының аймағында, Мястра көлінің жағасында, Нароч курорттық қаласынан 20 шақырым жерде орналасқан. Молодечно-Полоцк желісіндегі Княгинин теміржол стансасы Минскіге қарай бағытталған П58 тас жолының бойымен 30 шақырым жерде орналасқан. Мядель ішіндегі автомобиль жолдары желісі қаланы Минск, Браслав, Поставы, Нароч және Видзимен (Беларусь пен Литва арасындағы шекара өткелі) байланыстырады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9342-Mjadel.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Мядельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың осы аймақта пайда болған нақты күні белгісіз, бірақ аңыздар бойынша, XI ғасырда Мядель көлінің жағасында қоныс болған, қаланың атауы осыдан шыққан. Мұны көл аралдарындағы бірнеше археологиялық қазбалар растайды. Полоцк княздігінің шекаралық бекінісі осында болған болуы мүмкін. XX ғасырдың басына дейін Мядель екі бөлікке бөлінген. 
Ескі Мядель Вильнюс воеводтығының құрамына кіргені және оның иелерінің қатарында Радзивиллдер, Францкевичтер, Райскилер және Грабковскийлер болғаны белгілі. 1762 жылы қалаға Магдебург құқығы берілді. Екінші бөлігі, Жаңа Мядель, 1463 жылы аталған. Мұнда қамал болған, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ ол Ресей мемлекетімен соғыстар кезінде жиі қиратылған.

Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Мяделдің екі бөлігі де Ресей империясының құрамына кірді. XIX ғасырда бұл аумақта православие шіркеулері, католик шіркеуі, синагога, еврей дұға үйі, үш дүкен және сыра қайнату зауытын қоса алғанда, мыңға жуық адам болды. 1917 жылға қарай коммунистер келіп, Кеңес өкіметін орнатты. Бір жылдан кейін волость революциялық комитеті және солдат депутаттарының кеңесі құрылды. Польша-Кеңес соғысын аяқтаған Рига келісімінен кейін бұл жерлер 1939 жылға дейін поляктардың бақылауында болды.

1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді; 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап аудан орталығына айналды. Мядельді неміс әскерлері үш жыл бойы — 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 4 шілдесіне дейін басып алды. Мядель еврейлерін нацистер геттоға мәжбүрлеп кіргізді, және барлығы дерлік қырылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=48_Myadel|title=История развития - Мядель|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Нарох көлінің айналасындағы курорттық аймақтың орталығы ретінде белсенді дамып келеді. Онда тамақ өнеркәсібі, екі қонақ үй және балалар ауруханасы бар.
Қалада екі орта мектеп, бір спортзал және екі балабақша бар.

== Көрікті орындары ==
Бірқатар сәулет ескерткіштері сақталған: Засвир ауылындағы тұрғын үй кешені бар католик шіркеуі (1713-1714); Комарово ауылындағы XX ғасырдағы кешен және XIX ғасырдың екінші жартысында Константиново ауылында салынған тас католик шіркеуі.

Мядельден алыс емес жерде Беларусьтегі танымал болып саналатын ең үлкен көл (ұзындығы 13 метр және ені 10 метр) Нароч көлі орналасқан. Онда көптеген санаторийлер, демалыс үйлері және туристік орталықтары бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-mjadel.htm|title=Карта Мяделя|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;155&quot;&gt;
Myadzel2.JPG|Аудандық әкімшілік ғимараты
Мядель, Мядельский район, Минская область, Беларусь 09.jpg|Мядель қаласы
Myastra.jpg|Мястро көлінің жағасы
Belarus-Miadziel-Kaścioł Maci Božaj Škaplernaj.jpg|Құдай Анасының шіркеуі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>86xxu77orjqn7igmqghfw0ruc84vin5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарльз Райс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782160</id>
    <revision>
      <id>3612978</id>
      <timestamp>2026-06-03T12:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/146850136|Райс, Чарльз]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3612978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="taibv12pg4to7blkdjzraharbcpr7d6" xml:space="preserve">
'''Чарльз М. Райс''' ({{Lang-en|Charles M. Rice}}; [[25 тамыз]] [[1952]]) — американдық вирусолог, С гепатиті вирусын зерттейді. Рокфеллер университетінің вирусология профессоры. С гепатиті вирусын ашқаны үшін [[Майкл Хаутон|Майкл Хоутон]] және [[Харви Джеймс Алтер|Харви Дж.]] [[Харви Джеймс Алтер|Альтермен]] бірге 2020 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|work=NobelPrize.org|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттар ==

* 2005 — [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] сайланған мүшесі
* 2005 — Америка микробиология академиясының сайланған мүшесі
* 2007 — Вирусология саласында М.  В.  Бейеринк сыйлығы 
* 2015 — Роберт Кох сыйлығы
* 2016 — Денсаулық сақтау саласындағы Артуа-Байет Латур сыйлығы 
* 2016 — Клиникалық медициналық зерттеулер үшін Ласкер-ДеБейки сыйлығы
* 2020 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://elementy.ru/novosti_nauki/433712/Nobelevskaya_premiya_po_fiziologii_i_meditsine_2020 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы 2020]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:АҚШ вирусологтары]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]</text>
      <sha1>taibv12pg4to7blkdjzraharbcpr7d6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612979</id>
      <parentid>3612978</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3612979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4702" sha1="9pxy4guuty4brm5bw7fo58np57vpvja" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Чарльз М. Райс
 |Шынайы есімі        = Charles M. Rice
 |Суреті              = Charles_M._Rice.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 25.8.1952
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Сакраменто|Сакраментода}}, [[Калифорния]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{USA}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[биохимик]], [[вирусолог]], [[микробиолог]], [[зерттеуші]]
 |Жұмыс орны          = [[Рокфеллер университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = 
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Калифорния университеті, Дэвис]]&lt;br&gt;
[[Рио Американо орта мектебі]]
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[С гепатиті вирусы]] және [[С гепатиті]]
 |Марапаттары         = [[Ласкер-ДеБейки клиникалық медициналық зерттеулер сыйлығы]] (2016)&lt;br&gt;[[М.В. Бейеринк вирусология сыйлығы]] (2007)&lt;br&gt;[[ИнБев-Байе-Латур қоры сыйлығы]] (2016)&lt;br&gt;[[ Роберт Кох сыйлығы]] (2015)&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://www.rockefeller.edu/our-scientists/heads-of-laboratories/893-charles-m-rice/ rockefeller.edu/our-scie…]
 |Commons             = 
}}
'''Чарльз М. Райс''' ({{Lang-en|Charles M. Rice}}; [[25 тамыз]] [[1952]]) — американдық вирусолог, С гепатиті вирусын зерттейді. Рокфеллер университетінің вирусология профессоры. С гепатиті вирусын ашқаны үшін [[Майкл Хаутон|Майкл Хоутон]] және [[Харви Джеймс Алтер|Харви Дж.]] [[Харви Джеймс Алтер|Альтермен]] бірге 2020 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|work=NobelPrize.org|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттар ==
* 2005 — [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] сайланған мүшесі
* 2005 — Америка микробиология академиясының сайланған мүшесі
* 2007 — Вирусология саласында М.  В.  Бейеринк сыйлығы 
* 2015 — Роберт Кох сыйлығы
* 2016 — Денсаулық сақтау саласындағы Артуа-Байет Латур сыйлығы 
* 2016 — Клиникалық медициналық зерттеулер үшін Ласкер-ДеБейки сыйлығы
* 2020 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://elementy.ru/novosti_nauki/433712/Nobelevskaya_premiya_po_fiziologii_i_meditsine_2020 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы 2020]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:АҚШ вирусологтары]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]</text>
      <sha1>9pxy4guuty4brm5bw7fo58np57vpvja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612980</id>
      <parentid>3612979</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар */</comment>
      <origin>3612980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4706" sha1="if75j8mih4nloju2vohmaqnbk882v4z" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Чарльз М. Райс
 |Шынайы есімі        = Charles M. Rice
 |Суреті              = Charles_M._Rice.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 25.8.1952
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Сакраменто|Сакраментода}}, [[Калифорния]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{USA}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[биохимик]], [[вирусолог]], [[микробиолог]], [[зерттеуші]]
 |Жұмыс орны          = [[Рокфеллер университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = 
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Калифорния университеті, Дэвис]]&lt;br&gt;
[[Рио Американо орта мектебі]]
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[С гепатиті вирусы]] және [[С гепатиті]]
 |Марапаттары         = [[Ласкер-ДеБейки клиникалық медициналық зерттеулер сыйлығы]] (2016)&lt;br&gt;[[М.В. Бейеринк вирусология сыйлығы]] (2007)&lt;br&gt;[[ИнБев-Байе-Латур қоры сыйлығы]] (2016)&lt;br&gt;[[ Роберт Кох сыйлығы]] (2015)&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://www.rockefeller.edu/our-scientists/heads-of-laboratories/893-charles-m-rice/ rockefeller.edu/our-scie…]
 |Commons             = 
}}
'''Чарльз М. Райс''' ({{Lang-en|Charles M. Rice}}; [[25 тамыз]] [[1952]]) — американдық вирусолог, С гепатиті вирусын зерттейді. Рокфеллер университетінің вирусология профессоры. С гепатиті вирусын ашқаны үшін [[Майкл Хаутон|Майкл Хоутон]] және [[Харви Джеймс Алтер|Харви Дж.]] [[Харви Джеймс Алтер|Альтермен]] бірге 2020 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|work=NobelPrize.org|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттар ==
* 2005 — [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] сайланған мүшесі
* 2005 — Америка микробиология академиясының сайланған мүшесі
* 2007 — Вирусология саласында М.  В.  Бейеринк сыйлығы 
* 2015 — Роберт Кох сыйлығы
* 2016 — Денсаулық сақтау саласындағы Артуа-Байет Латур сыйлығы 
* 2016 — Клиникалық медициналық зерттеулер үшін Ласкер — Дебейки сыйлығы
* 2020 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://elementy.ru/novosti_nauki/433712/Nobelevskaya_premiya_po_fiziologii_i_meditsine_2020 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы 2020]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:АҚШ вирусологтары]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]</text>
      <sha1>if75j8mih4nloju2vohmaqnbk882v4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3612981</id>
      <parentid>3612980</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T12:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3612981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4709" sha1="97fxvfqetb0ibzsa1k5xlt846uu74ch" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Чарльз М. Райс
 |Шынайы есімі        = Charles M. Rice
 |Суреті              = Charles_M._Rice.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 25.8.1952
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Сакраменто|Сакраментода}}, [[Калифорния]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{USA}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[биохимик]], [[вирусолог]], [[микробиолог]], [[зерттеуші]]
 |Жұмыс орны          = [[Рокфеллер университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = 
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Калифорния университеті, Дэвис]]&lt;br&gt;
[[Рио Американо орта мектебі]]
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[С гепатиті вирусы]] және [[С гепатиті]]
 |Марапаттары         = [[Ласкер — Дебейки клиникалық медициналық зерттеулер сыйлығы]] (2016)&lt;br&gt;[[М.В. Бейеринк вирусология сыйлығы]] (2007)&lt;br&gt;[[ИнБев-Байе-Латур қоры сыйлығы]] (2016)&lt;br&gt;[[Роберт Кох сыйлығы]] (2015)&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://www.rockefeller.edu/our-scientists/heads-of-laboratories/893-charles-m-rice/ rockefeller.edu/our-scie…]
 |Commons             = 
}}
'''Чарльз М. Райс''' ({{Lang-en|Charles M. Rice}}; [[25 тамыз]] [[1952]]) — американдық вирусолог, С гепатиті вирусын зерттейді. Рокфеллер университетінің вирусология профессоры. С гепатиті вирусын ашқаны үшін [[Майкл Хаутон|Майкл Хоутон]] және [[Харви Джеймс Алтер|Харви Дж.]] [[Харви Джеймс Алтер|Альтермен]] бірге 2020 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] иегері.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|work=NobelPrize.org|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттар ==
* 2005 — [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] сайланған мүшесі
* 2005 — Америка микробиология академиясының сайланған мүшесі
* 2007 — Вирусология саласында М.  В.  Бейеринк сыйлығы 
* 2015 — Роберт Кох сыйлығы
* 2016 — Денсаулық сақтау саласындағы Артуа-Байет Латур сыйлығы 
* 2016 — Клиникалық медициналық зерттеулер үшін Ласкер — Дебейки сыйлығы
* 2020 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://elementy.ru/novosti_nauki/433712/Nobelevskaya_premiya_po_fiziologii_i_meditsine_2020 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы 2020]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:АҚШ вирусологтары]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]</text>
      <sha1>97fxvfqetb0ibzsa1k5xlt846uu74ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атығаев Нұхан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782161</id>
    <revision>
      <id>3613039</id>
      <timestamp>2026-06-03T13:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гулжайна Усен</username>
        <id>179710</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; ```wiki id=&quot;atygaev_nukhan&quot; {{Тұлға | есімі               = Атығаев Нұхан | түпнұсқа есімі      = Нұхан Атығаев | туған күні          = 1931 | туған жері          = Тұрар ауылы, Қарасай ауданы, Алматы обл...</comment>
      <origin>3613039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4504" sha1="7okyp79nuffdwcut0m0h24oj5rugd8a" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
```wiki id=&quot;atygaev_nukhan&quot;
{{Тұлға
| есімі               = Атығаев Нұхан
| түпнұсқа есімі      = Нұхан Атығаев
| туған күні          = 1931
| туған жері          = Тұрар ауылы, Қарасай ауданы, Алматы облысы
| қайтыс болған күні  = 1996
| азаматтығы          = {{KAZ}}
| ұлты                = қазақ
| қызметі             = механизатор
| саласы              = ауыл шаруашылығы
| белгілі болғаны     = Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі жоғары жетістіктері
| марапаттары         = Ленин ордені, Құрмет белгісі ордені
}}

'''Атығаев Нұхан''' (1931–1996) — ауыл шаруашылығы саласының еңбек ардагері, механизатор. Ұзақ жылдар бойы ауыл шаруашылығы өндірісінде еңбек етіп, техниканы тиімді пайдалану мен жоғары еңбек көрсеткіштері арқылы танылған.

== Өмірбаяны ==
Атығаев Нұхан 1931 жылы Алматы облысы Қарасай ауданының Тұрар ауылында дүниеге келген. Балалық шағы ауылдық ортада өтіп, жастайынан еңбекке араласқан.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1947 жылы туған ауылы Тұрарда механизатор болып бастады. Ауыл шаруашылығы техникаларын меңгеріп, егін және мал шаруашылығы жұмыстарында белсенді еңбек етті.

Көп жылдар бойы ауыл шаруашылығы саласында үздіксіз қызмет атқарып, өндірістегі жоғары көрсеткіштерімен ерекшеленді. Техниканы тиімді пайдалану, еңбек өнімділігін арттыру және ауыл шаруашылығын дамыту ісіне елеулі үлес қосты.

Зейнеткерлікке шыққанға дейін ауыл шаруашылығы өндірісінде табысты еңбек етіп, әріптестері мен ауыл тұрғындарының құрметіне бөленді.

== Марапаттары ==
Еңбектегі ерекше жетістіктері үшін:
* 1971 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен '''«Құрмет белгісі» орденімен''' марапатталды;
* 1973 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен '''«Ленин» орденімен''' наградталды.

Сонымен қатар бірнеше мерекелік және еңбек медальдарының иегері болған.

== Қоғамдық қызметі ==
Атығаев Нұхан ауыл жастарын еңбекке баулып, механизатор мамандығын насихаттауға атсалысқан тәжірибелі еңбек адамы ретінде танылды.

== Қайтыс болуы ==
Атығаев Нұхан 1996 жылы дүниеден өтті.

== Дереккөздер ==
* Алматы облысының еңбек ардагерлері туралы жинақтар
* Қарасай ауданының тарихи-өлкетану материалдары
* Кеңестік кезеңдегі ауыл шаруашылығы еңбеккерлері жөніндегі архивтік деректер

[[Санат:1931 жылы туғандар]]
[[Санат:1996 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ механизаторлары]]
[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:Ленин орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Құрмет белгісі орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Қазақстанның ауыл шаруашылығы қызметкерлері]]
```</text>
      <sha1>7okyp79nuffdwcut0m0h24oj5rugd8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613046</id>
      <parentid>3613039</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4560" sha1="hm3bwtvwl8ta1o8w1jy033qs3t6h1tr" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Жедел жойылсын|сапасы төмен}}
```wiki id=&quot;atygaev_nukhan&quot;
{{Тұлға
| есімі               = Атығаев Нұхан
| түпнұсқа есімі      = Нұхан Атығаев
| туған күні          = 1931
| туған жері          = Тұрар ауылы, Қарасай ауданы, Алматы облысы
| қайтыс болған күні  = 1996
| азаматтығы          = {{KAZ}}
| ұлты                = қазақ
| қызметі             = механизатор
| саласы              = ауыл шаруашылығы
| белгілі болғаны     = Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі жоғары жетістіктері
| марапаттары         = Ленин ордені, Құрмет белгісі ордені
}}

'''Атығаев Нұхан''' (1931–1996) — ауыл шаруашылығы саласының еңбек ардагері, механизатор. Ұзақ жылдар бойы ауыл шаруашылығы өндірісінде еңбек етіп, техниканы тиімді пайдалану мен жоғары еңбек көрсеткіштері арқылы танылған.

== Өмірбаяны ==
Атығаев Нұхан 1931 жылы Алматы облысы Қарасай ауданының Тұрар ауылында дүниеге келген. Балалық шағы ауылдық ортада өтіп, жастайынан еңбекке араласқан.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1947 жылы туған ауылы Тұрарда механизатор болып бастады. Ауыл шаруашылығы техникаларын меңгеріп, егін және мал шаруашылығы жұмыстарында белсенді еңбек етті.

Көп жылдар бойы ауыл шаруашылығы саласында үздіксіз қызмет атқарып, өндірістегі жоғары көрсеткіштерімен ерекшеленді. Техниканы тиімді пайдалану, еңбек өнімділігін арттыру және ауыл шаруашылығын дамыту ісіне елеулі үлес қосты.

Зейнеткерлікке шыққанға дейін ауыл шаруашылығы өндірісінде табысты еңбек етіп, әріптестері мен ауыл тұрғындарының құрметіне бөленді.

== Марапаттары ==
Еңбектегі ерекше жетістіктері үшін:
* 1971 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен '''«Құрмет белгісі» орденімен''' марапатталды;
* 1973 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен '''«Ленин» орденімен''' наградталды.

Сонымен қатар бірнеше мерекелік және еңбек медальдарының иегері болған.

== Қоғамдық қызметі ==
Атығаев Нұхан ауыл жастарын еңбекке баулып, механизатор мамандығын насихаттауға атсалысқан тәжірибелі еңбек адамы ретінде танылды.

== Қайтыс болуы ==
Атығаев Нұхан 1996 жылы дүниеден өтті.

== Дереккөздер ==
* Алматы облысының еңбек ардагерлері туралы жинақтар
* Қарасай ауданының тарихи-өлкетану материалдары
* Кеңестік кезеңдегі ауыл шаруашылығы еңбеккерлері жөніндегі архивтік деректер

[[Санат:1931 жылы туғандар]]
[[Санат:1996 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ механизаторлары]]
[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:Ленин орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Құрмет белгісі орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Қазақстанның ауыл шаруашылығы қызметкерлері]]
```</text>
      <sha1>hm3bwtvwl8ta1o8w1jy033qs3t6h1tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782162</id>
    <revision>
      <id>3613040</id>
      <timestamp>2026-06-03T13:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гулжайна Усен</username>
        <id>179710</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; ```wiki id=&quot;esembaeva_akzholtai&quot; {{Тұлға | есімі               = Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы | түпнұсқа есімі      = Ақжолтай Жұматайқызы Есембаева | туған күні          = 6 қаңтар 1944 | туған жер...</comment>
      <origin>3613040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5230" sha1="hxu64qgzo1m07hr52bxytt1j8w6336h" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
```wiki id=&quot;esembaeva_akzholtai&quot;
{{Тұлға
| есімі               = Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы
| түпнұсқа есімі      = Ақжолтай Жұматайқызы Есембаева
| туған күні          = 6 қаңтар 1944
| туған жері          = Алматы қаласы, Қазақ КСР
| азаматтығы          = {{KAZ}}
| ұлты                = қазақ
| қызметі             = сауыншы
| жұмыс орны          = Шамалған совхозы, КИЗ совхозының тәжірибе шаруашылығы
| белгілі болғаны     = Мал шаруашылығы саласындағы жоғары еңбек жетістіктері
| марапаттары         = Еңбек Қызыл Ту ордені, Халықтар Достығы ордені, Октябрь Революциясы ордені
}}

'''Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы''' (1944 жылы 6 қаңтарда туған) — ауыл шаруашылығы саласының еңбек озаты, сауыншы. Мал шаруашылығы өндірісінде ұзақ жылдар еңбек етіп, жоғары көрсеткіштері мен қоғамдық белсенділігі арқылы танылған.

== Өмірбаяны ==
Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы 1944 жылғы 6 қаңтарда Алматы қаласында дүниеге келген. Балалық шағы соғыстан кейінгі кезеңмен тұспа-тұс келіп, жастайынан еңбекке бейім болып өсті.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1966 жылы Шамалған совхозының тауарлы-сүт фермасында сауыншы болып бастады. Мал шаруашылығы саласында еңбек ете жүріп, сүт өндіру бойынша жоғары нәтижелерге қол жеткізді.

1974–1989 жылдары КИЗ совхозының тәжірибе шаруашылығында сауыншы болып жұмыс істеді. Еңбек өнімділігін арттыруда үздік көрсеткіштер көрсетіп, тәжірибелі маман ретінде танылды. Өз ісіне жауапкершілікпен қарап, ауыл шаруашылығы өндірісінің дамуына елеулі үлес қосты.

== Қоғамдық қызметі ==
Ақжолтай Жұматайқызы қоғамдық жұмыстарға да белсенді араласты. Ол Қазақстан Коммунистік партиясының XVI съезіне делегат болып сайланды. Сонымен қатар Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне делегат ретінде қатысып, ауыл еңбеккерлерінің мүддесін қорғауға атсалысты.

== Марапаттары ==
Еңбектегі жоғары жетістіктері үшін:
* '''«Еңбек Қызыл Ту» ордені''' (1981)
* '''«Халықтар Достығы» ордені''' (1984)
* '''«Октябрь Революциясы» ордені''' (1985)

Сонымен қатар бірнеше мерекелік және еңбек медальдарымен марапатталған.

== Маңызы ==
Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы Кеңес дәуіріндегі ауыл шаруашылығы саласында еңбек еткен озат сауыншылардың бірі ретінде танылды. Оның еңбегі ауыл шаруашылығы өндірісін дамытуға және еңбек адамдарының беделін арттыруға үлес қосты.

== Дереккөздер ==
* Алматы облысы еңбек ардагерлері туралы жинақтар
* Кеңестік кезеңдегі ауыл шаруашылығы еңбеккерлері жөніндегі архивтік материалдар
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі мен партия съездерінің құжаттары
* Қарасай ауданының тарихи-өлкетану деректері

[[Санат:1944 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ сауыншылары]]
[[Санат:Алматы қаласында туғандар]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Халықтар Достығы орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Октябрь Революциясы орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Қазақстанның ауыл шаруашылығы қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне делегаттар]]
```</text>
      <sha1>hxu64qgzo1m07hr52bxytt1j8w6336h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613044</id>
      <parentid>3613040</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T14:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5286" sha1="7ehv7m5u833k7h3tnhvghul49208kdn" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Жедел жойылсын|сапасы төмен}}
```wiki id=&quot;esembaeva_akzholtai&quot;
{{Тұлға
| есімі               = Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы
| түпнұсқа есімі      = Ақжолтай Жұматайқызы Есембаева
| туған күні          = 6 қаңтар 1944
| туған жері          = Алматы қаласы, Қазақ КСР
| азаматтығы          = {{KAZ}}
| ұлты                = қазақ
| қызметі             = сауыншы
| жұмыс орны          = Шамалған совхозы, КИЗ совхозының тәжірибе шаруашылығы
| белгілі болғаны     = Мал шаруашылығы саласындағы жоғары еңбек жетістіктері
| марапаттары         = Еңбек Қызыл Ту ордені, Халықтар Достығы ордені, Октябрь Революциясы ордені
}}

'''Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы''' (1944 жылы 6 қаңтарда туған) — ауыл шаруашылығы саласының еңбек озаты, сауыншы. Мал шаруашылығы өндірісінде ұзақ жылдар еңбек етіп, жоғары көрсеткіштері мен қоғамдық белсенділігі арқылы танылған.

== Өмірбаяны ==
Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы 1944 жылғы 6 қаңтарда Алматы қаласында дүниеге келген. Балалық шағы соғыстан кейінгі кезеңмен тұспа-тұс келіп, жастайынан еңбекке бейім болып өсті.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1966 жылы Шамалған совхозының тауарлы-сүт фермасында сауыншы болып бастады. Мал шаруашылығы саласында еңбек ете жүріп, сүт өндіру бойынша жоғары нәтижелерге қол жеткізді.

1974–1989 жылдары КИЗ совхозының тәжірибе шаруашылығында сауыншы болып жұмыс істеді. Еңбек өнімділігін арттыруда үздік көрсеткіштер көрсетіп, тәжірибелі маман ретінде танылды. Өз ісіне жауапкершілікпен қарап, ауыл шаруашылығы өндірісінің дамуына елеулі үлес қосты.

== Қоғамдық қызметі ==
Ақжолтай Жұматайқызы қоғамдық жұмыстарға да белсенді араласты. Ол Қазақстан Коммунистік партиясының XVI съезіне делегат болып сайланды. Сонымен қатар Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне делегат ретінде қатысып, ауыл еңбеккерлерінің мүддесін қорғауға атсалысты.

== Марапаттары ==
Еңбектегі жоғары жетістіктері үшін:
* '''«Еңбек Қызыл Ту» ордені''' (1981)
* '''«Халықтар Достығы» ордені''' (1984)
* '''«Октябрь Революциясы» ордені''' (1985)

Сонымен қатар бірнеше мерекелік және еңбек медальдарымен марапатталған.

== Маңызы ==
Есембаева Ақжолтай Жұматайқызы Кеңес дәуіріндегі ауыл шаруашылығы саласында еңбек еткен озат сауыншылардың бірі ретінде танылды. Оның еңбегі ауыл шаруашылығы өндірісін дамытуға және еңбек адамдарының беделін арттыруға үлес қосты.

== Дереккөздер ==
* Алматы облысы еңбек ардагерлері туралы жинақтар
* Кеңестік кезеңдегі ауыл шаруашылығы еңбеккерлері жөніндегі архивтік материалдар
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі мен партия съездерінің құжаттары
* Қарасай ауданының тарихи-өлкетану деректері

[[Санат:1944 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ сауыншылары]]
[[Санат:Алматы қаласында туғандар]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Халықтар Достығы орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Октябрь Революциясы орденімен марапатталғандар]]
[[Санат:Қазақстанның ауыл шаруашылығы қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне делегаттар]]
```</text>
      <sha1>7ehv7m5u833k7h3tnhvghul49208kdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Исабаева Зарина Нурлановна</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782163</id>
    <revision>
      <id>3613070</id>
      <timestamp>2026-06-03T14:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3613070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="391" sha1="9kd6lzh8zdan2ii362otnqh9ri4m1s2" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Исабаева Зарина Нурлановна}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:26, 2026 ж. маусымның 3 (+05)</text>
      <sha1>9kd6lzh8zdan2ii362otnqh9ri4m1s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвид Джулиус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782165</id>
    <revision>
      <id>3613077</id>
      <timestamp>2026-06-03T15:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/151759166|Джулиус, Дэвид]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3613077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7752" sha1="dmefkjnhf3edouaj1fpxjknccmrtmfp" xml:space="preserve">
'''Дэвид Джулиус''' ({{Lang-en|David J. Julius}}; [[4 қараша]] [[1955 жыл|1955]], [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]]) — [[Америкалықтар|американдық]] [[Физиология|физиолог]]. Ол ноцицепция және терморецепция (ауырсыну мен жылу сезімдерін тудыру) саласындағы жұмыстарымен танымал. Ол Ардем Патапутянмен бірге ''«температура мен жанасу рецепторларын ашқаны үшін»'' 2021 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды.

PhD (1984), [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан—Францискодағы Калифорния университетінің профессоры]], онда 1990 жылдан бері жұмыс істейді. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (2004).

== Өмірбаян ==
Нью-Йорк қаласының Брайтон-Бич ауданында [[Ресей империясы|Ресейден]] келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html|title=The San Francisco Division of the Academic Senate|accessdate=2015-10-03|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801154215/https://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/|title=Nobel Prize honors US scientists for temperature, touch receptor discoveries|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004130208/https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/}}&lt;/ref&gt;. Ол сондай-ақ сол жердегі Авраам Линкольн орта мектебін бітірген. Әкесі инженер, анасы — бастауыш сынып мұғалімі болған.

1977 жылы [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтында]] (MIT) бакалавр дәрежесін, ал 1984 жылы [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі Калифорния университетінде]] PhD дәрежесін алды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&amp;twoid=67&amp;threeid=170&amp;fourid=242|title=The Shaw Prize — Top prizes for astronomy, life science and mathematics|accessdate=2015-10-03|archivedate=2015-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922080121/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&amp;twoid=67&amp;threeid=170&amp;fourid=242}}&lt;/ref&gt;. 1990 жылдан бастап [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан-Францискодағы Калифорния университетінде]] профессор болып жұмыс істейді.

[[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (2005), [[Мажарстан ғылым академиясы|Венгрия ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі.

== Марапаттар мен құрметтер ==
{{Div col|50em}}
* 2000 — {{нп5|Перл Нейроғылым сыйлығы−UNC|||Perl-UNC Prize}}
* 2006 — {{нп5|Zülch-Preis||de|}}
* 2010 — {{нп5|Passano Award}}
* 2010 — [[Астурия ханзадасы сыйлығы]]
* 2010 — медицина және өмір туралы ғылымдар саласындағы [[Шао сыйлығы]], ''{{Comment|«За плодотворные исследования молекулярных механизмов чувствительности кожи к болевым стимулам и температуре и включения гиперчувствительности.»|«For his seminal discoveries of molecular mechanisms by which the skin senses painful stimuli and temperature and produces pain hypersensitivity.»}}''
* 2013 — {{нп5|Биомедициналық зерттеулер үшін Пол Янссен сыйлығы|||Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research}}, ''«Термосенсацияны (температураны сенсорлық қабылдау) басқаратын молекулалық механизмді ашқаны және бұл механизмнің жедел және қабыну ауырсынуын сезінудегі рөлін анықтағаны үшін»''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pauljanssenaward.com/winners |title=Winners {{!}} Dr. Paul Janssen Award&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-03-31 |archive-date=2017-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627230142/http://www.pauljanssenaward.com/winners |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2016 — Фармакология бойынша Кребс дәрісі, Вашингтон университеті 
* 2017 — {{нп5|HFSP Накасонэ сыйлығы||de|HFSP Nakasone Award}}, ''«Жануарлардағы жылулық сезімталдықтың молекулалық механизмін ашқаны үшін»''
* 2017 — [[Халықаралық Гайрднер сыйлығы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |title=All Gairdner Awards Laureates {{!}} Gairdner Foundation&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-03-31 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926051841/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2019 — [[Розенстил сыйлығы]]
* 2020 — [[Кавли сыйлығы]]
* 2020 — [[Медицина саласындағы серпінді сыйлық]]
* 2020 — [[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award]]
* 2021 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ физиологтары]]
[[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]]
[[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Философия докторлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]</text>
      <sha1>dmefkjnhf3edouaj1fpxjknccmrtmfp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613078</id>
      <parentid>3613077</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T15:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7919" sha1="i5u6f8ppwsdql8gxkdpfbojqehvhdzl" xml:space="preserve">
'''Дэвид Джулиус''' ({{Lang-en|David J. Julius}}; [[4 қараша]] [[1955 жыл|1955]], [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]]) — [[Америкалықтар|американдық]] [[Физиология|физиолог]]. Ол ноцицепция және терморецепция (ауырсыну мен жылу сезімдерін тудыру) саласындағы жұмыстарымен танымал. Ол Ардем Патапутянмен бірге ''«температура мен жанасу рецепторларын ашқаны үшін»'' 2021 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды.

PhD (1984), [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан—Францискодағы Калифорния университетінің профессоры]], онда 1990 жылдан бері жұмыс істейді. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (2004).

== Өмірбаян ==
Нью-Йорк қаласының Брайтон-Бич ауданында [[Ресей империясы|Ресейден]] келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html|title=The San Francisco Division of the Academic Senate|accessdate=2015-10-03|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801154215/https://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/|title=Nobel Prize honors US scientists for temperature, touch receptor discoveries|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004130208/https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/}}&lt;/ref&gt;. Ол сондай-ақ сол жердегі Авраам Линкольн орта мектебін бітірген. Әкесі инженер, анасы — бастауыш сынып мұғалімі болған.

1977 жылы [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтында]] (MIT) бакалавр дәрежесін, ал 1984 жылы [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі Калифорния университетінде]] PhD дәрежесін алды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&amp;twoid=67&amp;threeid=170&amp;fourid=242|title=The Shaw Prize — Top prizes for astronomy, life science and mathematics|accessdate=2015-10-03|archivedate=2015-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922080121/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&amp;twoid=67&amp;threeid=170&amp;fourid=242}}&lt;/ref&gt;. 1990 жылдан бастап [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан-Францискодағы Калифорния университетінде]] профессор болып жұмыс істейді.

[[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (2005), [[Мажарстан ғылым академиясы|Венгрия ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі.

== Марапаттар мен құрметтер ==
{{Div col|50em}}
* 2000 — {{аударылмаған 5|Перл Нейроғылым сыйлығы−UNC|||Perl-UNC Prize}}
* 2006 — {{аударылмаған 5|Zülch-Preis||de|}}
* 2010 — {{аударылмаған 5|Passano Award}}
* 2010 — [[Астурия ханзадасы сыйлығы]]
* 2010 — медицина және өмір туралы ғылымдар саласындағы [[Шао сыйлығы]], ''{{Comment|«Терінің ауырсыну тітіркендіргіштері мен температураға сезімталдығының және аса жоғары сезімталдықтың басталуының молекулалық механизмдерін зерттеудің негізгі мақсаттары үшін.»|«For his seminal discoveries of molecular mechanisms by which the skin senses painful stimuli and temperature and produces pain hypersensitivity.»}}''
* 2013 — {{аударылмаған 5|Биомедициналық зерттеулер үшін Пол Янссен сыйлығы|||Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research}}, ''«Термосенсацияны (температураны сенсорлық қабылдау) басқаратын молекулалық механизмді ашқаны және бұл механизмнің жедел және қабыну ауырсынуын сезінудегі рөлін анықтағаны үшін»''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pauljanssenaward.com/winners |title=Winners {{!}} Dr. Paul Janssen Award&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-03-31 |archive-date=2017-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627230142/http://www.pauljanssenaward.com/winners |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2016 — Фармакология бойынша Кребс дәрісі, Вашингтон университеті 
* 2017 — {{аударылмаған 5|HFSP Накасонэ сыйлығы||de|HFSP Nakasone Award}}, ''«Жануарлардағы жылулық сезімталдықтың молекулалық механизмін ашқаны үшін»''
* 2017 — [[Халықаралық Гайрднер сыйлығы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |title=All Gairdner Awards Laureates {{!}} Gairdner Foundation&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-03-31 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926051841/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2019 — [[Розенстил сыйлығы]]
* 2020 — [[Кавли сыйлығы]]
* 2020 — [[Медицина саласындағы серпінді сыйлық]]
* 2020 — [[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award]]
* 2021 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ физиологтары]]
[[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]]
[[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Философия докторлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]</text>
      <sha1>i5u6f8ppwsdql8gxkdpfbojqehvhdzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613082</id>
      <parentid>3613078</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9933" sha1="g61143qp27b39o31sc47efo1qgfkcjv" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Дэвид Джулиус
 |Шынайы есімі        = ағылш. David J. Julius
 |Суреті              = Charles_M._Rice.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 4.11.1955
 |Туған жері          = [[Брайтон-Бич]], {{Туғанжері|Бруклин|Бруклинде}}, [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{USA}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[Физиология]]
 |Жұмыс орны          = [[Калифорния университеті, Сан-Франциско]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[PhD|Философия докторы]]
 |Ғылыми атағы        = [[университет профессоры]], [[физиолог]], [[биохимик]]
 |Альма-матер         = [[Массачусетс технологиялық институты]]&lt;br&gt;
[[Калифорния университеті, Беркли]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Рэнди Шекман]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[Ноцицепция]]
 |Марапаттары         = [[Медицина және өмір туралы ғылымдар саласындағы Шао сыйлығы]] (2010)&lt;br&gt;
[[Астурия ханзадасы сыйлығы]]&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2021 жыл ғылымда|2021]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://www.rockefeller.edu/our-scientists/heads-of-laboratories/893-charles-m-rice/ rockefeller.edu/our-scie…]
 |Commons             = 
}}
'''Дэвид Джулиус''' ({{Lang-en|David J. Julius}}; [[4 қараша]] [[1955 жыл|1955]], [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]]) — [[Америкалықтар|американдық]] [[Физиология|физиолог]]. Ол ноцицепция және терморецепция (ауырсыну мен жылу сезімдерін тудыру) саласындағы жұмыстарымен танымал. Ол Ардем Патапутянмен бірге ''«температура мен жанасу рецепторларын ашқаны үшін»'' 2021 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды.

PhD (1984), [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан—Францискодағы Калифорния университетінің профессоры]], онда 1990 жылдан бері жұмыс істейді. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (2004).

== Өмірбаян ==
Нью-Йорк қаласының Брайтон-Бич ауданында [[Ресей империясы|Ресейден]] келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html|title=The San Francisco Division of the Academic Senate|accessdate=2015-10-03|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801154215/https://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/|title=Nobel Prize honors US scientists for temperature, touch receptor discoveries|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004130208/https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/}}&lt;/ref&gt;. Ол сондай-ақ сол жердегі Авраам Линкольн орта мектебін бітірген. Әкесі инженер, анасы — бастауыш сынып мұғалімі болған.

1977 жылы [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтында]] (MIT) бакалавр дәрежесін, ал 1984 жылы [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі Калифорния университетінде]] PhD дәрежесін алды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&amp;twoid=67&amp;threeid=170&amp;fourid=242|title=The Shaw Prize — Top prizes for astronomy, life science and mathematics|accessdate=2015-10-03|archivedate=2015-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922080121/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&amp;twoid=67&amp;threeid=170&amp;fourid=242}}&lt;/ref&gt;. 1990 жылдан бастап [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан-Францискодағы Калифорния университетінде]] профессор болып жұмыс істейді.

[[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (2005), [[Мажарстан ғылым академиясы|Венгрия ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі.

== Марапаттар мен құрметтер ==
{{Div col|50em}}
* 2000 — {{аударылмаған 5|Перл Нейроғылым сыйлығы−UNC|||Perl-UNC Prize}}
* 2006 — {{аударылмаған 5|Zülch-Preis||de|}}
* 2010 — {{аударылмаған 5|Passano Award}}
* 2010 — [[Астурия ханзадасы сыйлығы]]
* 2010 — медицина және өмір туралы ғылымдар саласындағы [[Шао сыйлығы]], ''{{Comment|«Терінің ауырсыну тітіркендіргіштері мен температураға сезімталдығының және аса жоғары сезімталдықтың басталуының молекулалық механизмдерін зерттеудің негізгі мақсаттары үшін.»|«For his seminal discoveries of molecular mechanisms by which the skin senses painful stimuli and temperature and produces pain hypersensitivity.»}}''
* 2013 — {{аударылмаған 5|Биомедициналық зерттеулер үшін Пол Янссен сыйлығы|||Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research}}, ''«Термосенсацияны (температураны сенсорлық қабылдау) басқаратын молекулалық механизмді ашқаны және бұл механизмнің жедел және қабыну ауырсынуын сезінудегі рөлін анықтағаны үшін»''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pauljanssenaward.com/winners |title=Winners {{!}} Dr. Paul Janssen Award&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-03-31 |archive-date=2017-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627230142/http://www.pauljanssenaward.com/winners |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2016 — Фармакология бойынша Кребс дәрісі, Вашингтон университеті 
* 2017 — {{аударылмаған 5|HFSP Накасонэ сыйлығы||de|HFSP Nakasone Award}}, ''«Жануарлардағы жылулық сезімталдықтың молекулалық механизмін ашқаны үшін»''
* 2017 — [[Халықаралық Гайрднер сыйлығы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |title=All Gairdner Awards Laureates {{!}} Gairdner Foundation&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-03-31 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926051841/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2019 — [[Розенстил сыйлығы]]
* 2020 — [[Кавли сыйлығы]]
* 2020 — [[Медицина саласындағы серпінді сыйлық]]
* 2020 — [[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award]]
* 2021 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ физиологтары]]
[[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]]
[[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Философия докторлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]</text>
      <sha1>g61143qp27b39o31sc47efo1qgfkcjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саул Маркович Свердлов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782166</id>
    <revision>
      <id>3613085</id>
      <timestamp>2026-06-03T16:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов  | Шынайы есімі         =   | Суреті...</comment>
      <origin>3613085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="komsd7u3grxh7i5181l89ycdp4s9nk1" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан БК(б)П / К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қыркүйек 1934
 | Басқаруын аяқтады    = ақпан 1938
 | Ізашары              = [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 9.10.1902
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Курск|Курскте}}, [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.8.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               =
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Саул Маркович Свердлов''' ([[9 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Курск]], [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[28 тамыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П / КОКП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I шақырылым депутаты. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>komsd7u3grxh7i5181l89ycdp4s9nk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613086</id>
      <parentid>3613085</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері|КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="1p5nyzd9j6c6kza68gay9rm8h6s1hdi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан БК(б)П / К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қыркүйек 1934
 | Басқаруын аяқтады    = ақпан 1938
 | Ізашары              = [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 9.10.1902
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Курск|Курскте}}, [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.8.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               =
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Саул Маркович Свердлов''' ([[9 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Курск]], [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[28 тамыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П / КОКП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I шақырылым депутаты. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]</text>
      <sha1>1p5nyzd9j6c6kza68gay9rm8h6s1hdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613087</id>
      <parentid>3613086</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="0qb2i7fteq5nkqj8ataa4o1r61qhshi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан БК(б)П / К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қыркүйек 1934
 | Басқаруын аяқтады    = ақпан 1938
 | Ізашары              = [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 9.10.1902
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Курск|Курскте}}, [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.8.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               =
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Саул Маркович Свердлов''' ([[9 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Курск]], [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[28 тамыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П / КОКП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I шақырылым депутаты. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>0qb2i7fteq5nkqj8ataa4o1r61qhshi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613088</id>
      <parentid>3613087</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары|Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4439" sha1="2slnkxwqen2wzfvp7ts3xlgmein9893" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан БК(б)П / К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қыркүйек 1934
 | Басқаруын аяқтады    = ақпан 1938
 | Ізашары              = [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 9.10.1902
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Курск|Курскте}}, [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.8.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               =
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Саул Маркович Свердлов''' ([[9 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Курск]], [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[28 тамыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П / КОКП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I шақырылым депутаты. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары]]</text>
      <sha1>2slnkxwqen2wzfvp7ts3xlgmein9893</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613089</id>
      <parentid>3613088</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4567" sha1="nwq45ammuum9r5ozzt18dx34ubaituo" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан БК(б)П / К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қыркүйек 1934
 | Басқаруын аяқтады    = ақпан 1938
 | Ізашары              = [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 9.10.1902
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Курск|Курскте}}, [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.8.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               =
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Саул Маркович Свердлов''' ([[9 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Курск]], [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[28 тамыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П / КОКП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I шақырылым депутаты. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>nwq45ammuum9r5ozzt18dx34ubaituo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613090</id>
      <parentid>3613089</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6694" sha1="50rqs3bgtjzehhl3dmpb487dqivxpb3" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан БК(б)П / К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қыркүйек 1934
 | Басқаруын аяқтады    = ақпан 1938
 | Ізашары              = [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 9.10.1902
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Курск|Курскте}}, [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.8.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               =
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Саул Маркович Свердлов''' ([[9 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Курск]], [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[28 тамыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П / КОКП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I шақырылым депутаты. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
1902 жылы Курск қаласында ұсақ нан сатушының отбасында дүниеге келді. 1919 жылы РК(б)П қатарына қабылданды. [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] құрамында Түркістан аумағындағы [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысына]] қатысты. Әскери қимылдар аяқталғаннан кейін Қазақстан коммунистік партиясының құрылымдарында қызмет атқарды.

1934 жылғы қыркүйектен 1938 жылғы ақпанға дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан Компартиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып сайланды. Бұл кезең КСРО ІІХК-нің 1937 жылғы 30 шілдедегі № 00447 бұйрығымен құрылған [[ІІХК үштігі|арнайы үштік]] құрамына енуімен және сталиндік қуғын-сүргіндерге белсенді қатысуымен сипатталады.

1937 жылғы желтоқсанда Қазақ КСР атынан КСРО Жоғарғы Кеңесі [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] I шақырылым депутаты болып сайланды.

== Соңғы кезеңі ==
1938 жылы 19 наурызда тұтқындалды. 1938 жылы 28 тамызда КСРО Жоғарғы Сотының үкімімен ату жазасына кесілді. Үкім сол күні орындалды. [[58-бабы|РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-2, 58-7, 58-8 және 58-11-баптары]] бойынша айыпталды.

1956 жылы 26 мамырда КСРО Жоғарғы Сотының шешімімен қылмыс құрамының болмауына байланысты ақталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>50rqs3bgtjzehhl3dmpb487dqivxpb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613091</id>
      <parentid>3613090</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T16:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7372" sha1="pmuw2g2rl2kn8hc26nd8ol8l4ab2fti" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Саул Маркович Свердлов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан БК(б)П / К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қыркүйек 1934
 | Басқаруын аяқтады    = ақпан 1938
 | Ізашары              = [[Михаил Осипович Стакун|Михаил Стакун]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]]
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Президент_2          = 
 | Премьер_2            = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 9.10.1902
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Курск|Курскте}}, [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.8.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               =
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          =
}}
'''Саул Маркович Свердлов''' ([[9 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Курск]], [[Курск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[28 тамыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П / КОКП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I шақырылым депутаты. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
1902 жылы Курск қаласында ұсақ нан сатушының отбасында дүниеге келді. 1919 жылы РК(б)П қатарына қабылданды. [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] құрамында Түркістан аумағындағы [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысына]] қатысты. Әскери қимылдар аяқталғаннан кейін Қазақстан коммунистік партиясының құрылымдарында қызмет атқарды.

1934 жылғы қыркүйектен 1938 жылғы ақпанға дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан Компартиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып сайланды. Бұл кезең КСРО ІІХК-нің 1937 жылғы 30 шілдедегі № 00447 бұйрығымен құрылған [[ІІХК үштігі|арнайы үштік]] құрамына енуімен және сталиндік қуғын-сүргіндерге белсенді қатысуымен сипатталады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |title=Сталинский план по уничтожению народа: Подготовка и реализация приказа НКВД № 00447 «Об операции по репрессированию бывших кулаков, уголовников и других антисоветских элементов» // Архив Александра Н. Яковлева |access-date=2026-06-03 |archive-date=2017-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813155434/http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

1937 жылғы желтоқсанда Қазақ КСР атынан КСРО Жоғарғы Кеңесі [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] I шақырылым депутаты болып сайланды.

== Соңғы кезеңі ==
1938 жылы 19 наурызда тұтқындалды. 1938 жылы 28 тамызда КСРО Жоғарғы Сотының үкімімен ату жазасына кесілді. Үкім сол күні орындалды. [[58-бабы|РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-2, 58-7, 58-8 және 58-11-баптары]] бойынша айыпталды.

1956 жылы 26 мамырда КСРО Жоғарғы Сотының шешімімен қылмыс құрамының болмауына байланысты ақталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>pmuw2g2rl2kn8hc26nd8ol8l4ab2fti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қайыржан Теубекұлы Шотбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782167</id>
    <revision>
      <id>3613102</id>
      <timestamp>2026-06-03T17:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Қайыржан Теубекұлы Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] сержанты, Ұлы Отан соғысынан оралмаған ә...</comment>
      <origin>3613102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="86vc98s9vyq418nmvjx80w4x5rdat83" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] сержанты, Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==
[[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}</text>
      <sha1>86vc98s9vyq418nmvjx80w4x5rdat83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613103</id>
      <parentid>3613102</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері|Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="tm6i7whmx912nia58d1vyhjmsqbwphp" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] сержанты, Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==
[[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]</text>
      <sha1>tm6i7whmx912nia58d1vyhjmsqbwphp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613104</id>
      <parentid>3613103</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар|Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="1xiqq36hx4w7gfel3g6pcj94tl1oa6u" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] сержанты, Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==
[[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>1xiqq36hx4w7gfel3g6pcj94tl1oa6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613105</id>
      <parentid>3613104</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="1bmzkacdwfk7yz1mguy7jiorsd5u3s2" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] сержанты, Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==
[[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>1bmzkacdwfk7yz1mguy7jiorsd5u3s2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613129</id>
      <parentid>3613105</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Марапаттары */</comment>
      <origin>3613129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="qcabshgu78wa74p48z3580jcmgis8dc" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] сержанты, Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>qcabshgu78wa74p48z3580jcmgis8dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613130</id>
      <parentid>3613129</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3574" sha1="k10bi273q0an39wtazqmyhsypcylgm9" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы'''&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt; '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] сержанты, Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>k10bi273q0an39wtazqmyhsypcylgm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613133</id>
      <parentid>3613130</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="7p2vhr6zh303aga6xn5y61gsnr3f2js" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>7p2vhr6zh303aga6xn5y61gsnr3f2js</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613135</id>
      <parentid>3613133</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="5xmx8h794zvzw4bqh5yit2jci9kprho" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>5xmx8h794zvzw4bqh5yit2jci9kprho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613136</id>
      <parentid>3613135</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="0ruzb3eva3or4fcycoir0go5ijq78mo" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ({{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}; [[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер.ф 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>0ruzb3eva3or4fcycoir0go5ijq78mo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613137</id>
      <parentid>3613136</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3873" sha1="mxt1xcmy8t31gv2iktm5w2zw6jut3b5" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ({{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}; [[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер.ф 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>mxt1xcmy8t31gv2iktm5w2zw6jut3b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613138</id>
      <parentid>3613137</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <origin>3613138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="lprfyd0qdozr5nlvbu1b6le4b2xhwev" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған әскер.ф 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан (Құжаттар бойынша — {{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}) [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>lprfyd0qdozr5nlvbu1b6le4b2xhwev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613171</id>
      <parentid>3613138</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4019" sha1="rc1j63cdh5xjz1unlalz0q5mf4qdl5l" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған жауынгер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]], [[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан (Құжаттар бойынша — {{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}) [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>rc1j63cdh5xjz1unlalz0q5mf4qdl5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613172</id>
      <parentid>3613171</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4019" sha1="jk76preti0uh59h3z3fkq92icctkzmr" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған жауынгер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]], [[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан (Құжаттар бойынша — {{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}) [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, [[Боевка]] өзенінің маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>jk76preti0uh59h3z3fkq92icctkzmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613173</id>
      <parentid>3613172</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="fpy2s01miq5dw381ld9uw3a6h3tnabx" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған жауынгер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]], [[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан (Құжаттар бойынша — {{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}) [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, Боевка ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>fpy2s01miq5dw381ld9uw3a6h3tnabx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613177</id>
      <parentid>3613173</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="44wexpo9758nr72n8xlrquvmc5yv79e" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған жауынгер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]], [[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан (Құжаттар бойынша — {{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}) [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, Боевка ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні №207 [[Әскери-далалық хирургия|ХӘДГ-да]] жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>44wexpo9758nr72n8xlrquvmc5yv79e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613178</id>
      <parentid>3613177</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="so9n2mv2vm54u9r0w8fd934r9yux4mv" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] [[сержант]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған жауынгер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]], [[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан (Құжаттар бойынша — {{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}) [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. ВК(б)П-ның мүшесіне кандидаты. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, Боевка ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні №207 [[Әскери-далалық хирургия|ХӘДГ-да]] жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>so9n2mv2vm54u9r0w8fd934r9yux4mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613187</id>
      <parentid>3613178</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3613187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="pa4v57vlz35y0r4nj9xkb9ta7vs8z9r" xml:space="preserve">'''Қайыржан Теубекұлы''' '''Шотбаев''' ([[1921 жыл|1921]], [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] — [[2 қаңтар]] [[1943 жыл|1943]], Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ-ның]] ([[Кіші сержант|кіші]])[[сержант|сержанты]] (кейбір деректерде – кіші лейтенант&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer9200021?middle_name=%D0%A2%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;page=1 Шатваев Каиржан Теубекович]&lt;/ref&gt;), Ұлы Отан соғысынан оралмаған жауынгер. 

{{Тұлға|Есімі=Шотбаев Қайыржан|Толық есімі=Шотбаев Қайыржан Теубекұлы|Туған күні=1921|Қайтыс болған күні=02.01.1943|Туған жері=[[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]], {{Туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}|Қайтыс болған жері=Миндюри, [[Тверь облысы|Калинин облысы]]|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=[[1942]]|Не үшін белгілі=|Жұбайы=Каришева Мариям|Әкесі=Теубек|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}|Сурет=Shotbaev Kairzhan award.jpg|Сурет атауы=Шотбаев Қайыржанды Қызыл жұлдыз орденімен марапаттау туралы жарлық|Партиясы=[[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]], [[КОКП]]|Балалары=1}}

== Өмірбаяны ==
Шотбаев Қайыржан (Құжаттар бойынша — {{Lang-ru|Шатбаев Кайржан, Шатбаев Каржан, Шатбаев Каержан, Шатваев Канржан, Шатбаев Коржан, Шотбаев Хаирджан}}) [[1921 жыл|1921 жылы]], [[Баянауыл ауданы]]ның [[Бозтал (Ақмола облысы)|Бозтал]] ауылында дүниеге келген. ВК(б)П-ның мүшесіне кандидаты. [[1942 жыл|1942 жылдың]] [[18 мамыр]] күні [[Қызыл армия]] қатарына қосылды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero33710713?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 ШОТБАЕВ ҚАЙЫРЖАН//Память народа] &lt;/ref&gt;. [[1 желтоқсан]] күні, Боевка ауылының маңындағы шайқас кезінде жаудың қарсы шабуылын тойтарып, оның екі атыс нүктесін жойды. Ауылға бірінші болып басып кіріп, станокты пулеметтен 25 неміс солдаты мен офицерін жойды&lt;ref&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150185507?last_name=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%9A%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD&amp;page=1 Қайыржан Шотбаев ерлігі]&lt;/ref&gt;. [[21 желтоқсан]] (кей деректерде – [[12 желтоқсан]]) күні жақ сүйегінен жарақат алып, [[1943 жыл|1943 жылғы]] [[2 қаңтар]] күні №207 [[Әскери-далалық хирургия|ХӘДГ-да]] жарақатынан көз жұмады. [[Тверь облысы|Калин облысының]] Миндюри ауылдық зиратында жерленген. 

== Марапаттары ==

* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[19 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]]. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}{{Stub}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]]</text>
      <sha1>pa4v57vlz35y0r4nj9xkb9ta7vs8z9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михаил Осипович Стакун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782168</id>
    <revision>
      <id>3613106</id>
      <timestamp>2026-06-03T17:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун  | Шынайы есімі         =   | Суреті...</comment>
      <origin>3613106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6705" sha1="kzj12rmz05fjd5gl4eqd9sh1pnqsj9w" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Белорус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Белорус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларусь К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>kzj12rmz05fjd5gl4eqd9sh1pnqsj9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613107</id>
      <parentid>3613106</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Большевиктер|Большевиктер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6746" sha1="k990ddu6p2j2b8nlw84d8ms8xjvc7kb" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Белорус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Белорус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларусь К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]</text>
      <sha1>k990ddu6p2j2b8nlw84d8ms8xjvc7kb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613108</id>
      <parentid>3613107</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары|БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6817" sha1="gymc3zb058luu6kajczjk6gc24fr4jv" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Белорус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Белорус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларусь К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>gymc3zb058luu6kajczjk6gc24fr4jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613109</id>
      <parentid>3613108</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Беларусь КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері|Беларусь КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6910" sha1="au45szfe1m3kmpznrk8b9x9j441fsk0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Белорус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Белорус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларусь К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларусь КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]</text>
      <sha1>au45szfe1m3kmpznrk8b9x9j441fsk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613110</id>
      <parentid>3613109</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Беларусь КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері|Беларусь КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері|Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6908" sha1="fraie86k8pmp9dfuviwd0oocvgq81ei" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Белорус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Белорус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларусь К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]</text>
      <sha1>fraie86k8pmp9dfuviwd0oocvgq81ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613111</id>
      <parentid>3613110</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3613111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6908" sha1="dfs72ugwpglp2bldrke8r600s5hl6b9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларусь К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]</text>
      <sha1>dfs72ugwpglp2bldrke8r600s5hl6b9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613112</id>
      <parentid>3613111</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3613112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6906" sha1="muil1fny5l88c9052xdx5npgibncuyg" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]</text>
      <sha1>muil1fny5l88c9052xdx5npgibncuyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613113</id>
      <parentid>3613112</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері|КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="5wbvps8w25d3xji5pmvebjqhc21rg1y" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]</text>
      <sha1>5wbvps8w25d3xji5pmvebjqhc21rg1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613116</id>
      <parentid>3613113</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО ОАК төрағалары|КСРО ОАК төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7095" sha1="s0evorvduwvmn84spxpuzhvftkar47v" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]</text>
      <sha1>s0evorvduwvmn84spxpuzhvftkar47v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613117</id>
      <parentid>3613116</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7238" sha1="chu4d3jeebcr6swmt7wjvblu87bbh2z" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>chu4d3jeebcr6swmt7wjvblu87bbh2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613118</id>
      <parentid>3613117</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары|Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7363" sha1="soilc2anohy3yhj297d9c9ctcqyojxk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>soilc2anohy3yhj297d9c9ctcqyojxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613119</id>
      <parentid>3613118</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары|Беларус КСР үкімет басшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7432" sha1="teq9bgn8yji3depbnuvgarq46xcckwe" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары]]</text>
      <sha1>teq9bgn8yji3depbnuvgarq46xcckwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613120</id>
      <parentid>3613119</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар|КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7513" sha1="7vh14pjtwvj83ls8ik62ni47l5ybwuv" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>7vh14pjtwvj83ls8ik62ni47l5ybwuv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613121</id>
      <parentid>3613120</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Беларус КСР ОАК төрағалары|Беларус КСР ОАК төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7578" sha1="erb91jh72b67sjtmm3l6eiwfn8rh0cd" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Беларус КСР ОАК төрағалары]]</text>
      <sha1>erb91jh72b67sjtmm3l6eiwfn8rh0cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613122</id>
      <parentid>3613121</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:РСДЖП мүшелері|РСДЖП мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7621" sha1="213hwqkbmpyvvs7cpmzkuex1w2j7iyp" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Беларус КСР ОАК төрағалары]]
[[Санат:РСДЖП мүшелері]]</text>
      <sha1>213hwqkbmpyvvs7cpmzkuex1w2j7iyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613123</id>
      <parentid>3613122</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3613123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8173" sha1="6r0ntd85mvxsblqnkagtvimodovx2y9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1893 жылы [[Ресей империясы]] [[Вильна губерниясы]], Вильна уезінің Нидяны ауылында (қазіргі [[Беларусь|Беларус Республикасы]], [[Гродно облысы]], Островец ауданы, Ворнянский ауылдық кеңесінің құрамындағы ауыл) дүниеге келді.

=== Білімі ===
1930-1932 жылдары БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстарында оқыды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Беларус КСР ОАК төрағалары]]
[[Санат:РСДЖП мүшелері]]</text>
      <sha1>6r0ntd85mvxsblqnkagtvimodovx2y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613126</id>
      <parentid>3613123</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T17:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Білімі */</comment>
      <origin>3613126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8202" sha1="cu83pyz26s93c46m771durmfq3p1xhp" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1893 жылы [[Ресей империясы]] [[Вильна губерниясы]], Вильна уезінің Нидяны ауылында (қазіргі [[Беларусь|Беларус Республикасы]], [[Гродно облысы]], Островец ауданы, Ворнянский ауылдық кеңесінің құрамындағы ауыл) дүниеге келді.

=== Білімі ===
1930-1932 жылдары БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстарында оқыды.

=== Еңбек жолы ===

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Беларус КСР ОАК төрағалары]]
[[Санат:РСДЖП мүшелері]]</text>
      <sha1>cu83pyz26s93c46m771durmfq3p1xhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782169</id>
    <revision>
      <id>3613125</id>
      <timestamp>2026-06-03T17:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мультфильм  |Атауы            = Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы  |Шынайы атауы     = Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit  |Сурет            =   |Ені              =  |Сурет тақырыбы   =   |Түрі             = [[ермексаз]]ды анимация  |Жанры            = комедия, драма, триллер  |Приквелі         =   |Сиквел...</comment>
      <origin>3613125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3421" sha1="rfbjul48ia855be7n82ne65nyvno1b1" xml:space="preserve">{{Мультфильм
 |Атауы            = Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы
 |Шынайы атауы     = Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit
 |Сурет            = 
 |Ені              =
 |Сурет тақырыбы   = 
 |Түрі             = [[ермексаз]]ды анимация
 |Жанры            = комедия, драма, триллер
 |Приквелі         = 
 |Сиквелі          = [[Уоллес пен Громит: Ең жабайы кек]]
 |Режиссёрлері     = Ник Парк, Стив Бокс
 |Продюсерлері     = Питер Лорд, Дэвид Спрокстон, Ник Парк
 |Сценарийдің авторлары = Ник Парк, Стив Бокс, Марк Бёртон, Боб Бэйкер
 |Қоюшы суретшілер =
 |Дыбыстағандар    = 
 |Композиторы      = Джулиан Нотт
 |Аниматорлары     = 
 |Операторы        = Дэйв Алекс Риддетт, Тристан Оливер
 |Студия           = [[DreamWorks Animation]], [[Aardman Animations]]
 |Мемлекет         = {{GBR}} {{USA}}
 |Дистрибьюторы    = 
 |Тілі             = [[ағылшын тілі]]
 |Ұзақтығы         = 85 минут
 |Премьера         = [[7 қазан]] [[2005 жыл]]
 |Бюджеті          = 30 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 192,6 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |imdb_id          = 0312004 
 |bcdb_link        = 
 |allrovi          = 
 |rottentomatoes   = 
 |Сайты            = [https://www.wallaceandgromit.com/films/curse-of-the-were-rabbit/ Веб-сайт]
 |Commons          = Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit
}}
'''«Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы»''' — [[Уоллес пен Громит]] туралы алғашқы толықметражды [[мультфильм]].

[[Aardman Animations]] студиясының тағы бір [[Chicken Run|туындысынан]] кейін бұл тарихтағы stop-motion әдісімен жасалған екінші ең табысты мультфильм болып келеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.dreamworks.com/movies/wallace-and-gromit-the-curse-of-the-were-rabbit DreamWorks сайтында]
* [wallace and gromit the curse of the were rabbit Rotten Tomatoes сайтында]

== Тағы қараңыз ==
* [[Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit]] — компьютерлік ойын
{{Уоллес пен Громит}}
{{Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:2005 жылғы мультфильмдер]]
[[Санат:Ник Парк мультфильмдері]]
[[Санат:АҚШ мультфильмдері]]
[[Санат:Ұлыбритания мультфильмдері]]
[[Санат:Ермексаз мультфильмдер]]
[[Санат:Aardman Animations мультфильмдері]]
[[Санат:DreamWorks Pictures толық метражды мультфильмдері]]
[[Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>rfbjul48ia855be7n82ne65nyvno1b1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613139</id>
      <parentid>3613125</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T18:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <origin>3613139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5802" sha1="hspcw587qekg6fvfeunxyqywidn5ams" xml:space="preserve">{{Мультфильм
 |Атауы            = Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы
 |Шынайы атауы     = Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit
 |Сурет            = 
 |Ені              =
 |Сурет тақырыбы   = 
 |Түрі             = [[ермексаз]]ды анимация
 |Жанры            = комедия, драма, триллер
 |Приквелі         = 
 |Сиквелі          = [[Уоллес пен Громит: Ең жабайы кек]]
 |Режиссёрлері     = Ник Парк, Стив Бокс
 |Продюсерлері     = Питер Лорд, Ник Парк, Дэвид Спрокстон
 |Сценарийдің авторлары = Ник Парк, Стив Бокс, Марк Бёртон, Боб Бэйкер
 |Қоюшы суретшілер =
 |Дыбыстағандар    = 
 |Композиторы      = Джулиан Нотт
 |Аниматорлары     = 
 |Операторы        = Дэйв Алекс Риддетт,&lt;br&gt;Тристан Оливер
 |Студия           = [[DreamWorks Animation]], [[Aardman Animations]]
 |Мемлекет         = {{GBR}} {{USA}}
 |Дистрибьюторы    = 
 |Тілі             = [[ағылшын тілі]]
 |Ұзақтығы         = 85 минут
 |Премьера         = [[7 қазан]] [[2005 жыл]]
 |Бюджеті          = 30 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 192,6 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |imdb_id          = 0312004 
 |bcdb_link        = 
 |allrovi          = 
 |rottentomatoes   = 
 |Сайты            = [https://www.wallaceandgromit.com/films/curse-of-the-were-rabbit/ Веб-сайт]
 |Commons          = Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit
}}
'''«Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы»''' — [[Уоллес пен Громит]] туралы алғашқы толықметражды [[мультфильм]].

[[Aardman Animations]] студиясының тағы бір [[Chicken Run|туындысынан]] кейін бұл тарихтағы stop-motion әдісімен жасалған екінші ең табысты мультфильм болып келеді.

Мұнда өнертапқыш Уоллес пен оның ақылды иті Громит бау-бақшаның зиянкестеріне қарсы бизнес ашқаны туралы баяндалады. Ең ірі көкөніс өсіру бойынша сайыс өткізер алдында қалада алып содыр қоян пайда болады, ол мерекенің шырқын бұзғалы жүр. Қаланы құтқару үшін және леди Тоттингтон назарын өзіне аударту мақсатымен Уоллес Құбыжық қоянды ұстауы керек.

Мультфильм [[Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Оскар сыйлығын]],&lt;ref&gt;{{cite news|title=UK stars shine at Academy Awards|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4777480.stm|access-date=2026-06-03|work=BBC|date=6 March 2006|archive-date=14 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314062452/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4777480.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; үздік британдық фильм номинациясында [[BAFTA]] сыйлығын&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gromit and Potter awarded Baftas|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6186522.stm|publisher=BBC News|access-date=2026-06-03|date=2006-11-27|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118092705/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6186522.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; және басқа да бірнеше киножүлдені жеңіп алды.

== Дыбыстағандар ==
* [[Питер Саллис]] — Уоллес / Қоян
* [[Хелена Бонэм Картер]] — леди Кампанула Тоттингтон
* [[Рэйф Файнс]] — Виктор Куотермейн
* [[Питер Кэй]] — констебль Альберт Макинтош
* [[Николас Смит]] — падре Клемент Хеджес
* [[Лиз Смит]] — миссис Шымтезек
* [[Дикен Эшворт]] — мистер Шымтезек
* [[Эдвард Келси]] — мистер Гроубэг
* [[Марк Гэтисс]] — миссис Екпе
* [[Джеральдин Макьюэн]] — мисс Трипп

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.dreamworks.com/movies/wallace-and-gromit-the-curse-of-the-were-rabbit DreamWorks сайтында]
* [https://www.rottentomatoes.com/m/wallace_and_gromit_the_curse_of_the_were_rabbit Rotten Tomatoes сайтында]

== Тағы қараңыз ==
* [[Wallace &amp; Gromit: The Curse of the Were-Rabbit]] — компьютерлік ойын
{{Уоллес пен Громит}}
{{Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:2005 жылғы мультфильмдер]]
[[Санат:Ник Парк мультфильмдері]]
[[Санат:АҚШ мультфильмдері]]
[[Санат:Ұлыбритания мультфильмдері]]
[[Санат:Ермексаз мультфильмдер]]
[[Санат:Aardman Animations мультфильмдері]]
[[Санат:DreamWorks Pictures толық метражды мультфильмдері]]
[[Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>hspcw587qekg6fvfeunxyqywidn5ams</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-06-04</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782170</id>
    <revision>
      <id>3613128</id>
      <timestamp>2026-06-03T18:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-06-04|POTD 2026-06-04]]: filename only</comment>
      <origin>3613128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="8xsr2qelnghbzcwj34ffzelozm2iuog" xml:space="preserve">Malabar pied hornbill (Anthracoceros coronatus) female in flight.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xsr2qelnghbzcwj34ffzelozm2iuog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тетис мұхиты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782171</id>
    <revision>
      <id>3613134</id>
      <timestamp>2026-06-03T18:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>жаңа мақала бастадым</comment>
      <origin>3613134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24810" sha1="1pe2s57xuibx2zr942qgzngu8xq53qc" xml:space="preserve">'''Тетис мұхиты''' (көне грекше: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында өмір сүрген ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі Қара теңіз бен Каспий теңізі) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде Пангея суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''Гондвана''' және '''Лавразия''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.

1893 жылы австриялық геолог '''Эдуард Зюсс''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>1pe2s57xuibx2zr942qgzngu8xq53qc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613167</id>
      <parentid>3613134</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T01:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3613167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24801" sha1="rje9jiih10ffp88osbvxz45y4em5lif" xml:space="preserve">'''Тетис мұхиты''' (көне грекше: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында болған ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі Қара теңіз бен Каспий теңізі) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде Пангея суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''Гондвана''' және '''Лавразия''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.

1893 жылы австриялық геолог '''Эдуард Зюсс''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rje9jiih10ffp88osbvxz45y4em5lif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613295</id>
      <parentid>3613167</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3613295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28047" sha1="nnimj296mzyafpd54utypmbbml2qmv5" xml:space="preserve">[[Сурет:Laurasia-Gondwana.svg|нобай|Тетис мұхиты қалыптасуының бірінші кезеңі: (алғашқы) Тетис теңізі Пангеяны [[Лавразия]] және [[Гондвана]] деп аталатын екі суперконтинентке бөле бастайды.]]
'''Тетис мұхиты''' (көне грекше: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында болған ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі Қара теңіз бен Каспий теңізі) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде Пангея суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''Гондвана''' және '''Лавразия''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
[[Сурет:249 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 249 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
[[Сурет:100 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 100 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
[[Сурет:Dire Straits FIG 01.jpg|нобай|441x441 нүкте|Эоценнің басында (жоғарғы сурет) Еуропа мен Орталық Азияның батысындағы кең-байтақ аймақтарды әлі де тұтас Тетис мұхиты алып жатқан еді, бірақ олигоценге қарай оның көп бөлігі құрғап (төменгі сурет), Тетис түгелдей дерлік Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлініп кетті.]]
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.
[[Сурет:Eduard Suess 1869.jpg|нобай|Эдуард Зюсс 1869 ж.]]
1893 жылы австриялық геолог '''[[Эдуард Зюсс]]''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* '''[[Хацег аралы]] — Тарихқа дейінгі арал''' (Hațeg Island – Prehistoric island)
* '''[[Ежелгі мұхиттар тізімі]] — Жердің бұрынғы мұхиттарының тізімі''' (List of ancient oceans – List of Earth's former oceans)
* '''[[Палео-Тетис мұхиты]] —''' Ортаңғы кембрий мен соңғы триас кезеңдері аралығында Гондвана шетінде болған мұхит (Paleo-Tethys Ocean – Ocean on the margin of Gondwana between the Middle Cambrian and Late Triassic)
* '''Паннон теңізі — Қазіргі Орталық Еуропадағы Паннон ойпатының орнында болған таяз ежелгі теңіз''' (Pannonian Sea – Shallow ancient sea where the Pannonian Basin in Central Europe is today)
* '''[[Паратетис мегакөлі|Паратетис]] — Еуразиядағы тарихқа дейінгі таяз ішкі теңіз''' (Paratethys – Prehistoric shallow inland sea in Eurasia)
* '''[[Пьемонт-Лигурия мұхиты]] — Тетис мұхитының бір бөлігі ретінде қарастырылатын мұхит қыртысының бұрынғы фрагменті''' (Piemont-Liguria Ocean – Former piece of oceanic crust that is seen as part of the Tethys Ocean)
* '''[[Рупольдинг формациясы]] — Аустрия мен Германиядағы геологиялық формация''' (Ruhpolding Formation – Geologic formation in Austria and Germany)
* '''[[Тетис науасы]] — Ежелгі мұхиттық науа''' (Tethyan Trench – Ancient oceanic trench)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

*</text>
      <sha1>nnimj296mzyafpd54utypmbbml2qmv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613296</id>
      <parentid>3613295</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ежелгі мұхиттар|Ежелгі мұхиттар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28093" sha1="11ekaa964y6orxiys88x765vf4l1p8c" xml:space="preserve">[[Сурет:Laurasia-Gondwana.svg|нобай|Тетис мұхиты қалыптасуының бірінші кезеңі: (алғашқы) Тетис теңізі Пангеяны [[Лавразия]] және [[Гондвана]] деп аталатын екі суперконтинентке бөле бастайды.]]
'''Тетис мұхиты''' (көне грекше: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында болған ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі Қара теңіз бен Каспий теңізі) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде Пангея суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''Гондвана''' және '''Лавразия''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
[[Сурет:249 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 249 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
[[Сурет:100 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 100 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
[[Сурет:Dire Straits FIG 01.jpg|нобай|441x441 нүкте|Эоценнің басында (жоғарғы сурет) Еуропа мен Орталық Азияның батысындағы кең-байтақ аймақтарды әлі де тұтас Тетис мұхиты алып жатқан еді, бірақ олигоценге қарай оның көп бөлігі құрғап (төменгі сурет), Тетис түгелдей дерлік Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлініп кетті.]]
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.
[[Сурет:Eduard Suess 1869.jpg|нобай|Эдуард Зюсс 1869 ж.]]
1893 жылы австриялық геолог '''[[Эдуард Зюсс]]''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* '''[[Хацег аралы]] — Тарихқа дейінгі арал''' (Hațeg Island – Prehistoric island)
* '''[[Ежелгі мұхиттар тізімі]] — Жердің бұрынғы мұхиттарының тізімі''' (List of ancient oceans – List of Earth's former oceans)
* '''[[Палео-Тетис мұхиты]] —''' Ортаңғы кембрий мен соңғы триас кезеңдері аралығында Гондвана шетінде болған мұхит (Paleo-Tethys Ocean – Ocean on the margin of Gondwana between the Middle Cambrian and Late Triassic)
* '''Паннон теңізі — Қазіргі Орталық Еуропадағы Паннон ойпатының орнында болған таяз ежелгі теңіз''' (Pannonian Sea – Shallow ancient sea where the Pannonian Basin in Central Europe is today)
* '''[[Паратетис мегакөлі|Паратетис]] — Еуразиядағы тарихқа дейінгі таяз ішкі теңіз''' (Paratethys – Prehistoric shallow inland sea in Eurasia)
* '''[[Пьемонт-Лигурия мұхиты]] — Тетис мұхитының бір бөлігі ретінде қарастырылатын мұхит қыртысының бұрынғы фрагменті''' (Piemont-Liguria Ocean – Former piece of oceanic crust that is seen as part of the Tethys Ocean)
* '''[[Рупольдинг формациясы]] — Аустрия мен Германиядағы геологиялық формация''' (Ruhpolding Formation – Geologic formation in Austria and Germany)
* '''[[Тетис науасы]] — Ежелгі мұхиттық науа''' (Tethyan Trench – Ancient oceanic trench)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

*

[[Санат:Ежелгі мұхиттар]]</text>
      <sha1>11ekaa964y6orxiys88x765vf4l1p8c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613297</id>
      <parentid>3613296</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Палеозой|Палеозой]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28125" sha1="3kez2ibvbdsco4nuw67ppcv692ovxmi" xml:space="preserve">[[Сурет:Laurasia-Gondwana.svg|нобай|Тетис мұхиты қалыптасуының бірінші кезеңі: (алғашқы) Тетис теңізі Пангеяны [[Лавразия]] және [[Гондвана]] деп аталатын екі суперконтинентке бөле бастайды.]]
'''Тетис мұхиты''' (көне грекше: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында болған ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі Қара теңіз бен Каспий теңізі) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде Пангея суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''Гондвана''' және '''Лавразия''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
[[Сурет:249 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 249 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
[[Сурет:100 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 100 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
[[Сурет:Dire Straits FIG 01.jpg|нобай|441x441 нүкте|Эоценнің басында (жоғарғы сурет) Еуропа мен Орталық Азияның батысындағы кең-байтақ аймақтарды әлі де тұтас Тетис мұхиты алып жатқан еді, бірақ олигоценге қарай оның көп бөлігі құрғап (төменгі сурет), Тетис түгелдей дерлік Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлініп кетті.]]
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.
[[Сурет:Eduard Suess 1869.jpg|нобай|Эдуард Зюсс 1869 ж.]]
1893 жылы австриялық геолог '''[[Эдуард Зюсс]]''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* '''[[Хацег аралы]] — Тарихқа дейінгі арал''' (Hațeg Island – Prehistoric island)
* '''[[Ежелгі мұхиттар тізімі]] — Жердің бұрынғы мұхиттарының тізімі''' (List of ancient oceans – List of Earth's former oceans)
* '''[[Палео-Тетис мұхиты]] —''' Ортаңғы кембрий мен соңғы триас кезеңдері аралығында Гондвана шетінде болған мұхит (Paleo-Tethys Ocean – Ocean on the margin of Gondwana between the Middle Cambrian and Late Triassic)
* '''Паннон теңізі — Қазіргі Орталық Еуропадағы Паннон ойпатының орнында болған таяз ежелгі теңіз''' (Pannonian Sea – Shallow ancient sea where the Pannonian Basin in Central Europe is today)
* '''[[Паратетис мегакөлі|Паратетис]] — Еуразиядағы тарихқа дейінгі таяз ішкі теңіз''' (Paratethys – Prehistoric shallow inland sea in Eurasia)
* '''[[Пьемонт-Лигурия мұхиты]] — Тетис мұхитының бір бөлігі ретінде қарастырылатын мұхит қыртысының бұрынғы фрагменті''' (Piemont-Liguria Ocean – Former piece of oceanic crust that is seen as part of the Tethys Ocean)
* '''[[Рупольдинг формациясы]] — Аустрия мен Германиядағы геологиялық формация''' (Ruhpolding Formation – Geologic formation in Austria and Germany)
* '''[[Тетис науасы]] — Ежелгі мұхиттық науа''' (Tethyan Trench – Ancient oceanic trench)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

*

[[Санат:Ежелгі мұхиттар]]
[[Санат:Палеозой]]</text>
      <sha1>3kez2ibvbdsco4nuw67ppcv692ovxmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613298</id>
      <parentid>3613297</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Мезозой|Мезозой]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28155" sha1="1fglcii3p2rwp2xgc6r43l2giy0oceq" xml:space="preserve">[[Сурет:Laurasia-Gondwana.svg|нобай|Тетис мұхиты қалыптасуының бірінші кезеңі: (алғашқы) Тетис теңізі Пангеяны [[Лавразия]] және [[Гондвана]] деп аталатын екі суперконтинентке бөле бастайды.]]
'''Тетис мұхиты''' (көне грекше: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында болған ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі Қара теңіз бен Каспий теңізі) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде Пангея суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''Гондвана''' және '''Лавразия''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
[[Сурет:249 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 249 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
[[Сурет:100 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 100 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
[[Сурет:Dire Straits FIG 01.jpg|нобай|441x441 нүкте|Эоценнің басында (жоғарғы сурет) Еуропа мен Орталық Азияның батысындағы кең-байтақ аймақтарды әлі де тұтас Тетис мұхиты алып жатқан еді, бірақ олигоценге қарай оның көп бөлігі құрғап (төменгі сурет), Тетис түгелдей дерлік Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлініп кетті.]]
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.
[[Сурет:Eduard Suess 1869.jpg|нобай|Эдуард Зюсс 1869 ж.]]
1893 жылы австриялық геолог '''[[Эдуард Зюсс]]''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* '''[[Хацег аралы]] — Тарихқа дейінгі арал''' (Hațeg Island – Prehistoric island)
* '''[[Ежелгі мұхиттар тізімі]] — Жердің бұрынғы мұхиттарының тізімі''' (List of ancient oceans – List of Earth's former oceans)
* '''[[Палео-Тетис мұхиты]] —''' Ортаңғы кембрий мен соңғы триас кезеңдері аралығында Гондвана шетінде болған мұхит (Paleo-Tethys Ocean – Ocean on the margin of Gondwana between the Middle Cambrian and Late Triassic)
* '''Паннон теңізі — Қазіргі Орталық Еуропадағы Паннон ойпатының орнында болған таяз ежелгі теңіз''' (Pannonian Sea – Shallow ancient sea where the Pannonian Basin in Central Europe is today)
* '''[[Паратетис мегакөлі|Паратетис]] — Еуразиядағы тарихқа дейінгі таяз ішкі теңіз''' (Paratethys – Prehistoric shallow inland sea in Eurasia)
* '''[[Пьемонт-Лигурия мұхиты]] — Тетис мұхитының бір бөлігі ретінде қарастырылатын мұхит қыртысының бұрынғы фрагменті''' (Piemont-Liguria Ocean – Former piece of oceanic crust that is seen as part of the Tethys Ocean)
* '''[[Рупольдинг формациясы]] — Аустрия мен Германиядағы геологиялық формация''' (Ruhpolding Formation – Geologic formation in Austria and Germany)
* '''[[Тетис науасы]] — Ежелгі мұхиттық науа''' (Tethyan Trench – Ancient oceanic trench)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

*

[[Санат:Ежелгі мұхиттар]]
[[Санат:Палеозой]]
[[Санат:Мезозой]]</text>
      <sha1>1fglcii3p2rwp2xgc6r43l2giy0oceq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613299</id>
      <parentid>3613298</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазіргі теория */</comment>
      <origin>3613299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28359" sha1="k5j2cxtb1e5g0oh1xvk5htbzml6j5vp" xml:space="preserve">[[Сурет:Laurasia-Gondwana.svg|нобай|Тетис мұхиты қалыптасуының бірінші кезеңі: (алғашқы) Тетис теңізі Пангеяны [[Лавразия]] және [[Гондвана]] деп аталатын екі суперконтинентке бөле бастайды.]]
'''Тетис мұхиты''' (көне грекше: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында болған ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі Қара теңіз бен Каспий теңізі) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде Пангея суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''Гондвана''' және '''Лавразия''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
[[Сурет:Pangea animation 03.gif|нобай|Пангея суперконтинентінің ыдырауы мен оның бөліктерінің кейінгі ығысу анимациясы.]]
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
[[Сурет:249 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 249 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
[[Сурет:100 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 100 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
[[Сурет:Dire Straits FIG 01.jpg|нобай|441x441 нүкте|Эоценнің басында (жоғарғы сурет) Еуропа мен Орталық Азияның батысындағы кең-байтақ аймақтарды әлі де тұтас Тетис мұхиты алып жатқан еді, бірақ олигоценге қарай оның көп бөлігі құрғап (төменгі сурет), Тетис түгелдей дерлік Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлініп кетті.]]
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.
[[Сурет:Eduard Suess 1869.jpg|нобай|Эдуард Зюсс 1869 ж.]]
1893 жылы австриялық геолог '''[[Эдуард Зюсс]]''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* '''[[Хацег аралы]] — Тарихқа дейінгі арал''' (Hațeg Island – Prehistoric island)
* '''[[Ежелгі мұхиттар тізімі]] — Жердің бұрынғы мұхиттарының тізімі''' (List of ancient oceans – List of Earth's former oceans)
* '''[[Палео-Тетис мұхиты]] —''' Ортаңғы кембрий мен соңғы триас кезеңдері аралығында Гондвана шетінде болған мұхит (Paleo-Tethys Ocean – Ocean on the margin of Gondwana between the Middle Cambrian and Late Triassic)
* '''Паннон теңізі — Қазіргі Орталық Еуропадағы Паннон ойпатының орнында болған таяз ежелгі теңіз''' (Pannonian Sea – Shallow ancient sea where the Pannonian Basin in Central Europe is today)
* '''[[Паратетис мегакөлі|Паратетис]] — Еуразиядағы тарихқа дейінгі таяз ішкі теңіз''' (Paratethys – Prehistoric shallow inland sea in Eurasia)
* '''[[Пьемонт-Лигурия мұхиты]] — Тетис мұхитының бір бөлігі ретінде қарастырылатын мұхит қыртысының бұрынғы фрагменті''' (Piemont-Liguria Ocean – Former piece of oceanic crust that is seen as part of the Tethys Ocean)
* '''[[Рупольдинг формациясы]] — Аустрия мен Германиядағы геологиялық формация''' (Ruhpolding Formation – Geologic formation in Austria and Germany)
* '''[[Тетис науасы]] — Ежелгі мұхиттық науа''' (Tethyan Trench – Ancient oceanic trench)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

*

[[Санат:Ежелгі мұхиттар]]
[[Санат:Палеозой]]
[[Санат:Мезозой]]</text>
      <sha1>k5j2cxtb1e5g0oh1xvk5htbzml6j5vp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613300</id>
      <parentid>3613299</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T08:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3613300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28401" sha1="20ebav5ujcx2o0ag4vqejy719vlrif1" xml:space="preserve">[[Сурет:Laurasia-Gondwana.svg|нобай|Тетис мұхиты қалыптасуының бірінші кезеңі: (алғашқы) Тетис теңізі Пангеяны [[Лавразия]] және [[Гондвана]] деп аталатын екі суперконтинентке бөле бастайды.]]
'''Тетис мұхиты''' (көне [[Грек тілі|грекше]]: Τηθύς Tēthús, сондай-ақ '''Тетис теңізі''' немесе '''Неотетис''' деп те аталады) — Мезозой заманы мен ерте-орта Кайнозой заманында болған ежелгі тарихи мұхит. Ол қазіргі Үнді мұхитының, Жерорта теңізінің және Еуразиялық ішкі теңіз бассейндерінің (негізінен бүгінгі [[Қара теңіз]] бен [[Каспий теңізі]]) алғышарты болды.

Ерте Мезозой кезеңінде [[Пангея]] суперконтиненті ыдыраған кезде «Тетис мұхиты» атауы ежелгі '''[[Гондвана]]''' және '''[[Лавразия]]''' материктерінің арасында орналасқан мұхитты білдірді. Бор кезеңінде Үнді және Атлант мұхиттары ашылып, осы континенттер бөлшектелгеннен кейін, ол Африка, Еуразия, Үндістан және Аустралазия материктерімен шектесетін мұхитқа айналды.

Ерте және орта Кайнозойда Үнді, Африка, Аустралия және Арабия плиталары солтүстікке қарай қозғалып, Еуразия плитасымен соқтығысты. Бұл мұхиттың жаңа шекараларын қалыптастырып, Үнді және Жерорта теңізі бассейндері арасындағы ағыстардың қозғалысына құрлықтық кедергі жасады және Альпі белдеуінің (соның ішінде Альпі, Гималай, Загрос және Кавказ таулары) орогенезін (тау түзілуін) тудырды. Осы геологиялық оқиғалардың барлығы, сонымен қатар Антарктиданың мұздануынан туындаған теңіз деңгейінің төмендеуі Тетистің бұрынғы күйінде жойылуына әкеліп, оны Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлшектеп жіберді.

Оның алдында Кембрийден Ерте Триасқа дойын созылған '''Палео-Тетис мұхиты''' болған, ал '''Неотетис''' Соңғы Триаста қалыптасып, Олигоцен–Миоцен шекарасына дейін (шамамен 24–21 миллион жыл бұрын) толық жабылғанға дейін сақталған. '''Паратетис''' деп аталатын бөлігі Олигоценде (34 миллион жыл бұрын) оқшауланып, Плиоценге дейін (шамамен 5 миллион жыл бұрын) созылды және кейіннен негізінен құрғап кетті. Еуропа мен Батыс Азияның қазіргі ішкі теңіздері, атап айтқанда Қара теңіз бен Каспий теңізі — Паратетис теңізінің қалдықтары болып табылады.

== Этимологиясы ==
Теңіз атауы көне грек мифологиясындағы су құдайы — '''Тетистің (Тефия)''' құрметіне қойылған. Ол Океанның қарындасы әрі жары, сонымен қатар мұхит нимфаларының (океанидтер) және әлемдегі ұлы өзендердің, көлдер мен бұлақтардың анасы болып саналады.

== Терминология және бөлімдері ==
Тетис мұхитының шығыс бөлігі кейде ''Шығыс Тетис'' деп аталады. Батыс бөлігі ''Тетис теңізі'', ''Батыс Тетис мұхиты'', ''Паратетис'' немесе ''Альпі Тетис мұхиты'' деп аталады. Қара, Каспий және Арал теңіздері оның қыртыстық қалдықтары болып саналады, дегенмен Қара теңіз іс жүзінде көне Палео-Тетис мұхитының қалдығы болуы мүмкін.

Батыс Тетис жай ғана біртұтас ашық мұхит емес еді. Ол көптеген шағын плиталарды, Бор кезеңінің аралдық доғаларын және микроконтиненттерді қамтыды. Көптеген шағын мұхит бассейндері (Вале мұхиты, Пьемонт-Лигурия мұхиты, Мелиата мұхиты) Альборан, Иберия және Апулия плиталарындағы құрлықтық террейндермен бір-бірінен бөлініп жатты. Мезозой заманындағы жоғары теңіз деңгейі бұл құрлықтық аймақтардың көпшілігін су астында қалдырып, таяз теңіздерді қалыптастырды.

Ерте Кайнозойда Тетис мұхитын үш бөлікке бөлуге болатын еді:

* '''Жерорта теңізі Тетисі''' (Жерорта теңізінің тікелей алғышарты)
* '''Пери-Тетис''' (Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көп бөлігін қамтыған және Паратетис теңізінің тікелей алғышарты болған орасан зор ішкі теңіз)
* '''Үнді Тетисі''' (Үнді мұхитының тікелей алғышарты)

Торғай бұғазы Пери-Тетистен таралып, Тетисті Солтүстік Мұзды мұхитымен байланыстырды.

Теориялардың дамуына қарай ғалымдар «Тетис» атауын оның алдында болған және құрлықтық террейндерді бөліп тұрған үш ұқсас мұхитқа да қолдана бастады. Азияда мынадай мұхиттар ажыратылады:

# '''Палео-Тетис''' (Девон–Триас)
# '''Мезо-Тетис''' (соңғы Ерте Пермь–Соңғы Бор)
# '''Кайно-Тетис''' (Соңғы Триас–Кайнозой)

Тетис мұхиттарының ешқайсысын Силур кезеңінде олардың батысында болған Реикум (Rheic) мұхитымен шатастырмау керек. Тетистің солтүстігіндегі сол кездегі құрлық '''Ангарида''' (Ангара құрлығы), ал оның оңтүстігіндегі құрлық '''Гондвана''' деп аталды.

== Қазіргі теория ==
[[Сурет:Pangea animation 03.gif|нобай|Пангея суперконтинентінің ыдырауы мен оның бөліктерінің кейінгі ығысу анимациясы.]]
Эдиакарийден (600 миллион жыл бұрын) Девонға (360 миллион жыл бұрын) дейін '''Прото-Тетис мұхиты''' өмір сүрді. Ол солтүстігінде Балтика мен Лаврентия, ал оңтүстігінде Гондвана арасында орналасты.

Силурдан (440 миллион жыл бұрын) Юра кезеңіне дейін Хун террейндері мен Гондвана арасында Палео-Тетис мұхиты болды. 400 миллион жыл ішінде құрлықтық террейндер Оңтүстік жарты шардағы Гондванадан мезгіл-мезгіл бөлініп, Солтүстік жарты шарда Азияны қалыптастыру үшін солтүстікке қарай жылжып отырды.

=== Триас кезеңі ===
[[Сурет:249 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 249 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Шамамен 250 миллион жыл бұрын, Триас кезеңінде Палео-Тетис мұхитының оңтүстік шетінде жаңа мұхит қалыптаса бастады. Оңтүстік Пангеяның (Гондвана) солтүстік құрлықтық қайраңының бойында рифт (жарылым) пайда болды. Келесі 60 миллион жыл ішінде '''Киммерия''' деп аталатын бұл қайраң бөлігі солтүстікке қарай жылжып, Палео-Тетис мұхитының түбін солтүстік Пангеяның (ерте / прото-Лавразия) шығыс шетінің астына қарай итерді. Нео-Тетис мұхиты Киммерия мен Гондвана арасында, дәл Палео-Тетис бұрын орналасқан жердің үстінде пайда болды.

=== Юра кезеңі ===
Шамамен 150 миллион жыл бұрынғы Юра кезеңінде Киммерия ақыры Лавразиямен соқтығысып, тоқтады, соның салдарынан оның артындағы мұхит түбі төмен қарай майысып, '''Тетис науасын (шұңғымасын)''' құрады. Су деңгейі көтеріліп, Батыс Тетис Еуропаның айтарлықтай бөлігін таяз сумен жауып, алғашқы Тетис теңізін қалыптастырды.

Шамамен осы уақытта Лавразия мен Гондвана бір-бірінен алшақтай бастады, бұл олардың арасында Тетис теңізінің кеңеюіне жол ашты (бүгінде бұл Жерорта теңізі мен Кариб теңізі арасындағы Атлант мұхитының бөлігі). Солтүстік және Оңтүстік Америка сәйкесінше Лавразия мен Гондвананың қалған бөліктеріне әлі де бекініп тұрғандықтан, Тетис мұхиты өзінің ең кең таралған кезеңінде шамамен 30° С.Е. (солтүстік ендік) пен Экватор арасында Жерді айналып өтетін үздіксіз мұхиттық белдеудің бөлігі болды. Осылайша, Ерте Бор кезеңіндегі мұхит ағыстары бүгінгі күннен мүлдем өзгеше бағытта жүрді.

=== Соңғы бор кезеңі ===
[[Сурет:100 global.png|нобай|Тезет (Тетис) аймағының 100 миллион жыл бұрынғы плиталар тектоникалық реконструкциясы (қайта құрылымы)]]
Юра және шамамен 100 миллион жыл бұрын басталған Соңғы Бор кезеңінің арасында Гондвана ыдырай бастады. Бұл Африка мен Үндістанды Тетис арқылы солтүстікке қарай итеріп, Үнді мұхитының ашылуына жағдай жасады.

Соңғы Бор кезеңінде Тетис теңізінде көптеген түрлі жануарлар, соның ішінде теңіз бауырымен жорғалаушылары, сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар және басаяқты ұлулар өмір сүрді. Тетис теңізінің солтүстік бөлігінде (Еуропа) орналасқан аралдар алуан түрлі экожүйелерді қалыптастырды, ондағы жануарлар '''аралдық ергежейлілік''' (''insular dwarfism'') пен '''аралдық алыптық''' (''insular gigantism'') процестерін бастан кешірді.

* Аралдық ергежейлілік процесі негізінен аралдарда өмір сүрген зауроподтар мен гадрозаврлар сияқты динозаврларда байқалды. ''Telmatosaurus'' — осы процестің айқын мысалы.
* Динозаврларда ергежейлілік жүріп жатқанда, аралдарда өмір сүрген птерозаврлар аралдық алыптық процесінен өтті. ''Hatzegopteryx'' Тетис теңізінің аралдарында өмір сүрген орасан зор аждархид птерозавры болды. Бұл алып птерозавр өзінің экологиялық тауашасында жоғарғы жыртқыш (''apex predator'') рөлін атқарған.

Маастрихт ғасырында Тетис теңізінде бір географиялық аймақта өмір сүрген және өзара бәсекелескен көптеген ірі мозазаврлар болды. Еуропада ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon saturator'', ''Prognathodon sectorius'', ''Mosasaurus hoffmannii'' және ''Mosasaurus lemonnieri'' сияқты ірі мозазаврлар тіршілік етті. Солтүстік Африкада да ''Prognathodon giganteus'', ''Prognathodon currii'', ''Thalassotitan atrox'', ''Hainosaurus boubker'' және ''Mosasaurus beaugei'' сияқты алып мозазаврлар болған. Көптеген жоғарғы жыртқыштар арасындағы мұндай бәсекелестік тек Тетис теңізінде ғана емес, сонымен қатар Батыс Ішкі Теңіз Жолында да (''Western Interior Seaway'') байқалды.

=== Кайнозой ===
[[Сурет:Dire Straits FIG 01.jpg|нобай|441x441 нүкте|Эоценнің басында (жоғарғы сурет) Еуропа мен Орталық Азияның батысындағы кең-байтақ аймақтарды әлі де тұтас Тетис мұхиты алып жатқан еді, бірақ олигоценге қарай оның көп бөлігі құрғап (төменгі сурет), Тетис түгелдей дерлік Үнді мұхиты, Жерорта теңізі және Паратетиске бөлініп кетті.]]
Кайнозой заманы бойында (66 миллион жыл бұрынғы уақыттан Неогеннің басына дейін, яғни 23 миллион жыл бұрын) Тетис арқылы өтетін Атлант және Үнді мұхиттары арасындағы байланыстар ақыры Миоцен кезеңінде қазіргі Таяу Шығыс аймағында жабылды. Бұл Африка мен Арабияның солтүстікке қарай қоныс аударуы және Антарктида мұз қабатының қалыптасуына байланысты жаһандық теңіз деңгейінің төмендеуі салдарынан болды. Бұл бөліну екі кезеңде жүрді: біріншісі шамамен 20 миллион жыл бұрын, а ал екіншісі шамамен 14 миллион жыл бұрын орын алды.

Тетистің толық жабылуы ағыстардың жаһандық қайта құрылуына әкелді және бұл Арабия теңізіндегі упвеллингке (тереңдегі судың бетке көтерілуі) жағдай жасап, қазіргі Оңтүстік Азия муссонының қалыптасуына түрткі болды деп есептеледі. Сондай-ақ бұл AMOC (Атлант меридиандық аударылу ағысы) және ACC (Антарктикалық циркумполярлық ағыс) жұмысына үлкен өзгерістер енгізді.

Олигоцен кезеңінде (33,9-дан 23 миллион жыл бұрын) Орталық және Шығыс Еуропаның үлкен бөлігін Тетис мұхитының солтүстік тармағы — '''Паратетис''' алып жатты. Паратетис Альпі орогенезі кезінде Альпі, Карпат, Динар, Тавр және Эльбурс тауларының түзілуімен Тетистен бөлініп қалды. Соңғы Миоценде Паратетис біртіндеп жойылып, оқшауланған ішкі теңізге айналды. Ерте Миоценде кең Тетистен бөліну алғашқыда Паратетистің бастапқы өнімділігінің артуына әкелгенімен, соңғы Миоценде карбонаттардың тез еруі салдарынан бұл жағдай толық экожүйенің күйреуіне ұласты.

== Тарихи теория ==
Родерик Мурчисон өзінің 1845 жылғы кітабының 13-тарауында Қара теңізден Арал теңізіне дейін созылып жатқан, ондағы тіршілік иелері өздерінің алдындағы таза теңіздік кезеңдегі мақұлықтардан ерекшеленетін өзіндік бір құрылымды сипаттады. Қырым мен Таманьның (Азов теңізінің оңтүстігі) Миоцендік шөгінділері қазіргі Каспий теңізін қоршап тұрған құрылымдармен бірдей, мұнда тұщы судан шыққан біржақтаулы моллюскалар жартылай тұзды немесе ащы суларға тән ''Cardiacae'' және ''Mytili'' формаларымен бірге кездеседі. Бұл өзіндік фауна оңтүстік және оңтүстік-шығыс далалардың орасан зор дамыған Үштік құрылымдарының барлығында дерлік табылған.&lt;blockquote&gt;&quot;... және бұл бірден мынадай тұжырымға әкеледі: тарихи заманнан бұрынғы ұзақ кезеңдерде Еуропа мен Азияның ұлан-ғайыр аймағын ащы сулы Жерорта теңізі алып жатқан, оның қазіргі кішірейген түрі — Каспий теңізі болып табылады. ... Бұл шоғырланулар мен басқалардың арасындағы айырмашылықты анық әрі түсінікті ету үшін біз бұл аймаққа алғаш рет географиялық мағынада біздің ұлы ізашарымыз Гумбольдт қолданған «Арал-Каспий» терминін енгіздік. ... Саяхатшылардың әңгімелері мен тау жыныстарының үлгілеріне қарап, оның Хиуа мен Арал теңізіне дейін созылғанына күмәніміз жоқ; одан тысқары жерлерде көршілес шығыс шөлдерінің төмен деңгейі бұл теңіздің қазіргі уақытта түрікмендер мен қырғыздар мекендейтін Азияның кең алқаптарына таралып, тек Гиндукуш пен Қытай Тартариясы тауларымен шектелгенін болжауға мүмкіндік береді. ... Аралдан Қара теңізге дейінгі қазіргі уақытта бір-бірінен бөлініп қалған барлық су массаларының бұрын осы бір орасан зор тарихи Жерорта теңізінде біріккеніне ешқандай күмән жоқ; ол (тіпті оның шекарасын біз білетін шектермен ғана шектеп, геологтар аяқ баспаған төмен шығыс аймақтарға қарай кеңейтпеген күннің өзінде) көлемі жағынан қазіргі Жерорта теңізімен тең немесе одан асып түсуі тиіс!&quot;&lt;/blockquote&gt;Өзінің ілеспе картасында Мурчисон Арал-Каспий құрылымы Дунай атырауына жақын жерден Қырым арқылы өтіп, Волга өзенінің шығыс жағымен Самараға дейін, содан кейін Оралдың оңтүстігінен Арал теңізінен ары қарай созылып жатқанын көрсетеді. Миоценнің ащы және жоғарғы тұщы су компоненттері қазіргі уақытта Солтүстік Альпі алқабының бассейні арқылы Шваб Юрасына дойын созылып жатқаны белгілі, олардың қалыңдығы 250 метрге дейін жетеді; бұл шөгінділер Альпі фронты әлі 100 км оңтүстікке қарай орналасқан кезде Паратетисте жиналған.

1885 жылы австриялық палеонтолог Мельхиор Ноймайр Мезозойдың теңіз шөгінділері мен олардың таралуынан Тетис мұхитының бар екенін дәлелдеп, өз тұжырымдамасын ''Zentrales Mittelmeer'' (сөзбе-сөз: Орталық Жерорта теңізі) деп атады және оны Кариб теңізінен Гималайға дейін созылған Юра кезеңінің су жолы ретінде сипаттады.
[[Сурет:Eduard Suess 1869.jpg|нобай|Эдуард Зюсс 1869 ж.]]
1893 жылы австриялық геолог '''[[Эдуард Зюсс]]''' Лавразия мен Гондвана II-ні құраған континенттер арасында ертеде жойылып кеткен ішкі теңіз болған деген гипотезаны ұсынды. Ол гректің теңіз құдайы Тетистің құрметіне бұл су айдынын Тетис теңізі деп атады. Ол Альпі мен Африкадан табылған қазба байлықтардың (фоссилиялардың) жазбаларын пайдалана отырып, өз теориясына дәлелдер келтірді. Ол Тетис тұжырымдамасын өзінің төрт томдық «Das Antlitz der Erde» (Жер дидары) атты еңбегінде ұсынды.

Кейінгі онжылдықтарда, XX ғасырда Улиг (1911), Динер (1925) және Даке (1926) сияқты «мобилист» геологтар Тетисті екі суперконтинент арасындағы үлкен науа ретінде қарастырды, ол Гондванадан бөлінген континенттік фрагменттер оны жойғанға дейін, соңғы Палеозойдан бастап сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тетис шығыс шеті кең, үшбұрышты мұхит ретінде сипатталды.

1920 жылдардан 1960 жылдарға дейін «фиксист» геологтар Тетисті бірнеше орогендік циклдер арқылы дамыған күрделі науа ретінде қарастырды. Олар Каледон, Варисқан және Альпі орогенездері үшін сәйкесінше «Палеотетис», «Мезотетис» және «Неотетис» терминдерін қолданды. 1970-1980 жылдары бұл терминдер мен «Прото-Тетис» сөзін түрлі авторлар әртүрлі мағынада қолданды, бірақ Зюсс алғаш ұсынғандай, шығыстан Пангеяға қарай сына тәрізді еніп тұрған біртұтас мұхит тұжырымдамасы сақталып қалды.

1960 жылдары плиталар тектоникасы теориясы орнықты, осыдан кейін Зюсстің «теңізі» анық мұхит болғаны белгілі болды. Плиталар тектоникасы бұрынғы мұхиттың жоғалып кету механизміне түсініктеме берді: мұхиттық қыртыс континенттік қыртыстың астына қарай субдукциялана (батып кете) алады.

Тетис Смит (1971), Дьюи, Питман, Райан және Боннин (1973), Лаубшер және Бернулли (1973), сондай-ақ Бижу-Дюваль, Деркур және Пишон (1977) сияқты ғалымдардың еңбектерінде мұхиттық плита ретінде қарастырылды.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Tethys-Sea&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* '''[[Хацег аралы]] — Тарихқа дейінгі арал''' (Hațeg Island – Prehistoric island)
* '''[[Ежелгі мұхиттар тізімі]] — Жердің бұрынғы мұхиттарының тізімі''' (List of ancient oceans – List of Earth's former oceans)
* '''[[Палео-Тетис мұхиты]] —''' Ортаңғы кембрий мен соңғы триас кезеңдері аралығында Гондвана шетінде болған мұхит (Paleo-Tethys Ocean – Ocean on the margin of Gondwana between the Middle Cambrian and Late Triassic)
* '''Паннон теңізі — Қазіргі Орталық Еуропадағы Паннон ойпатының орнында болған таяз ежелгі теңіз''' (Pannonian Sea – Shallow ancient sea where the Pannonian Basin in Central Europe is today)
* '''[[Паратетис мегакөлі|Паратетис]] — Еуразиядағы тарихқа дейінгі таяз ішкі теңіз''' (Paratethys – Prehistoric shallow inland sea in Eurasia)
* '''[[Пьемонт-Лигурия мұхиты]] — Тетис мұхитының бір бөлігі ретінде қарастырылатын мұхит қыртысының бұрынғы фрагменті''' (Piemont-Liguria Ocean – Former piece of oceanic crust that is seen as part of the Tethys Ocean)
* '''[[Рупольдинг формациясы]] — Аустрия мен Германиядағы геологиялық формация''' (Ruhpolding Formation – Geologic formation in Austria and Germany)
* '''[[Тетис науасы]] — Ежелгі мұхиттық науа''' (Tethyan Trench – Ancient oceanic trench)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

*

[[Санат:Ежелгі мұхиттар]]
[[Санат:Палеозой]]
[[Санат:Мезозой]]</text>
      <sha1>20ebav5ujcx2o0ag4vqejy719vlrif1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kings of Leon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782172</id>
    <revision>
      <id>3613141</id>
      <timestamp>2026-06-03T18:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Музыкалық топ  |Топ атауы            = Kings of Leon  |Шынайы атауы         =   |Логотипі             =   |Логотип ені          =   |Суреті               = Kings of leon.JPG  |Сурет тақырыбы       = Kings of Leon тобының 2007 жылғы 22 шілдедегі «Festival Internacional de Benicàssim» фестиваліндегі өнер көрсетуі.  |Сурет ені            =   |Фо...</comment>
      <origin>3613141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11681" sha1="qaop95i077igl5l13cjsf1agw7op09w" xml:space="preserve">{{Музыкалық топ
 |Топ атауы            = Kings of Leon
 |Шынайы атауы         = 
 |Логотипі             = 
 |Логотип ені          = 
 |Суреті               = Kings of leon.JPG
 |Сурет тақырыбы       = Kings of Leon тобының 2007 жылғы 22 шілдедегі «Festival Internacional de Benicàssim» фестиваліндегі өнер көрсетуі.
 |Сурет ені            = 
 |Фон                  = group_or_band
 |Жанры                = [[альтернативті рок]]&lt;ref&gt;[http://allmusic.com/artist/kings-of-leon-p554165 Kings of Leon] {{Wayback|url=http://allmusic.com/artist/kings-of-leon-p554165 |date=20110324014227 }} ''[[Allmusic]]'' сайтында&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[инди-рок]] &lt;br&gt;[[гараждық рок]]&lt;br&gt;[[оңтүстік рок]]
 |Белсенділік жылдары  = 1999 — қазіргі уақытқа дейін
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Қайдан               = [[Нашвилл]], [[Теннесси]]
 |Басқаша атауы        = 
 |Тілі                 = 
 |Лейблі               = [[Sony BMG]], [[RCA Records|RCA]], [[Columbia Records|Columbia]]
 |Жетекшісі            = 
 |Құрамы               = [[Натан Фоллоуилл]]&lt;br&gt;[[Калеб Фоллоуилл]]&lt;br&gt;[[Джаред Фоллоуилл]]&lt;br&gt;[[Мэтью Фоллоуилл]]
 |Әртістер             = 
 |Бұрынғы қатысушылары = 
 |Басқа да жобалары    = 
 |Марапаттары          = [[Оклахома штатының музыкалық даңқ залы]] (2011)&lt;br&gt;[[Дуэттің немесе топтың ең жақсы вокалды рок-спектакльдері үшін Грэмми сыйлығы|Дуэт немесе топтың үздік вокалдық рок орындауы үшін «Грэмми» сыйлығы]] (2010)&lt;br&gt;[[Жылдың үздік жазбасы үшін Грэмми сыйлығы|Жылдың үздік жазбасы үшін «Грэмми» сыйлығы]] (2010)
 |Сайты                = [http://www.kingsofleon.com/ www.kingsofleon.com]
 |Ортаққор             = 
}}
'''Kings of Leon''' ({{Tr-en|Леон патшалары}}) — [[Теннесси]] штатының [[Нашвилл]] қаласынан шыққан, [[альтернативті рок]] стилінде ойнайтын [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] музыкалық топ. Оны 1999 жылы үш ағайынды Фоллоуиллдер: [[Калеб Фоллоуилл|Калеб]] ([[Ән салу|вокал]] және [[ритм-гитара]]), [[Джаред Фоллоуилл|Джаред]] ([[бас-гитара]], [[бэк-вокал]] және [[синтезатор]]) және [[Натан Фоллоуилл|Натан]] ([[Ударлық аспаптар жиынтығы|барабан]]дар, [[соқпалы музыкалық аспаптар]] және [[бэк-вокал]]) өздерінің немере ағасы [[Мэттью Фоллоуилл]]мен ([[соло-гитара]] және [[бэк-вокал]]) бірге құрды. Топ мүшелерінің Леон есімді әкесі мен атасының құрметіне аталған.

Топтың ерте шығармашылығы [[оңтүстік рок]] пен [[гараждық рок]]тың әсерінен құралған жанды қоспа болды. 2003 жылғы дебютінен бастап олар тәуелсіз шығармашылық шеңберінен шығып, халықаралық танымалдылыққа ие болды, әсіресе [[Ирландия]]да, [[Ұлыбритания]]да және [[Аустралия]]да. Сондай-ақ, топ топқа үш «Грэмми» сыйлығын алып келген 2008 жылғы ''[[Only by the Night]]'' альбомынан кейін [[Канада]] мен [[Америка Құрама Штаттары]]нда танымалдылығының айтарлықтай өскенін сезінді. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, Kings of Leon өзінің «[[Sex on Fire]]&lt;nowiki/&gt;» синглімен [[Ұлыбритания]]ның [[UK Singles Chart|Top 40 синглдер]]і арасында 9-орынға тұрақтады. Kings of Leon бесінші альбомын 2010 жылдың қазан айында шығарды. Олардың алтыншы альбомы, Mechanical Bull, 2013 жылдың 24 қыркүйегінде жарық көрді.

== Тарихы ==

=== Алғашқы жылдар: 1999–2002 ===
Ағайынды Фоллоуиллдер (Мэттью олардың немере ағасы) Оклахома мен Теннессиде шіркеу уағызшысы болған әкесі Иван Леон Фоллоуиллмен және анасы Бетти-Эннмен бірге өсті. Әкесінің қызметі кезінде ұлдар Теннесси штатының Джексон қаласында тұрған бес жылдық кезеңді қоспағанда, үйде білім алды немесе шағын шіркеу мектептеріне барды.

Әкесі уағыз айтуды тоқтатып, ата-аналары 1997 жылы ажырасқаннан кейін, Натан мен Калеб Нэшвиллге көшті. Рок-музыкаға қызығушылық танытқан жігіттер бұрынғы өмір салтынан бас тартып, музыка индустриясына енуге тырысты. Сол жерде олар ағайындыларға өздерінің музыкалық шеберліктерін шыңдауға көмектескен және оларды Thin Lizzy, The Rolling Stones және The Clash топтарымен таныстырған композитор Анджело Петральямен кездесті. Олардың інісі Джаред пен немере ағасы Мэттью Нэшвиллге көшкен кезде (1999 жыл), Kings of Leon тобы құрылды.

=== 2002—2003 ===
2002 жылға қарай бірнеше музыкалық лейбл топқа қызығушылық танытып, соңында RCA Records компаниясымен келісімшартқа отырды. Сұхбатында Натан: «Біз інімізге бас-гитара сатып аламыз, Калеб гитарада ойнауды үйренеді, Мэттью 10 жасынан бастап гитарада ойнап келеді, ал мен барабанда ойнайтын боламын», — деді. Кейінірек сұхбатында Калеб топқа қосылуы үшін немере ағасын Миссисипи штатындағы туған қаласынан «ұрлап әкетуге» тура келгенін мойындады. Олар анасына оның тек бір апта ғана қонақ болатынын айтқан, бірақ ол үйіне ешқашан оралмаған. «Біз жертөлеге марихуанамен қамалып, онда тура бір ай өткіздік», — деп қосты Натан, — «Және лейбл адамдары келгенге дейін бізде „Molly’s Chambers“, „California Waiting“, „Wicker Chair“ және „Holy Roller Novocaine“ әндері дайын болды».

Топтың Holy Roller Novocaine (мини-альбом) деп аталатын алғашқы жазбасы 2003 жылдың 18 ақпанында жарық көрді. Бұл кезеңде Джаред 16 жаста еді және әлі бас-гитарада ойнай алмайтын. Соған қарамастан, Holy Roller Novocaine Rolling Stone журналынан 4/5 жұлдыз алды. Осы шағын альбомда жарық көрген барлық әндер Анджело Петральяның қатысуымен жазылды, ол сонымен қатар жазбаның продюсері болды. Сондай-ақ, 5 әннің 4-і кейінірек жарық көретін дебюттік Youth and Young Manhood альбомында шығарылды.

== Ерекшеліктері ==
Топтың музыкасы [[оңтүстік рок]], [[гараждық рок]] және инди-[[Хард-рок|роқ]]тың қоспасынан тұрады. Kings of Leon сегіз студиялық альбом шығарды.

== Құрамы ==
* [[Калеб Фоллоуилл]] (1982 жылғы 14 қаңтарда туған) — [[Вокалист|вокал]], [[ритм-гитара]], Джаред пен Натанның туған ағасы (інісі).
* [[Мэтью Фоллоуилл]] (1984 жылғы 10 қыркүйекте туған) — [[соло-гитара]], [[бэк-вокал]], Калеб, Джаред және Натанның немере ағасы (інісі).
* [[Джаред Фоллоуилл]] (1986 жылғы 20 қарашада туған) — [[бас-гитара]], [[бэк-вокал]], [[синтезатор]], Калеб пен Натанның туған інісі.
* [[Натан Фоллоуилл]] (1979 жылғы 26 маусымда туған) — [[Ударлық аспаптар жиынтығы|барабан]]дар, [[соқпалы музыкалық аспаптар]], [[бэк-вокал]], Калеб пен Джаредтің туған ағасы.

== Дискография ==
{{Толық мақала|Kings of Leon дискографиясы}}

=== Студиялық альбомдар ===
* ''[[Youth and Young Manhood]]'' (2003)
* ''[[Aha Shake Heartbreak]]'' (2004)
* ''[[Because of the Times]]'' (2007)
* ''[[Only by the Night]]'' (2008)
* ''[[Come Around Sundown]]'' (2010)
* ''[[Mechanical Bull]]''  (2013)
* ''[[Walls]]'' (2016)
* ''[[When You See Yourself]]'' (2021)
* ''[[Can We Please Have Fun]]'' (2024)

== Марапаттары ==
'''[[Грэмми]]'''  
* [[Грэмми (2009)|2009]] — «Дуэт немесе топтың үздік вокалдық рок орындауы» — Only By The Night альбомындағы Sex on Fire әні үшін.
* [[Грэмми (2010)|2010]] — «Жыл жазбасы» — Only By The Night альбомындағы Use Somebody әні үшін.
* [[Грэмми (2010)|2010]] — «Дуэт немесе топтың үздік вокалдық рок орындауы» — Only By The Night альбомындағы Use Somebody әні үшін.
* [[Грэмми (2010)|2010]] — «Үздік рок ән» — Only By The Night альбомындағы Use Somebody әні үшін.

'''[[Грэмми]]''' 
* [[Грэмми (2010)|2010]] — «Жыл әні» — Only By The Night альбомындағы Use Somebody әні үшін.
* [[Грэмми (2011)|2011]] — «Дуэт немесе топтың үздік вокалдық рок орындауы» — Come Around Sundown альбомындағы Radioactive әні үшін.
* [[Грэмми (2011)|2011]] — «Үздік рок ән» — Come Around Sundown альбомындағы Radioactive әні үшін.
* [[Грэмми (2012)|2012]] — «Үздік рок альбом» — Come Around Sundown альбомы.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>qaop95i077igl5l13cjsf1agw7op09w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үздік мерген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782173</id>
    <revision>
      <id>3613155</id>
      <timestamp>2026-06-03T20:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Кино  |Қазақша атауы    = Үздік мерген  |Шынайы атауы     = {{lang-en|Top Gun}}  |Суреті           = Top Gun DVD cover.jpg  |Сурет ені        =   |Сурет атауы      =   |Жанры            = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Мелодрама (жанр)|мелодрама]]  |Режиссёрі        = [[Тони Скотт (кинематографист)|Тони Скотт]]...</comment>
      <origin>3613155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24209" sha1="sd83eajuqjzdgjm4nfchxr8xdj1kc90" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Үздік мерген
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Top Gun}}
 |Суреті           = Top Gun DVD cover.jpg
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Мелодрама (жанр)|мелодрама]]
 |Режиссёрі        = [[Тони Скотт (кинематографист)|Тони Скотт]]
 |Продюсері        = [[Дон Симпсон]]&lt;br&gt;[[Джерри Брукхаймер]]
 |Сазгері          = [[Гарольд Фальтермейер]]&lt;br&gt;[[Джорджо Мородер]]
 |Қоюшы суретші    = 
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = Джим Кэш&lt;br&gt;Джек Эппс-мл.
 |Актерлер         = [[Том Круз]]&lt;br&gt;[[Келли Макгиллис]]&lt;br&gt;[[Вэл Килмер]]&lt;br&gt;[[Энтони Эдвардс]]&lt;br&gt;[[Том Скерритт]]&lt;br&gt;[[Рик Россович]]
 |Операторы        = [[Джеффри Кимбалл|Джеффри Л. Кимбалл]]
 |Компания         = [[Jerry Bruckheimer Films|Simpson/Bruckheimer Productions]]&lt;br&gt;[[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор     = 
 |Ұзақтығы         = 110 мин
 |Бюджеті          = 15 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 357 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ Box Office Mojo] {{Wayback|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ |date=20110828215449 }}, accessed August 29, 2011.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1986
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Топ Ган: Мэверик]]
 |imdb_id          = 0092099
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Үздік мерген»''' ({{Lang-en|Top Gun}}; сондай-ақ '''«Топ Ган»''') — режиссер [[Тони Скотт]]ың 1986 жылы түсірген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] көркем фильмі. Фильм «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының [[Оскар (1987)|төрт номинация]]сымен және «[[Take My Breath Away]]&lt;nowiki/&gt;» әні үшін «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік ән]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясындағы сыйлықпен марапатталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|title=Remember Top Gun's song &quot;Take My Breath Away&quot; in 1986? Exclusive interview with John Crawford of Berlin|author=Silvia Pingitore|website=the-shortlisted.co.uk|date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402031013/https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|archive-date=2022-04-02|access-date=2022-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Фильм [[Джерри Брукхаймер]] 1983 жылдың мамыр айында «California» журналында жарық көрген, Top Gun деген атпен танымал [[United States Navy Fighter Weapons School]] әскери-теңіз мектебі туралы мақаланы оқығаннан кейін пайда болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|title=Top Gun Movie — The 80s Movies Rewind|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409095049/http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|archive-date=2019-04-09|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильмнің «I feel the need, the need for speed» деген [[ұран]]ы «[[Need for Speed (ойындар сериясы)|Need for Speed]]&lt;nowiki/&gt;» компьютерлік жарыс ойындары сериясының атауына негіз болды. Сондай-ақ, осы фильм бойынша 1986 жылдан бастап [[Ойын жүйелерінің үшінші буыны|8 биттік приставкалар]]дан бастап [[Дербес компьютер|PC]] мен [[iOS]]-қа дейінгі әртүрлі платформаларда 18 [[Бейне ойын|бейне]] [[Бейне ойын|ойын]] жарық көрді.

== Сюжеті ==
Фильмнің басты кейіпкері — «Мэверик» лақап атымен танымал лейтенант Пит Митчелл ([[Том Круз]]) — [[Grumman F-14 Tomcat|F-14 «Tomcat»]] ауыр палубалық жойғыш ұшағының шебер ұшқышы, [[АҚШ Әскери-теңіз күштері]] элиталық училищесінің курсанты, теңдессіз ұшқыш. Өмірде де, аспанда да санаға емес, ішкі түйсікке (инстинктке) сүйенетін ол училищенің нұсқаушысы, [[Астрофизика|астрофизик]] Шарлотта Блэквудқа ([[Келли Макгиллис]]) ғашық болады. Бірақ бойжеткен алғашында оның сезіміне жауап бермейді.

Училище ұшқыштары [[әуе шайқасы]] өнерін шыңдап және үнемі ең үздік ұшқыш атағы үшін бақ сынасып, өте көп ұшады. Оқу шайқастарының бірінде Мэвериктің ұшағы апатқа ұшырап, оның «Қаз» лақап атты серіктесі Ник Брэдшоу қаза табады. Күдік пен күмәнға бой алдырған Мэверик училищені бітіру қарсаңында тастап кетіп, [[АҚШ ұшақ тасығыштар|ұшақ тасығыш]]тегі әскери-теңіз ұшқышы қызметіне оралады. Оқуды бітіргеннен кейін барлық курсанттар теңіз патрулінде міндетті қызметтен өтеді. Патрульдеу кезінде олар [[КСРО Әскери-әуе күштері|кеңестік]] аса құпия ұшақтармен ұшатын белгісіз қарсыласпен нақты шайқасқа түседі. Митчеллдің ерлігі арқасында курсанттар жеңіске жетеді. Авианосецте Мэверикті достары мен басшылық зор қошеметпен қарсы алады.

Осыдан кейін ол училищеге нұсқаушы шенінде оралып, онда Шарлоттамен қайта жолығады.

== Рөлерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Том Круз]]|[[лейтенант]]|Пит «Маверик» Митчелл (Maverick)|әскери-теңіз ұшқышы}}
{{Рөлдерде|[[Келли Макгиллис]]||Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Вэл Килмер]]|лейтенант|Том «Айсмен» Казански (Iceman)|антагонист және «Мэвериктің» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Энтони Эдвардс]]|лейтенант|Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose)|«Мэвериктің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Том Скерритт]]|коммандер|Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper)|Вьетнам соғысының ардагері, училище бастығы}}
{{Рөлдерде|[[Майкл Айронсайд]]|лейтенант|Рик «Қуақы» Хитерли (Jester)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Джон Стокуэлл]]|лейтенант|Билл «Пума» Кортелл (Cougar)|«Мэвериктің» бұрынғы серігі}}
{{Рөлдерде|{{iw|Бэрри Табб|||Barry Tubb}}|лейтенант|Генри «Вульфман» Рут (Wolfman)|«Голливудтың» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Рик Россович]]|лейтенант|Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider)|«Айсмәннің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Тим Роббинс]]|лейтенант|Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin)|«Пуманың» штурманы}}
{{Рөлдерде|{{iw|Кларенс Гильярд|||Clarence Gilyard}}|лейтенант|Маркус «Закат» Уильямс (Sundown)|«Чиппердің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Уип Хабли]]|лейтенант|Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood)|«Айсманның» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Джеймс Толкан]]|коммандер|Том «Біз» Жардан (Stinger)|«Энтерпрайз» авиатасымалдағышының капитаны}}
{{Рөлдерде|[[Мег Райан]]||Кэрол Брэдшоу|«Қаздың» әйелі}}
{{Рөлдерде|[[Эдриан Пасдар]]|лейтенант|Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper)|училище курсанты}}
{{Рөлдерде|Рэндалл Брэйди|лейтенант|Дэвис}}
{{Рөлдерде|{{iw|Дьюк Страуд|||Duke Stroud}}||Джонсон|авианосецтің ұшу жетекшісі (Air boss)}}
{{Рөлдерде|{{iw|Брайан Шиэн|||Brian Sheehan}}||Спроул}}
{{РөлдердеАсты}}

== Пікірлері ==
[[Rotten Tomatoes]] сайтында фильм 76 сыншының пікірі негізінде 59% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы — 6,10/10. Сайттың сыни консенсусында былай делінген: «Фильмде экшн жанрына тән шеберлікпен түсірілген ең есте қаларлық әрі қызықты әуе кадрлары болғанымен, «Үздік мерген» жасөспірім жасқа толмаған көрермендерге кейіпкерлер аспанда болмаған кезде тым аз қызықты дүние ұсынады».&lt;ref&gt;{{cite Rotten Tomatoes|id=top_gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2025-05-07|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411062759/https://www.rottentomatoes.com/m/top_gun|url-status=live|lang=en}}{{RT data|edit}}&lt;/ref&gt; [[Metacritic]]-те фильм 15 сыншының пікірі негізінде 100-ден 50 орташа өлшемді рейтингке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite Metacritic|id=top-gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2022-05-28|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822112451/http://www.metacritic.com/movie/top-gun|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[CinemaScore]] сауалнамасына қатысқан көрермендер фильмге A+ деңгейінен F деңгейіне дейінгі шкала бойынша «A» деген орташа баға берді.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=2022-05-28|url=https://deadline.com/2022/05/top-gun-maverick-box-office-1235034420/|title='Top Gun: Maverick' Still Taking Breath Away With Record $150M Memorial Day Opening, Best Ever For Tom Cruise – Saturday AM Update|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2022-05-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;

[[Chicago Sun-Times]] газетінен [[Роджер Эберт]] фильмге 4-тен 2,5 балл беріп, былай деп атап өтті:
{{Cquote|«Үздік мерген» сияқты фильмдерге рецензия жазу қиын, өйткені жақсы сәттері өте керемет, ал нашар тұстары өте аяусыз. Әуе шайқастары — бұл Клинт Иствуд түскен «Огненный лис» фильміндегі қызықты әуе көріністерінен бергі ең үздік дүние екені сөзсіз. Бірақ адамдардың бір-бірімен сөйлесетін сахналарына назар аударып көріңізші.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |title=Top Gun |first=Roger |last=Ebert |author-link=Roger Ebert |work=Roger Ebert.com |date=1986-05-16 |access-date=2016-04-20 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420095448/http://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
[[Chicago Tribune]] газетінен [[Джин Сискел]] фильмге 4 жұлдыздан 3 жұлдыз беріп, экшн-сахналарын жоғары бағалады, бірақ сюжеттің романтикалық желісін сынға алды. Ол бұл туынды «[[Офицер мен джентльмен]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне тән шынайы романтикалық құндылыққа лайық болудың орнына, жасөспірімдердің сексуалдық қиялына арналған орын сияқты» деп жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Siskel|first=Gene|title=Top Gun hits the right target with thrilling flying scenes|url=https://www.newspapers.com/clip/104389089/gene-siskel-top-gun-1986-34-stars/|access-date=2022-06-25|work=Chicago Tribune|date=1986-05-16|language=en}}&lt;/ref&gt; Америкалық киносыншы Полин Кейл былай деп пікір білдірді:
{{Cquote|Макгиллис кадрдан тыс болған кезде, фильм жарқыраған гомоэротикалық жарнамаға айналады: ұшқыштар киім ауыстыратын бөлмеде беліне сүлгіні әрең іліп алып ары-бері жүреді. Бұл еркектік қасиет жас жігіттің киімсіз қалай көрінетінімен өлшенетіндей, ал нарциссизм жауынгер болудың мәні ретінде қайта пайымдалғандай әсер қалдырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kael |first=Pauline |author-link=Pauline Kael |title=5001 Nights at the Movies |url=https://books.google.com/books?id=w4LzeUZ03vQC&amp;pg=PA780 |publisher=[[Picador (imprint)|Picador]] |year=1991 |location=[[New York City|New York, N.Y.]] |page=780 |isbn=978-0-8050-1367-2 |access-date=July 12, 2021|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
Кейбір сыншылар фильм америкалық ура-патриотизмді насихаттайды деп есептеді. Режиссер Оливер Стоун «Playboy» журналына берген сұхбатында фильм «соғыс таза, соғыста жеңіске жетуге болады деген идеяны алға тартады... Фильмде ешкім де оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастап жібергенін бірде-бір рет ауызға алмайды!» деп мәлімдеді. 1990 жылы Том Круз Стоунның «[[Төртінші шілдеде дүниеге келге]]н» фильмін жарнамалау барысында бұл туындыны соғыстың шынайы бейнесі емес, «ертегі» ретінде қабылдау керектігін айтты. Сондай-ақ ол фильм соғыс туралы бұрыс түсінік қалыптастыратындықтан, оның жалғасын түсіру жауапсыздық болар еді деп толықтырды. Круз араға 36 жыл салып [[сиквел]]дегі өз рөліне қайта оралды, бұл жолы оның өнер көрсетуі негізінен оң пікірлерге ие болды. Бірінші фильмдегі соғыс отын тұтандыру үрдісін сынаған [[Вэл Килмер]] де сиквелге қайта оралды.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wynne|first=Kelly|title=Turns Out Val Kilmer Didn't Care About 'Top Gun' At All|date=April 21, 2020|url=https://www.newsweek.com/turns-out-val-kilmer-didnt-care-about-top-gun-all-1499274|publisher=[[Newsweek]]|access-date=April 21, 2020|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Журналист әрі бұрынғы F-14 RIO жойғыш ұшағының ұшқышы Уорд Кэрролл бұл туындыны мәдени тұрғыдан өте маңызды әрі культтік фильм деп санады, тіпті оны әзілдеп «бұрын-соңды түсірілген ең ұлы фильм» деп те атады.&lt;ref name=&quot;C-SPAN1&quot;&gt;{{citation|interviewer1-last=Lamb|interviewer1-first=Brian|interviewer1-link=Brian Lamb|subject1=Ward Carroll|title=Q&amp;A: Ward Carroll|website=[[C-SPAN]] website|url=http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|date=2011-12-15|access-date=2022-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129003953/http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|archive-date=2014-11-29|url-status=live|language=en-us|quote=You remember the F-14, remember Top Gun, the greatest movie ever made? I know you would agree. Maverick and Goose, I was Goose.}}&lt;/ref&gt;{{rp|at=02:18}}&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot;&gt;{{citation|author1-last=Carroll|author1-first=Ward|title=79 Cringeworthy Errors in 'Top Gun'|url=https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|date=2019-07-22|access-date=2022-08-25|website=[[Military.com]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054612/https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|archive-date=2022-08-26|url-status=live|language=en-us|quote=Paramount had a huge challenge when they decided to make 'Top Gun.' Real-life air-to-air combat doesn't lend itself to the silver screen in that it's super technical, very chaotic, and generally takes place at ranges that would prevent two jets from being in the frame at the same time.}}&lt;/ref&gt; Бірақ сюжеттік желі мен кинематографиялық еркіндіктердің қажеттілігін мойындай отырып, ол фильмде оны «құрмет көрсету туындысынан көрі, мультфильмге көбірек ұқсатып жіберетін бірнеше келеңсіз техникалық қателіктер» бар деп есептеді.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt; Кэрролл 2019 жылы Military.com сайтына арналған мақаласында теңіз авиациясы ережелерінен ауытқуларды, техникалық қателер мен сюжеттік шикіліктерді қосқанда барлығы 79 кемшілікті анықтаған.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt;

[[LegalEagle]] [[YouTube]] арнасының авторы АҚШ-тың тәжірибелі әскери заңгерінің қатысуымен фильмді талдайтын «Әскери заңдар бұзылды: Үздік мерген (нағыз JAG-пен бірге)» атты бейне ролик жариялады. Онда фильмнің АҚШ-тың әскери және әскери-теңіз ережелері мен заңдарына қатысты айтарлықтай еркіндіктерге жол бергені, тіпті оларды бұзғаны атап өтіледі. Мысалы, шынайы өмірде Мэвериктің әуе қозғалысын басқару мұнараларының үстінен рұқсатсыз ұшуы оның ұшқыш мәртебесін дереу жоюға әкеп соқтырар еді, ал соғыс уақытында жасалған басқа да құқық бұзушылықтары үшін өлім жазасы кесілуі мүмкін еді.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stone|first1=Devin James|title=Military Laws Broken: Top Gun (with real JAG)|url=https://www.youtube.com/watch?v=sTx_qZL3tqM|website=YouTube|date=2022-05-25|publisher=Devin James Stone|access-date=2023-03-25|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы ''[[The Hollywood Reporter]]'' журналы 1986 жылғы ең үздік трюктер тізіміне «Үздік мерген» фильмін енгізді.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Doherty|first=Thomas|date=2025-06-07|title=The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720043450/https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|archive-date=2025-07-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Түсірілім алаңындағы қайғылы оқиға ==
1985 жылы фильмге арналған авиациялық кадрларды түсіру кезінде аэробат-ұшқыш әрі каскадер Арт Шолл қаза тапты. Кинокамерамен жабдықталған пилотаждық бипланмен (Pitts S-2) төңкерілген штопорды орындау барысында ұшақ Тынық мұхитына құлады; апаттың алдында Шолл радио арқылы: «I have a problem; I have a real problem» деп хабарлап үлгерген. Ұшқыштың денесі де, ұшақ та табылмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/movies-tv-shows-stunt-actors-died-during-filming-1611943|title=20 Movies and TV Shows Where Stunt Actors Died During Filming|language=en|author=Emma Kelly|website=Newsweek|date=2021-07-24|access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
* «[https://www.youtube.com/watch?v=siwpn14IE7E Danger Zone]» — [[Кенни Логгинс]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=b8OdyAq7sfk Mighty Wings]» — [[Cheap Trick]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=M3cd0zxd7EU Playing With the Boys]» — Кенни Логгинс
* «[https://www.youtube.com/watch?v=dbH_CmXg2Sw Lead Me On]» — [[Тина Мари]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bx51eegLTY8 Take My Breath Away (Love theme from „Top Gun“)]» — [[Berlin (тобы)|Berlin]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=f_Zl34puXfc Hot Summer Nights]» — [[Miami Sound Machine]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=YjbWhzs3dyc Heaven in Your Eyes]» — [[Loverboy]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bqi3nsCE16I Through the Fire]» — Ларри Грин
* «[https://www.youtube.com/watch?v=WH-dXNumME0 Destination Unknown]» — Marietta
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xeQUxNf3G6k Top Gun Anthem]» — [[Харольд Фальтермайер]] мен [[Стив Стивенс]]

Түпнұсқа шығарылымға енбей қалғандар
* «[https://www.youtube.com/watch?v=rTVjnBo96Ug (Sittin' on) the Dock of the Bay]» — [[Отис Реддинг]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=CdOItG9TVnE Memories]» — Харольд Фальтермайер
* [https://www.youtube.com/watch?v=F569_t2jCio «Great Balls of Fire» (Original Version)] — [[Джерри Ли Льюис]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xbg1gkWb0Wo You’ve Lost That Lovin' Feeling]» — [[The Righteous Brothers]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y--wZ0hOrMs «Playing with the Boys» (12&quot; Version)] — Кенни Логгинс

== Жалғасы ==
{{main|Топ Ган: Мэверик}}

«Үздік мерген» фильмінің жалғасы — Джозеф Косинскидің «[[Топ Ган: Мэверик]]» фильмі, ондағы оқиғалар осы фильмдегі оқиғалардан 36 жыл өткен соң өрбиді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>sd83eajuqjzdgjm4nfchxr8xdj1kc90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613156</id>
      <parentid>3613155</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T20:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3613156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24199" sha1="qlb2spinhcuptzkerseo7apnab3o987" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Үздік мерген
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Top Gun}}
 |Суреті           = Top Gun.jpg
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Мелодрама (жанр)|мелодрама]]
 |Режиссёрі        = [[Тони Скотт (кинематографист)|Тони Скотт]]
 |Продюсері        = [[Дон Симпсон]]&lt;br&gt;[[Джерри Брукхаймер]]
 |Сазгері          = [[Гарольд Фальтермейер]]&lt;br&gt;[[Джорджо Мородер]]
 |Қоюшы суретші    = 
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = Джим Кэш&lt;br&gt;Джек Эппс-мл.
 |Актерлер         = [[Том Круз]]&lt;br&gt;[[Келли Макгиллис]]&lt;br&gt;[[Вэл Килмер]]&lt;br&gt;[[Энтони Эдвардс]]&lt;br&gt;[[Том Скерритт]]&lt;br&gt;[[Рик Россович]]
 |Операторы        = [[Джеффри Кимбалл|Джеффри Л. Кимбалл]]
 |Компания         = [[Jerry Bruckheimer Films|Simpson/Bruckheimer Productions]]&lt;br&gt;[[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор     = 
 |Ұзақтығы         = 110 мин
 |Бюджеті          = 15 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 357 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ Box Office Mojo] {{Wayback|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ |date=20110828215449 }}, accessed August 29, 2011.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1986
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Топ Ган: Мэверик]]
 |imdb_id          = 0092099
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Үздік мерген»''' ({{Lang-en|Top Gun}}; сондай-ақ '''«Топ Ган»''') — режиссер [[Тони Скотт]]ың 1986 жылы түсірген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] көркем фильмі. Фильм «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының [[Оскар (1987)|төрт номинация]]сымен және «[[Take My Breath Away]]&lt;nowiki/&gt;» әні үшін «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік ән]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясындағы сыйлықпен марапатталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|title=Remember Top Gun's song &quot;Take My Breath Away&quot; in 1986? Exclusive interview with John Crawford of Berlin|author=Silvia Pingitore|website=the-shortlisted.co.uk|date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402031013/https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|archive-date=2022-04-02|access-date=2022-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Фильм [[Джерри Брукхаймер]] 1983 жылдың мамыр айында «California» журналында жарық көрген, Top Gun деген атпен танымал [[United States Navy Fighter Weapons School]] әскери-теңіз мектебі туралы мақаланы оқығаннан кейін пайда болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|title=Top Gun Movie — The 80s Movies Rewind|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409095049/http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|archive-date=2019-04-09|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильмнің «I feel the need, the need for speed» деген [[ұран]]ы «[[Need for Speed (ойындар сериясы)|Need for Speed]]&lt;nowiki/&gt;» компьютерлік жарыс ойындары сериясының атауына негіз болды. Сондай-ақ, осы фильм бойынша 1986 жылдан бастап [[Ойын жүйелерінің үшінші буыны|8 биттік приставкалар]]дан бастап [[Дербес компьютер|PC]] мен [[iOS]]-қа дейінгі әртүрлі платформаларда 18 [[Бейне ойын|бейне]] [[Бейне ойын|ойын]] жарық көрді.

== Сюжеті ==
Фильмнің басты кейіпкері — «Мэверик» лақап атымен танымал лейтенант Пит Митчелл ([[Том Круз]]) — [[Grumman F-14 Tomcat|F-14 «Tomcat»]] ауыр палубалық жойғыш ұшағының шебер ұшқышы, [[АҚШ Әскери-теңіз күштері]] элиталық училищесінің курсанты, теңдессіз ұшқыш. Өмірде де, аспанда да санаға емес, ішкі түйсікке (инстинктке) сүйенетін ол училищенің нұсқаушысы, [[Астрофизика|астрофизик]] Шарлотта Блэквудқа ([[Келли Макгиллис]]) ғашық болады. Бірақ бойжеткен алғашында оның сезіміне жауап бермейді.

Училище ұшқыштары [[әуе шайқасы]] өнерін шыңдап және үнемі ең үздік ұшқыш атағы үшін бақ сынасып, өте көп ұшады. Оқу шайқастарының бірінде Мэвериктің ұшағы апатқа ұшырап, оның «Қаз» лақап атты серіктесі Ник Брэдшоу қаза табады. Күдік пен күмәнға бой алдырған Мэверик училищені бітіру қарсаңында тастап кетіп, [[АҚШ ұшақ тасығыштар|ұшақ тасығыш]]тегі әскери-теңіз ұшқышы қызметіне оралады. Оқуды бітіргеннен кейін барлық курсанттар теңіз патрулінде міндетті қызметтен өтеді. Патрульдеу кезінде олар [[КСРО Әскери-әуе күштері|кеңестік]] аса құпия ұшақтармен ұшатын белгісіз қарсыласпен нақты шайқасқа түседі. Митчеллдің ерлігі арқасында курсанттар жеңіске жетеді. Авианосецте Мэверикті достары мен басшылық зор қошеметпен қарсы алады.

Осыдан кейін ол училищеге нұсқаушы шенінде оралып, онда Шарлоттамен қайта жолығады.

== Рөлерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Том Круз]]|[[лейтенант]]|Пит «Маверик» Митчелл (Maverick)|әскери-теңіз ұшқышы}}
{{Рөлдерде|[[Келли Макгиллис]]||Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Вэл Килмер]]|лейтенант|Том «Айсмен» Казански (Iceman)|антагонист және «Мэвериктің» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Энтони Эдвардс]]|лейтенант|Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose)|«Мэвериктің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Том Скерритт]]|коммандер|Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper)|Вьетнам соғысының ардагері, училище бастығы}}
{{Рөлдерде|[[Майкл Айронсайд]]|лейтенант|Рик «Қуақы» Хитерли (Jester)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Джон Стокуэлл]]|лейтенант|Билл «Пума» Кортелл (Cougar)|«Мэвериктің» бұрынғы серігі}}
{{Рөлдерде|{{iw|Бэрри Табб|||Barry Tubb}}|лейтенант|Генри «Вульфман» Рут (Wolfman)|«Голливудтың» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Рик Россович]]|лейтенант|Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider)|«Айсмәннің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Тим Роббинс]]|лейтенант|Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin)|«Пуманың» штурманы}}
{{Рөлдерде|{{iw|Кларенс Гильярд|||Clarence Gilyard}}|лейтенант|Маркус «Закат» Уильямс (Sundown)|«Чиппердің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Уип Хабли]]|лейтенант|Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood)|«Айсманның» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Джеймс Толкан]]|коммандер|Том «Біз» Жардан (Stinger)|«Энтерпрайз» авиатасымалдағышының капитаны}}
{{Рөлдерде|[[Мег Райан]]||Кэрол Брэдшоу|«Қаздың» әйелі}}
{{Рөлдерде|[[Эдриан Пасдар]]|лейтенант|Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper)|училище курсанты}}
{{Рөлдерде|Рэндалл Брэйди|лейтенант|Дэвис}}
{{Рөлдерде|{{iw|Дьюк Страуд|||Duke Stroud}}||Джонсон|авианосецтің ұшу жетекшісі (Air boss)}}
{{Рөлдерде|{{iw|Брайан Шиэн|||Brian Sheehan}}||Спроул}}
{{РөлдердеАсты}}

== Пікірлері ==
[[Rotten Tomatoes]] сайтында фильм 76 сыншының пікірі негізінде 59% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы — 6,10/10. Сайттың сыни консенсусында былай делінген: «Фильмде экшн жанрына тән шеберлікпен түсірілген ең есте қаларлық әрі қызықты әуе кадрлары болғанымен, «Үздік мерген» жасөспірім жасқа толмаған көрермендерге кейіпкерлер аспанда болмаған кезде тым аз қызықты дүние ұсынады».&lt;ref&gt;{{cite Rotten Tomatoes|id=top_gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2025-05-07|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411062759/https://www.rottentomatoes.com/m/top_gun|url-status=live|lang=en}}{{RT data|edit}}&lt;/ref&gt; [[Metacritic]]-те фильм 15 сыншының пікірі негізінде 100-ден 50 орташа өлшемді рейтингке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite Metacritic|id=top-gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2022-05-28|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822112451/http://www.metacritic.com/movie/top-gun|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[CinemaScore]] сауалнамасына қатысқан көрермендер фильмге A+ деңгейінен F деңгейіне дейінгі шкала бойынша «A» деген орташа баға берді.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=2022-05-28|url=https://deadline.com/2022/05/top-gun-maverick-box-office-1235034420/|title='Top Gun: Maverick' Still Taking Breath Away With Record $150M Memorial Day Opening, Best Ever For Tom Cruise – Saturday AM Update|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2022-05-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;

[[Chicago Sun-Times]] газетінен [[Роджер Эберт]] фильмге 4-тен 2,5 балл беріп, былай деп атап өтті:
{{Cquote|«Үздік мерген» сияқты фильмдерге рецензия жазу қиын, өйткені жақсы сәттері өте керемет, ал нашар тұстары өте аяусыз. Әуе шайқастары — бұл Клинт Иствуд түскен «Огненный лис» фильміндегі қызықты әуе көріністерінен бергі ең үздік дүние екені сөзсіз. Бірақ адамдардың бір-бірімен сөйлесетін сахналарына назар аударып көріңізші.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |title=Top Gun |first=Roger |last=Ebert |author-link=Roger Ebert |work=Roger Ebert.com |date=1986-05-16 |access-date=2016-04-20 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420095448/http://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
[[Chicago Tribune]] газетінен [[Джин Сискел]] фильмге 4 жұлдыздан 3 жұлдыз беріп, экшн-сахналарын жоғары бағалады, бірақ сюжеттің романтикалық желісін сынға алды. Ол бұл туынды «[[Офицер мен джентльмен]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне тән шынайы романтикалық құндылыққа лайық болудың орнына, жасөспірімдердің сексуалдық қиялына арналған орын сияқты» деп жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Siskel|first=Gene|title=Top Gun hits the right target with thrilling flying scenes|url=https://www.newspapers.com/clip/104389089/gene-siskel-top-gun-1986-34-stars/|access-date=2022-06-25|work=Chicago Tribune|date=1986-05-16|language=en}}&lt;/ref&gt; Америкалық киносыншы Полин Кейл былай деп пікір білдірді:
{{Cquote|Макгиллис кадрдан тыс болған кезде, фильм жарқыраған гомоэротикалық жарнамаға айналады: ұшқыштар киім ауыстыратын бөлмеде беліне сүлгіні әрең іліп алып ары-бері жүреді. Бұл еркектік қасиет жас жігіттің киімсіз қалай көрінетінімен өлшенетіндей, ал нарциссизм жауынгер болудың мәні ретінде қайта пайымдалғандай әсер қалдырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kael |first=Pauline |author-link=Pauline Kael |title=5001 Nights at the Movies |url=https://books.google.com/books?id=w4LzeUZ03vQC&amp;pg=PA780 |publisher=[[Picador (imprint)|Picador]] |year=1991 |location=[[New York City|New York, N.Y.]] |page=780 |isbn=978-0-8050-1367-2 |access-date=July 12, 2021|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
Кейбір сыншылар фильм америкалық ура-патриотизмді насихаттайды деп есептеді. Режиссер Оливер Стоун «Playboy» журналына берген сұхбатында фильм «соғыс таза, соғыста жеңіске жетуге болады деген идеяны алға тартады... Фильмде ешкім де оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастап жібергенін бірде-бір рет ауызға алмайды!» деп мәлімдеді. 1990 жылы Том Круз Стоунның «[[Төртінші шілдеде дүниеге келге]]н» фильмін жарнамалау барысында бұл туындыны соғыстың шынайы бейнесі емес, «ертегі» ретінде қабылдау керектігін айтты. Сондай-ақ ол фильм соғыс туралы бұрыс түсінік қалыптастыратындықтан, оның жалғасын түсіру жауапсыздық болар еді деп толықтырды. Круз араға 36 жыл салып [[сиквел]]дегі өз рөліне қайта оралды, бұл жолы оның өнер көрсетуі негізінен оң пікірлерге ие болды. Бірінші фильмдегі соғыс отын тұтандыру үрдісін сынаған [[Вэл Килмер]] де сиквелге қайта оралды.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wynne|first=Kelly|title=Turns Out Val Kilmer Didn't Care About 'Top Gun' At All|date=April 21, 2020|url=https://www.newsweek.com/turns-out-val-kilmer-didnt-care-about-top-gun-all-1499274|publisher=[[Newsweek]]|access-date=April 21, 2020|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Журналист әрі бұрынғы F-14 RIO жойғыш ұшағының ұшқышы Уорд Кэрролл бұл туындыны мәдени тұрғыдан өте маңызды әрі культтік фильм деп санады, тіпті оны әзілдеп «бұрын-соңды түсірілген ең ұлы фильм» деп те атады.&lt;ref name=&quot;C-SPAN1&quot;&gt;{{citation|interviewer1-last=Lamb|interviewer1-first=Brian|interviewer1-link=Brian Lamb|subject1=Ward Carroll|title=Q&amp;A: Ward Carroll|website=[[C-SPAN]] website|url=http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|date=2011-12-15|access-date=2022-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129003953/http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|archive-date=2014-11-29|url-status=live|language=en-us|quote=You remember the F-14, remember Top Gun, the greatest movie ever made? I know you would agree. Maverick and Goose, I was Goose.}}&lt;/ref&gt;{{rp|at=02:18}}&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot;&gt;{{citation|author1-last=Carroll|author1-first=Ward|title=79 Cringeworthy Errors in 'Top Gun'|url=https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|date=2019-07-22|access-date=2022-08-25|website=[[Military.com]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054612/https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|archive-date=2022-08-26|url-status=live|language=en-us|quote=Paramount had a huge challenge when they decided to make 'Top Gun.' Real-life air-to-air combat doesn't lend itself to the silver screen in that it's super technical, very chaotic, and generally takes place at ranges that would prevent two jets from being in the frame at the same time.}}&lt;/ref&gt; Бірақ сюжеттік желі мен кинематографиялық еркіндіктердің қажеттілігін мойындай отырып, ол фильмде оны «құрмет көрсету туындысынан көрі, мультфильмге көбірек ұқсатып жіберетін бірнеше келеңсіз техникалық қателіктер» бар деп есептеді.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt; Кэрролл 2019 жылы Military.com сайтына арналған мақаласында теңіз авиациясы ережелерінен ауытқуларды, техникалық қателер мен сюжеттік шикіліктерді қосқанда барлығы 79 кемшілікті анықтаған.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt;

[[LegalEagle]] [[YouTube]] арнасының авторы АҚШ-тың тәжірибелі әскери заңгерінің қатысуымен фильмді талдайтын «Әскери заңдар бұзылды: Үздік мерген (нағыз JAG-пен бірге)» атты бейне ролик жариялады. Онда фильмнің АҚШ-тың әскери және әскери-теңіз ережелері мен заңдарына қатысты айтарлықтай еркіндіктерге жол бергені, тіпті оларды бұзғаны атап өтіледі. Мысалы, шынайы өмірде Мэвериктің әуе қозғалысын басқару мұнараларының үстінен рұқсатсыз ұшуы оның ұшқыш мәртебесін дереу жоюға әкеп соқтырар еді, ал соғыс уақытында жасалған басқа да құқық бұзушылықтары үшін өлім жазасы кесілуі мүмкін еді.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stone|first1=Devin James|title=Military Laws Broken: Top Gun (with real JAG)|url=https://www.youtube.com/watch?v=sTx_qZL3tqM|website=YouTube|date=2022-05-25|publisher=Devin James Stone|access-date=2023-03-25|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы ''[[The Hollywood Reporter]]'' журналы 1986 жылғы ең үздік трюктер тізіміне «Үздік мерген» фильмін енгізді.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Doherty|first=Thomas|date=2025-06-07|title=The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720043450/https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|archive-date=2025-07-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Түсірілім алаңындағы қайғылы оқиға ==
1985 жылы фильмге арналған авиациялық кадрларды түсіру кезінде аэробат-ұшқыш әрі каскадер Арт Шолл қаза тапты. Кинокамерамен жабдықталған пилотаждық бипланмен (Pitts S-2) төңкерілген штопорды орындау барысында ұшақ Тынық мұхитына құлады; апаттың алдында Шолл радио арқылы: «I have a problem; I have a real problem» деп хабарлап үлгерген. Ұшқыштың денесі де, ұшақ та табылмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/movies-tv-shows-stunt-actors-died-during-filming-1611943|title=20 Movies and TV Shows Where Stunt Actors Died During Filming|language=en|author=Emma Kelly|website=Newsweek|date=2021-07-24|access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
* «[https://www.youtube.com/watch?v=siwpn14IE7E Danger Zone]» — [[Кенни Логгинс]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=b8OdyAq7sfk Mighty Wings]» — [[Cheap Trick]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=M3cd0zxd7EU Playing With the Boys]» — Кенни Логгинс
* «[https://www.youtube.com/watch?v=dbH_CmXg2Sw Lead Me On]» — [[Тина Мари]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bx51eegLTY8 Take My Breath Away (Love theme from „Top Gun“)]» — [[Berlin (тобы)|Berlin]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=f_Zl34puXfc Hot Summer Nights]» — [[Miami Sound Machine]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=YjbWhzs3dyc Heaven in Your Eyes]» — [[Loverboy]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bqi3nsCE16I Through the Fire]» — Ларри Грин
* «[https://www.youtube.com/watch?v=WH-dXNumME0 Destination Unknown]» — Marietta
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xeQUxNf3G6k Top Gun Anthem]» — [[Харольд Фальтермайер]] мен [[Стив Стивенс]]

Түпнұсқа шығарылымға енбей қалғандар
* «[https://www.youtube.com/watch?v=rTVjnBo96Ug (Sittin' on) the Dock of the Bay]» — [[Отис Реддинг]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=CdOItG9TVnE Memories]» — Харольд Фальтермайер
* [https://www.youtube.com/watch?v=F569_t2jCio «Great Balls of Fire» (Original Version)] — [[Джерри Ли Льюис]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xbg1gkWb0Wo You’ve Lost That Lovin' Feeling]» — [[The Righteous Brothers]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y--wZ0hOrMs «Playing with the Boys» (12&quot; Version)] — Кенни Логгинс

== Жалғасы ==
{{main|Топ Ган: Мэверик}}

«Үздік мерген» фильмінің жалғасы — Джозеф Косинскидің «[[Топ Ган: Мэверик]]» фильмі, ондағы оқиғалар осы фильмдегі оқиғалардан 36 жыл өткен соң өрбиді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>qlb2spinhcuptzkerseo7apnab3o987</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613157</id>
      <parentid>3613156</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T20:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25426" sha1="pau04gqxk0axhdmkx232tvovib5zewf" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Үздік мерген
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Top Gun}}
 |Суреті           = Top Gun.jpg
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Мелодрама (жанр)|мелодрама]]
 |Режиссёрі        = [[Тони Скотт (кинематографист)|Тони Скотт]]
 |Продюсері        = [[Дон Симпсон]]&lt;br&gt;[[Джерри Брукхаймер]]
 |Сазгері          = [[Гарольд Фальтермейер]]&lt;br&gt;[[Джорджо Мородер]]
 |Қоюшы суретші    = 
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = Джим Кэш&lt;br&gt;Джек Эппс-мл.
 |Актерлер         = [[Том Круз]]&lt;br&gt;[[Келли Макгиллис]]&lt;br&gt;[[Вэл Килмер]]&lt;br&gt;[[Энтони Эдвардс]]&lt;br&gt;[[Том Скерритт]]&lt;br&gt;[[Рик Россович]]
 |Операторы        = [[Джеффри Кимбалл|Джеффри Л. Кимбалл]]
 |Компания         = [[Jerry Bruckheimer Films|Simpson/Bruckheimer Productions]]&lt;br&gt;[[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор     = 
 |Ұзақтығы         = 110 мин
 |Бюджеті          = 15 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 357 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ Box Office Mojo] {{Wayback|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ |date=20110828215449 }}, accessed August 29, 2011.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1986
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Топ Ган: Мэверик]]
 |imdb_id          = 0092099
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Үздік мерген»''' ({{Lang-en|Top Gun}}; сондай-ақ '''«Топ Ган»''') — режиссер [[Тони Скотт]]ың 1986 жылы түсірген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] көркем фильмі. Фильм «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының [[Оскар (1987)|төрт номинация]]сымен және «[[Take My Breath Away]]&lt;nowiki/&gt;» әні үшін «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік ән]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясындағы сыйлықпен марапатталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|title=Remember Top Gun's song &quot;Take My Breath Away&quot; in 1986? Exclusive interview with John Crawford of Berlin|author=Silvia Pingitore|website=the-shortlisted.co.uk|date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402031013/https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|archive-date=2022-04-02|access-date=2022-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Фильм [[Джерри Брукхаймер]] 1983 жылдың мамыр айында «California» журналында жарық көрген, Top Gun деген атпен танымал [[United States Navy Fighter Weapons School]] әскери-теңіз мектебі туралы мақаланы оқығаннан кейін пайда болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|title=Top Gun Movie — The 80s Movies Rewind|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409095049/http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|archive-date=2019-04-09|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильмнің «I feel the need, the need for speed» деген [[ұран]]ы «[[Need for Speed (ойындар сериясы)|Need for Speed]]&lt;nowiki/&gt;» компьютерлік жарыс ойындары сериясының атауына негіз болды. Сондай-ақ, осы фильм бойынша 1986 жылдан бастап [[Ойын жүйелерінің үшінші буыны|8 биттік приставкалар]]дан бастап [[Дербес компьютер|PC]] мен [[iOS]]-қа дейінгі әртүрлі платформаларда 18 [[Бейне ойын|бейне]] [[Бейне ойын|ойын]] жарық көрді.

== Сюжеті ==
Фильмнің басты кейіпкері — «Мэверик» лақап атымен танымал лейтенант Пит Митчелл ([[Том Круз]]) — [[Grumman F-14 Tomcat|F-14 «Tomcat»]] ауыр палубалық жойғыш ұшағының шебер ұшқышы, [[АҚШ Әскери-теңіз күштері]] элиталық училищесінің курсанты, теңдессіз ұшқыш. Өмірде де, аспанда да санаға емес, ішкі түйсікке (инстинктке) сүйенетін ол училищенің нұсқаушысы, [[Астрофизика|астрофизик]] Шарлотта Блэквудқа ([[Келли Макгиллис]]) ғашық болады. Бірақ бойжеткен алғашында оның сезіміне жауап бермейді.

Училище ұшқыштары [[әуе шайқасы]] өнерін шыңдап және үнемі ең үздік ұшқыш атағы үшін бақ сынасып, өте көп ұшады. Оқу шайқастарының бірінде Мэвериктің ұшағы апатқа ұшырап, оның «Қаз» лақап атты серіктесі Ник Брэдшоу қаза табады. Күдік пен күмәнға бой алдырған Мэверик училищені бітіру қарсаңында тастап кетіп, [[АҚШ ұшақ тасығыштар|ұшақ тасығыш]]тегі әскери-теңіз ұшқышы қызметіне оралады. Оқуды бітіргеннен кейін барлық курсанттар теңіз патрулінде міндетті қызметтен өтеді. Патрульдеу кезінде олар [[КСРО Әскери-әуе күштері|кеңестік]] аса құпия ұшақтармен ұшатын белгісіз қарсыласпен нақты шайқасқа түседі. Митчеллдің ерлігі арқасында курсанттар жеңіске жетеді. Авианосецте Мэверикті достары мен басшылық зор қошеметпен қарсы алады.

Осыдан кейін ол училищеге нұсқаушы шенінде оралып, онда Шарлоттамен қайта жолығады.

== Рөлерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Том Круз]]|[[лейтенант]]|Пит «Маверик» Митчелл (Maverick)|әскери-теңіз ұшқышы}}
{{Рөлдерде|[[Келли Макгиллис]]||Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Вэл Килмер]]|лейтенант|Том «Айсмен» Казански (Iceman)|антагонист және «Мэвериктің» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Энтони Эдвардс]]|лейтенант|Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose)|«Мэвериктің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Том Скерритт]]|коммандер|Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper)|Вьетнам соғысының ардагері, училище бастығы}}
{{Рөлдерде|[[Майкл Айронсайд]]|лейтенант|Рик «Қуақы» Хитерли (Jester)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Джон Стокуэлл]]|лейтенант|Билл «Пума» Кортелл (Cougar)|«Мэвериктің» бұрынғы серігі}}
{{Рөлдерде|{{iw|Бэрри Табб|||Barry Tubb}}|лейтенант|Генри «Вульфман» Рут (Wolfman)|«Голливудтың» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Рик Россович]]|лейтенант|Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider)|«Айсмәннің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Тим Роббинс]]|лейтенант|Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin)|«Пуманың» штурманы}}
{{Рөлдерде|{{iw|Кларенс Гильярд|||Clarence Gilyard}}|лейтенант|Маркус «Закат» Уильямс (Sundown)|«Чиппердің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Уип Хабли]]|лейтенант|Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood)|«Айсманның» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Джеймс Толкан]]|коммандер|Том «Біз» Жардан (Stinger)|«Энтерпрайз» авиатасымалдағышының капитаны}}
{{Рөлдерде|[[Мег Райан]]||Кэрол Брэдшоу|«Қаздың» әйелі}}
{{Рөлдерде|[[Эдриан Пасдар]]|лейтенант|Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper)|училище курсанты}}
{{Рөлдерде|Рэндалл Брэйди|лейтенант|Дэвис}}
{{Рөлдерде|{{iw|Дьюк Страуд|||Duke Stroud}}||Джонсон|авианосецтің ұшу жетекшісі (Air boss)}}
{{Рөлдерде|{{iw|Брайан Шиэн|||Brian Sheehan}}||Спроул}}
{{РөлдердеАсты}}

== Пікірлері ==
[[Rotten Tomatoes]] сайтында фильм 76 сыншының пікірі негізінде 59% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы — 6,10/10. Сайттың сыни консенсусында былай делінген: «Фильмде экшн жанрына тән шеберлікпен түсірілген ең есте қаларлық әрі қызықты әуе кадрлары болғанымен, «Үздік мерген» жасөспірім жасқа толмаған көрермендерге кейіпкерлер аспанда болмаған кезде тым аз қызықты дүние ұсынады».&lt;ref&gt;{{cite Rotten Tomatoes|id=top_gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2025-05-07|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411062759/https://www.rottentomatoes.com/m/top_gun|url-status=live|lang=en}}{{RT data|edit}}&lt;/ref&gt; [[Metacritic]]-те фильм 15 сыншының пікірі негізінде 100-ден 50 орташа өлшемді рейтингке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite Metacritic|id=top-gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2022-05-28|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822112451/http://www.metacritic.com/movie/top-gun|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[CinemaScore]] сауалнамасына қатысқан көрермендер фильмге A+ деңгейінен F деңгейіне дейінгі шкала бойынша «A» деген орташа баға берді.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=2022-05-28|url=https://deadline.com/2022/05/top-gun-maverick-box-office-1235034420/|title='Top Gun: Maverick' Still Taking Breath Away With Record $150M Memorial Day Opening, Best Ever For Tom Cruise – Saturday AM Update|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2022-05-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;

[[Chicago Sun-Times]] газетінен [[Роджер Эберт]] фильмге 4-тен 2,5 балл беріп, былай деп атап өтті:
{{Cquote|«Үздік мерген» сияқты фильмдерге рецензия жазу қиын, өйткені жақсы сәттері өте керемет, ал нашар тұстары өте аяусыз. Әуе шайқастары — бұл Клинт Иствуд түскен «Огненный лис» фильміндегі қызықты әуе көріністерінен бергі ең үздік дүние екені сөзсіз. Бірақ адамдардың бір-бірімен сөйлесетін сахналарына назар аударып көріңізші.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |title=Top Gun |first=Roger |last=Ebert |author-link=Roger Ebert |work=Roger Ebert.com |date=1986-05-16 |access-date=2016-04-20 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420095448/http://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
[[Chicago Tribune]] газетінен [[Джин Сискел]] фильмге 4 жұлдыздан 3 жұлдыз беріп, экшн-сахналарын жоғары бағалады, бірақ сюжеттің романтикалық желісін сынға алды. Ол бұл туынды «[[Офицер мен джентльмен]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне тән шынайы романтикалық құндылыққа лайық болудың орнына, жасөспірімдердің сексуалдық қиялына арналған орын сияқты» деп жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Siskel|first=Gene|title=Top Gun hits the right target with thrilling flying scenes|url=https://www.newspapers.com/clip/104389089/gene-siskel-top-gun-1986-34-stars/|access-date=2022-06-25|work=Chicago Tribune|date=1986-05-16|language=en}}&lt;/ref&gt; Америкалық киносыншы Полин Кейл былай деп пікір білдірді:
{{Cquote|Макгиллис кадрдан тыс болған кезде, фильм жарқыраған гомоэротикалық жарнамаға айналады: ұшқыштар киім ауыстыратын бөлмеде беліне сүлгіні әрең іліп алып ары-бері жүреді. Бұл еркектік қасиет жас жігіттің киімсіз қалай көрінетінімен өлшенетіндей, ал нарциссизм жауынгер болудың мәні ретінде қайта пайымдалғандай әсер қалдырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kael |first=Pauline |author-link=Pauline Kael |title=5001 Nights at the Movies |url=https://books.google.com/books?id=w4LzeUZ03vQC&amp;pg=PA780 |publisher=[[Picador (imprint)|Picador]] |year=1991 |location=[[New York City|New York, N.Y.]] |page=780 |isbn=978-0-8050-1367-2 |access-date=July 12, 2021|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
Кейбір сыншылар фильм америкалық ура-патриотизмді насихаттайды деп есептеді. Режиссер Оливер Стоун «Playboy» журналына берген сұхбатында фильм «соғыс таза, соғыста жеңіске жетуге болады деген идеяны алға тартады... Фильмде ешкім де оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастап жібергенін бірде-бір рет ауызға алмайды!» деп мәлімдеді. 1990 жылы Том Круз Стоунның «[[Төртінші шілдеде дүниеге келге]]н» фильмін жарнамалау барысында бұл туындыны соғыстың шынайы бейнесі емес, «ертегі» ретінде қабылдау керектігін айтты. Сондай-ақ ол фильм соғыс туралы бұрыс түсінік қалыптастыратындықтан, оның жалғасын түсіру жауапсыздық болар еді деп толықтырды. Круз араға 36 жыл салып [[сиквел]]дегі өз рөліне қайта оралды, бұл жолы оның өнер көрсетуі негізінен оң пікірлерге ие болды. Бірінші фильмдегі соғыс отын тұтандыру үрдісін сынаған [[Вэл Килмер]] де сиквелге қайта оралды.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wynne|first=Kelly|title=Turns Out Val Kilmer Didn't Care About 'Top Gun' At All|date=April 21, 2020|url=https://www.newsweek.com/turns-out-val-kilmer-didnt-care-about-top-gun-all-1499274|publisher=[[Newsweek]]|access-date=April 21, 2020|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Журналист әрі бұрынғы F-14 RIO жойғыш ұшағының ұшқышы Уорд Кэрролл бұл туындыны мәдени тұрғыдан өте маңызды әрі культтік фильм деп санады, тіпті оны әзілдеп «бұрын-соңды түсірілген ең ұлы фильм» деп те атады.&lt;ref name=&quot;C-SPAN1&quot;&gt;{{citation|interviewer1-last=Lamb|interviewer1-first=Brian|interviewer1-link=Brian Lamb|subject1=Ward Carroll|title=Q&amp;A: Ward Carroll|website=[[C-SPAN]] website|url=http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|date=2011-12-15|access-date=2022-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129003953/http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|archive-date=2014-11-29|url-status=live|language=en-us|quote=You remember the F-14, remember Top Gun, the greatest movie ever made? I know you would agree. Maverick and Goose, I was Goose.}}&lt;/ref&gt;{{rp|at=02:18}}&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot;&gt;{{citation|author1-last=Carroll|author1-first=Ward|title=79 Cringeworthy Errors in 'Top Gun'|url=https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|date=2019-07-22|access-date=2022-08-25|website=[[Military.com]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054612/https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|archive-date=2022-08-26|url-status=live|language=en-us|quote=Paramount had a huge challenge when they decided to make 'Top Gun.' Real-life air-to-air combat doesn't lend itself to the silver screen in that it's super technical, very chaotic, and generally takes place at ranges that would prevent two jets from being in the frame at the same time.}}&lt;/ref&gt; Бірақ сюжеттік желі мен кинематографиялық еркіндіктердің қажеттілігін мойындай отырып, ол фильмде оны «құрмет көрсету туындысынан көрі, мультфильмге көбірек ұқсатып жіберетін бірнеше келеңсіз техникалық қателіктер» бар деп есептеді.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt; Кэрролл 2019 жылы Military.com сайтына арналған мақаласында теңіз авиациясы ережелерінен ауытқуларды, техникалық қателер мен сюжеттік шикіліктерді қосқанда барлығы 79 кемшілікті анықтаған.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt;

[[LegalEagle]] [[YouTube]] арнасының авторы АҚШ-тың тәжірибелі әскери заңгерінің қатысуымен фильмді талдайтын «Әскери заңдар бұзылды: Үздік мерген (нағыз JAG-пен бірге)» атты бейне ролик жариялады. Онда фильмнің АҚШ-тың әскери және әскери-теңіз ережелері мен заңдарына қатысты айтарлықтай еркіндіктерге жол бергені, тіпті оларды бұзғаны атап өтіледі. Мысалы, шынайы өмірде Мэвериктің әуе қозғалысын басқару мұнараларының үстінен рұқсатсыз ұшуы оның ұшқыш мәртебесін дереу жоюға әкеп соқтырар еді, ал соғыс уақытында жасалған басқа да құқық бұзушылықтары үшін өлім жазасы кесілуі мүмкін еді.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stone|first1=Devin James|title=Military Laws Broken: Top Gun (with real JAG)|url=https://www.youtube.com/watch?v=sTx_qZL3tqM|website=YouTube|date=2022-05-25|publisher=Devin James Stone|access-date=2023-03-25|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы ''[[The Hollywood Reporter]]'' журналы 1986 жылғы ең үздік трюктер тізіміне «Үздік мерген» фильмін енгізді.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Doherty|first=Thomas|date=2025-06-07|title=The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720043450/https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|archive-date=2025-07-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Түсірілім алаңындағы қайғылы оқиға ==
1985 жылы фильмге арналған авиациялық кадрларды түсіру кезінде аэробат-ұшқыш әрі каскадер Арт Шолл қаза тапты. Кинокамерамен жабдықталған пилотаждық бипланмен (Pitts S-2) төңкерілген штопорды орындау барысында ұшақ Тынық мұхитына құлады; апаттың алдында Шолл радио арқылы: «I have a problem; I have a real problem» деп хабарлап үлгерген. Ұшқыштың денесі де, ұшақ та табылмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/movies-tv-shows-stunt-actors-died-during-filming-1611943|title=20 Movies and TV Shows Where Stunt Actors Died During Filming|language=en|author=Emma Kelly|website=Newsweek|date=2021-07-24|access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
* «[https://www.youtube.com/watch?v=siwpn14IE7E Danger Zone]» — [[Кенни Логгинс]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=b8OdyAq7sfk Mighty Wings]» — [[Cheap Trick]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=M3cd0zxd7EU Playing With the Boys]» — Кенни Логгинс
* «[https://www.youtube.com/watch?v=dbH_CmXg2Sw Lead Me On]» — [[Тина Мари]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bx51eegLTY8 Take My Breath Away (Love theme from „Top Gun“)]» — [[Berlin (тобы)|Berlin]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=f_Zl34puXfc Hot Summer Nights]» — [[Miami Sound Machine]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=YjbWhzs3dyc Heaven in Your Eyes]» — [[Loverboy]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bqi3nsCE16I Through the Fire]» — Ларри Грин
* «[https://www.youtube.com/watch?v=WH-dXNumME0 Destination Unknown]» — Marietta
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xeQUxNf3G6k Top Gun Anthem]» — [[Харольд Фальтермайер]] мен [[Стив Стивенс]]

Түпнұсқа шығарылымға енбей қалғандар
* «[https://www.youtube.com/watch?v=rTVjnBo96Ug (Sittin' on) the Dock of the Bay]» — [[Отис Реддинг]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=CdOItG9TVnE Memories]» — Харольд Фальтермайер
* [https://www.youtube.com/watch?v=F569_t2jCio «Great Balls of Fire» (Original Version)] — [[Джерри Ли Льюис]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xbg1gkWb0Wo You’ve Lost That Lovin' Feeling]» — [[The Righteous Brothers]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y--wZ0hOrMs «Playing with the Boys» (12&quot; Version)] — Кенни Логгинс

== Жалғасы ==
{{main|Топ Ган: Мэверик}}

«Үздік мерген» фильмінің жалғасы — Джозеф Косинскидің «[[Топ Ган: Мэверик]]» фильмі, ондағы оқиғалар осы фильмдегі оқиғалардан 36 жыл өткен соң өрбиді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Категория:Топ Ган| ]]
[[Категория:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Категория:1986 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Категория:АҚШ атыс-шабыс фильмдері]]
[[Категория:АҚШ драмалық фильмдері]]
[[Категория:Ұшқыштар туралы фильмдер]]
[[Категория:Қырғи қабақ соғыс туралы фильмдер]]
[[Категория:Джерри Брукхаймер продюсерлік еткен фильмдер]]
[[Категория:IMAX форматындағы 1986 жылғы фильмдер]]
[[Категория:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Категория:АҚШ-тың Ұлттық фильмдер тізілімі]]
[[Категория:Джорджо Мородер музыкасымен шыққан фильмдер]]
[[Категория:Әскерилер туралы фильмдер]]
[[Категория:Үздік түпнұсқалық ән үшін «Оскар» сыйлығын алған фильмдер]]
[[Категория:Түсірілім кезінде адам шығыны болған фильмдер]]</text>
      <sha1>pau04gqxk0axhdmkx232tvovib5zewf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613158</id>
      <parentid>3613157</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T20:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3613158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25306" sha1="9whq7zljoehmr82xsf5acmmgzkxi63z" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Үздік мерген
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Top Gun}}
 |Суреті           = Top Gun.jpg
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Мелодрама (жанр)|мелодрама]]
 |Режиссёрі        = [[Тони Скотт (кинематографист)|Тони Скотт]]
 |Продюсері        = [[Дон Симпсон]]&lt;br&gt;[[Джерри Брукхаймер]]
 |Сазгері          = [[Гарольд Фальтермейер]]&lt;br&gt;[[Джорджо Мородер]]
 |Қоюшы суретші    = 
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = Джим Кэш&lt;br&gt;Джек Эппс-мл.
 |Актерлер         = [[Том Круз]]&lt;br&gt;[[Келли Макгиллис]]&lt;br&gt;[[Вэл Килмер]]&lt;br&gt;[[Энтони Эдвардс]]&lt;br&gt;[[Том Скерритт]]&lt;br&gt;[[Рик Россович]]
 |Операторы        = [[Джеффри Кимбалл|Джеффри Л. Кимбалл]]
 |Компания         = [[Jerry Bruckheimer Films|Simpson/Bruckheimer Productions]]&lt;br&gt;[[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор     = 
 |Ұзақтығы         = 110 мин
 |Бюджеті          = 15 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 357 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ Box Office Mojo] {{Wayback|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ |date=20110828215449 }}, accessed August 29, 2011.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1986
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Топ Ган: Мэверик]]
 |imdb_id          = 0092099
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Үздік мерген»''' ({{Lang-en|Top Gun}}; сондай-ақ '''«Топ Ган»''') — режиссер [[Тони Скотт]]ың 1986 жылы түсірген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] көркем фильмі. Фильм «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының [[Оскар (1987)|төрт номинация]]сымен және «[[Take My Breath Away]]&lt;nowiki/&gt;» әні үшін «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік ән]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясындағы сыйлықпен марапатталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|title=Remember Top Gun's song &quot;Take My Breath Away&quot; in 1986? Exclusive interview with John Crawford of Berlin|author=Silvia Pingitore|website=the-shortlisted.co.uk|date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402031013/https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|archive-date=2022-04-02|access-date=2022-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Фильм [[Джерри Брукхаймер]] 1983 жылдың мамыр айында «California» журналында жарық көрген, Top Gun деген атпен танымал [[United States Navy Fighter Weapons School]] әскери-теңіз мектебі туралы мақаланы оқығаннан кейін пайда болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|title=Top Gun Movie — The 80s Movies Rewind|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409095049/http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|archive-date=2019-04-09|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильмнің «I feel the need, the need for speed» деген [[ұран]]ы «[[Need for Speed (ойындар сериясы)|Need for Speed]]&lt;nowiki/&gt;» компьютерлік жарыс ойындары сериясының атауына негіз болды. Сондай-ақ, осы фильм бойынша 1986 жылдан бастап [[Ойын жүйелерінің үшінші буыны|8 биттік приставкалар]]дан бастап [[Дербес компьютер|PC]] мен [[iOS]]-қа дейінгі әртүрлі платформаларда 18 [[Бейне ойын|бейне]] [[Бейне ойын|ойын]] жарық көрді.

== Сюжеті ==
Фильмнің басты кейіпкері — «Мэверик» лақап атымен танымал лейтенант Пит Митчелл ([[Том Круз]]) — [[Grumman F-14 Tomcat|F-14 «Tomcat»]] ауыр палубалық жойғыш ұшағының шебер ұшқышы, [[АҚШ Әскери-теңіз күштері]] элиталық училищесінің курсанты, теңдессіз ұшқыш. Өмірде де, аспанда да санаға емес, ішкі түйсікке (инстинктке) сүйенетін ол училищенің нұсқаушысы, [[Астрофизика|астрофизик]] Шарлотта Блэквудқа ([[Келли Макгиллис]]) ғашық болады. Бірақ бойжеткен алғашында оның сезіміне жауап бермейді.

Училище ұшқыштары [[әуе шайқасы]] өнерін шыңдап және үнемі ең үздік ұшқыш атағы үшін бақ сынасып, өте көп ұшады. Оқу шайқастарының бірінде Мэвериктің ұшағы апатқа ұшырап, оның «Қаз» лақап атты серіктесі Ник Брэдшоу қаза табады. Күдік пен күмәнға бой алдырған Мэверик училищені бітіру қарсаңында тастап кетіп, [[АҚШ ұшақ тасығыштар|ұшақ тасығыш]]тегі әскери-теңіз ұшқышы қызметіне оралады. Оқуды бітіргеннен кейін барлық курсанттар теңіз патрулінде міндетті қызметтен өтеді. Патрульдеу кезінде олар [[КСРО Әскери-әуе күштері|кеңестік]] аса құпия ұшақтармен ұшатын белгісіз қарсыласпен нақты шайқасқа түседі. Митчеллдің ерлігі арқасында курсанттар жеңіске жетеді. Авианосецте Мэверикті достары мен басшылық зор қошеметпен қарсы алады.

Осыдан кейін ол училищеге нұсқаушы шенінде оралып, онда Шарлоттамен қайта жолығады.

== Рөлерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Том Круз]]|[[лейтенант]]|Пит «Маверик» Митчелл (Maverick)|әскери-теңіз ұшқышы}}
{{Рөлдерде|[[Келли Макгиллис]]||Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Вэл Килмер]]|лейтенант|Том «Айсмен» Казански (Iceman)|антагонист және «Мэвериктің» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Энтони Эдвардс]]|лейтенант|Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose)|«Мэвериктің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Том Скерритт]]|коммандер|Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper)|Вьетнам соғысының ардагері, училище бастығы}}
{{Рөлдерде|[[Майкл Айронсайд]]|лейтенант|Рик «Қуақы» Хитерли (Jester)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Джон Стокуэлл]]|лейтенант|Билл «Пума» Кортелл (Cougar)|«Мэвериктің» бұрынғы серігі}}
{{Рөлдерде|{{iw|Бэрри Табб|||Barry Tubb}}|лейтенант|Генри «Вульфман» Рут (Wolfman)|«Голливудтың» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Рик Россович]]|лейтенант|Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider)|«Айсмәннің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Тим Роббинс]]|лейтенант|Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin)|«Пуманың» штурманы}}
{{Рөлдерде|{{iw|Кларенс Гильярд|||Clarence Gilyard}}|лейтенант|Маркус «Закат» Уильямс (Sundown)|«Чиппердің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Уип Хабли]]|лейтенант|Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood)|«Айсманның» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Джеймс Толкан]]|коммандер|Том «Біз» Жардан (Stinger)|«Энтерпрайз» авиатасымалдағышының капитаны}}
{{Рөлдерде|[[Мег Райан]]||Кэрол Брэдшоу|«Қаздың» әйелі}}
{{Рөлдерде|[[Эдриан Пасдар]]|лейтенант|Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper)|училище курсанты}}
{{Рөлдерде|Рэндалл Брэйди|лейтенант|Дэвис}}
{{Рөлдерде|{{iw|Дьюк Страуд|||Duke Stroud}}||Джонсон|авианосецтің ұшу жетекшісі (Air boss)}}
{{Рөлдерде|{{iw|Брайан Шиэн|||Brian Sheehan}}||Спроул}}
{{РөлдердеАсты}}

== Пікірлері ==
[[Rotten Tomatoes]] сайтында фильм 76 сыншының пікірі негізінде 59% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы — 6,10/10. Сайттың сыни консенсусында былай делінген: «Фильмде экшн жанрына тән шеберлікпен түсірілген ең есте қаларлық әрі қызықты әуе кадрлары болғанымен, «Үздік мерген» жасөспірім жасқа толмаған көрермендерге кейіпкерлер аспанда болмаған кезде тым аз қызықты дүние ұсынады».&lt;ref&gt;{{cite Rotten Tomatoes|id=top_gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2025-05-07|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411062759/https://www.rottentomatoes.com/m/top_gun|url-status=live|lang=en}}{{RT data|edit}}&lt;/ref&gt; [[Metacritic]]-те фильм 15 сыншының пікірі негізінде 100-ден 50 орташа өлшемді рейтингке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite Metacritic|id=top-gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2022-05-28|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822112451/http://www.metacritic.com/movie/top-gun|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[CinemaScore]] сауалнамасына қатысқан көрермендер фильмге A+ деңгейінен F деңгейіне дейінгі шкала бойынша «A» деген орташа баға берді.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=2022-05-28|url=https://deadline.com/2022/05/top-gun-maverick-box-office-1235034420/|title='Top Gun: Maverick' Still Taking Breath Away With Record $150M Memorial Day Opening, Best Ever For Tom Cruise – Saturday AM Update|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2022-05-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;

[[Chicago Sun-Times]] газетінен [[Роджер Эберт]] фильмге 4-тен 2,5 балл беріп, былай деп атап өтті:
{{Cquote|«Үздік мерген» сияқты фильмдерге рецензия жазу қиын, өйткені жақсы сәттері өте керемет, ал нашар тұстары өте аяусыз. Әуе шайқастары — бұл Клинт Иствуд түскен «Огненный лис» фильміндегі қызықты әуе көріністерінен бергі ең үздік дүние екені сөзсіз. Бірақ адамдардың бір-бірімен сөйлесетін сахналарына назар аударып көріңізші.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |title=Top Gun |first=Roger |last=Ebert |author-link=Roger Ebert |work=Roger Ebert.com |date=1986-05-16 |access-date=2016-04-20 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420095448/http://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
[[Chicago Tribune]] газетінен [[Джин Сискел]] фильмге 4 жұлдыздан 3 жұлдыз беріп, экшн-сахналарын жоғары бағалады, бірақ сюжеттің романтикалық желісін сынға алды. Ол бұл туынды «[[Офицер мен джентльмен]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне тән шынайы романтикалық құндылыққа лайық болудың орнына, жасөспірімдердің сексуалдық қиялына арналған орын сияқты» деп жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Siskel|first=Gene|title=Top Gun hits the right target with thrilling flying scenes|url=https://www.newspapers.com/clip/104389089/gene-siskel-top-gun-1986-34-stars/|access-date=2022-06-25|work=Chicago Tribune|date=1986-05-16|language=en}}&lt;/ref&gt; Америкалық киносыншы Полин Кейл былай деп пікір білдірді:
{{Cquote|Макгиллис кадрдан тыс болған кезде, фильм жарқыраған гомоэротикалық жарнамаға айналады: ұшқыштар киім ауыстыратын бөлмеде беліне сүлгіні әрең іліп алып ары-бері жүреді. Бұл еркектік қасиет жас жігіттің киімсіз қалай көрінетінімен өлшенетіндей, ал нарциссизм жауынгер болудың мәні ретінде қайта пайымдалғандай әсер қалдырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kael |first=Pauline |author-link=Pauline Kael |title=5001 Nights at the Movies |url=https://books.google.com/books?id=w4LzeUZ03vQC&amp;pg=PA780 |publisher=[[Picador (imprint)|Picador]] |year=1991 |location=[[New York City|New York, N.Y.]] |page=780 |isbn=978-0-8050-1367-2 |access-date=July 12, 2021|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
Кейбір сыншылар фильм америкалық ура-патриотизмді насихаттайды деп есептеді. Режиссер Оливер Стоун «Playboy» журналына берген сұхбатында фильм «соғыс таза, соғыста жеңіске жетуге болады деген идеяны алға тартады... Фильмде ешкім де оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастап жібергенін бірде-бір рет ауызға алмайды!» деп мәлімдеді. 1990 жылы Том Круз Стоунның «[[Төртінші шілдеде дүниеге келге]]н» фильмін жарнамалау барысында бұл туындыны соғыстың шынайы бейнесі емес, «ертегі» ретінде қабылдау керектігін айтты. Сондай-ақ ол фильм соғыс туралы бұрыс түсінік қалыптастыратындықтан, оның жалғасын түсіру жауапсыздық болар еді деп толықтырды. Круз араға 36 жыл салып [[сиквел]]дегі өз рөліне қайта оралды, бұл жолы оның өнер көрсетуі негізінен оң пікірлерге ие болды. Бірінші фильмдегі соғыс отын тұтандыру үрдісін сынаған [[Вэл Килмер]] де сиквелге қайта оралды.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wynne|first=Kelly|title=Turns Out Val Kilmer Didn't Care About 'Top Gun' At All|date=April 21, 2020|url=https://www.newsweek.com/turns-out-val-kilmer-didnt-care-about-top-gun-all-1499274|publisher=[[Newsweek]]|access-date=April 21, 2020|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Журналист әрі бұрынғы F-14 RIO жойғыш ұшағының ұшқышы Уорд Кэрролл бұл туындыны мәдени тұрғыдан өте маңызды әрі культтік фильм деп санады, тіпті оны әзілдеп «бұрын-соңды түсірілген ең ұлы фильм» деп те атады.&lt;ref name=&quot;C-SPAN1&quot;&gt;{{citation|interviewer1-last=Lamb|interviewer1-first=Brian|interviewer1-link=Brian Lamb|subject1=Ward Carroll|title=Q&amp;A: Ward Carroll|website=[[C-SPAN]] website|url=http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|date=2011-12-15|access-date=2022-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129003953/http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|archive-date=2014-11-29|url-status=live|language=en-us|quote=You remember the F-14, remember Top Gun, the greatest movie ever made? I know you would agree. Maverick and Goose, I was Goose.}}&lt;/ref&gt;{{rp|at=02:18}}&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot;&gt;{{citation|author1-last=Carroll|author1-first=Ward|title=79 Cringeworthy Errors in 'Top Gun'|url=https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|date=2019-07-22|access-date=2022-08-25|website=[[Military.com]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054612/https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|archive-date=2022-08-26|url-status=live|language=en-us|quote=Paramount had a huge challenge when they decided to make 'Top Gun.' Real-life air-to-air combat doesn't lend itself to the silver screen in that it's super technical, very chaotic, and generally takes place at ranges that would prevent two jets from being in the frame at the same time.}}&lt;/ref&gt; Бірақ сюжеттік желі мен кинематографиялық еркіндіктердің қажеттілігін мойындай отырып, ол фильмде оны «құрмет көрсету туындысынан көрі, мультфильмге көбірек ұқсатып жіберетін бірнеше келеңсіз техникалық қателіктер» бар деп есептеді.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt; Кэрролл 2019 жылы Military.com сайтына арналған мақаласында теңіз авиациясы ережелерінен ауытқуларды, техникалық қателер мен сюжеттік шикіліктерді қосқанда барлығы 79 кемшілікті анықтаған.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt;

[[LegalEagle]] [[YouTube]] арнасының авторы АҚШ-тың тәжірибелі әскери заңгерінің қатысуымен фильмді талдайтын «Әскери заңдар бұзылды: Үздік мерген (нағыз JAG-пен бірге)» атты бейне ролик жариялады. Онда фильмнің АҚШ-тың әскери және әскери-теңіз ережелері мен заңдарына қатысты айтарлықтай еркіндіктерге жол бергені, тіпті оларды бұзғаны атап өтіледі. Мысалы, шынайы өмірде Мэвериктің әуе қозғалысын басқару мұнараларының үстінен рұқсатсыз ұшуы оның ұшқыш мәртебесін дереу жоюға әкеп соқтырар еді, ал соғыс уақытында жасалған басқа да құқық бұзушылықтары үшін өлім жазасы кесілуі мүмкін еді.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stone|first1=Devin James|title=Military Laws Broken: Top Gun (with real JAG)|url=https://www.youtube.com/watch?v=sTx_qZL3tqM|website=YouTube|date=2022-05-25|publisher=Devin James Stone|access-date=2023-03-25|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы ''[[The Hollywood Reporter]]'' журналы 1986 жылғы ең үздік трюктер тізіміне «Үздік мерген» фильмін енгізді.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Doherty|first=Thomas|date=2025-06-07|title=The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720043450/https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|archive-date=2025-07-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Түсірілім алаңындағы қайғылы оқиға ==
1985 жылы фильмге арналған авиациялық кадрларды түсіру кезінде аэробат-ұшқыш әрі каскадер Арт Шолл қаза тапты. Кинокамерамен жабдықталған пилотаждық бипланмен (Pitts S-2) төңкерілген штопорды орындау барысында ұшақ Тынық мұхитына құлады; апаттың алдында Шолл радио арқылы: «I have a problem; I have a real problem» деп хабарлап үлгерген. Ұшқыштың денесі де, ұшақ та табылмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/movies-tv-shows-stunt-actors-died-during-filming-1611943|title=20 Movies and TV Shows Where Stunt Actors Died During Filming|language=en|author=Emma Kelly|website=Newsweek|date=2021-07-24|access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
* «[https://www.youtube.com/watch?v=siwpn14IE7E Danger Zone]» — [[Кенни Логгинс]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=b8OdyAq7sfk Mighty Wings]» — [[Cheap Trick]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=M3cd0zxd7EU Playing With the Boys]» — Кенни Логгинс
* «[https://www.youtube.com/watch?v=dbH_CmXg2Sw Lead Me On]» — [[Тина Мари]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bx51eegLTY8 Take My Breath Away (Love theme from „Top Gun“)]» — [[Berlin (тобы)|Berlin]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=f_Zl34puXfc Hot Summer Nights]» — [[Miami Sound Machine]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=YjbWhzs3dyc Heaven in Your Eyes]» — [[Loverboy]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bqi3nsCE16I Through the Fire]» — Ларри Грин
* «[https://www.youtube.com/watch?v=WH-dXNumME0 Destination Unknown]» — Marietta
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xeQUxNf3G6k Top Gun Anthem]» — [[Харольд Фальтермайер]] мен [[Стив Стивенс]]

Түпнұсқа шығарылымға енбей қалғандар
* «[https://www.youtube.com/watch?v=rTVjnBo96Ug (Sittin' on) the Dock of the Bay]» — [[Отис Реддинг]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=CdOItG9TVnE Memories]» — Харольд Фальтермайер
* [https://www.youtube.com/watch?v=F569_t2jCio «Great Balls of Fire» (Original Version)] — [[Джерри Ли Льюис]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xbg1gkWb0Wo You’ve Lost That Lovin' Feeling]» — [[The Righteous Brothers]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y--wZ0hOrMs «Playing with the Boys» (12&quot; Version)] — Кенни Логгинс

== Жалғасы ==
{{main|Топ Ган: Мэверик}}

«Үздік мерген» фильмінің жалғасы — Джозеф Косинскидің «[[Топ Ган: Мэверик]]» фильмі, ондағы оқиғалар осы фильмдегі оқиғалардан 36 жыл өткен соң өрбиді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Топ Ган| ]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:1986 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драмалық фильмдері]]
[[Санат:Ұшқыштар туралы фильмдер]]
[[Санат:Қырғи қабақ соғыс туралы фильмдер]]
[[Санат:Джерри Брукхаймер продюсерлік еткен фильмдер]]
[[Санат:IMAX форматындағы 1986 жылғы фильмдер]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:АҚШ-тың Ұлттық фильмдер тізілімі]]
[[Санат:Джорджо Мородер музыкасымен шыққан фильмдер]]
[[Санат:Әскерилер туралы фильмдер]]
[[Санат:Үздік түпнұсқалық ән үшін «Оскар» сыйлығын алған фильмдер]]
[[Санат:Түсірілім кезінде адам шығыны болған фильмдер]]</text>
      <sha1>9whq7zljoehmr82xsf5acmmgzkxi63z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613159</id>
      <parentid>3613158</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T20:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:АҚШ-тың Ұлттық фильмдер тізілімі|АҚШ-тың Ұлттық фильмдер тізілімі]]» деген санатты аластады; «[[Санат:АҚШ Ұлттық фильмдер тізілімі|АҚШ Ұлттық фильмдер тізілімі]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25299" sha1="jiiaocsm37xmj3txhla5rvlm71guuzs" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Үздік мерген
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Top Gun}}
 |Суреті           = Top Gun.jpg
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Мелодрама (жанр)|мелодрама]]
 |Режиссёрі        = [[Тони Скотт (кинематографист)|Тони Скотт]]
 |Продюсері        = [[Дон Симпсон]]&lt;br&gt;[[Джерри Брукхаймер]]
 |Сазгері          = [[Гарольд Фальтермейер]]&lt;br&gt;[[Джорджо Мородер]]
 |Қоюшы суретші    = 
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = Джим Кэш&lt;br&gt;Джек Эппс-мл.
 |Актерлер         = [[Том Круз]]&lt;br&gt;[[Келли Макгиллис]]&lt;br&gt;[[Вэл Килмер]]&lt;br&gt;[[Энтони Эдвардс]]&lt;br&gt;[[Том Скерритт]]&lt;br&gt;[[Рик Россович]]
 |Операторы        = [[Джеффри Кимбалл|Джеффри Л. Кимбалл]]
 |Компания         = [[Jerry Bruckheimer Films|Simpson/Bruckheimer Productions]]&lt;br&gt;[[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор     = 
 |Ұзақтығы         = 110 мин
 |Бюджеті          = 15 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 357 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ Box Office Mojo] {{Wayback|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ |date=20110828215449 }}, accessed August 29, 2011.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1986
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Топ Ган: Мэверик]]
 |imdb_id          = 0092099
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Үздік мерген»''' ({{Lang-en|Top Gun}}; сондай-ақ '''«Топ Ган»''') — режиссер [[Тони Скотт]]ың 1986 жылы түсірген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] көркем фильмі. Фильм «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының [[Оскар (1987)|төрт номинация]]сымен және «[[Take My Breath Away]]&lt;nowiki/&gt;» әні үшін «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік ән]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясындағы сыйлықпен марапатталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|title=Remember Top Gun's song &quot;Take My Breath Away&quot; in 1986? Exclusive interview with John Crawford of Berlin|author=Silvia Pingitore|website=the-shortlisted.co.uk|date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402031013/https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|archive-date=2022-04-02|access-date=2022-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Фильм [[Джерри Брукхаймер]] 1983 жылдың мамыр айында «California» журналында жарық көрген, Top Gun деген атпен танымал [[United States Navy Fighter Weapons School]] әскери-теңіз мектебі туралы мақаланы оқығаннан кейін пайда болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|title=Top Gun Movie — The 80s Movies Rewind|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409095049/http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|archive-date=2019-04-09|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильмнің «I feel the need, the need for speed» деген [[ұран]]ы «[[Need for Speed (ойындар сериясы)|Need for Speed]]&lt;nowiki/&gt;» компьютерлік жарыс ойындары сериясының атауына негіз болды. Сондай-ақ, осы фильм бойынша 1986 жылдан бастап [[Ойын жүйелерінің үшінші буыны|8 биттік приставкалар]]дан бастап [[Дербес компьютер|PC]] мен [[iOS]]-қа дейінгі әртүрлі платформаларда 18 [[Бейне ойын|бейне]] [[Бейне ойын|ойын]] жарық көрді.

== Сюжеті ==
Фильмнің басты кейіпкері — «Мэверик» лақап атымен танымал лейтенант Пит Митчелл ([[Том Круз]]) — [[Grumman F-14 Tomcat|F-14 «Tomcat»]] ауыр палубалық жойғыш ұшағының шебер ұшқышы, [[АҚШ Әскери-теңіз күштері]] элиталық училищесінің курсанты, теңдессіз ұшқыш. Өмірде де, аспанда да санаға емес, ішкі түйсікке (инстинктке) сүйенетін ол училищенің нұсқаушысы, [[Астрофизика|астрофизик]] Шарлотта Блэквудқа ([[Келли Макгиллис]]) ғашық болады. Бірақ бойжеткен алғашында оның сезіміне жауап бермейді.

Училище ұшқыштары [[әуе шайқасы]] өнерін шыңдап және үнемі ең үздік ұшқыш атағы үшін бақ сынасып, өте көп ұшады. Оқу шайқастарының бірінде Мэвериктің ұшағы апатқа ұшырап, оның «Қаз» лақап атты серіктесі Ник Брэдшоу қаза табады. Күдік пен күмәнға бой алдырған Мэверик училищені бітіру қарсаңында тастап кетіп, [[АҚШ ұшақ тасығыштар|ұшақ тасығыш]]тегі әскери-теңіз ұшқышы қызметіне оралады. Оқуды бітіргеннен кейін барлық курсанттар теңіз патрулінде міндетті қызметтен өтеді. Патрульдеу кезінде олар [[КСРО Әскери-әуе күштері|кеңестік]] аса құпия ұшақтармен ұшатын белгісіз қарсыласпен нақты шайқасқа түседі. Митчеллдің ерлігі арқасында курсанттар жеңіске жетеді. Авианосецте Мэверикті достары мен басшылық зор қошеметпен қарсы алады.

Осыдан кейін ол училищеге нұсқаушы шенінде оралып, онда Шарлоттамен қайта жолығады.

== Рөлерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Том Круз]]|[[лейтенант]]|Пит «Маверик» Митчелл (Maverick)|әскери-теңіз ұшқышы}}
{{Рөлдерде|[[Келли Макгиллис]]||Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Вэл Килмер]]|лейтенант|Том «Айсмен» Казански (Iceman)|антагонист және «Мэвериктің» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Энтони Эдвардс]]|лейтенант|Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose)|«Мэвериктің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Том Скерритт]]|коммандер|Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper)|Вьетнам соғысының ардагері, училище бастығы}}
{{Рөлдерде|[[Майкл Айронсайд]]|лейтенант|Рик «Қуақы» Хитерли (Jester)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Джон Стокуэлл]]|лейтенант|Билл «Пума» Кортелл (Cougar)|«Мэвериктің» бұрынғы серігі}}
{{Рөлдерде|{{iw|Бэрри Табб|||Barry Tubb}}|лейтенант|Генри «Вульфман» Рут (Wolfman)|«Голливудтың» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Рик Россович]]|лейтенант|Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider)|«Айсмәннің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Тим Роббинс]]|лейтенант|Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin)|«Пуманың» штурманы}}
{{Рөлдерде|{{iw|Кларенс Гильярд|||Clarence Gilyard}}|лейтенант|Маркус «Закат» Уильямс (Sundown)|«Чиппердің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Уип Хабли]]|лейтенант|Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood)|«Айсманның» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Джеймс Толкан]]|коммандер|Том «Біз» Жардан (Stinger)|«Энтерпрайз» авиатасымалдағышының капитаны}}
{{Рөлдерде|[[Мег Райан]]||Кэрол Брэдшоу|«Қаздың» әйелі}}
{{Рөлдерде|[[Эдриан Пасдар]]|лейтенант|Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper)|училище курсанты}}
{{Рөлдерде|Рэндалл Брэйди|лейтенант|Дэвис}}
{{Рөлдерде|{{iw|Дьюк Страуд|||Duke Stroud}}||Джонсон|авианосецтің ұшу жетекшісі (Air boss)}}
{{Рөлдерде|{{iw|Брайан Шиэн|||Brian Sheehan}}||Спроул}}
{{РөлдердеАсты}}

== Пікірлері ==
[[Rotten Tomatoes]] сайтында фильм 76 сыншының пікірі негізінде 59% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы — 6,10/10. Сайттың сыни консенсусында былай делінген: «Фильмде экшн жанрына тән шеберлікпен түсірілген ең есте қаларлық әрі қызықты әуе кадрлары болғанымен, «Үздік мерген» жасөспірім жасқа толмаған көрермендерге кейіпкерлер аспанда болмаған кезде тым аз қызықты дүние ұсынады».&lt;ref&gt;{{cite Rotten Tomatoes|id=top_gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2025-05-07|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411062759/https://www.rottentomatoes.com/m/top_gun|url-status=live|lang=en}}{{RT data|edit}}&lt;/ref&gt; [[Metacritic]]-те фильм 15 сыншының пікірі негізінде 100-ден 50 орташа өлшемді рейтингке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite Metacritic|id=top-gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2022-05-28|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822112451/http://www.metacritic.com/movie/top-gun|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[CinemaScore]] сауалнамасына қатысқан көрермендер фильмге A+ деңгейінен F деңгейіне дейінгі шкала бойынша «A» деген орташа баға берді.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=2022-05-28|url=https://deadline.com/2022/05/top-gun-maverick-box-office-1235034420/|title='Top Gun: Maverick' Still Taking Breath Away With Record $150M Memorial Day Opening, Best Ever For Tom Cruise – Saturday AM Update|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2022-05-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;

[[Chicago Sun-Times]] газетінен [[Роджер Эберт]] фильмге 4-тен 2,5 балл беріп, былай деп атап өтті:
{{Cquote|«Үздік мерген» сияқты фильмдерге рецензия жазу қиын, өйткені жақсы сәттері өте керемет, ал нашар тұстары өте аяусыз. Әуе шайқастары — бұл Клинт Иствуд түскен «Огненный лис» фильміндегі қызықты әуе көріністерінен бергі ең үздік дүние екені сөзсіз. Бірақ адамдардың бір-бірімен сөйлесетін сахналарына назар аударып көріңізші.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |title=Top Gun |first=Roger |last=Ebert |author-link=Roger Ebert |work=Roger Ebert.com |date=1986-05-16 |access-date=2016-04-20 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420095448/http://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
[[Chicago Tribune]] газетінен [[Джин Сискел]] фильмге 4 жұлдыздан 3 жұлдыз беріп, экшн-сахналарын жоғары бағалады, бірақ сюжеттің романтикалық желісін сынға алды. Ол бұл туынды «[[Офицер мен джентльмен]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне тән шынайы романтикалық құндылыққа лайық болудың орнына, жасөспірімдердің сексуалдық қиялына арналған орын сияқты» деп жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Siskel|first=Gene|title=Top Gun hits the right target with thrilling flying scenes|url=https://www.newspapers.com/clip/104389089/gene-siskel-top-gun-1986-34-stars/|access-date=2022-06-25|work=Chicago Tribune|date=1986-05-16|language=en}}&lt;/ref&gt; Америкалық киносыншы Полин Кейл былай деп пікір білдірді:
{{Cquote|Макгиллис кадрдан тыс болған кезде, фильм жарқыраған гомоэротикалық жарнамаға айналады: ұшқыштар киім ауыстыратын бөлмеде беліне сүлгіні әрең іліп алып ары-бері жүреді. Бұл еркектік қасиет жас жігіттің киімсіз қалай көрінетінімен өлшенетіндей, ал нарциссизм жауынгер болудың мәні ретінде қайта пайымдалғандай әсер қалдырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kael |first=Pauline |author-link=Pauline Kael |title=5001 Nights at the Movies |url=https://books.google.com/books?id=w4LzeUZ03vQC&amp;pg=PA780 |publisher=[[Picador (imprint)|Picador]] |year=1991 |location=[[New York City|New York, N.Y.]] |page=780 |isbn=978-0-8050-1367-2 |access-date=July 12, 2021|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
Кейбір сыншылар фильм америкалық ура-патриотизмді насихаттайды деп есептеді. Режиссер Оливер Стоун «Playboy» журналына берген сұхбатында фильм «соғыс таза, соғыста жеңіске жетуге болады деген идеяны алға тартады... Фильмде ешкім де оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастап жібергенін бірде-бір рет ауызға алмайды!» деп мәлімдеді. 1990 жылы Том Круз Стоунның «[[Төртінші шілдеде дүниеге келге]]н» фильмін жарнамалау барысында бұл туындыны соғыстың шынайы бейнесі емес, «ертегі» ретінде қабылдау керектігін айтты. Сондай-ақ ол фильм соғыс туралы бұрыс түсінік қалыптастыратындықтан, оның жалғасын түсіру жауапсыздық болар еді деп толықтырды. Круз араға 36 жыл салып [[сиквел]]дегі өз рөліне қайта оралды, бұл жолы оның өнер көрсетуі негізінен оң пікірлерге ие болды. Бірінші фильмдегі соғыс отын тұтандыру үрдісін сынаған [[Вэл Килмер]] де сиквелге қайта оралды.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wynne|first=Kelly|title=Turns Out Val Kilmer Didn't Care About 'Top Gun' At All|date=April 21, 2020|url=https://www.newsweek.com/turns-out-val-kilmer-didnt-care-about-top-gun-all-1499274|publisher=[[Newsweek]]|access-date=April 21, 2020|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Журналист әрі бұрынғы F-14 RIO жойғыш ұшағының ұшқышы Уорд Кэрролл бұл туындыны мәдени тұрғыдан өте маңызды әрі культтік фильм деп санады, тіпті оны әзілдеп «бұрын-соңды түсірілген ең ұлы фильм» деп те атады.&lt;ref name=&quot;C-SPAN1&quot;&gt;{{citation|interviewer1-last=Lamb|interviewer1-first=Brian|interviewer1-link=Brian Lamb|subject1=Ward Carroll|title=Q&amp;A: Ward Carroll|website=[[C-SPAN]] website|url=http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|date=2011-12-15|access-date=2022-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129003953/http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|archive-date=2014-11-29|url-status=live|language=en-us|quote=You remember the F-14, remember Top Gun, the greatest movie ever made? I know you would agree. Maverick and Goose, I was Goose.}}&lt;/ref&gt;{{rp|at=02:18}}&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot;&gt;{{citation|author1-last=Carroll|author1-first=Ward|title=79 Cringeworthy Errors in 'Top Gun'|url=https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|date=2019-07-22|access-date=2022-08-25|website=[[Military.com]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054612/https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|archive-date=2022-08-26|url-status=live|language=en-us|quote=Paramount had a huge challenge when they decided to make 'Top Gun.' Real-life air-to-air combat doesn't lend itself to the silver screen in that it's super technical, very chaotic, and generally takes place at ranges that would prevent two jets from being in the frame at the same time.}}&lt;/ref&gt; Бірақ сюжеттік желі мен кинематографиялық еркіндіктердің қажеттілігін мойындай отырып, ол фильмде оны «құрмет көрсету туындысынан көрі, мультфильмге көбірек ұқсатып жіберетін бірнеше келеңсіз техникалық қателіктер» бар деп есептеді.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt; Кэрролл 2019 жылы Military.com сайтына арналған мақаласында теңіз авиациясы ережелерінен ауытқуларды, техникалық қателер мен сюжеттік шикіліктерді қосқанда барлығы 79 кемшілікті анықтаған.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt;

[[LegalEagle]] [[YouTube]] арнасының авторы АҚШ-тың тәжірибелі әскери заңгерінің қатысуымен фильмді талдайтын «Әскери заңдар бұзылды: Үздік мерген (нағыз JAG-пен бірге)» атты бейне ролик жариялады. Онда фильмнің АҚШ-тың әскери және әскери-теңіз ережелері мен заңдарына қатысты айтарлықтай еркіндіктерге жол бергені, тіпті оларды бұзғаны атап өтіледі. Мысалы, шынайы өмірде Мэвериктің әуе қозғалысын басқару мұнараларының үстінен рұқсатсыз ұшуы оның ұшқыш мәртебесін дереу жоюға әкеп соқтырар еді, ал соғыс уақытында жасалған басқа да құқық бұзушылықтары үшін өлім жазасы кесілуі мүмкін еді.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stone|first1=Devin James|title=Military Laws Broken: Top Gun (with real JAG)|url=https://www.youtube.com/watch?v=sTx_qZL3tqM|website=YouTube|date=2022-05-25|publisher=Devin James Stone|access-date=2023-03-25|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы ''[[The Hollywood Reporter]]'' журналы 1986 жылғы ең үздік трюктер тізіміне «Үздік мерген» фильмін енгізді.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Doherty|first=Thomas|date=2025-06-07|title=The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720043450/https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|archive-date=2025-07-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Түсірілім алаңындағы қайғылы оқиға ==
1985 жылы фильмге арналған авиациялық кадрларды түсіру кезінде аэробат-ұшқыш әрі каскадер Арт Шолл қаза тапты. Кинокамерамен жабдықталған пилотаждық бипланмен (Pitts S-2) төңкерілген штопорды орындау барысында ұшақ Тынық мұхитына құлады; апаттың алдында Шолл радио арқылы: «I have a problem; I have a real problem» деп хабарлап үлгерген. Ұшқыштың денесі де, ұшақ та табылмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/movies-tv-shows-stunt-actors-died-during-filming-1611943|title=20 Movies and TV Shows Where Stunt Actors Died During Filming|language=en|author=Emma Kelly|website=Newsweek|date=2021-07-24|access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
* «[https://www.youtube.com/watch?v=siwpn14IE7E Danger Zone]» — [[Кенни Логгинс]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=b8OdyAq7sfk Mighty Wings]» — [[Cheap Trick]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=M3cd0zxd7EU Playing With the Boys]» — Кенни Логгинс
* «[https://www.youtube.com/watch?v=dbH_CmXg2Sw Lead Me On]» — [[Тина Мари]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bx51eegLTY8 Take My Breath Away (Love theme from „Top Gun“)]» — [[Berlin (тобы)|Berlin]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=f_Zl34puXfc Hot Summer Nights]» — [[Miami Sound Machine]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=YjbWhzs3dyc Heaven in Your Eyes]» — [[Loverboy]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bqi3nsCE16I Through the Fire]» — Ларри Грин
* «[https://www.youtube.com/watch?v=WH-dXNumME0 Destination Unknown]» — Marietta
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xeQUxNf3G6k Top Gun Anthem]» — [[Харольд Фальтермайер]] мен [[Стив Стивенс]]

Түпнұсқа шығарылымға енбей қалғандар
* «[https://www.youtube.com/watch?v=rTVjnBo96Ug (Sittin' on) the Dock of the Bay]» — [[Отис Реддинг]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=CdOItG9TVnE Memories]» — Харольд Фальтермайер
* [https://www.youtube.com/watch?v=F569_t2jCio «Great Balls of Fire» (Original Version)] — [[Джерри Ли Льюис]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xbg1gkWb0Wo You’ve Lost That Lovin' Feeling]» — [[The Righteous Brothers]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y--wZ0hOrMs «Playing with the Boys» (12&quot; Version)] — Кенни Логгинс

== Жалғасы ==
{{main|Топ Ган: Мэверик}}

«Үздік мерген» фильмінің жалғасы — Джозеф Косинскидің «[[Топ Ган: Мэверик]]» фильмі, ондағы оқиғалар осы фильмдегі оқиғалардан 36 жыл өткен соң өрбиді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Топ Ган| ]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:1986 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драмалық фильмдері]]
[[Санат:Ұшқыштар туралы фильмдер]]
[[Санат:Қырғи қабақ соғыс туралы фильмдер]]
[[Санат:Джерри Брукхаймер продюсерлік еткен фильмдер]]
[[Санат:IMAX форматындағы 1986 жылғы фильмдер]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық фильмдер тізілімі]]
[[Санат:Джорджо Мородер музыкасымен шыққан фильмдер]]
[[Санат:Әскерилер туралы фильмдер]]
[[Санат:Үздік түпнұсқалық ән үшін «Оскар» сыйлығын алған фильмдер]]
[[Санат:Түсірілім кезінде адам шығыны болған фильмдер]]</text>
      <sha1>jiiaocsm37xmj3txhla5rvlm71guuzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613160</id>
      <parentid>3613159</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T20:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3613160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25305" sha1="plzpn3kbmypiy1al4xmboydwbgof2s6" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Үздік мерген
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Top Gun}}
 |Суреті           = Top Gun Movie.jpg
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[Мелодрама (жанр)|мелодрама]]
 |Режиссёрі        = [[Тони Скотт (кинематографист)|Тони Скотт]]
 |Продюсері        = [[Дон Симпсон]]&lt;br&gt;[[Джерри Брукхаймер]]
 |Сазгері          = [[Гарольд Фальтермейер]]&lt;br&gt;[[Джорджо Мородер]]
 |Қоюшы суретші    = 
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = Джим Кэш&lt;br&gt;Джек Эппс-мл.
 |Актерлер         = [[Том Круз]]&lt;br&gt;[[Келли Макгиллис]]&lt;br&gt;[[Вэл Килмер]]&lt;br&gt;[[Энтони Эдвардс]]&lt;br&gt;[[Том Скерритт]]&lt;br&gt;[[Рик Россович]]
 |Операторы        = [[Джеффри Кимбалл|Джеффри Л. Кимбалл]]
 |Компания         = [[Jerry Bruckheimer Films|Simpson/Bruckheimer Productions]]&lt;br&gt;[[Paramount Pictures]]
 |Дистрибьютор     = 
 |Ұзақтығы         = 110 мин
 |Бюджеті          = 15 млн [[АҚШ доллары|$]]
 |Түсім            = 357 млн [[АҚШ доллары|$]]&lt;ref&gt;[https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ Box Office Mojo] {{Wayback|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tttt0092099/ |date=20110828215449 }}, accessed August 29, 2011.&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1986
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Топ Ган: Мэверик]]
 |imdb_id          = 0092099
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Үздік мерген»''' ({{Lang-en|Top Gun}}; сондай-ақ '''«Топ Ган»''') — режиссер [[Тони Скотт]]ың 1986 жылы түсірген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] көркем фильмі. Фильм «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығының [[Оскар (1987)|төрт номинация]]сымен және «[[Take My Breath Away]]&lt;nowiki/&gt;» әні үшін «[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік ән]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясындағы сыйлықпен марапатталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|title=Remember Top Gun's song &quot;Take My Breath Away&quot; in 1986? Exclusive interview with John Crawford of Berlin|author=Silvia Pingitore|website=the-shortlisted.co.uk|date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402031013/https://the-shortlisted.co.uk/take-my-breath-away-top-gun-berlin-interview/|archive-date=2022-04-02|access-date=2022-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Фильм [[Джерри Брукхаймер]] 1983 жылдың мамыр айында «California» журналында жарық көрген, Top Gun деген атпен танымал [[United States Navy Fighter Weapons School]] әскери-теңіз мектебі туралы мақаланы оқығаннан кейін пайда болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|title=Top Gun Movie — The 80s Movies Rewind|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409095049/http://www.fast-rewind.com/topgun.htm|archive-date=2019-04-09|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильмнің «I feel the need, the need for speed» деген [[ұран]]ы «[[Need for Speed (ойындар сериясы)|Need for Speed]]&lt;nowiki/&gt;» компьютерлік жарыс ойындары сериясының атауына негіз болды. Сондай-ақ, осы фильм бойынша 1986 жылдан бастап [[Ойын жүйелерінің үшінші буыны|8 биттік приставкалар]]дан бастап [[Дербес компьютер|PC]] мен [[iOS]]-қа дейінгі әртүрлі платформаларда 18 [[Бейне ойын|бейне]] [[Бейне ойын|ойын]] жарық көрді.

== Сюжеті ==
Фильмнің басты кейіпкері — «Мэверик» лақап атымен танымал лейтенант Пит Митчелл ([[Том Круз]]) — [[Grumman F-14 Tomcat|F-14 «Tomcat»]] ауыр палубалық жойғыш ұшағының шебер ұшқышы, [[АҚШ Әскери-теңіз күштері]] элиталық училищесінің курсанты, теңдессіз ұшқыш. Өмірде де, аспанда да санаға емес, ішкі түйсікке (инстинктке) сүйенетін ол училищенің нұсқаушысы, [[Астрофизика|астрофизик]] Шарлотта Блэквудқа ([[Келли Макгиллис]]) ғашық болады. Бірақ бойжеткен алғашында оның сезіміне жауап бермейді.

Училище ұшқыштары [[әуе шайқасы]] өнерін шыңдап және үнемі ең үздік ұшқыш атағы үшін бақ сынасып, өте көп ұшады. Оқу шайқастарының бірінде Мэвериктің ұшағы апатқа ұшырап, оның «Қаз» лақап атты серіктесі Ник Брэдшоу қаза табады. Күдік пен күмәнға бой алдырған Мэверик училищені бітіру қарсаңында тастап кетіп, [[АҚШ ұшақ тасығыштар|ұшақ тасығыш]]тегі әскери-теңіз ұшқышы қызметіне оралады. Оқуды бітіргеннен кейін барлық курсанттар теңіз патрулінде міндетті қызметтен өтеді. Патрульдеу кезінде олар [[КСРО Әскери-әуе күштері|кеңестік]] аса құпия ұшақтармен ұшатын белгісіз қарсыласпен нақты шайқасқа түседі. Митчеллдің ерлігі арқасында курсанттар жеңіске жетеді. Авианосецте Мэверикті достары мен басшылық зор қошеметпен қарсы алады.

Осыдан кейін ол училищеге нұсқаушы шенінде оралып, онда Шарлоттамен қайта жолығады.

== Рөлерде ==
{{РөлдердеҮсті}}
{{Рөлдерде|[[Том Круз]]|[[лейтенант]]|Пит «Маверик» Митчелл (Maverick)|әскери-теңіз ұшқышы}}
{{Рөлдерде|[[Келли Макгиллис]]||Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Вэл Килмер]]|лейтенант|Том «Айсмен» Казански (Iceman)|антагонист және «Мэвериктің» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Энтони Эдвардс]]|лейтенант|Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose)|«Мэвериктің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Том Скерритт]]|коммандер|Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper)|Вьетнам соғысының ардагері, училище бастығы}}
{{Рөлдерде|[[Майкл Айронсайд]]|лейтенант|Рик «Қуақы» Хитерли (Jester)|училище нұсқаушысы}}
{{Рөлдерде|[[Джон Стокуэлл]]|лейтенант|Билл «Пума» Кортелл (Cougar)|«Мэвериктің» бұрынғы серігі}}
{{Рөлдерде|{{iw|Бэрри Табб|||Barry Tubb}}|лейтенант|Генри «Вульфман» Рут (Wolfman)|«Голливудтың» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Рик Россович]]|лейтенант|Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider)|«Айсмәннің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Тим Роббинс]]|лейтенант|Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin)|«Пуманың» штурманы}}
{{Рөлдерде|{{iw|Кларенс Гильярд|||Clarence Gilyard}}|лейтенант|Маркус «Закат» Уильямс (Sundown)|«Чиппердің» штурманы}}
{{Рөлдерде|[[Уип Хабли]]|лейтенант|Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood)|«Айсманның» серігі}}
{{Рөлдерде|[[Джеймс Толкан]]|коммандер|Том «Біз» Жардан (Stinger)|«Энтерпрайз» авиатасымалдағышының капитаны}}
{{Рөлдерде|[[Мег Райан]]||Кэрол Брэдшоу|«Қаздың» әйелі}}
{{Рөлдерде|[[Эдриан Пасдар]]|лейтенант|Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper)|училище курсанты}}
{{Рөлдерде|Рэндалл Брэйди|лейтенант|Дэвис}}
{{Рөлдерде|{{iw|Дьюк Страуд|||Duke Stroud}}||Джонсон|авианосецтің ұшу жетекшісі (Air boss)}}
{{Рөлдерде|{{iw|Брайан Шиэн|||Brian Sheehan}}||Спроул}}
{{РөлдердеАсты}}

== Пікірлері ==
[[Rotten Tomatoes]] сайтында фильм 76 сыншының пікірі негізінде 59% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы — 6,10/10. Сайттың сыни консенсусында былай делінген: «Фильмде экшн жанрына тән шеберлікпен түсірілген ең есте қаларлық әрі қызықты әуе кадрлары болғанымен, «Үздік мерген» жасөспірім жасқа толмаған көрермендерге кейіпкерлер аспанда болмаған кезде тым аз қызықты дүние ұсынады».&lt;ref&gt;{{cite Rotten Tomatoes|id=top_gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2025-05-07|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411062759/https://www.rottentomatoes.com/m/top_gun|url-status=live|lang=en}}{{RT data|edit}}&lt;/ref&gt; [[Metacritic]]-те фильм 15 сыншының пікірі негізінде 100-ден 50 орташа өлшемді рейтингке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.&lt;ref&gt;{{cite Metacritic|id=top-gun|title=Top Gun|type=m|access-date=2022-05-28|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822112451/http://www.metacritic.com/movie/top-gun|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[CinemaScore]] сауалнамасына қатысқан көрермендер фильмге A+ деңгейінен F деңгейіне дейінгі шкала бойынша «A» деген орташа баға берді.&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=2022-05-28|url=https://deadline.com/2022/05/top-gun-maverick-box-office-1235034420/|title='Top Gun: Maverick' Still Taking Breath Away With Record $150M Memorial Day Opening, Best Ever For Tom Cruise – Saturday AM Update|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2022-05-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;

[[Chicago Sun-Times]] газетінен [[Роджер Эберт]] фильмге 4-тен 2,5 балл беріп, былай деп атап өтті:
{{Cquote|«Үздік мерген» сияқты фильмдерге рецензия жазу қиын, өйткені жақсы сәттері өте керемет, ал нашар тұстары өте аяусыз. Әуе шайқастары — бұл Клинт Иствуд түскен «Огненный лис» фильміндегі қызықты әуе көріністерінен бергі ең үздік дүние екені сөзсіз. Бірақ адамдардың бір-бірімен сөйлесетін сахналарына назар аударып көріңізші.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |title=Top Gun |first=Roger |last=Ebert |author-link=Roger Ebert |work=Roger Ebert.com |date=1986-05-16 |access-date=2016-04-20 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420095448/http://www.rogerebert.com/reviews/top-gun-1986 |url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
[[Chicago Tribune]] газетінен [[Джин Сискел]] фильмге 4 жұлдыздан 3 жұлдыз беріп, экшн-сахналарын жоғары бағалады, бірақ сюжеттің романтикалық желісін сынға алды. Ол бұл туынды «[[Офицер мен джентльмен]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне тән шынайы романтикалық құндылыққа лайық болудың орнына, жасөспірімдердің сексуалдық қиялына арналған орын сияқты» деп жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Siskel|first=Gene|title=Top Gun hits the right target with thrilling flying scenes|url=https://www.newspapers.com/clip/104389089/gene-siskel-top-gun-1986-34-stars/|access-date=2022-06-25|work=Chicago Tribune|date=1986-05-16|language=en}}&lt;/ref&gt; Америкалық киносыншы Полин Кейл былай деп пікір білдірді:
{{Cquote|Макгиллис кадрдан тыс болған кезде, фильм жарқыраған гомоэротикалық жарнамаға айналады: ұшқыштар киім ауыстыратын бөлмеде беліне сүлгіні әрең іліп алып ары-бері жүреді. Бұл еркектік қасиет жас жігіттің киімсіз қалай көрінетінімен өлшенетіндей, ал нарциссизм жауынгер болудың мәні ретінде қайта пайымдалғандай әсер қалдырады.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kael |first=Pauline |author-link=Pauline Kael |title=5001 Nights at the Movies |url=https://books.google.com/books?id=w4LzeUZ03vQC&amp;pg=PA780 |publisher=[[Picador (imprint)|Picador]] |year=1991 |location=[[New York City|New York, N.Y.]] |page=780 |isbn=978-0-8050-1367-2 |access-date=July 12, 2021|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}
Кейбір сыншылар фильм америкалық ура-патриотизмді насихаттайды деп есептеді. Режиссер Оливер Стоун «Playboy» журналына берген сұхбатында фильм «соғыс таза, соғыста жеңіске жетуге болады деген идеяны алға тартады... Фильмде ешкім де оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастап жібергенін бірде-бір рет ауызға алмайды!» деп мәлімдеді. 1990 жылы Том Круз Стоунның «[[Төртінші шілдеде дүниеге келге]]н» фильмін жарнамалау барысында бұл туындыны соғыстың шынайы бейнесі емес, «ертегі» ретінде қабылдау керектігін айтты. Сондай-ақ ол фильм соғыс туралы бұрыс түсінік қалыптастыратындықтан, оның жалғасын түсіру жауапсыздық болар еді деп толықтырды. Круз араға 36 жыл салып [[сиквел]]дегі өз рөліне қайта оралды, бұл жолы оның өнер көрсетуі негізінен оң пікірлерге ие болды. Бірінші фильмдегі соғыс отын тұтандыру үрдісін сынаған [[Вэл Килмер]] де сиквелге қайта оралды.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wynne|first=Kelly|title=Turns Out Val Kilmer Didn't Care About 'Top Gun' At All|date=April 21, 2020|url=https://www.newsweek.com/turns-out-val-kilmer-didnt-care-about-top-gun-all-1499274|publisher=[[Newsweek]]|access-date=April 21, 2020|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Журналист әрі бұрынғы F-14 RIO жойғыш ұшағының ұшқышы Уорд Кэрролл бұл туындыны мәдени тұрғыдан өте маңызды әрі культтік фильм деп санады, тіпті оны әзілдеп «бұрын-соңды түсірілген ең ұлы фильм» деп те атады.&lt;ref name=&quot;C-SPAN1&quot;&gt;{{citation|interviewer1-last=Lamb|interviewer1-first=Brian|interviewer1-link=Brian Lamb|subject1=Ward Carroll|title=Q&amp;A: Ward Carroll|website=[[C-SPAN]] website|url=http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|date=2011-12-15|access-date=2022-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129003953/http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll|archive-date=2014-11-29|url-status=live|language=en-us|quote=You remember the F-14, remember Top Gun, the greatest movie ever made? I know you would agree. Maverick and Goose, I was Goose.}}&lt;/ref&gt;{{rp|at=02:18}}&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot;&gt;{{citation|author1-last=Carroll|author1-first=Ward|title=79 Cringeworthy Errors in 'Top Gun'|url=https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|date=2019-07-22|access-date=2022-08-25|website=[[Military.com]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826054612/https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html|archive-date=2022-08-26|url-status=live|language=en-us|quote=Paramount had a huge challenge when they decided to make 'Top Gun.' Real-life air-to-air combat doesn't lend itself to the silver screen in that it's super technical, very chaotic, and generally takes place at ranges that would prevent two jets from being in the frame at the same time.}}&lt;/ref&gt; Бірақ сюжеттік желі мен кинематографиялық еркіндіктердің қажеттілігін мойындай отырып, ол фильмде оны «құрмет көрсету туындысынан көрі, мультфильмге көбірек ұқсатып жіберетін бірнеше келеңсіз техникалық қателіктер» бар деп есептеді.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt; Кэрролл 2019 жылы Military.com сайтына арналған мақаласында теңіз авиациясы ережелерінен ауытқуларды, техникалық қателер мен сюжеттік шикіліктерді қосқанда барлығы 79 кемшілікті анықтаған.&lt;ref name=&quot;Military.com1&quot; /&gt;

[[LegalEagle]] [[YouTube]] арнасының авторы АҚШ-тың тәжірибелі әскери заңгерінің қатысуымен фильмді талдайтын «Әскери заңдар бұзылды: Үздік мерген (нағыз JAG-пен бірге)» атты бейне ролик жариялады. Онда фильмнің АҚШ-тың әскери және әскери-теңіз ережелері мен заңдарына қатысты айтарлықтай еркіндіктерге жол бергені, тіпті оларды бұзғаны атап өтіледі. Мысалы, шынайы өмірде Мэвериктің әуе қозғалысын басқару мұнараларының үстінен рұқсатсыз ұшуы оның ұшқыш мәртебесін дереу жоюға әкеп соқтырар еді, ал соғыс уақытында жасалған басқа да құқық бұзушылықтары үшін өлім жазасы кесілуі мүмкін еді.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stone|first1=Devin James|title=Military Laws Broken: Top Gun (with real JAG)|url=https://www.youtube.com/watch?v=sTx_qZL3tqM|website=YouTube|date=2022-05-25|publisher=Devin James Stone|access-date=2023-03-25|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы ''[[The Hollywood Reporter]]'' журналы 1986 жылғы ең үздік трюктер тізіміне «Үздік мерген» фильмін енгізді.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Doherty|first=Thomas|date=2025-06-07|title=The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720043450/https://www.hollywoodreporter.com/lists/best-stunts-all-time-movies-oscars-stunt-design-100-years/|archive-date=2025-07-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Түсірілім алаңындағы қайғылы оқиға ==
1985 жылы фильмге арналған авиациялық кадрларды түсіру кезінде аэробат-ұшқыш әрі каскадер Арт Шолл қаза тапты. Кинокамерамен жабдықталған пилотаждық бипланмен (Pitts S-2) төңкерілген штопорды орындау барысында ұшақ Тынық мұхитына құлады; апаттың алдында Шолл радио арқылы: «I have a problem; I have a real problem» деп хабарлап үлгерген. Ұшқыштың денесі де, ұшақ та табылмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/movies-tv-shows-stunt-actors-died-during-filming-1611943|title=20 Movies and TV Shows Where Stunt Actors Died During Filming|language=en|author=Emma Kelly|website=Newsweek|date=2021-07-24|access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
* «[https://www.youtube.com/watch?v=siwpn14IE7E Danger Zone]» — [[Кенни Логгинс]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=b8OdyAq7sfk Mighty Wings]» — [[Cheap Trick]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=M3cd0zxd7EU Playing With the Boys]» — Кенни Логгинс
* «[https://www.youtube.com/watch?v=dbH_CmXg2Sw Lead Me On]» — [[Тина Мари]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bx51eegLTY8 Take My Breath Away (Love theme from „Top Gun“)]» — [[Berlin (тобы)|Berlin]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=f_Zl34puXfc Hot Summer Nights]» — [[Miami Sound Machine]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=YjbWhzs3dyc Heaven in Your Eyes]» — [[Loverboy]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=Bqi3nsCE16I Through the Fire]» — Ларри Грин
* «[https://www.youtube.com/watch?v=WH-dXNumME0 Destination Unknown]» — Marietta
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xeQUxNf3G6k Top Gun Anthem]» — [[Харольд Фальтермайер]] мен [[Стив Стивенс]]

Түпнұсқа шығарылымға енбей қалғандар
* «[https://www.youtube.com/watch?v=rTVjnBo96Ug (Sittin' on) the Dock of the Bay]» — [[Отис Реддинг]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=CdOItG9TVnE Memories]» — Харольд Фальтермайер
* [https://www.youtube.com/watch?v=F569_t2jCio «Great Balls of Fire» (Original Version)] — [[Джерри Ли Льюис]]
* «[https://www.youtube.com/watch?v=xbg1gkWb0Wo You’ve Lost That Lovin' Feeling]» — [[The Righteous Brothers]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y--wZ0hOrMs «Playing with the Boys» (12&quot; Version)] — Кенни Логгинс

== Жалғасы ==
{{main|Топ Ган: Мэверик}}

«Үздік мерген» фильмінің жалғасы — Джозеф Косинскидің «[[Топ Ган: Мэверик]]» фильмі, ондағы оқиғалар осы фильмдегі оқиғалардан 36 жыл өткен соң өрбиді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Топ Ган| ]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:1986 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драмалық фильмдері]]
[[Санат:Ұшқыштар туралы фильмдер]]
[[Санат:Қырғи қабақ соғыс туралы фильмдер]]
[[Санат:Джерри Брукхаймер продюсерлік еткен фильмдер]]
[[Санат:IMAX форматындағы 1986 жылғы фильмдер]]
[[Санат:Paramount Pictures фильмдері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық фильмдер тізілімі]]
[[Санат:Джорджо Мородер музыкасымен шыққан фильмдер]]
[[Санат:Әскерилер туралы фильмдер]]
[[Санат:Үздік түпнұсқалық ән үшін «Оскар» сыйлығын алған фильмдер]]
[[Санат:Түсірілім кезінде адам шығыны болған фильмдер]]</text>
      <sha1>plzpn3kbmypiy1al4xmboydwbgof2s6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурет:Top Gun Movie.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>782174</id>
    <revision>
      <id>3613161</id>
      <timestamp>2026-06-03T20:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = «Үздік мерген» фильмінің постері
| қайнары         = http://www.impawards.com/1986/top_gun.html
| жасалған уақыты = 1986
| авторы          = [[Paramount Pictures]]
}}
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = Үздік мерген
| мақсаты         = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды.
# Бұл кескін авторлық құқық иелерінің к...</comment>
      <origin>3613161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="p2zkyve7u1otvwf8pxat9zb6jurqafa" xml:space="preserve">== Түйін ==
{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = «Үздік мерген» фильмінің постері
| қайнары         = http://www.impawards.com/1986/top_gun.html
| жасалған уақыты = 1986
| авторы          = [[Paramount Pictures]]
}}
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = Үздік мерген
| мақсаты         = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды.
# Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды.
# Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда.
| алмастыру       = Осы туындыға тікелей қатысты барлық материалдар авторлық құқықпен қорғалған.
| басқа           = 
}}
== Лицензиялау ==</text>
      <sha1>p2zkyve7u1otvwf8pxat9zb6jurqafa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елес аулаушылар (фильм, 1984)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782175</id>
    <revision>
      <id>3613169</id>
      <timestamp>2026-06-04T02:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Кино  |Қазақша атауы    = Елес аулаушылар  |Шынайы атауы     = {{lang-en|Ghostbusters}}  |Суреті           =   |Сурет ені        =   |Сурет атауы      =   |Жанры            = [[кинокомедия|комедия]]&lt;br&gt;[[кинофантастика|фантастика]]  |Режиссёрі        = [[Айван Райтман]]  |Продюсері        = Айван Райтман  |Сазге...</comment>
      <origin>3613169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39576" sha1="qwbwb7l12md8a0a2d0ygix0kznds4o0" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Елес аулаушылар
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Ghostbusters}}
 |Суреті           = 
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[кинокомедия|комедия]]&lt;br&gt;[[кинофантастика|фантастика]]
 |Режиссёрі        = [[Айван Райтман]]
 |Продюсері        = Айван Райтман
 |Сазгері          = [[Элмер Бернстайн]]
 |Қоюшы суретші    = Джон Декур
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = [[Дэн Эйкройд]]&lt;br&gt;[[Гарольд Рамис]]
 |Актерлер         = [[Билл Мюррей]]&lt;br&gt;[[Дэн Эйкройд]]&lt;br&gt;[[Сигурни Уивер]]&lt;br&gt;[[Гарольд Рамис]]&lt;br&gt;[[Эрни Хадсон]]&lt;br&gt;[[Моранис, Рик|Рик Моранис]]
 |Операторы        = [[Ласло Ковач (оператор)|Ласло Ковач]]
 |Компания         = Columbia-Delphi Productions&lt;br&gt;Black Rhino
 |Дистрибьютор     = [[Columbia Pictures]]
 |Ұзақтығы         = 105 мин&lt;ref name=&quot;AFI&quot;&gt;{{cite web| title=''Ghostbusters'' (1984) | url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57089| website=[[American Film Institute|American Film Institute Catalog of Feature Films]]| access-date=2019-01-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20190113003857/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57089| archive-date=2019-01-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;
 |Бюджеті          = $ 30 млн&lt;ref name=afi1&gt;[https://catalog.afi.com/Film/57089-GHOSTBUSTERS AFI Catalog] {{Wayback|url=https://catalog.afi.com/Film/57089-GHOSTBUSTERS |date=20211203204513 }} {{v|18|11|2021}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім            = $ 296,5 млн&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.boxofficemojo.com/title/tt0087332/?ref_=bo_se_r_1|title = ''Ghostbusters (1984)''|publisher = [[Box Office Mojo]]|access-date = 2023-05-19|archive-date = 2023-05-19|archive-url = https://web.archive.org/web/20230519142633/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0087332/?ref_=bo_se_r_1|url-status = live|lang=en}}&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1984
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Елес аулаушылар 2]]
 |imdb_id          = 
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Елес аулаушылар»''' ({{Lang-en|Ghostbusters}}) — [[Дэн Эйкройд]] пен [[Гарольд Рамис]]тің сценарийі бойынша режиссер [[Айван Райтман]] түсірген 1984 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Кинофантастика|фантастикалық]] [[Кинокомедия|комедия]]. Сценарий авторлары фильмде басты рөлдердің бірін де сомдаған. Басқа рөлдерді [[Билл Мюррей]], [[Сигурни Уивер]], [[Эрни Хадсон]] және [[Рик Моранис]] ойнады. Сюжет Нью-Йоркте [[елес]] аулаумен айналысатын кәсіпорын ашқан үш эксцентрикті әуесқой [[Парапсихология|парапсихолог]] туралы баяндайды.

Бала күнінен [[паранормальды құбылыстар]]ға әуес болған Эйкройд фильм идеясын 80-жылдардың басында-ақ ойластырған еді, алайда оның бастапқы нұсқасы түбегейлі өзгеріске ұшырады. Бұл қымбат спецэффектілер қолданылған алғашқы комедиялық фильм болатын, сондықтан [[Columbia Pictures]] басшылығы үлкен бюджетті ескере отырып, оның кассалық табысына күмәнмен қарады. Түсірілім жұмыстары 1983 жылдың қазаны мен 1984 жылдың қаңтары аралығында Нью-Йорк және Лос-Анджелес қалаларында өтті.&lt;ref name=&quot;VF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/06/ghostbusters-making-of|title=''The Making of Ghostbusters: How Dan Aykroyd, Harold Ramis, and “The Murricane” Built “The Perfect Comedy”''|first=M. M. Blume|last=Lesley|date=2014-06-04|publisher=[[Vanity Fair]]|access-date=2023-05-19|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210165946/http://www.vanityfair.com/hollywood/2014/06/ghostbusters-making-of|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильм 1984 жылы 8 маусымда АҚШ-та прокатқа шығып, сыншылардың жоғары бағасына ие болды, сондай-ақ бірнеше марапаттарды бағындырып, нағыз мәдени құбылысқа айналды. Таспаның комедия, экшн және қорқынышты фильм жанрларын сәтті ұштастырғаны, сонымен қатар Билл Мюррейдің актерлік шеберлігі ерекше атап өтілді. Прокат кезінде картина 282,2 миллион доллар жинап, сол уақыттағы ең табысты комедия және [[1984 жыл кинода|1984 жылы АҚШ пен Канадада ең көп касса жинаған]] екінші фильм болды. Сондай-ақ, жеті апта қатарынан прокат көшбасшысы болып, 1984 жылы 100 миллион доллардан астам қаражат тапқан төрт туындының қатарына енді. Ал кинотеатрлардағы қосымша көрсетілімдер оның жалпы кірісін шамамен 295 миллион долларға дейін жеткізді.

2015 жылы АҚШ [[Конгресс кітапханасы]] бұл туындыны ерекше мәдени маңызы бар фильм ретінде [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі|Ұлттық фильмдер тізілімі]]не енгізіп, сақтауға таңдады. Композитор [[Рэй Паркер (кіші)|кіші]] [[Рэй Паркер (кіші)|Рэй Паркер]] осы картинаға арнап шығарған ''[[Ghostbusters (ән)|Ghostbusters]]'' атты басты саундтрегі де нағыз музыкалық хитке айналды.

== Сюжеті ==
[[Нью-Йорк]]тегі [[Колумбия университеті]]нің үш жас ғалымы — Игон Спенглер, Рэй Стэнц және Питер Венкман — [[паранормальды құбылыстар]]ды зерттеумен айналысады. Олар әсіресе [[елес]]терге қатты қызығады және осы овереттік әлем бағытында көптеген ізденістер жүргізеді. Бұл зерттеулерін «ақымақтық әрі қорлық» деп санаған университет басшылығы оларды жұмыстан қуып жібергеннен кейін, ғалымдар жинақтаған білімдеріне сүйеніп, өз ісін бастауға бел буады. Олар бұрын [[Өрттен қорғау|өрт сөндіру қызметі]]не тиесілі болған үш қабатты ғимаратты жалға алып, 1959 жылғы ескі [[Cadillac]] Miller-Meteor[ағылш.] [[Жедел медициналық көмек|жедел жәрдем]] көлігін сатып алады да, теледидардан жарнама береді. Алғашында бұл әрекет айналадағыларға ерсі көрінеді, сондықтан өздерін «Охотники за привидениями» деп атаған топқа алғашқы тапсырысты ұзақ күтуге тура келеді.

Көп ұзамай Дана Баррет есімді жас әйел оларға келіп, өз пәтерінде орын алған ерекше құбылыс туралы баяндайды: бірде ол тоңазытқышының ішінен жасыл жалынға оранған басқа әлемнің [[Портал (фантастика)|портал]]ын және тек «Зуул» деген жалғыз сөзді айтқан қорқынышты мақұлықты көреді. Алайда Питер пәтерді алғаш тексерген кезде ешқандай оғаш нәрсе таба алмайды.

Күтпеген жерден Нью-Йорк пен оған іргелес бірнеше қаланы паранормальды белсенділік толқыны басып қалады — елестер барлық жерде пайда бола бастайды. Аңшыларды бір қонақүйге шақыртады, онда олар арнайы құрастырылған құрылғылардың көмегімен аруақтардың бірін сәтті ұстап алады. Осы оқиғадан кейін аңшылардың ісі өрге басып, олар күндіз-түні шақыртуларға шығады, өз бизнесін кеңейтеді. Фирманың логотипі теледидар экрандары мен газет беттерінен түспейтін болады, ал артып келе жатқан сұранысты игеру үшін олар қатарларына төртінші мүше — Уинстон Зеддморды қосып алады.

Дегенмен, аңшылардың кеңсесіне қалалық [[қоршаған ортаны қорғау]] инспекциясының өкілі Уолтер Пек келіп, мекеменің жұмысын тоқтатуды талап етеді. Бұған аңшылардың өз жұмысында [[ядролық отын]]мен істейтін құрылғыны пайдаланатыны себеп болады. Аңшыларды «шарлатандар» деп айыптаған Пек кеңсені қалалық электр желісінен ажыратуға мәжбүрлейді, соның салдарынан ұсталған елестердің бәрі арнайы қоймадан сыртқа лап қояды.

Сонымен қатар, Питер Данаға қырындауға тырысады, бірақ әйелді жын-перілер билеп-төстеп алады да, ол өзін «Привратник» (''Gatekeeper'') деп атай бастайды. Оның көршісі, қарапайым есепші Луис Тулли де тылсым күштердің әсерінен кейін «Ключник» (''Key Master'') болып шыға келеді.

Қалада дүрбелең басталып, Дана тұратын ғимараттың маңы хаостың эпицентріне айналады. Бұл зәулім үйді сәулетші кезінде әдейі овереттік әлемге ашылатын портал ретінде жобалаған екен. Қала мэрдің қолдауына ие болған аңшылар қаланы елестер шабуылынан құтқару үшін сол ғимаратқа қарай аттанады.

Привратник пен Ключник қаланы шарпыған тәртіпсіздіктердің ортасында бір-бірін тауып, ежелгі [[Шумер-аккад мифологиясы|шумер құдайы]] — жойғыш Гозермен кездеседі. Басқа әлемнен Гозер әйел бейнесінде портал арқылы келген сәтте, төрт аңшы зәулім ғимараттың төбесінде бой көрсетеді. Аңшылар оған қарсы тұруға тырысқанымен, әрекеттерінен ештеңе шықпайды. Гозер олардың ойлары материалданып, өзінің еркін орындайтын және қаланы қирататын мақұлыққа айналатынын айтады. Аңшылар ештеңе ойламауға тырысады, бірақ Рэй кездейсоқ [[Маршмэллоу|зефир адамы]]н көз алдына елестетеді. Балалық шақ қиялындағы зиянсыз тіршілік иесі Нью-Йорк көшелерінде жолындағының бәрін жайпап өтетін алып құбыжық бейнесінде пайда болады. Өз қаруларының [[Плазма|плазмалық]] сәулелерін оған бағыттаған аңшылар алдымен оны, содан кейін Гозердің өзін жеңеді. Нью-Йорк көшелеріне қайтадан бейбітшілік пен тәртіп орнайды. Питер құтқарылған Данамен қауышады, ал қала тұрғындары жеңімпаздарға құрмет көрсетеді.

{{Col-begin}}
{{Col-break}}

== Рөлдерде ==
* Елес аулаушылар:
** [[Билл Мюррей]] — ''Питер Венкман''
** [[Дэн Эйкройд]] — ''Рэймонд «Рэй» Стэнц''
** [[Гарольд Рамис]] — ''Игон Спенглер''
** [[Эрни Хадсон]] — ''Уинстон Зеддмор''
* [[Сигурни Уивер]] — ''Дана Баррет''
* [[Рик Моранис]] — ''Луис Тулли''
* [[Энни Поттс]] — ''Джанин Мелниц''
* [[Уильям Атертон]] — ''Уолтер Пэк''
* Дэвид Маргулис — ''мэр Нью-Йорка''
* [[Славица Йован]] — ''Гозер'' (дыбыстау — Падди Эдвардс)
* [[Элис Драммонд]] — ''кітапханашы''
* [[Дженнифер Раньон]] — ''Дженнифер, тәжірибелік студент''
* [[Камео]]:
** Роджер Гримсби, [[Ларри Кинг]], Джо Франклин, Кэйси Касэм
{{Col-break}}

== Фильм жасаушылары ==
* Режиссёры: Айван Райтман
* Продюсеры: Берни Бриллштейн, Майкл С. Гросс, Джо Медьяк, Айван Райтман
* Сценарийші: Дэн Эйкройд, Гарольд Рамис
* Операторы: [[Ласло Ковач (оператор)|Ласло Ковач]]
* Композиторы: Бобби Алесси, [[Элмер Бернстайн]], [[Дэвид Фостер]]
* Редакторы: {{iw|Дэвид Блюит|||David Blewitt}}
* Суретші: {{iw|Джон Декур|||John DeCuir}}
* Арнайы әсерлер: [[Ричард Эдланд]], Чак Гаспар
{{Col-end}}

== Идеяның әзірленуі мен дамуы ==
Бастапқы нұсқасын танымал «[[Saturday Night Live]]&lt;nowiki/&gt;» телешоуының жұлдызы [[Дэн Эйкройд]] әзірледі, ол дәл осы кезеңде әртүрлі паранормальды құбылыстарға қатты әуестенген еді.&lt;ref&gt;Shay, Don (1985). ''Making Ghostbusters'', New York: New York Zoetrope. [[Служебная:Источники книг/0918432685|ISBN 0-918432-68-5]]&lt;/ref&gt; Сценарийдің бірінші нұсқасы алып елестер мен құбыжықтарды тоқтату үшін болашақ пен өткенге саяхаттайтын [[уақыт жиһанкездері]]нің төңірегінде өрбіді. Сюжет «Ghost Mashers» яғни «Елес басушылар» деп аталғанымен, ол сәтсіз жоба деп есептелді. Эйкройд бұл сценарийді өзіне және «Saturday Night Live» шоуында табысып, кейін «[[The Blues Brothers]]&lt;nowiki/&gt;» ұжымында бірге өнер көрсеткен досы [[Джон Белуши]]ге арнап жазған болатын. Бірінші нұсқада жойғыш ұшақпен ұшуды қоса алғанда, өте көп қымбат [[Арнайы әсер|спецэффектілер]] қарастырылды, бұл фильм бюджетіне мүлдем сыймады. Продюсер Айван Райтман Эйкройдқа тек негізгі идеяны қалдырып, сценарийді қайта өңдеуге көмектесті.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot;&gt;{{cite video|people=Reitman, Ivan|title=Ghostbusters DVD commentary|medium=DVD|publisher=Columbia TriStar|location=|date=2005|lang=en}}&lt;/ref&gt; Түсірілім жұмыстары басталып кеткен кезде Columbia студиясының өкілдері 1975 жылы экранға сюжеті сәл ұқсас келетін [[Елес аулаушылар (телехикая)|Ghost Busters]] атты балалар сериалының шыққанын анықтайды. Атауды лицензиялау мәселесі 1984 жылғы фильм прокатқа шыққанға дейін толық шешімін тапты.&lt;ref name=&quot;sc1&quot;&gt;[https://screencrush.com/original-ghostbusters-filmation/ The New ‘Ghostbusters’ Didn’t Ruin ‘Ghostbusters,’ The Original ‘Ghost Busters’ Did] {{Wayback|url=https://screencrush.com/original-ghostbusters-filmation/|date=20230126012109}} {{v|14|2|2023}}&lt;/ref&gt;

Эйкройд пен Рамис бастапқыда сценарийдегі рөлдерді Белуши, [[Эдди Мерфи]] мен [[Джон Кэнди]]ге арнап жазған еді. Алайда Белуши сценарийді әзірлеу барысында қайтыс болды, ал Мерфи мен Кэнди жобаға қатысудан бас тартты, содан кейін Эйкройд пен Рамис сюжетті ғылыми фантастика бағытына қарай бейімдеп, өзгерістер енгізді. Жобаға Питер Венкманның рөлін сомдау үшін [[Билл Мюррей]] де шақыртылды, ол өз кейіпкерін өте сәтті ашып, түсірілім кезінде жиі импровизация жасап отырды.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot; /&gt; Луис Туллидің бейнесі әуелде комедия актері Джон Кэнди ойнайтын, іскерлік костюм киген консервативті адам ретінде жоспарланған болатын. Бірақ ол бұл рөлді алып кете алмағандықтан, оның орнына [[Рик Моранис]]ті бекіту туралы шешім қабылданды, ол кейіннен Гозер құдайының көмекшісі Ключник яғни (ит) бейнесін де сомдап шықты.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot; /&gt; Гозердің өз образы да қатты өзгеріске ұшырады — бастапқы нұсқада бұл Дана мен Луис тұратын үйдің жобасын жасаған Гозер культінің жетекшісі Иво Шандор болуы тиіс еді және бұл рөлді [[Пол Рубенс]] ойнайды деп күтілген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://protoncharging.com/gb/1998/08/27/interview-slavitza-jovan/|title=Proton Charging interview with Gozer actress, Slavitza Jovan|access-date=2007-04-01|archive-url=https://www.webcitation.org/684J8MII0?url=http://protoncharging.com/1998/08/27/interview-slavitza-jovan/|archive-date=2012-05-31|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt; Ақыр соңында, бұл кейіпкерді югославиялық модель [[Славица Йован]] сомдаған Гозердің өзіне ауыстырды.

Гарольд Рамис киноға түскісі келмей, тек Эйкройдқа сценарий жазуға көмектесуді ғана жоспарлаған еді. Игон Спенглердің рөліне [[Чеви Чейз]], [[Майкл Китон]], [[Кристофер Уокен]], [[Джон Литгоу]], [[Кристофер Ллойд]] және [[Джефф Голдблюм]] бағын сынап көрді. Бірақ бұл рөл Рамиске қатты үйлескені соншалық, ол бұған дейін негізінен сценарий жазумен және режиссурамен айналысып келгеніне қарамастан, оны өзі сомдауға бел буды. Уинстон Зеддмордың кейіпкері негізінен Эдди Мерфиге арналып жазылған болатын, алайда ол «[[Беверли-Хиллз полицейі]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне түсіп жатқандықтан, бұл рөлден бас тартты. Сол себепті фильмнің басында, яғни қонақүй ішіндегі Лизун есімді елеспен алғашқы шайқаста тек үш аңшы ғана өнер көрсетеді. Кейінірек қаладағы елестердің тым көбейіп кетуіне байланысты команда қатарына актер [[Эрни Хадсон]] сомдаған Уинстон Зеддмор келіп қосылады.

Картинаны түсіру барысында «[[Байлар мен танымалдар (фильм)|Байлар мен танымалдар]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінен қалған дайын декорациялар жиынтығы пайдаланылды. Ал Гозер ғибадатханасы бөлек тұрғызылды және ол өз заманындағы ең күрделі түсірілім павильондарының біріне айналды.&lt;ref name=ref1/&gt;{{sfn|Hamblin|2009|с=112}}

== Сыны ==
Фильм — спецэффектілерге негізделген жоғары бюджеттік туынды мен [[гэг]]-комедия және диалогтардың қызықты үйлесімі болып табылады. Ричард Эдландтың мұқият дайындықты талап еткен визуалды эффектілері картинадағы импровизацияға ұқсайтын комедиялық сипатқа еш кедергі келтірмеген.

Картинаның сюжетіне әйгілі [[қорқынышты фильм]]дер мен [[триллер]]лерге жасалған сілтемелер сәтті кіріктірілген. Мәселен, Дана Барретт төсектің үстінде қалықтап тұратын есте қаларлық сахна — ұқсас жағдайға тап болатын [[Линда Блэр]] сомдаған «[[Ібілісті қуушы]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінен алынған нақты дәйексөз деуге болады.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt; Таспаның алып зефир адамымен аяқталуы қисынды ойлайтын көрермен үшін күтпеген [[Сюжетті бұру|сюжеттік бұрылыс]] болып шықты. [[Ричард Шикель]]дің пікірінше[ағылш.], бұл фильмді ішінде тосын сыйы бар, өте әдемі безендірілген сыйлық қорабымен салыстыруға болады.&lt;ref name=&quot;ref5&quot; /&gt;

«Елес аулаушылар» фильмін көрермендер мен сыншылар өте жылы қабылдады.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt;{{sfn|Hamblin|2009|с=112}} [[Роджер Эберт]] бұл туындыны юмордың нәзік табиғаты миллиондаған долларлық ауқымды өндірісте өзінің шынайылығын жоғалтпай, сәтті сақталып қалған санаулы сирек таспалардың бірі деп атап өтті.&lt;ref name=&quot;ref3&quot; /&gt; [[Джеймс Уолкотт]] картинаны сюжетінің жеңілдігі мен техникалық детальдарға зор назар аударуы жағынан «[[Жол қосулы...]]&lt;nowiki/&gt;» сериясындағы классикалық жол комедияларымен (роуд-муви) салыстырды. Дегенмен, [[Дэйв Кер]]дің пікірінше, картинаның екінші жартысы бірінші бөліміне қарағанда едәуір әлсіз шыққан, ал Рейтман туындыларына тән импровизациялық сипаттағы комедиялық екпін соңына қарай өзінің өткірлігін жоғалтады.&lt;ref name=&quot;ref6&quot; /&gt;

''[[Variety]]'' журналы өзінің салқынқанды рецензиясында бұл туындыны тек кейбір тұстары ғана күлкілі шыққан комедия деп атады.&lt;ref name=&quot;ref7&quot; /&gt; Актерлік құрамның ішінен Билл Мюррейдің орындаушылық шеберлігі ерекше назар аудартады.&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt; Ол циникалық әзіл мен тапқырлықты сәтті ұштастырып, ғалым мен заманауи қала тұрғынының бейнесін әжуалау арқылы көрермен жадында қалатын экрандық образ қалыптастырған. Ричард Шикельдің сөзімен айтқанда, Мюррейге кейіннен үлгі қылуға болатын өзіндік «патенттелген» комикалық образ жасау бақыты бұйырған.&lt;ref name=&quot;ref5&quot; /&gt; Оның ойыны басқа серіктестерінен көш ілгері екені анық байқалады. Доктор Венкманға қарама-қайшы бейне ретінде Гарольд Рамистің орындауындағы «оқшау ойлы ғалым» Игон Спенглер шығады. Ал басты кейіпкерлердің үштігінде Дэн Эйкройдқа лайықты орын табылған жоқ — оның кейіпкері нашар өңделгендіктен, жалпы ансамбльден бөлініп қалады.&lt;ref name=&quot;ref6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt; ''Variety'' басылымы картина авторларының мұндай тамаша комикалық ансамбльдің әлеуетін мүлдем пайдалана алмағанын атап өткен — бірлескен сахналардың көбінде актерлер эпизодты жалғыз сүйреп шығады, ал серіктестері тек қатарда тұру міндетін ғана атқарады.&lt;ref name=&quot;ref7&quot; /&gt; Сигурни Уивер де өз тапсырмасын сәтті орындап, оны болашағынан зор үміт күттіретін комедия актрисасы деп атаған Джанет Маслиннің[ағылш.] жоғары бағасына ие болды.&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt;

== Сыйлықтары мен марапаттары ==
«Елес аулаушылар» фильмі әртүрлі кинофестивальдерде 4 марапатты бағындырып, тағы 6 номинацияға ие болды.

1985 жылы бұл туынды екі бірдей «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығына ұсынылды — үздік визуалды эффектілер және үздік ән ([[Рэй Паркер (кіші)|кіші Рэй Паркер]] орындайтын «[[Ghostbusters (ән)|Ghostbusters]]&lt;nowiki/&gt;»). Картина [[Үздік түпнұсқа ән үшін BAFTA сыйлығы|үздік ән]] номинациясында «Ghostbusters» композициясы үшін [[BAFTA]] сыйлығын жеңіп алды.&lt;ref name=&quot;imdb1&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0087332/awards movie awards] {{Wayback|url=http://www.imdb.com/title/tt0087332/awards|date=20130305213542}} {{v|7|5|2013}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ фильмнің басты саундтрегі «[[Үздік аспаптық эстрадалық қойылым үшін Грэмми сыйлығы|Үздік аспаптық поп-орындау]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясы бойынша «[[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығымен марапатталды.

== Жалғасы ==
Фильмнің ресми жалғасы — «[[Елес аулаушылар 2]]&lt;nowiki/&gt;» — 1989 жылы жарыққа шықты.

1986–1991 жылдар аралығында [[American Broadcasting Company|ABC]] арнасында Игон Спенглер, Раймонд Стэнц, Питер Венкман және Уинстон Зеддмор есімді төрт аңшының бастан кешкен қызықты оқиғаларын баяндайтын «[[Нағыз елес аулаушылар]]&lt;nowiki/&gt;» мультсериалы көрсетілді. Бұл туынды [[Елес аулаушылар 2|екінші]] бөлімдегі оқиғаларды ескермей, тікелей бірінші фильмнің жалғасы ретінде түсірілген. Жалпы алғанда, оның жеті маусымы жарық көрді. Осы мультсериалдың желісі бойынша [[комикс]]тердің үш сериясы басылып шықты.

1997 жылы «[[Төтенше елес аулаушылар]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын тағы бір мультсериал-жалғасы жарық көрді. Онда Игон Спенглердің жетекшілігімен құрылған елестермен күресушілердің жаңа командасы туралы баяндалады. Бұл мультсериалдың алдыңғы туындыдан айырмашылығы — заманауи сурет салу стилінде орындалып, [[Стивен Кинг]] пен [[Говард Лавкрафт]] шығармаларына тән анағұрлым қараңғы әрі зәрені ұшыратын тылсым атмосфераға ие болуында еді.

2016 жылы [[Sony Pictures]] кинокомпаниясы басты рөлдерді әйелдер квартеті сомдаған осы [[Жын аулаушылар (фильм, 2016)|аттас фильмнің ремейкі]]н жарыққа шығарды. Картинаның режиссері [[Пол Фиг]] болса,&lt;ref name=&quot;var&quot;&gt;[http://variety.com/2015/film/news/chris-hemsworth-ghostbusters-cast-paul-feig-1201512833/ Chris Hemsworth Joins the Cast of Female-Led ‘Ghostbusters’] {{Wayback|url=http://variety.com/2015/film/news/chris-hemsworth-ghostbusters-cast-paul-feig-1201512833/|date=20150611100057}} {{v|11|6|2015}}&lt;/ref&gt; Айван Райтман оның продюсерлерінің бірі ретінде өнер көрсетті.

2021 жылы 2016 жылғы туындымен еш байланысы жоқ, бірақ 1989 жылғы фильмнің тікелей жалғасы болып табылатын «[[Елес аулаушылар: Мұрагерлер]]&lt;nowiki/&gt;» фильмі шықты. Мұндағы оқиғалар біздің заманымызға ауыстырылған. Түпнұсқа дилогияның режиссері Айван Райтманның ұлы, бүкіл балалық шағын түсірілім алаңында өткізіп, әкесінің аңызға айналған туындыны қалай түсіргенін өз көзімен көрген Джейсон Райтман режиссерлік тізгінді қолға алып, сценарийін жазды. Оған сценарий жазуға «[[Құбыжық үй]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінің режиссері [[Гил Кинан]] көмектесті. Ал өз рөлдерін қайта сомдау үшін Дэн Эйкройд, Эрни Хадсон, Билл Мюррей және камео рөлінде Сигурни Уивер ортаға қайта оралды.

== Өнерге әсері ==
=== Кітаптар ===
Фильм негізінде жазылған екі [[новеллизация]] бар. Біріншісі фильммен шамамен бір уақытта жарық көрді; оны Ларри Милн жазып шықты және ол 191 беттен тұрды. Мұндағы баяндау осы шақта жүреді, сондай-ақ романда сюжеттен тыс сахна артындағы көріністер мен фильм аяқталуының анағұрлым толық сипаттамасы берілген. Ричард Мюллер жазған екінші новеллизация 1985 жылы басылып шықты. Оның көлемі 256 бетті құрады және оған «The Supernatural Spectacular» деген ішкі тақырып берілді. Бұл нұсқаның да фильм сюжетінен айтарлықтай айырмашылықтары болды, сонымен қатар ол жаңа көріністер мен соны сюжеттік желілерді қамтыды.

2004 жылы [[iBooks]] платформасында Шолли Фитчтің «Охотники за привидениями: Возвращение» атты романы жарық көрді.

=== Компьютерлік ойындар ===
* [[ZX Spectrum]]: Ghostbusters;
* [[Commodore 64]]: Ghostbusters;
* [[NES]]: Ghostbusters, Ghostbusters II, New Ghostbusters;
* [[Sega Genesis]] (Mega Drive): Ghostbusters; бұл нұсқада Уинстон Зеддмордың мүлдем жоқтығы назар аудартады.
* [[GameBoy]]: Extreme Ghostbusters;
* [[PlayStation 3]], [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable]], Nintendo DS Lite, [[Wii]], [[IBM PC-үйлесімді компьютер|PC]], [[Xbox 360]]: [[Ghostbusters: The Video Game]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2|refs=
&lt;ref name=ref1&gt;
{{мақала
| авторы       = [[Уолкотт, Джеймс|Wolcott J.]]
| тақырыбы     = Getting slimed
| шынайы атауы = 
| сілтеме      = http://google.kz
| тілі         = en
| басылым      = Texas Monthly
| жыл          = 1984
| томы         = 12
| нөмірі       = 8
| беттері      = 160
| issn         = 0148-7736
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref5&gt;{{cite web
 |author        = {{iw|Ричард Шикель|Schickel R.||Richard Schickel}}
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-06-11
 |url           = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926579-1,00.html
 |title         = Exercise for Exorcists
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Time (журнал)|Time]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2009-03-30
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20090330232048/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926579-1,00.html
 |url-status      = unfit
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref3&gt;{{cite web
 |author        = [[Роджер Эберт|Ebert R.]]
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-01-01
 |url           = http://www.rogerebert.com/reviews/ghostbusters-1984
 |title         = Ghostbusters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Chicago Sun-Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-url    = https://www.webcitation.org/6GZkWDlVt?url=http://www.rogerebert.com/reviews/ghostbusters-1984
 |archive-date   = 2013-05-13
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref6&gt;{{cite web
 |author        = [[Дэйв Кер|Kehr D.]]
 |author-link    = 
 |datepublished = 
 |url           = http://www.chicagoreader.com/chicago/ghostbusters/Film?oid=2456705
 |title         = Ghost Busters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Chicago Sun-Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-url    = https://www.webcitation.org/6GZkXTfZ9?url=http://www.chicagoreader.com/chicago/ghostbusters/Film?oid=2456705
 |archive-date   = 2013-05-13
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref7&gt;{{cite web
 |author        = 
 |author-link    = 
 |datepublished = 1983-12-31
 |url           = http://www.variety.com/review/VE1117791247?refCatId=31
 |title         = Ghost Busters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Variety]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2012-04-14
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20120414163739/http://www.variety.com/review/VE1117791247?refCatId=31
 |url-status      = unfit
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref4&gt;{{cite web
 |author        = {{iw|Джанет Маслин|Maslin J.||Janet Maslin}}
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-06-08
 |url           = http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9904E6D9123BF93BA35755C0A962948260&amp;partner=Rotten%20Tomatoes
 |title         = 'Ghostbusters' with Murray and Aykroyd
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[New York Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2012-05-15
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20120515045925/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9904E6D9123BF93BA35755C0A962948260&amp;partner=Rotten%20Tomatoes
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Әдебиет ==
*{{кітап|авторы=Cory Hamblin|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Serket's Movies: Commentary and Trivia on 444 Movies|шынайы атауы=|сілтеме=http://books.google.kz/books?id=8074omXANY4C|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=|баспасы=Dorrance Publishing|жыл=2009|томы=|беттері=2|барлық беті=365|сериясы=|isbn=9781434996053|тиражы=}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ghostbusters.com/ Ghostbusters official site] {{Wayback|url=http://www.ghostbusters.com/ |date=20210501182929 }}{{ref-en}}
* {{YouTube|3rH9VHrk9zw|&quot;Елес аулаушылардың&quot; бірінші бөлімін түсіру (1999)|logo=1}} — 11 минуттық деректі фильм «[https://www.imdb.com/title/tt0308311/ Ghostbusters 1999] {{Wayback|url=https://www.imdb.com/title/tt0308311/ |date=20210702002842 }}»</text>
      <sha1>qwbwb7l12md8a0a2d0ygix0kznds4o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613174</id>
      <parentid>3613169</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3613174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40499" sha1="s2l5kci13ju9zdl4x7pb4z66f3lie2p" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Елес аулаушылар
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Ghostbusters}}
 |Суреті           = 
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[кинокомедия|комедия]]&lt;br&gt;[[кинофантастика|фантастика]]
 |Режиссёрі        = [[Айван Райтман]]
 |Продюсері        = Айван Райтман
 |Сазгері          = [[Элмер Бернстайн]]
 |Қоюшы суретші    = Джон Декур
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = [[Дэн Эйкройд]]&lt;br&gt;[[Гарольд Рамис]]
 |Актерлер         = [[Билл Мюррей]]&lt;br&gt;[[Дэн Эйкройд]]&lt;br&gt;[[Сигурни Уивер]]&lt;br&gt;[[Гарольд Рамис]]&lt;br&gt;[[Эрни Хадсон]]&lt;br&gt;[[Моранис, Рик|Рик Моранис]]
 |Операторы        = [[Ласло Ковач (оператор)|Ласло Ковач]]
 |Компания         = Columbia-Delphi Productions&lt;br&gt;Black Rhino
 |Дистрибьютор     = [[Columbia Pictures]]
 |Ұзақтығы         = 105 мин&lt;ref name=&quot;AFI&quot;&gt;{{cite web| title=''Ghostbusters'' (1984) | url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57089| website=[[American Film Institute|American Film Institute Catalog of Feature Films]]| access-date=2019-01-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20190113003857/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57089| archive-date=2019-01-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;
 |Бюджеті          = $ 30 млн&lt;ref name=afi1&gt;[https://catalog.afi.com/Film/57089-GHOSTBUSTERS AFI Catalog] {{Wayback|url=https://catalog.afi.com/Film/57089-GHOSTBUSTERS |date=20211203204513 }} {{v|18|11|2021}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім            = $ 296,5 млн&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.boxofficemojo.com/title/tt0087332/?ref_=bo_se_r_1|title = ''Ghostbusters (1984)''|publisher = [[Box Office Mojo]]|access-date = 2023-05-19|archive-date = 2023-05-19|archive-url = https://web.archive.org/web/20230519142633/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0087332/?ref_=bo_se_r_1|url-status = live|lang=en}}&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1984
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Елес аулаушылар 2]]
 |imdb_id          = 
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Елес аулаушылар»''' ({{Lang-en|Ghostbusters}}) — [[Дэн Эйкройд]] пен [[Гарольд Рамис]]тің сценарийі бойынша режиссер [[Айван Райтман]] түсірген 1984 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Кинофантастика|фантастикалық]] [[Кинокомедия|комедия]]. Сценарий авторлары фильмде басты рөлдердің бірін де сомдаған. Басқа рөлдерді [[Билл Мюррей]], [[Сигурни Уивер]], [[Эрни Хадсон]] және [[Рик Моранис]] ойнады. Сюжет Нью-Йоркте [[елес]] аулаумен айналысатын кәсіпорын ашқан үш эксцентрикті әуесқой [[Парапсихология|парапсихолог]] туралы баяндайды.

Бала күнінен [[паранормальды құбылыстар]]ға әуес болған Эйкройд фильм идеясын 80-жылдардың басында-ақ ойластырған еді, алайда оның бастапқы нұсқасы түбегейлі өзгеріске ұшырады. Бұл қымбат спецэффектілер қолданылған алғашқы комедиялық фильм болатын, сондықтан [[Columbia Pictures]] басшылығы үлкен бюджетті ескере отырып, оның кассалық табысына күмәнмен қарады. Түсірілім жұмыстары 1983 жылдың қазаны мен 1984 жылдың қаңтары аралығында Нью-Йорк және Лос-Анджелес қалаларында өтті.&lt;ref name=&quot;VF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/06/ghostbusters-making-of|title=''The Making of Ghostbusters: How Dan Aykroyd, Harold Ramis, and “The Murricane” Built “The Perfect Comedy”''|first=M. M. Blume|last=Lesley|date=2014-06-04|publisher=[[Vanity Fair]]|access-date=2023-05-19|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210165946/http://www.vanityfair.com/hollywood/2014/06/ghostbusters-making-of|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильм 1984 жылы 8 маусымда АҚШ-та прокатқа шығып, сыншылардың жоғары бағасына ие болды, сондай-ақ бірнеше марапаттарды бағындырып, нағыз мәдени құбылысқа айналды. Таспаның комедия, экшн және қорқынышты фильм жанрларын сәтті ұштастырғаны, сонымен қатар Билл Мюррейдің актерлік шеберлігі ерекше атап өтілді. Прокат кезінде картина 282,2 миллион доллар жинап, сол уақыттағы ең табысты комедия және [[1984 жыл кинода|1984 жылы АҚШ пен Канадада ең көп касса жинаған]] екінші фильм болды. Сондай-ақ, жеті апта қатарынан прокат көшбасшысы болып, 1984 жылы 100 миллион доллардан астам қаражат тапқан төрт туындының қатарына енді. Ал кинотеатрлардағы қосымша көрсетілімдер оның жалпы кірісін шамамен 295 миллион долларға дейін жеткізді.

2015 жылы АҚШ [[Конгресс кітапханасы]] бұл туындыны ерекше мәдени маңызы бар фильм ретінде [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі|Ұлттық фильмдер тізілімі]]не енгізіп, сақтауға таңдады. Композитор [[Рэй Паркер (кіші)|кіші]] [[Рэй Паркер (кіші)|Рэй Паркер]] осы картинаға арнап шығарған ''[[Ghostbusters (ән)|Ghostbusters]]'' атты басты саундтрегі де нағыз музыкалық хитке айналды.

== Сюжеті ==
[[Нью-Йорк]]тегі [[Колумбия университеті]]нің үш жас ғалымы — Игон Спенглер, Рэй Стэнц және Питер Венкман — [[паранормальды құбылыстар]]ды зерттеумен айналысады. Олар әсіресе [[елес]]терге қатты қызығады және осы овереттік әлем бағытында көптеген ізденістер жүргізеді. Бұл зерттеулерін «ақымақтық әрі қорлық» деп санаған университет басшылығы оларды жұмыстан қуып жібергеннен кейін, ғалымдар жинақтаған білімдеріне сүйеніп, өз ісін бастауға бел буады. Олар бұрын [[Өрттен қорғау|өрт сөндіру қызметі]]не тиесілі болған үш қабатты ғимаратты жалға алып, 1959 жылғы ескі [[Cadillac]] Miller-Meteor[ағылш.] [[Жедел медициналық көмек|жедел жәрдем]] көлігін сатып алады да, теледидардан жарнама береді. Алғашында бұл әрекет айналадағыларға ерсі көрінеді, сондықтан өздерін «Охотники за привидениями» деп атаған топқа алғашқы тапсырысты ұзақ күтуге тура келеді.

Көп ұзамай Дана Баррет есімді жас әйел оларға келіп, өз пәтерінде орын алған ерекше құбылыс туралы баяндайды: бірде ол тоңазытқышының ішінен жасыл жалынға оранған басқа әлемнің [[Портал (фантастика)|портал]]ын және тек «Зуул» деген жалғыз сөзді айтқан қорқынышты мақұлықты көреді. Алайда Питер пәтерді алғаш тексерген кезде ешқандай оғаш нәрсе таба алмайды.

Күтпеген жерден Нью-Йорк пен оған іргелес бірнеше қаланы паранормальды белсенділік толқыны басып қалады — елестер барлық жерде пайда бола бастайды. Аңшыларды бір қонақүйге шақыртады, онда олар арнайы құрастырылған құрылғылардың көмегімен аруақтардың бірін сәтті ұстап алады. Осы оқиғадан кейін аңшылардың ісі өрге басып, олар күндіз-түні шақыртуларға шығады, өз бизнесін кеңейтеді. Фирманың логотипі теледидар экрандары мен газет беттерінен түспейтін болады, ал артып келе жатқан сұранысты игеру үшін олар қатарларына төртінші мүше — Уинстон Зеддморды қосып алады.

Дегенмен, аңшылардың кеңсесіне қалалық [[қоршаған ортаны қорғау]] инспекциясының өкілі Уолтер Пек келіп, мекеменің жұмысын тоқтатуды талап етеді. Бұған аңшылардың өз жұмысында [[ядролық отын]]мен істейтін құрылғыны пайдаланатыны себеп болады. Аңшыларды «шарлатандар» деп айыптаған Пек кеңсені қалалық электр желісінен ажыратуға мәжбүрлейді, соның салдарынан ұсталған елестердің бәрі арнайы қоймадан сыртқа лап қояды.

Сонымен қатар, Питер Данаға қырындауға тырысады, бірақ әйелді жын-перілер билеп-төстеп алады да, ол өзін «Привратник» (''Gatekeeper'') деп атай бастайды. Оның көршісі, қарапайым есепші Луис Тулли де тылсым күштердің әсерінен кейін «Ключник» (''Key Master'') болып шыға келеді.

Қалада дүрбелең басталып, Дана тұратын ғимараттың маңы хаостың эпицентріне айналады. Бұл зәулім үйді сәулетші кезінде әдейі овереттік әлемге ашылатын портал ретінде жобалаған екен. Қала мэрдің қолдауына ие болған аңшылар қаланы елестер шабуылынан құтқару үшін сол ғимаратқа қарай аттанады.

Привратник пен Ключник қаланы шарпыған тәртіпсіздіктердің ортасында бір-бірін тауып, ежелгі [[Шумер-аккад мифологиясы|шумер құдайы]] — жойғыш Гозермен кездеседі. Басқа әлемнен Гозер әйел бейнесінде портал арқылы келген сәтте, төрт аңшы зәулім ғимараттың төбесінде бой көрсетеді. Аңшылар оған қарсы тұруға тырысқанымен, әрекеттерінен ештеңе шықпайды. Гозер олардың ойлары материалданып, өзінің еркін орындайтын және қаланы қирататын мақұлыққа айналатынын айтады. Аңшылар ештеңе ойламауға тырысады, бірақ Рэй кездейсоқ [[Маршмэллоу|зефир адамы]]н көз алдына елестетеді. Балалық шақ қиялындағы зиянсыз тіршілік иесі Нью-Йорк көшелерінде жолындағының бәрін жайпап өтетін алып құбыжық бейнесінде пайда болады. Өз қаруларының [[Плазма|плазмалық]] сәулелерін оған бағыттаған аңшылар алдымен оны, содан кейін Гозердің өзін жеңеді. Нью-Йорк көшелеріне қайтадан бейбітшілік пен тәртіп орнайды. Питер құтқарылған Данамен қауышады, ал қала тұрғындары жеңімпаздарға құрмет көрсетеді.

{{Col-begin}}
{{Col-break}}

== Рөлдерде ==
* Елес аулаушылар:
** [[Билл Мюррей]] — ''Питер Венкман''
** [[Дэн Эйкройд]] — ''Рэймонд «Рэй» Стэнц''
** [[Гарольд Рамис]] — ''Игон Спенглер''
** [[Эрни Хадсон]] — ''Уинстон Зеддмор''
* [[Сигурни Уивер]] — ''Дана Баррет''
* [[Рик Моранис]] — ''Луис Тулли''
* [[Энни Поттс]] — ''Джанин Мелниц''
* [[Уильям Атертон]] — ''Уолтер Пэк''
* Дэвид Маргулис — ''мэр Нью-Йорка''
* [[Славица Йован]] — ''Гозер'' (дыбыстау — Падди Эдвардс)
* [[Элис Драммонд]] — ''кітапханашы''
* [[Дженнифер Раньон]] — ''Дженнифер, тәжірибелік студент''
* [[Камео]]:
** Роджер Гримсби, [[Ларри Кинг]], Джо Франклин, Кэйси Касэм
{{Col-break}}

== Фильм жасаушылары ==
* Режиссёры: Айван Райтман
* Продюсеры: Берни Бриллштейн, Майкл С. Гросс, Джо Медьяк, Айван Райтман
* Сценарийші: Дэн Эйкройд, Гарольд Рамис
* Операторы: [[Ласло Ковач (оператор)|Ласло Ковач]]
* Композиторы: Бобби Алесси, [[Элмер Бернстайн]], [[Дэвид Фостер]]
* Редакторы: {{iw|Дэвид Блюит|||David Blewitt}}
* Суретші: {{iw|Джон Декур|||John DeCuir}}
* Арнайы әсерлер: [[Ричард Эдланд]], Чак Гаспар
{{Col-end}}

== Идеяның әзірленуі мен дамуы ==
Бастапқы нұсқасын танымал «[[Saturday Night Live]]&lt;nowiki/&gt;» телешоуының жұлдызы [[Дэн Эйкройд]] әзірледі, ол дәл осы кезеңде әртүрлі паранормальды құбылыстарға қатты әуестенген еді.&lt;ref&gt;Shay, Don (1985). ''Making Ghostbusters'', New York: New York Zoetrope. [[Служебная:Источники книг/0918432685|ISBN 0-918432-68-5]]&lt;/ref&gt; Сценарийдің бірінші нұсқасы алып елестер мен құбыжықтарды тоқтату үшін болашақ пен өткенге саяхаттайтын [[уақыт жиһанкездері]]нің төңірегінде өрбіді. Сюжет «Ghost Mashers» яғни «Елес басушылар» деп аталғанымен, ол сәтсіз жоба деп есептелді. Эйкройд бұл сценарийді өзіне және «Saturday Night Live» шоуында табысып, кейін «[[The Blues Brothers]]&lt;nowiki/&gt;» ұжымында бірге өнер көрсеткен досы [[Джон Белуши]]ге арнап жазған болатын. Бірінші нұсқада жойғыш ұшақпен ұшуды қоса алғанда, өте көп қымбат [[Арнайы әсер|спецэффектілер]] қарастырылды, бұл фильм бюджетіне мүлдем сыймады. Продюсер Айван Райтман Эйкройдқа тек негізгі идеяны қалдырып, сценарийді қайта өңдеуге көмектесті.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot;&gt;{{cite video|people=Reitman, Ivan|title=Ghostbusters DVD commentary|medium=DVD|publisher=Columbia TriStar|location=|date=2005|lang=en}}&lt;/ref&gt; Түсірілім жұмыстары басталып кеткен кезде Columbia студиясының өкілдері 1975 жылы экранға сюжеті сәл ұқсас келетін [[Елес аулаушылар (телехикая)|Ghost Busters]] атты балалар сериалының шыққанын анықтайды. Атауды лицензиялау мәселесі 1984 жылғы фильм прокатқа шыққанға дейін толық шешімін тапты.&lt;ref name=&quot;sc1&quot;&gt;[https://screencrush.com/original-ghostbusters-filmation/ The New ‘Ghostbusters’ Didn’t Ruin ‘Ghostbusters,’ The Original ‘Ghost Busters’ Did] {{Wayback|url=https://screencrush.com/original-ghostbusters-filmation/|date=20230126012109}} {{v|14|2|2023}}&lt;/ref&gt;

Эйкройд пен Рамис бастапқыда сценарийдегі рөлдерді Белуши, [[Эдди Мерфи]] мен [[Джон Кэнди]]ге арнап жазған еді. Алайда Белуши сценарийді әзірлеу барысында қайтыс болды, ал Мерфи мен Кэнди жобаға қатысудан бас тартты, содан кейін Эйкройд пен Рамис сюжетті ғылыми фантастика бағытына қарай бейімдеп, өзгерістер енгізді. Жобаға Питер Венкманның рөлін сомдау үшін [[Билл Мюррей]] де шақыртылды, ол өз кейіпкерін өте сәтті ашып, түсірілім кезінде жиі импровизация жасап отырды.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot; /&gt; Луис Туллидің бейнесі әуелде комедия актері Джон Кэнди ойнайтын, іскерлік костюм киген консервативті адам ретінде жоспарланған болатын. Бірақ ол бұл рөлді алып кете алмағандықтан, оның орнына [[Рик Моранис]]ті бекіту туралы шешім қабылданды, ол кейіннен Гозер құдайының көмекшісі Ключник яғни (ит) бейнесін де сомдап шықты.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot; /&gt; Гозердің өз образы да қатты өзгеріске ұшырады — бастапқы нұсқада бұл Дана мен Луис тұратын үйдің жобасын жасаған Гозер культінің жетекшісі Иво Шандор болуы тиіс еді және бұл рөлді [[Пол Рубенс]] ойнайды деп күтілген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://protoncharging.com/gb/1998/08/27/interview-slavitza-jovan/|title=Proton Charging interview with Gozer actress, Slavitza Jovan|access-date=2007-04-01|archive-url=https://www.webcitation.org/684J8MII0?url=http://protoncharging.com/1998/08/27/interview-slavitza-jovan/|archive-date=2012-05-31|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt; Ақыр соңында, бұл кейіпкерді югославиялық модель [[Славица Йован]] сомдаған Гозердің өзіне ауыстырды.

Гарольд Рамис киноға түскісі келмей, тек Эйкройдқа сценарий жазуға көмектесуді ғана жоспарлаған еді. Игон Спенглердің рөліне [[Чеви Чейз]], [[Майкл Китон]], [[Кристофер Уокен]], [[Джон Литгоу]], [[Кристофер Ллойд]] және [[Джефф Голдблюм]] бағын сынап көрді. Бірақ бұл рөл Рамиске қатты үйлескені соншалық, ол бұған дейін негізінен сценарий жазумен және режиссурамен айналысып келгеніне қарамастан, оны өзі сомдауға бел буды. Уинстон Зеддмордың кейіпкері негізінен Эдди Мерфиге арналып жазылған болатын, алайда ол «[[Беверли-Хиллз полицейі]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне түсіп жатқандықтан, бұл рөлден бас тартты. Сол себепті фильмнің басында, яғни қонақүй ішіндегі Лизун есімді елеспен алғашқы шайқаста тек үш аңшы ғана өнер көрсетеді. Кейінірек қаладағы елестердің тым көбейіп кетуіне байланысты команда қатарына актер [[Эрни Хадсон]] сомдаған Уинстон Зеддмор келіп қосылады.

Картинаны түсіру барысында «[[Байлар мен танымалдар (фильм)|Байлар мен танымалдар]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінен қалған дайын декорациялар жиынтығы пайдаланылды. Ал Гозер ғибадатханасы бөлек тұрғызылды және ол өз заманындағы ең күрделі түсірілім павильондарының біріне айналды.&lt;ref name=ref1/&gt;{{sfn|Hamblin|2009|с=112}}

== Сыны ==
Фильм — спецэффектілерге негізделген жоғары бюджеттік туынды мен [[гэг]]-комедия және диалогтардың қызықты үйлесімі болып табылады. Ричард Эдландтың мұқият дайындықты талап еткен визуалды эффектілері картинадағы импровизацияға ұқсайтын комедиялық сипатқа еш кедергі келтірмеген.

Картинаның сюжетіне әйгілі [[қорқынышты фильм]]дер мен [[триллер]]лерге жасалған сілтемелер сәтті кіріктірілген. Мәселен, Дана Барретт төсектің үстінде қалықтап тұратын есте қаларлық сахна — ұқсас жағдайға тап болатын [[Линда Блэр]] сомдаған «[[Ібілісті қуушы]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінен алынған нақты дәйексөз деуге болады.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt; Таспаның алып зефир адамымен аяқталуы қисынды ойлайтын көрермен үшін күтпеген [[Сюжетті бұру|сюжеттік бұрылыс]] болып шықты. [[Ричард Шикель]]дің пікірінше[ағылш.], бұл фильмді ішінде тосын сыйы бар, өте әдемі безендірілген сыйлық қорабымен салыстыруға болады.&lt;ref name=&quot;ref5&quot; /&gt;

«Елес аулаушылар» фильмін көрермендер мен сыншылар өте жылы қабылдады.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt;{{sfn|Hamblin|2009|с=112}} [[Роджер Эберт]] бұл туындыны юмордың нәзік табиғаты миллиондаған долларлық ауқымды өндірісте өзінің шынайылығын жоғалтпай, сәтті сақталып қалған санаулы сирек таспалардың бірі деп атап өтті.&lt;ref name=&quot;ref3&quot; /&gt; [[Джеймс Уолкотт]] картинаны сюжетінің жеңілдігі мен техникалық детальдарға зор назар аударуы жағынан «[[Жол қосулы...]]&lt;nowiki/&gt;» сериясындағы классикалық жол комедияларымен (роуд-муви) салыстырды. Дегенмен, [[Дэйв Кер]]дің пікірінше, картинаның екінші жартысы бірінші бөліміне қарағанда едәуір әлсіз шыққан, ал Рейтман туындыларына тән импровизациялық сипаттағы комедиялық екпін соңына қарай өзінің өткірлігін жоғалтады.&lt;ref name=&quot;ref6&quot; /&gt;

''[[Variety]]'' журналы өзінің салқынқанды рецензиясында бұл туындыны тек кейбір тұстары ғана күлкілі шыққан комедия деп атады.&lt;ref name=&quot;ref7&quot; /&gt; Актерлік құрамның ішінен Билл Мюррейдің орындаушылық шеберлігі ерекше назар аудартады.&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt; Ол циникалық әзіл мен тапқырлықты сәтті ұштастырып, ғалым мен заманауи қала тұрғынының бейнесін әжуалау арқылы көрермен жадында қалатын экрандық образ қалыптастырған. Ричард Шикельдің сөзімен айтқанда, Мюррейге кейіннен үлгі қылуға болатын өзіндік «патенттелген» комикалық образ жасау бақыты бұйырған.&lt;ref name=&quot;ref5&quot; /&gt; Оның ойыны басқа серіктестерінен көш ілгері екені анық байқалады. Доктор Венкманға қарама-қайшы бейне ретінде Гарольд Рамистің орындауындағы «оқшау ойлы ғалым» Игон Спенглер шығады. Ал басты кейіпкерлердің үштігінде Дэн Эйкройдқа лайықты орын табылған жоқ — оның кейіпкері нашар өңделгендіктен, жалпы ансамбльден бөлініп қалады.&lt;ref name=&quot;ref6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt; ''Variety'' басылымы картина авторларының мұндай тамаша комикалық ансамбльдің әлеуетін мүлдем пайдалана алмағанын атап өткен — бірлескен сахналардың көбінде актерлер эпизодты жалғыз сүйреп шығады, ал серіктестері тек қатарда тұру міндетін ғана атқарады.&lt;ref name=&quot;ref7&quot; /&gt; Сигурни Уивер де өз тапсырмасын сәтті орындап, оны болашағынан зор үміт күттіретін комедия актрисасы деп атаған Джанет Маслиннің[ағылш.] жоғары бағасына ие болды.&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt;

== Сыйлықтары мен марапаттары ==
«Елес аулаушылар» фильмі әртүрлі кинофестивальдерде 4 марапатты бағындырып, тағы 6 номинацияға ие болды.

1985 жылы бұл туынды екі бірдей «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығына ұсынылды — үздік визуалды эффектілер және үздік ән ([[Рэй Паркер (кіші)|кіші Рэй Паркер]] орындайтын «[[Ghostbusters (ән)|Ghostbusters]]&lt;nowiki/&gt;»). Картина [[Үздік түпнұсқа ән үшін BAFTA сыйлығы|үздік ән]] номинациясында «Ghostbusters» композициясы үшін [[BAFTA]] сыйлығын жеңіп алды.&lt;ref name=&quot;imdb1&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0087332/awards movie awards] {{Wayback|url=http://www.imdb.com/title/tt0087332/awards|date=20130305213542}} {{v|7|5|2013}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ фильмнің басты саундтрегі «[[Үздік аспаптық эстрадалық қойылым үшін Грэмми сыйлығы|Үздік аспаптық поп-орындау]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясы бойынша «[[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығымен марапатталды.

== Жалғасы ==
Фильмнің ресми жалғасы — «[[Елес аулаушылар 2]]&lt;nowiki/&gt;» — 1989 жылы жарыққа шықты.

1986–1991 жылдар аралығында [[American Broadcasting Company|ABC]] арнасында Игон Спенглер, Раймонд Стэнц, Питер Венкман және Уинстон Зеддмор есімді төрт аңшының бастан кешкен қызықты оқиғаларын баяндайтын «[[Нағыз елес аулаушылар]]&lt;nowiki/&gt;» мультсериалы көрсетілді. Бұл туынды [[Елес аулаушылар 2|екінші]] бөлімдегі оқиғаларды ескермей, тікелей бірінші фильмнің жалғасы ретінде түсірілген. Жалпы алғанда, оның жеті маусымы жарық көрді. Осы мультсериалдың желісі бойынша [[комикс]]тердің үш сериясы басылып шықты.

1997 жылы «[[Төтенше елес аулаушылар]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын тағы бір мультсериал-жалғасы жарық көрді. Онда Игон Спенглердің жетекшілігімен құрылған елестермен күресушілердің жаңа командасы туралы баяндалады. Бұл мультсериалдың алдыңғы туындыдан айырмашылығы — заманауи сурет салу стилінде орындалып, [[Стивен Кинг]] пен [[Говард Лавкрафт]] шығармаларына тән анағұрлым қараңғы әрі зәрені ұшыратын тылсым атмосфераға ие болуында еді.

2016 жылы [[Sony Pictures]] кинокомпаниясы басты рөлдерді әйелдер квартеті сомдаған осы [[Жын аулаушылар (фильм, 2016)|аттас фильмнің ремейкі]]н жарыққа шығарды. Картинаның режиссері [[Пол Фиг]] болса,&lt;ref name=&quot;var&quot;&gt;[http://variety.com/2015/film/news/chris-hemsworth-ghostbusters-cast-paul-feig-1201512833/ Chris Hemsworth Joins the Cast of Female-Led ‘Ghostbusters’] {{Wayback|url=http://variety.com/2015/film/news/chris-hemsworth-ghostbusters-cast-paul-feig-1201512833/|date=20150611100057}} {{v|11|6|2015}}&lt;/ref&gt; Айван Райтман оның продюсерлерінің бірі ретінде өнер көрсетті.

2021 жылы 2016 жылғы туындымен еш байланысы жоқ, бірақ 1989 жылғы фильмнің тікелей жалғасы болып табылатын «[[Елес аулаушылар: Мұрагерлер]]&lt;nowiki/&gt;» фильмі шықты. Мұндағы оқиғалар біздің заманымызға ауыстырылған. Түпнұсқа дилогияның режиссері Айван Райтманның ұлы, бүкіл балалық шағын түсірілім алаңында өткізіп, әкесінің аңызға айналған туындыны қалай түсіргенін өз көзімен көрген Джейсон Райтман режиссерлік тізгінді қолға алып, сценарийін жазды. Оған сценарий жазуға «[[Құбыжық үй]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінің режиссері [[Гил Кинан]] көмектесті. Ал өз рөлдерін қайта сомдау үшін Дэн Эйкройд, Эрни Хадсон, Билл Мюррей және камео рөлінде Сигурни Уивер ортаға қайта оралды.

== Өнерге әсері ==
=== Кітаптар ===
Фильм негізінде жазылған екі [[новеллизация]] бар. Біріншісі фильммен шамамен бір уақытта жарық көрді; оны Ларри Милн жазып шықты және ол 191 беттен тұрды. Мұндағы баяндау осы шақта жүреді, сондай-ақ романда сюжеттен тыс сахна артындағы көріністер мен фильм аяқталуының анағұрлым толық сипаттамасы берілген. Ричард Мюллер жазған екінші новеллизация 1985 жылы басылып шықты. Оның көлемі 256 бетті құрады және оған «The Supernatural Spectacular» деген ішкі тақырып берілді. Бұл нұсқаның да фильм сюжетінен айтарлықтай айырмашылықтары болды, сонымен қатар ол жаңа көріністер мен соны сюжеттік желілерді қамтыды.

2004 жылы [[iBooks]] платформасында Шолли Фитчтің «Охотники за привидениями: Возвращение» атты романы жарық көрді.

=== Компьютерлік ойындар ===
* [[ZX Spectrum]]: Ghostbusters;
* [[Commodore 64]]: Ghostbusters;
* [[NES]]: Ghostbusters, Ghostbusters II, New Ghostbusters;
* [[Sega Genesis]] (Mega Drive): Ghostbusters; бұл нұсқада Уинстон Зеддмордың мүлдем жоқтығы назар аудартады.
* [[GameBoy]]: Extreme Ghostbusters;
* [[PlayStation 3]], [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable]], Nintendo DS Lite, [[Wii]], [[IBM PC-үйлесімді компьютер|PC]], [[Xbox 360]]: [[Ghostbusters: The Video Game]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2|refs=
&lt;ref name=ref1&gt;
{{мақала
| авторы       = [[Уолкотт, Джеймс|Wolcott J.]]
| тақырыбы     = Getting slimed
| шынайы атауы = 
| сілтеме      = http://google.kz
| тілі         = en
| басылым      = Texas Monthly
| жыл          = 1984
| томы         = 12
| нөмірі       = 8
| беттері      = 160
| issn         = 0148-7736
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref5&gt;{{cite web
 |author        = {{iw|Ричард Шикель|Schickel R.||Richard Schickel}}
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-06-11
 |url           = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926579-1,00.html
 |title         = Exercise for Exorcists
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Time (журнал)|Time]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2009-03-30
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20090330232048/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926579-1,00.html
 |url-status      = unfit
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref3&gt;{{cite web
 |author        = [[Роджер Эберт|Ebert R.]]
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-01-01
 |url           = http://www.rogerebert.com/reviews/ghostbusters-1984
 |title         = Ghostbusters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Chicago Sun-Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-url    = https://www.webcitation.org/6GZkWDlVt?url=http://www.rogerebert.com/reviews/ghostbusters-1984
 |archive-date   = 2013-05-13
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref6&gt;{{cite web
 |author        = [[Дэйв Кер|Kehr D.]]
 |author-link    = 
 |datepublished = 
 |url           = http://www.chicagoreader.com/chicago/ghostbusters/Film?oid=2456705
 |title         = Ghost Busters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Chicago Sun-Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-url    = https://www.webcitation.org/6GZkXTfZ9?url=http://www.chicagoreader.com/chicago/ghostbusters/Film?oid=2456705
 |archive-date   = 2013-05-13
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref7&gt;{{cite web
 |author        = 
 |author-link    = 
 |datepublished = 1983-12-31
 |url           = http://www.variety.com/review/VE1117791247?refCatId=31
 |title         = Ghost Busters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Variety]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2012-04-14
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20120414163739/http://www.variety.com/review/VE1117791247?refCatId=31
 |url-status      = unfit
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref4&gt;{{cite web
 |author        = {{iw|Джанет Маслин|Maslin J.||Janet Maslin}}
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-06-08
 |url           = http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9904E6D9123BF93BA35755C0A962948260&amp;partner=Rotten%20Tomatoes
 |title         = 'Ghostbusters' with Murray and Aykroyd
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[New York Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2012-05-15
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20120515045925/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9904E6D9123BF93BA35755C0A962948260&amp;partner=Rotten%20Tomatoes
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Әдебиет ==
*{{кітап|авторы=Cory Hamblin|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Serket's Movies: Commentary and Trivia on 444 Movies|шынайы атауы=|сілтеме=http://books.google.kz/books?id=8074omXANY4C|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=|баспасы=Dorrance Publishing|жыл=2009|томы=|беттері=2|барлық беті=365|сериясы=|isbn=9781434996053|тиражы=}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ghostbusters.com/ Ghostbusters official site] {{Wayback|url=http://www.ghostbusters.com/ |date=20210501182929 }}{{ref-en}}
* {{YouTube|3rH9VHrk9zw|&quot;Елес аулаушылардың&quot; бірінші бөлімін түсіру (1999)|logo=1}} — 11 минуттық деректі фильм «[https://www.imdb.com/title/tt0308311/ Ghostbusters 1999] {{Wayback|url=https://www.imdb.com/title/tt0308311/ |date=20210702002842 }}»

[[Санат:Елес аулаушылар (фильмдер сериясы)|Елес аулаушылар 1]]
[[Санат:Қорқынышты комедиялық фильмдер]]
[[Санат:АҚШ қиял-ғажайып комедиялары]]
[[Санат:АҚШ кинокомедиялары]]
[[Санат:1984 жылғы кинокомедиялар]]
[[Санат:Елестер туралы фильмдер]]
[[Санат:Нью-Йорк туралы фильмдер]]
[[Санат:Columbia Pictures фильмдері]]
[[Санат:Ұлттық фильмдер тізілімі]]
[[Санат:АҚШ мистикалық фильмдері]]
[[Санат:1984 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Айван Райтман продюсерлік еткен фильмдер]]
[[Санат:Дэн Эйкройд сценарийі бойынша түсірілген фильмдер]]</text>
      <sha1>s2l5kci13ju9zdl4x7pb4z66f3lie2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613200</id>
      <parentid>3613174</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T05:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3613200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40540" sha1="s147nvjs2i1jm905yfs9gze7d4hpksy" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Елес аулаушылар
 |Шынайы атауы     = {{lang-en|Ghostbusters}}
 |Суреті           = Ghostbusters (1984) theatrical poster.jpg
 |Сурет ені        = 
 |Сурет атауы      = 
 |Жанры            = [[кинокомедия|комедия]]&lt;br&gt;[[кинофантастика|фантастика]]
 |Режиссёрі        = [[Айван Райтман]]
 |Продюсері        = Айван Райтман
 |Сазгері          = [[Элмер Бернстайн]]
 |Қоюшы суретші    = Джон Декур
 |Негізі           = 
 |Сценарийші       = [[Дэн Эйкройд]]&lt;br&gt;[[Гарольд Рамис]]
 |Актерлер         = [[Билл Мюррей]]&lt;br&gt;[[Дэн Эйкройд]]&lt;br&gt;[[Сигурни Уивер]]&lt;br&gt;[[Гарольд Рамис]]&lt;br&gt;[[Эрни Хадсон]]&lt;br&gt;[[Моранис, Рик|Рик Моранис]]
 |Операторы        = [[Ласло Ковач (оператор)|Ласло Ковач]]
 |Компания         = Columbia-Delphi Productions&lt;br&gt;Black Rhino
 |Дистрибьютор     = [[Columbia Pictures]]
 |Ұзақтығы         = 105 мин&lt;ref name=&quot;AFI&quot;&gt;{{cite web| title=''Ghostbusters'' (1984) | url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57089| website=[[American Film Institute|American Film Institute Catalog of Feature Films]]| access-date=2019-01-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20190113003857/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/57089| archive-date=2019-01-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;
 |Бюджеті          = $ 30 млн&lt;ref name=afi1&gt;[https://catalog.afi.com/Film/57089-GHOSTBUSTERS AFI Catalog] {{Wayback|url=https://catalog.afi.com/Film/57089-GHOSTBUSTERS |date=20211203204513 }} {{v|18|11|2021}}&lt;/ref&gt;
 |Түсім            = $ 296,5 млн&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.boxofficemojo.com/title/tt0087332/?ref_=bo_se_r_1|title = ''Ghostbusters (1984)''|publisher = [[Box Office Mojo]]|access-date = 2023-05-19|archive-date = 2023-05-19|archive-url = https://web.archive.org/web/20230519142633/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0087332/?ref_=bo_se_r_1|url-status = live|lang=en}}&lt;/ref&gt;
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Жыл              = 1984
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = [[Елес аулаушылар 2]]
 |imdb_id          = 
 |Сайты            = 
 |Ортаққор         = 
}}
'''«Елес аулаушылар»''' ({{Lang-en|Ghostbusters}}) — [[Дэн Эйкройд]] пен [[Гарольд Рамис]]тің сценарийі бойынша режиссер [[Айван Райтман]] түсірген 1984 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Кинофантастика|фантастикалық]] [[Кинокомедия|комедия]]. Сценарий авторлары фильмде басты рөлдердің бірін де сомдаған. Басқа рөлдерді [[Билл Мюррей]], [[Сигурни Уивер]], [[Эрни Хадсон]] және [[Рик Моранис]] ойнады. Сюжет Нью-Йоркте [[елес]] аулаумен айналысатын кәсіпорын ашқан үш эксцентрикті әуесқой [[Парапсихология|парапсихолог]] туралы баяндайды.

Бала күнінен [[паранормальды құбылыстар]]ға әуес болған Эйкройд фильм идеясын 80-жылдардың басында-ақ ойластырған еді, алайда оның бастапқы нұсқасы түбегейлі өзгеріске ұшырады. Бұл қымбат спецэффектілер қолданылған алғашқы комедиялық фильм болатын, сондықтан [[Columbia Pictures]] басшылығы үлкен бюджетті ескере отырып, оның кассалық табысына күмәнмен қарады. Түсірілім жұмыстары 1983 жылдың қазаны мен 1984 жылдың қаңтары аралығында Нью-Йорк және Лос-Анджелес қалаларында өтті.&lt;ref name=&quot;VF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/06/ghostbusters-making-of|title=''The Making of Ghostbusters: How Dan Aykroyd, Harold Ramis, and “The Murricane” Built “The Perfect Comedy”''|first=M. M. Blume|last=Lesley|date=2014-06-04|publisher=[[Vanity Fair]]|access-date=2023-05-19|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210165946/http://www.vanityfair.com/hollywood/2014/06/ghostbusters-making-of|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фильм 1984 жылы 8 маусымда АҚШ-та прокатқа шығып, сыншылардың жоғары бағасына ие болды, сондай-ақ бірнеше марапаттарды бағындырып, нағыз мәдени құбылысқа айналды. Таспаның комедия, экшн және қорқынышты фильм жанрларын сәтті ұштастырғаны, сонымен қатар Билл Мюррейдің актерлік шеберлігі ерекше атап өтілді. Прокат кезінде картина 282,2 миллион доллар жинап, сол уақыттағы ең табысты комедия және [[1984 жыл кинода|1984 жылы АҚШ пен Канадада ең көп касса жинаған]] екінші фильм болды. Сондай-ақ, жеті апта қатарынан прокат көшбасшысы болып, 1984 жылы 100 миллион доллардан астам қаражат тапқан төрт туындының қатарына енді. Ал кинотеатрлардағы қосымша көрсетілімдер оның жалпы кірісін шамамен 295 миллион долларға дейін жеткізді.

2015 жылы АҚШ [[Конгресс кітапханасы]] бұл туындыны ерекше мәдени маңызы бар фильм ретінде [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі|Ұлттық фильмдер тізілімі]]не енгізіп, сақтауға таңдады. Композитор [[Рэй Паркер (кіші)|кіші]] [[Рэй Паркер (кіші)|Рэй Паркер]] осы картинаға арнап шығарған ''[[Ghostbusters (ән)|Ghostbusters]]'' атты басты саундтрегі де нағыз музыкалық хитке айналды.

== Сюжеті ==
[[Нью-Йорк]]тегі [[Колумбия университеті]]нің үш жас ғалымы — Игон Спенглер, Рэй Стэнц және Питер Венкман — [[паранормальды құбылыстар]]ды зерттеумен айналысады. Олар әсіресе [[елес]]терге қатты қызығады және осы овереттік әлем бағытында көптеген ізденістер жүргізеді. Бұл зерттеулерін «ақымақтық әрі қорлық» деп санаған университет басшылығы оларды жұмыстан қуып жібергеннен кейін, ғалымдар жинақтаған білімдеріне сүйеніп, өз ісін бастауға бел буады. Олар бұрын [[Өрттен қорғау|өрт сөндіру қызметі]]не тиесілі болған үш қабатты ғимаратты жалға алып, 1959 жылғы ескі [[Cadillac]] Miller-Meteor[ағылш.] [[Жедел медициналық көмек|жедел жәрдем]] көлігін сатып алады да, теледидардан жарнама береді. Алғашында бұл әрекет айналадағыларға ерсі көрінеді, сондықтан өздерін «Охотники за привидениями» деп атаған топқа алғашқы тапсырысты ұзақ күтуге тура келеді.

Көп ұзамай Дана Баррет есімді жас әйел оларға келіп, өз пәтерінде орын алған ерекше құбылыс туралы баяндайды: бірде ол тоңазытқышының ішінен жасыл жалынға оранған басқа әлемнің [[Портал (фантастика)|портал]]ын және тек «Зуул» деген жалғыз сөзді айтқан қорқынышты мақұлықты көреді. Алайда Питер пәтерді алғаш тексерген кезде ешқандай оғаш нәрсе таба алмайды.

Күтпеген жерден Нью-Йорк пен оған іргелес бірнеше қаланы паранормальды белсенділік толқыны басып қалады — елестер барлық жерде пайда бола бастайды. Аңшыларды бір қонақүйге шақыртады, онда олар арнайы құрастырылған құрылғылардың көмегімен аруақтардың бірін сәтті ұстап алады. Осы оқиғадан кейін аңшылардың ісі өрге басып, олар күндіз-түні шақыртуларға шығады, өз бизнесін кеңейтеді. Фирманың логотипі теледидар экрандары мен газет беттерінен түспейтін болады, ал артып келе жатқан сұранысты игеру үшін олар қатарларына төртінші мүше — Уинстон Зеддморды қосып алады.

Дегенмен, аңшылардың кеңсесіне қалалық [[қоршаған ортаны қорғау]] инспекциясының өкілі Уолтер Пек келіп, мекеменің жұмысын тоқтатуды талап етеді. Бұған аңшылардың өз жұмысында [[ядролық отын]]мен істейтін құрылғыны пайдаланатыны себеп болады. Аңшыларды «шарлатандар» деп айыптаған Пек кеңсені қалалық электр желісінен ажыратуға мәжбүрлейді, соның салдарынан ұсталған елестердің бәрі арнайы қоймадан сыртқа лап қояды.

Сонымен қатар, Питер Данаға қырындауға тырысады, бірақ әйелді жын-перілер билеп-төстеп алады да, ол өзін «Привратник» (''Gatekeeper'') деп атай бастайды. Оның көршісі, қарапайым есепші Луис Тулли де тылсым күштердің әсерінен кейін «Ключник» (''Key Master'') болып шыға келеді.

Қалада дүрбелең басталып, Дана тұратын ғимараттың маңы хаостың эпицентріне айналады. Бұл зәулім үйді сәулетші кезінде әдейі овереттік әлемге ашылатын портал ретінде жобалаған екен. Қала мэрдің қолдауына ие болған аңшылар қаланы елестер шабуылынан құтқару үшін сол ғимаратқа қарай аттанады.

Привратник пен Ключник қаланы шарпыған тәртіпсіздіктердің ортасында бір-бірін тауып, ежелгі [[Шумер-аккад мифологиясы|шумер құдайы]] — жойғыш Гозермен кездеседі. Басқа әлемнен Гозер әйел бейнесінде портал арқылы келген сәтте, төрт аңшы зәулім ғимараттың төбесінде бой көрсетеді. Аңшылар оған қарсы тұруға тырысқанымен, әрекеттерінен ештеңе шықпайды. Гозер олардың ойлары материалданып, өзінің еркін орындайтын және қаланы қирататын мақұлыққа айналатынын айтады. Аңшылар ештеңе ойламауға тырысады, бірақ Рэй кездейсоқ [[Маршмэллоу|зефир адамы]]н көз алдына елестетеді. Балалық шақ қиялындағы зиянсыз тіршілік иесі Нью-Йорк көшелерінде жолындағының бәрін жайпап өтетін алып құбыжық бейнесінде пайда болады. Өз қаруларының [[Плазма|плазмалық]] сәулелерін оған бағыттаған аңшылар алдымен оны, содан кейін Гозердің өзін жеңеді. Нью-Йорк көшелеріне қайтадан бейбітшілік пен тәртіп орнайды. Питер құтқарылған Данамен қауышады, ал қала тұрғындары жеңімпаздарға құрмет көрсетеді.

{{Col-begin}}
{{Col-break}}

== Рөлдерде ==
* Елес аулаушылар:
** [[Билл Мюррей]] — ''Питер Венкман''
** [[Дэн Эйкройд]] — ''Рэймонд «Рэй» Стэнц''
** [[Гарольд Рамис]] — ''Игон Спенглер''
** [[Эрни Хадсон]] — ''Уинстон Зеддмор''
* [[Сигурни Уивер]] — ''Дана Баррет''
* [[Рик Моранис]] — ''Луис Тулли''
* [[Энни Поттс]] — ''Джанин Мелниц''
* [[Уильям Атертон]] — ''Уолтер Пэк''
* Дэвид Маргулис — ''мэр Нью-Йорка''
* [[Славица Йован]] — ''Гозер'' (дыбыстау — Падди Эдвардс)
* [[Элис Драммонд]] — ''кітапханашы''
* [[Дженнифер Раньон]] — ''Дженнифер, тәжірибелік студент''
* [[Камео]]:
** Роджер Гримсби, [[Ларри Кинг]], Джо Франклин, Кэйси Касэм
{{Col-break}}

== Фильм жасаушылары ==
* Режиссёры: Айван Райтман
* Продюсеры: Берни Бриллштейн, Майкл С. Гросс, Джо Медьяк, Айван Райтман
* Сценарийші: Дэн Эйкройд, Гарольд Рамис
* Операторы: [[Ласло Ковач (оператор)|Ласло Ковач]]
* Композиторы: Бобби Алесси, [[Элмер Бернстайн]], [[Дэвид Фостер]]
* Редакторы: {{iw|Дэвид Блюит|||David Blewitt}}
* Суретші: {{iw|Джон Декур|||John DeCuir}}
* Арнайы әсерлер: [[Ричард Эдланд]], Чак Гаспар
{{Col-end}}

== Идеяның әзірленуі мен дамуы ==
Бастапқы нұсқасын танымал «[[Saturday Night Live]]&lt;nowiki/&gt;» телешоуының жұлдызы [[Дэн Эйкройд]] әзірледі, ол дәл осы кезеңде әртүрлі паранормальды құбылыстарға қатты әуестенген еді.&lt;ref&gt;Shay, Don (1985). ''Making Ghostbusters'', New York: New York Zoetrope. [[Служебная:Источники книг/0918432685|ISBN 0-918432-68-5]]&lt;/ref&gt; Сценарийдің бірінші нұсқасы алып елестер мен құбыжықтарды тоқтату үшін болашақ пен өткенге саяхаттайтын [[уақыт жиһанкездері]]нің төңірегінде өрбіді. Сюжет «Ghost Mashers» яғни «Елес басушылар» деп аталғанымен, ол сәтсіз жоба деп есептелді. Эйкройд бұл сценарийді өзіне және «Saturday Night Live» шоуында табысып, кейін «[[The Blues Brothers]]&lt;nowiki/&gt;» ұжымында бірге өнер көрсеткен досы [[Джон Белуши]]ге арнап жазған болатын. Бірінші нұсқада жойғыш ұшақпен ұшуды қоса алғанда, өте көп қымбат [[Арнайы әсер|спецэффектілер]] қарастырылды, бұл фильм бюджетіне мүлдем сыймады. Продюсер Айван Райтман Эйкройдқа тек негізгі идеяны қалдырып, сценарийді қайта өңдеуге көмектесті.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot;&gt;{{cite video|people=Reitman, Ivan|title=Ghostbusters DVD commentary|medium=DVD|publisher=Columbia TriStar|location=|date=2005|lang=en}}&lt;/ref&gt; Түсірілім жұмыстары басталып кеткен кезде Columbia студиясының өкілдері 1975 жылы экранға сюжеті сәл ұқсас келетін [[Елес аулаушылар (телехикая)|Ghost Busters]] атты балалар сериалының шыққанын анықтайды. Атауды лицензиялау мәселесі 1984 жылғы фильм прокатқа шыққанға дейін толық шешімін тапты.&lt;ref name=&quot;sc1&quot;&gt;[https://screencrush.com/original-ghostbusters-filmation/ The New ‘Ghostbusters’ Didn’t Ruin ‘Ghostbusters,’ The Original ‘Ghost Busters’ Did] {{Wayback|url=https://screencrush.com/original-ghostbusters-filmation/|date=20230126012109}} {{v|14|2|2023}}&lt;/ref&gt;

Эйкройд пен Рамис бастапқыда сценарийдегі рөлдерді Белуши, [[Эдди Мерфи]] мен [[Джон Кэнди]]ге арнап жазған еді. Алайда Белуши сценарийді әзірлеу барысында қайтыс болды, ал Мерфи мен Кэнди жобаға қатысудан бас тартты, содан кейін Эйкройд пен Рамис сюжетті ғылыми фантастика бағытына қарай бейімдеп, өзгерістер енгізді. Жобаға Питер Венкманның рөлін сомдау үшін [[Билл Мюррей]] де шақыртылды, ол өз кейіпкерін өте сәтті ашып, түсірілім кезінде жиі импровизация жасап отырды.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot; /&gt; Луис Туллидің бейнесі әуелде комедия актері Джон Кэнди ойнайтын, іскерлік костюм киген консервативті адам ретінде жоспарланған болатын. Бірақ ол бұл рөлді алып кете алмағандықтан, оның орнына [[Рик Моранис]]ті бекіту туралы шешім қабылданды, ол кейіннен Гозер құдайының көмекшісі Ключник яғни (ит) бейнесін де сомдап шықты.&lt;ref name=&quot;Reitman commentary&quot; /&gt; Гозердің өз образы да қатты өзгеріске ұшырады — бастапқы нұсқада бұл Дана мен Луис тұратын үйдің жобасын жасаған Гозер культінің жетекшісі Иво Шандор болуы тиіс еді және бұл рөлді [[Пол Рубенс]] ойнайды деп күтілген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://protoncharging.com/gb/1998/08/27/interview-slavitza-jovan/|title=Proton Charging interview with Gozer actress, Slavitza Jovan|access-date=2007-04-01|archive-url=https://www.webcitation.org/684J8MII0?url=http://protoncharging.com/1998/08/27/interview-slavitza-jovan/|archive-date=2012-05-31|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt; Ақыр соңында, бұл кейіпкерді югославиялық модель [[Славица Йован]] сомдаған Гозердің өзіне ауыстырды.

Гарольд Рамис киноға түскісі келмей, тек Эйкройдқа сценарий жазуға көмектесуді ғана жоспарлаған еді. Игон Спенглердің рөліне [[Чеви Чейз]], [[Майкл Китон]], [[Кристофер Уокен]], [[Джон Литгоу]], [[Кристофер Ллойд]] және [[Джефф Голдблюм]] бағын сынап көрді. Бірақ бұл рөл Рамиске қатты үйлескені соншалық, ол бұған дейін негізінен сценарий жазумен және режиссурамен айналысып келгеніне қарамастан, оны өзі сомдауға бел буды. Уинстон Зеддмордың кейіпкері негізінен Эдди Мерфиге арналып жазылған болатын, алайда ол «[[Беверли-Хиллз полицейі]]&lt;nowiki/&gt;» фильміне түсіп жатқандықтан, бұл рөлден бас тартты. Сол себепті фильмнің басында, яғни қонақүй ішіндегі Лизун есімді елеспен алғашқы шайқаста тек үш аңшы ғана өнер көрсетеді. Кейінірек қаладағы елестердің тым көбейіп кетуіне байланысты команда қатарына актер [[Эрни Хадсон]] сомдаған Уинстон Зеддмор келіп қосылады.

Картинаны түсіру барысында «[[Байлар мен танымалдар (фильм)|Байлар мен танымалдар]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінен қалған дайын декорациялар жиынтығы пайдаланылды. Ал Гозер ғибадатханасы бөлек тұрғызылды және ол өз заманындағы ең күрделі түсірілім павильондарының біріне айналды.&lt;ref name=ref1/&gt;{{sfn|Hamblin|2009|с=112}}

== Сыны ==
Фильм — спецэффектілерге негізделген жоғары бюджеттік туынды мен [[гэг]]-комедия және диалогтардың қызықты үйлесімі болып табылады. Ричард Эдландтың мұқият дайындықты талап еткен визуалды эффектілері картинадағы импровизацияға ұқсайтын комедиялық сипатқа еш кедергі келтірмеген.

Картинаның сюжетіне әйгілі [[қорқынышты фильм]]дер мен [[триллер]]лерге жасалған сілтемелер сәтті кіріктірілген. Мәселен, Дана Барретт төсектің үстінде қалықтап тұратын есте қаларлық сахна — ұқсас жағдайға тап болатын [[Линда Блэр]] сомдаған «[[Ібілісті қуушы]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінен алынған нақты дәйексөз деуге болады.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt; Таспаның алып зефир адамымен аяқталуы қисынды ойлайтын көрермен үшін күтпеген [[Сюжетті бұру|сюжеттік бұрылыс]] болып шықты. [[Ричард Шикель]]дің пікірінше[ағылш.], бұл фильмді ішінде тосын сыйы бар, өте әдемі безендірілген сыйлық қорабымен салыстыруға болады.&lt;ref name=&quot;ref5&quot; /&gt;

«Елес аулаушылар» фильмін көрермендер мен сыншылар өте жылы қабылдады.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt;{{sfn|Hamblin|2009|с=112}} [[Роджер Эберт]] бұл туындыны юмордың нәзік табиғаты миллиондаған долларлық ауқымды өндірісте өзінің шынайылығын жоғалтпай, сәтті сақталып қалған санаулы сирек таспалардың бірі деп атап өтті.&lt;ref name=&quot;ref3&quot; /&gt; [[Джеймс Уолкотт]] картинаны сюжетінің жеңілдігі мен техникалық детальдарға зор назар аударуы жағынан «[[Жол қосулы...]]&lt;nowiki/&gt;» сериясындағы классикалық жол комедияларымен (роуд-муви) салыстырды. Дегенмен, [[Дэйв Кер]]дің пікірінше, картинаның екінші жартысы бірінші бөліміне қарағанда едәуір әлсіз шыққан, ал Рейтман туындыларына тән импровизациялық сипаттағы комедиялық екпін соңына қарай өзінің өткірлігін жоғалтады.&lt;ref name=&quot;ref6&quot; /&gt;

''[[Variety]]'' журналы өзінің салқынқанды рецензиясында бұл туындыны тек кейбір тұстары ғана күлкілі шыққан комедия деп атады.&lt;ref name=&quot;ref7&quot; /&gt; Актерлік құрамның ішінен Билл Мюррейдің орындаушылық шеберлігі ерекше назар аудартады.&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt; Ол циникалық әзіл мен тапқырлықты сәтті ұштастырып, ғалым мен заманауи қала тұрғынының бейнесін әжуалау арқылы көрермен жадында қалатын экрандық образ қалыптастырған. Ричард Шикельдің сөзімен айтқанда, Мюррейге кейіннен үлгі қылуға болатын өзіндік «патенттелген» комикалық образ жасау бақыты бұйырған.&lt;ref name=&quot;ref5&quot; /&gt; Оның ойыны басқа серіктестерінен көш ілгері екені анық байқалады. Доктор Венкманға қарама-қайшы бейне ретінде Гарольд Рамистің орындауындағы «оқшау ойлы ғалым» Игон Спенглер шығады. Ал басты кейіпкерлердің үштігінде Дэн Эйкройдқа лайықты орын табылған жоқ — оның кейіпкері нашар өңделгендіктен, жалпы ансамбльден бөлініп қалады.&lt;ref name=&quot;ref6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt; ''Variety'' басылымы картина авторларының мұндай тамаша комикалық ансамбльдің әлеуетін мүлдем пайдалана алмағанын атап өткен — бірлескен сахналардың көбінде актерлер эпизодты жалғыз сүйреп шығады, ал серіктестері тек қатарда тұру міндетін ғана атқарады.&lt;ref name=&quot;ref7&quot; /&gt; Сигурни Уивер де өз тапсырмасын сәтті орындап, оны болашағынан зор үміт күттіретін комедия актрисасы деп атаған Джанет Маслиннің[ағылш.] жоғары бағасына ие болды.&lt;ref name=&quot;ref4&quot; /&gt;

== Сыйлықтары мен марапаттары ==
«Елес аулаушылар» фильмі әртүрлі кинофестивальдерде 4 марапатты бағындырып, тағы 6 номинацияға ие болды.

1985 жылы бұл туынды екі бірдей «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығына ұсынылды — үздік визуалды эффектілер және үздік ән ([[Рэй Паркер (кіші)|кіші Рэй Паркер]] орындайтын «[[Ghostbusters (ән)|Ghostbusters]]&lt;nowiki/&gt;»). Картина [[Үздік түпнұсқа ән үшін BAFTA сыйлығы|үздік ән]] номинациясында «Ghostbusters» композициясы үшін [[BAFTA]] сыйлығын жеңіп алды.&lt;ref name=&quot;imdb1&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0087332/awards movie awards] {{Wayback|url=http://www.imdb.com/title/tt0087332/awards|date=20130305213542}} {{v|7|5|2013}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ фильмнің басты саундтрегі «[[Үздік аспаптық эстрадалық қойылым үшін Грэмми сыйлығы|Үздік аспаптық поп-орындау]]&lt;nowiki/&gt;» номинациясы бойынша «[[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;» сыйлығымен марапатталды.

== Жалғасы ==
Фильмнің ресми жалғасы — «[[Елес аулаушылар 2]]&lt;nowiki/&gt;» — 1989 жылы жарыққа шықты.

1986–1991 жылдар аралығында [[American Broadcasting Company|ABC]] арнасында Игон Спенглер, Раймонд Стэнц, Питер Венкман және Уинстон Зеддмор есімді төрт аңшының бастан кешкен қызықты оқиғаларын баяндайтын «[[Нағыз елес аулаушылар]]&lt;nowiki/&gt;» мультсериалы көрсетілді. Бұл туынды [[Елес аулаушылар 2|екінші]] бөлімдегі оқиғаларды ескермей, тікелей бірінші фильмнің жалғасы ретінде түсірілген. Жалпы алғанда, оның жеті маусымы жарық көрді. Осы мультсериалдың желісі бойынша [[комикс]]тердің үш сериясы басылып шықты.

1997 жылы «[[Төтенше елес аулаушылар]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын тағы бір мультсериал-жалғасы жарық көрді. Онда Игон Спенглердің жетекшілігімен құрылған елестермен күресушілердің жаңа командасы туралы баяндалады. Бұл мультсериалдың алдыңғы туындыдан айырмашылығы — заманауи сурет салу стилінде орындалып, [[Стивен Кинг]] пен [[Говард Лавкрафт]] шығармаларына тән анағұрлым қараңғы әрі зәрені ұшыратын тылсым атмосфераға ие болуында еді.

2016 жылы [[Sony Pictures]] кинокомпаниясы басты рөлдерді әйелдер квартеті сомдаған осы [[Жын аулаушылар (фильм, 2016)|аттас фильмнің ремейкі]]н жарыққа шығарды. Картинаның режиссері [[Пол Фиг]] болса,&lt;ref name=&quot;var&quot;&gt;[http://variety.com/2015/film/news/chris-hemsworth-ghostbusters-cast-paul-feig-1201512833/ Chris Hemsworth Joins the Cast of Female-Led ‘Ghostbusters’] {{Wayback|url=http://variety.com/2015/film/news/chris-hemsworth-ghostbusters-cast-paul-feig-1201512833/|date=20150611100057}} {{v|11|6|2015}}&lt;/ref&gt; Айван Райтман оның продюсерлерінің бірі ретінде өнер көрсетті.

2021 жылы 2016 жылғы туындымен еш байланысы жоқ, бірақ 1989 жылғы фильмнің тікелей жалғасы болып табылатын «[[Елес аулаушылар: Мұрагерлер]]&lt;nowiki/&gt;» фильмі шықты. Мұндағы оқиғалар біздің заманымызға ауыстырылған. Түпнұсқа дилогияның режиссері Айван Райтманның ұлы, бүкіл балалық шағын түсірілім алаңында өткізіп, әкесінің аңызға айналған туындыны қалай түсіргенін өз көзімен көрген Джейсон Райтман режиссерлік тізгінді қолға алып, сценарийін жазды. Оған сценарий жазуға «[[Құбыжық үй]]&lt;nowiki/&gt;» фильмінің режиссері [[Гил Кинан]] көмектесті. Ал өз рөлдерін қайта сомдау үшін Дэн Эйкройд, Эрни Хадсон, Билл Мюррей және камео рөлінде Сигурни Уивер ортаға қайта оралды.

== Өнерге әсері ==
=== Кітаптар ===
Фильм негізінде жазылған екі [[новеллизация]] бар. Біріншісі фильммен шамамен бір уақытта жарық көрді; оны Ларри Милн жазып шықты және ол 191 беттен тұрды. Мұндағы баяндау осы шақта жүреді, сондай-ақ романда сюжеттен тыс сахна артындағы көріністер мен фильм аяқталуының анағұрлым толық сипаттамасы берілген. Ричард Мюллер жазған екінші новеллизация 1985 жылы басылып шықты. Оның көлемі 256 бетті құрады және оған «The Supernatural Spectacular» деген ішкі тақырып берілді. Бұл нұсқаның да фильм сюжетінен айтарлықтай айырмашылықтары болды, сонымен қатар ол жаңа көріністер мен соны сюжеттік желілерді қамтыды.

2004 жылы [[iBooks]] платформасында Шолли Фитчтің «Охотники за привидениями: Возвращение» атты романы жарық көрді.

=== Компьютерлік ойындар ===
* [[ZX Spectrum]]: Ghostbusters;
* [[Commodore 64]]: Ghostbusters;
* [[NES]]: Ghostbusters, Ghostbusters II, New Ghostbusters;
* [[Sega Genesis]] (Mega Drive): Ghostbusters; бұл нұсқада Уинстон Зеддмордың мүлдем жоқтығы назар аудартады.
* [[GameBoy]]: Extreme Ghostbusters;
* [[PlayStation 3]], [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable]], Nintendo DS Lite, [[Wii]], [[IBM PC-үйлесімді компьютер|PC]], [[Xbox 360]]: [[Ghostbusters: The Video Game]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2|refs=
&lt;ref name=ref1&gt;
{{мақала
| авторы       = [[Уолкотт, Джеймс|Wolcott J.]]
| тақырыбы     = Getting slimed
| шынайы атауы = 
| сілтеме      = http://google.kz
| тілі         = en
| басылым      = Texas Monthly
| жыл          = 1984
| томы         = 12
| нөмірі       = 8
| беттері      = 160
| issn         = 0148-7736
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref5&gt;{{cite web
 |author        = {{iw|Ричард Шикель|Schickel R.||Richard Schickel}}
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-06-11
 |url           = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926579-1,00.html
 |title         = Exercise for Exorcists
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Time (журнал)|Time]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2009-03-30
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20090330232048/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926579-1,00.html
 |url-status      = unfit
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref3&gt;{{cite web
 |author        = [[Роджер Эберт|Ebert R.]]
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-01-01
 |url           = http://www.rogerebert.com/reviews/ghostbusters-1984
 |title         = Ghostbusters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Chicago Sun-Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-url    = https://www.webcitation.org/6GZkWDlVt?url=http://www.rogerebert.com/reviews/ghostbusters-1984
 |archive-date   = 2013-05-13
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref6&gt;{{cite web
 |author        = [[Дэйв Кер|Kehr D.]]
 |author-link    = 
 |datepublished = 
 |url           = http://www.chicagoreader.com/chicago/ghostbusters/Film?oid=2456705
 |title         = Ghost Busters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Chicago Sun-Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-url    = https://www.webcitation.org/6GZkXTfZ9?url=http://www.chicagoreader.com/chicago/ghostbusters/Film?oid=2456705
 |archive-date   = 2013-05-13
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref7&gt;{{cite web
 |author        = 
 |author-link    = 
 |datepublished = 1983-12-31
 |url           = http://www.variety.com/review/VE1117791247?refCatId=31
 |title         = Ghost Busters
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[Variety]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2012-04-14
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20120414163739/http://www.variety.com/review/VE1117791247?refCatId=31
 |url-status      = unfit
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ref4&gt;{{cite web
 |author        = {{iw|Джанет Маслин|Maslin J.||Janet Maslin}}
 |author-link    = 
 |datepublished = 1984-06-08
 |url           = http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9904E6D9123BF93BA35755C0A962948260&amp;partner=Rotten%20Tomatoes
 |title         = 'Ghostbusters' with Murray and Aykroyd
 |format        = 
 |work          = 
 |publisher     = [[New York Times]]
 |access-date    = 2013-05-10
 |lang          = en
 |description   = 
 |archive-date  = 2012-05-15
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20120515045925/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9904E6D9123BF93BA35755C0A962948260&amp;partner=Rotten%20Tomatoes
 |url-status      = live
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Әдебиет ==
*{{кітап|авторы=Cory Hamblin|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Serket's Movies: Commentary and Trivia on 444 Movies|шынайы атауы=|сілтеме=http://books.google.kz/books?id=8074omXANY4C|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=|баспасы=Dorrance Publishing|жыл=2009|томы=|беттері=2|барлық беті=365|сериясы=|isbn=9781434996053|тиражы=}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ghostbusters.com/ Ghostbusters official site] {{Wayback|url=http://www.ghostbusters.com/ |date=20210501182929 }}{{ref-en}}
* {{YouTube|3rH9VHrk9zw|&quot;Елес аулаушылардың&quot; бірінші бөлімін түсіру (1999)|logo=1}} — 11 минуттық деректі фильм «[https://www.imdb.com/title/tt0308311/ Ghostbusters 1999] {{Wayback|url=https://www.imdb.com/title/tt0308311/ |date=20210702002842 }}»

[[Санат:Елес аулаушылар (фильмдер сериясы)|Елес аулаушылар 1]]
[[Санат:Қорқынышты комедиялық фильмдер]]
[[Санат:АҚШ қиял-ғажайып комедиялары]]
[[Санат:АҚШ кинокомедиялары]]
[[Санат:1984 жылғы кинокомедиялар]]
[[Санат:Елестер туралы фильмдер]]
[[Санат:Нью-Йорк туралы фильмдер]]
[[Санат:Columbia Pictures фильмдері]]
[[Санат:Ұлттық фильмдер тізілімі]]
[[Санат:АҚШ мистикалық фильмдері]]
[[Санат:1984 жылғы АҚШ фильмдері]]
[[Санат:Айван Райтман продюсерлік еткен фильмдер]]
[[Санат:Дэн Эйкройд сценарийі бойынша түсірілген фильмдер]]</text>
      <sha1>s147nvjs2i1jm905yfs9gze7d4hpksy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buldak кеспесі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782176</id>
    <revision>
      <id>3613176</id>
      <timestamp>2026-06-04T04:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1356272587|Buldak Ramen]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3613176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17414" sha1="hgpbpb8c0mca8ascru6xzcigk6mqcqs" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Дереккөздер}}'''Buldak, Бульдак немесе Пульдак кеспесі''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245|title=Buldak Ramen|work=Samyang|accessdate=2024-06-13|archivedate=2024-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240615031412/https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245}}&lt;/ref&gt; (корей. 불닭; аударм. «''Отты балапан немесе тауық») —'' Оңтүстік Кореяның ''«Samyang Foods»'' компаниясы 2012 жылы сәуірден бастап шығаратын танымал тез дайындалатын кеспе бренді. Бұл корей Samyang компаниясының ең көп сатылатын өнімі. 2024 жылдың қыркүйегіне дейін бүкіл әлем бойынша 6,6 миллиард сатылымға ие болды. Бұл Samyang-тің ең көп сатылатын өнімі, 2024 жылдың қыркүйегіне қарай 6,6 миллионнан астам дана сатылды. Бұл Оңтүстік Корея нарығында ұсынылған ең ащы тез дайындалатын кеспелердің бірі болып саналады, түпнұсқа өнімде дәмділік Сковиль шкаласы бойынша 4404 бірлікті құрайды.&lt;ref&gt;https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kedglobal.com/food-beverage/newsView/ked202208020015&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Buldak Hot Chicken Flavor Ramen кеспесі 2012 жылдың сәуір айында шығарылды. Оның жасалуына аттас өткір тауық еті бар тағамнан шабыт алынды. Samyang Foods компаниясының компаниясының сату бөлімінің қызметкері Ким Чжун Су 2010 жылы мейрамханада түскі ас ішіп отырып, осы тағамға назар аударған болатын. Кимнің есіне түсіргенінше, бұл тағамнан клиенттер «терлеп, тілдерін шығарып, бір мезгілде ләззат пен ауырсынуды сезінген». Samyang технологтары кеспенің прототиптерін жасаған кезде ол олардан бірнеше рет тағамды одан да өткірірек етуін өтінген.


Buldak кеспесінің бүкіл әлемдегі танымалдылығы «Fire Noodle Challenge» YouTube-та танымал болған кезде күрт өсті. Бұл челлендж 2014 жылы «Корейлік ағылшын» (The Korean Englishman) YouTube арнасында басталды. Онда жүргізуші Джош Кэрротт Ұлыбританиядағы достарына қиындық тудырды: кім тезірек кеспені су немесе басқа сусын ішпей жеп болады. Видеоның танымалдылығы әлемнің түкпір-түкпіріндегі басқа да ютуберлерді дәл осындай челлендж жасауға итермеледі, нәтижесінде лапшаның танымалдылығы айтарлықтай өсті.

2024 жылы Данияда кеспенің кейбір түрлері кері қайтарылды, ал Данияның Ветеринария және азық-түлік басқармасы бір пакеттегі капсаицин деңгейі соншалықты жоғары екенін мәлімдеді, бұл тұтынушыларға «өткір улану» қаупін тудырады. Кейінірек дат биліктері Samyang Buldak 2x Spicy Hot Chicken және Samyang Buldak Hot Chicken Stew өнімдеріне қатысты кері қайтаруды алып тастады, бірақ Buldak 3x Spicy Hot Chickenға тыйым салуды сақтап қалды.

=== Шетелдік имитациялық өнімдер ===
Халықаралық деңгейде танымалдығы мен танылуының артуымен, қытайлық және жапондық тамақ компаниялары бұл үрдісті пайдалану үшін Пульдак раменін имитациялайтын өнімдерді шығара бастады.

2021 жылы Samyang компаниясы Корея азық-түлік өнеркәсібі қауымдастығымен (KFIA) бірлесіп, оның имитациялық өнімдерін шығаратын және тарататын қытайлық компанияларға қарсы [[Зияткерлік меншік|зияткерлік меншік туралы]] сот ісін қозғады. Кейінірек, 2023 жылдың наурыз айында Қытай соты Samyang компаниясын қоса алғанда, төрт оңтүстік кореялық компанияның сот ісінде қытайлық компаниялар [[Тауар таңбасы|сауда белгілері]] мен дизайндарын имитациялау арқылы зияткерлік меншік құқықтарын бұзды деп шешіп, оларға өтемақы төлеуді бұйырды. &lt;ref name=&quot;The Korea Times 2023-06-06&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/tech/2024/10/129_352428.html|title=Korean food's global popularity leads to copycat products in China, Japan|publisher=[[The Korea Times]]|date=6 June 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103080212/https://www.koreatimes.co.kr/www/tech/2024/10/129_352428.html|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Lee Kyung-min}}&lt;/ref&gt;

2023 жылдың сәуірінде жапондық азық-түлік компаниясы Nissin Foods Оңтүстік Кореяда Samyang компаниясының Carbonara Buldak раменіне ұқсас қаптама дизайнына ұқсайтын, ащы тұздығы бар корей стиліндегі қуырылған тез дайындалатын раменді шығару арқылы дау тудырды. Дауға қатысты Samyang болашақта жапон нарығында бірегейлік пен түпнұсқалықты баса көрсететін өнімдерді насихаттауды жоспарлап отырғанын айтты. &lt;ref name=&quot;Joongang Daily 2023-04-12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/12/business/industry/Samyang-Nissin/20230412145006299.html|title=Consumers make comparisons between Nissin Foods noodles, Samyang ramen|publisher=[[Korea JoongAng Daily]]|date=12 April 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103061123/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/12/business/industry/Samyang-Nissin/20230412145006299.html|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Lee Jae-lim}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Korea Herald 2023-05-30&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.heraldinsight.co.kr/news/articleView.html?idxno=3165|title=Imitation controversy followed after a Japanese ramen company launches their new product|publisher=[[The Korea Herald]]|date=30 May 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103055650/https://www.heraldinsight.co.kr/news/articleView.html?idxno=3165|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Kim Min-seo|work=The Herald Insight 헤럴드 인사이트 청소년 영자신문}}&lt;/ref&gt;

Buldak Ramen имитациялық брендтері бүкіл әлемде танымал, олар Қытайда, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Ресейде және Солтүстік Африкада сатылады. Bingoone деп аталатын бренд Қытайда шығарылады және Гонконг, Индонезия, Египет және бірнеше Африка елдерінің нарықтарында сатылады. &lt;ref name=&quot;Chosun 2025-03-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/industry-en/2025/03/20/VIKFUD4VFZEDJBUV5KCXAFTIYI/|title=Fake Buldak Ramen flood markets as K-food goes global|publisher=[[The Chosun Ilbo]]|date=20 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812211652/https://www.chosun.com/english/industry-en/2025/03/20/VIKFUD4VFZEDJBUV5KCXAFTIYI/|archivedate=12 August 2025|accessdate=12 August 2025|author=Yoo Jin-woo}}&lt;/ref&gt; Қытайлық имитациялық өнімдер өндірушілері кейде қаптамаға өнімнің Кореядан шыққанын және [[халал]] сертификатталғанын көрсететін жаңылыстыратын логотиптер қояды. &lt;ref name=&quot;Korea Herald 2025-03-25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.koreaherald.com/article/10449630|title=Watch out for fake K-food products|publisher=[[The Korea Herald]]|date=25 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812212058/https://www.koreaherald.com/article/10449630|archivedate=12 August 2025|accessdate=12 August 2025|author=Choi Jae-hee}}&lt;/ref&gt; 2025 жылы Солтүстік Кореяның Rason Ryongseon бірлескен кәсіпорны Қытай нарығына Spicy Kimchi Bibim Guksu деп аталатын имитациялық рамен өнімін шығарды. ''Korea JoongAng Daily'' газеті Солтүстік Корея өнімінің Buldak Ramen-нің «мінсіз имитациясы» екенін атап өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-09-18|title=North Korea sells its own version of Buldak Ramen in China|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-09-18/national/northKorea/North-Korea-sells-its-own-version-of-Buldak-Spicy-Ramen-in-China/2402716|accessdate=2025-09-19|work=koreajoongangdaily.joins.com|lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Спин-оффтар ===
Samyang компаниясы Buldak брендін тез дайындалатын кеспеден басқа, Buldak ащы тұздығы, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Food Truck Announcements {{!}} Food Truck Operator|url=https://www.foodtruckoperator.com/announcements/?rkey=20241030NY44006&amp;filter=26624|accessdate=2024-12-09|work=www.foodtruckoperator.com}}&lt;/ref&gt; Buldak картоп чипсы, &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Choi|first=Mun-hee|date=2024-06-23|title=Samyang Foods Expands &quot;Buldak&quot; Brand with Potato Chips in Japan|url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=219705|accessdate=2024-12-09|work=Businesskorea|lang=ko}}&lt;/ref&gt; Buldak қуырылған күріші, Buldak Tteokbokki, &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Choi|first=Mun-hee|date=2024-11-18|title=Samyang Foods' BuldakTteokbokki Newly Launched in Walmart USA|url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=229664|accessdate=2024-12-09|work=Businesskorea|lang=ko}}&lt;/ref&gt; Buldak тұшпаралары &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Buldak Carbonara Now Comes in Dumpling Form — and It's Available in the US|url=https://www.foodandwine.com/buldak-carbonara-dumplings-sauce-sticks-8719311|accessdate=2025-04-08|work=Food &amp; Wine|lang=en}}&lt;/ref&gt; және басқа да өнімдерге кеңейтті.

== Сипаттама ==
[[Сурет:Buldak_Ramen_20210114_001.jpg|оңға|нобай|Buldak түпнұсқа дәмі бар раменнің пісірілмеген ашылған қаптамасы]]
Пульдак рамені корей нарығындағы жылдам дайындалатын кеспенің ең өткір түрлерінің бірі саналады, түпнұсқа орамасында 4404 Сковиль данасы бар. Бұл фритюрде қуырылған құрғақ кеспе түрі: қайнатқаннан кейін суды ағызып тастап, өткір соус пен дәмдеуіштермен араластырады. Өнім Fire Noodle Challenge — әлеуметтік желілердегі вирустық жарыстың арқасында танымал болды. Бұл челленджде адамдар соус пакетін немесе кеспе тостағанын жеп жатқанын видеоға түсіреді.

Ыстық тауық етінен жасалған рамен - Samyang Foods компаниясының ең көп сатылатын өнімі.  2022 жылдың тамыз айында 4 миллиард жиынтық сатылымға қол жеткізілді  және бренд келесі жылы ай сайын 6-дан 7 миллиард вонға дейін сатылымға қол жеткізді (5,1-ден 5,9 миллион [[АҚШ доллары|АҚШ долларына]] дейін).  2016 жылдың екінші жартысынан бастап, бұл өнімнің экспорты артқан сайын, олар компанияның ең көп сатылатын өніміне айналды. 2017 жылы Buldak ассортименті Samyang Food компаниясының жалпы экспортының 85%-дан астамын және жалпы сатылымның 55%-ын құрады. 2016 жылы ''Buldak-bokkeummyeon өнімдері'' сатыла бастаған кезде, Samyang Foods компаниясының сатылымы 23,5%-ға өсіп, 359,3 миллиард вонға жетті, содан кейін 2017 жылы екі таңбалы өсу қарқыны 450 миллиард вон сатылыммен (болжамды құны) байқалды.  Осы себепті Samyang Foods компаниясы «2017 жылғы 54-ші сауда күні» іс-шарасында «100 миллион долларлық экспорт мұнарасын» жеңіп алды. 

== Түрлері ==
2012 жылы түпнұсқасы шығарылып, одан кейінгі табысқа жеткеннен бері, Samyang сұранысты қанағаттандыру үшін түпнұсқадан дәмдеуіштері мен дәмі бойынша ерекшеленетін түрлерін шығарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Foodies across the globe are taking part in the 'fire noodle challenge'|url=https://abcnews.go.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235|accessdate=2022-03-11|work=ABC News|lang=en|archivedate=2021-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207104601/https://abcnews.go.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235}}&lt;/ref&gt;

== Buldak өнімдерінің тізімі (Samyang Foods) ==

# Jjajang ''— бидайдан жасалған кеспе және қара соя бұршақтарынан құралған дәмдеуіш.''
# Cheese (ірімшікті) ''— классикалық кремді ірімшік дәм.''
# Carbonara (Карбонара) ''— нәзік кремді ірімшік дәм.''
# Kimchi (Кимчи) ''— кимчи дәм.''
# Spicy Classic (классикалық ащы дәм) ''— ащы ыстық тауық дәм.''
# ''Stew Type (бұқтырылған ет түрі) — бұқтырылған ащы тауық дәм. Сорпа ретінде дайындалатын кеспе.''
# Cream Carbonara ''(крем карбонара) — нәзік кремді карбонарасы бар ірімшік дәм.''
# 2х Spicy ''(2 есе ащы) — соя тұздығы бар және тауық етінің тәтті және тұзды дәмі.''
# 3х Spicy ''(3 есе ащы) — кеспенің ең ащы түрі.''
# Quattro Cheese ''(төрт ірімшік) — Төрт түрлі ірімшіктен: моцарелла, чеддер, гауда және катамбер дәмдерінен құралған дәм.''
# Habanero Lime ''(Хабанеро лайм) — мексикалық хабанеро бұрышы пен лайм қышқылы дәмі.''
# ''Rose (Роза) — кремдік-қызанақ дәмі.'' 
# Sweet &amp; Spicy ''(Тәтті және Ащы)'' 
# Tom Yum ''(Том-ям) — Том-ям дәмі.''
# Corn ''(Жүгері) — жүгері дәмі бар.''
# Tomato Pasta ''(қызанақ пастасы) — қызанақ дәмі''
# Curry ''(Карри) — карри дәмі.''
# Swicy Spicy ''(ащы дәмдеуішпен)'' 
# Taco ''(Тако) — Тако дәмімен''
# Yakisoba ''(Якисоба)''
# Light ''(Жарқын)''
# Ice Type ''(мұзды түрі)'' 
# Topokki ''(Топокки)'' 
# Lovely hot ''(Көрікті ыстық)'' 

Және т.б. дәм түрлері.

== Сілтемелер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [http://www.samyangfoods.com/eng/brand/spicyRamen.do Ащы тауық дәмі бар рамен] – Samyang Food
[[Санат:Корей асханасы]]
[[Санат:Алфавит бойынша тағамдар]]
[[Санат:Ұн өнімдері]]
[[Санат:Кеспе түрлері]]
[[Санат:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>hgpbpb8c0mca8ascru6xzcigk6mqcqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613179</id>
      <parentid>3613176</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3613179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18078" sha1="7kfazywr7narso9x5qoesuoe5ya45du" xml:space="preserve">

'''Buldak, Бульдак немесе Пульдак кеспесі''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245|title=Buldak Ramen|work=Samyang|accessdate=2024-06-13|archivedate=2024-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240615031412/https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245}}&lt;/ref&gt; (корей. 불닭; аударм. «''Отты балапан немесе тауық») —'' Оңтүстік Кореяның ''«Samyang Foods»'' компаниясы 2012 жылы сәуірден бастап шығаратын танымал тез дайындалатын кеспе бренді. Бұл корей Samyang компаниясының ең көп сатылатын өнімі. 2024 жылдың қыркүйегіне дейін бүкіл әлем бойынша 6,6 миллиард сатылымға ие болды. Бұл Samyang-тің ең көп сатылатын өнімі, 2024 жылдың қыркүйегіне қарай 6,6 миллионнан астам дана сатылды. Бұл Оңтүстік Корея нарығында ұсынылған ең ащы тез дайындалатын кеспелердің бірі болып саналады, түпнұсқа өнімде дәмділік Сковиль шкаласы бойынша 4404 бірлікті құрайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kedglobal.com/food-beverage/newsView/ked202208020015&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Buldak Hot Chicken Flavor Ramen кеспесі 2012 жылдың сәуір айында шығарылды. Оның жасалуына аттас өткір тауық еті бар тағамнан шабыт алынды. Samyang Foods компаниясының компаниясының сату бөлімінің қызметкері Ким Чжун Су 2010 жылы мейрамханада түскі ас ішіп отырып, осы тағамға назар аударған болатын. Кимнің есіне түсіргенінше, бұл тағамнан клиенттер «терлеп, тілдерін шығарып, бір мезгілде ләззат пен ауырсынуды сезінген». Samyang технологтары кеспенің прототиптерін жасаған кезде ол олардан бірнеше рет тағамды одан да өткірірек етуін өтінген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=How very spicy noodles saved the Korean ramen pioneer - Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-03-05/how-a-spicy-noodle-saved-the-pioneer-of-korean-ramen-from-scandal|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Buldak кеспесінің бүкіл әлемдегі танымалдылығы «Fire Noodle Challenge» YouTube-та танымал болған кезде күрт өсті. Бұл челлендж 2014 жылы «Корейлік ағылшын» (The Korean Englishman) YouTube арнасында басталды. Онда жүргізуші Джош Кэрротт Ұлыбританиядағы достарына қиындық тудырды: кім тезірек кеспені су немесе басқа сусын ішпей жеп болады. Видеоның танымалдылығы әлемнің түкпір-түкпіріндегі басқа да ютуберлерді дәл осындай челлендж жасауға итермеледі, нәтижесінде лапшаның танымалдылығы айтарлықтай өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Foodies across the globe are taking part in the 'fire noodle challenge' - ABC News|url=https://abcnews.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы Данияда кеспенің кейбір түрлері кері қайтарылды, ал Данияның Ветеринария және азық-түлік басқармасы бір пакеттегі капсаицин деңгейі соншалықты жоғары екенін мәлімдеді, бұл тұтынушыларға «өткір улану» қаупін тудырады. Кейінірек дат биліктері Samyang Buldak 2x Spicy Hot Chicken және Samyang Buldak Hot Chicken Stew өнімдеріне қатысты кері қайтаруды алып тастады, бірақ Buldak 3x Spicy Hot Chickenға тыйым салуды сақтап қалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samyang: Denmark recalls Korean ramen for being too spicy|url=https://www.bbc.com/news/articles/cy00gk0kr82o|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;

=== Шетелдік имитациялық өнімдер ===
Халықаралық деңгейде танымалдығы мен танылуының артуымен, қытайлық және жапондық тамақ компаниялары бұл үрдісті пайдалану үшін Пульдак раменін имитациялайтын өнімдерді шығара бастады.

2021 жылы Samyang компаниясы Корея азық-түлік өнеркәсібі қауымдастығымен (KFIA) бірлесіп, оның имитациялық өнімдерін шығаратын және тарататын қытайлық компанияларға қарсы [[Зияткерлік меншік|зияткерлік меншік туралы]] сот ісін қозғады. Кейінірек, 2023 жылдың наурыз айында Қытай соты Samyang компаниясын қоса алғанда, төрт оңтүстік кореялық компанияның сот ісінде қытайлық компаниялар [[Тауар таңбасы|сауда белгілері]] мен дизайндарын имитациялау арқылы зияткерлік меншік құқықтарын бұзды деп шешіп, оларға өтемақы төлеуді бұйырды. &lt;ref name=&quot;The Korea Times 2023-06-06&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/tech/2024/10/129_352428.html|title=Korean food's global popularity leads to copycat products in China, Japan|publisher=[[The Korea Times]]|date=6 June 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103080212/https://www.koreatimes.co.kr/www/tech/2024/10/129_352428.html|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Lee Kyung-min}}&lt;/ref&gt;

2023 жылдың сәуірінде жапондық азық-түлік компаниясы Nissin Foods Оңтүстік Кореяда Samyang компаниясының Carbonara Buldak раменіне ұқсас қаптама дизайнына ұқсайтын, ащы тұздығы бар корей стиліндегі қуырылған тез дайындалатын раменді шығару арқылы дау тудырды. Дауға қатысты Samyang болашақта жапон нарығында бірегейлік пен түпнұсқалықты баса көрсететін өнімдерді насихаттауды жоспарлап отырғанын айтты. &lt;ref name=&quot;Joongang Daily 2023-04-12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/12/business/industry/Samyang-Nissin/20230412145006299.html|title=Consumers make comparisons between Nissin Foods noodles, Samyang ramen|publisher=[[Korea JoongAng Daily]]|date=12 April 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103061123/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/12/business/industry/Samyang-Nissin/20230412145006299.html|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Lee Jae-lim}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Korea Herald 2023-05-30&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.heraldinsight.co.kr/news/articleView.html?idxno=3165|title=Imitation controversy followed after a Japanese ramen company launches their new product|publisher=[[The Korea Herald]]|date=30 May 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103055650/https://www.heraldinsight.co.kr/news/articleView.html?idxno=3165|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Kim Min-seo|work=The Herald Insight 헤럴드 인사이트 청소년 영자신문}}&lt;/ref&gt;

Buldak Ramen имитациялық брендтері бүкіл әлемде танымал, олар Қытайда, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Ресейде және Солтүстік Африкада сатылады. Bingoone деп аталатын бренд Қытайда шығарылады және Гонконг, Индонезия, Египет және бірнеше Африка елдерінің нарықтарында сатылады. &lt;ref name=&quot;Chosun 2025-03-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/industry-en/2025/03/20/VIKFUD4VFZEDJBUV5KCXAFTIYI/|title=Fake Buldak Ramen flood markets as K-food goes global|publisher=[[The Chosun Ilbo]]|date=20 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812211652/https://www.chosun.com/english/industry-en/2025/03/20/VIKFUD4VFZEDJBUV5KCXAFTIYI/|archivedate=12 August 2025|accessdate=12 August 2025|author=Yoo Jin-woo}}&lt;/ref&gt; Қытайлық имитациялық өнімдер өндірушілері кейде қаптамаға өнімнің Кореядан шыққанын және [[халал]] сертификатталғанын көрсететін жаңылыстыратын логотиптер қояды. &lt;ref name=&quot;Korea Herald 2025-03-25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.koreaherald.com/article/10449630|title=Watch out for fake K-food products|publisher=[[The Korea Herald]]|date=25 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812212058/https://www.koreaherald.com/article/10449630|archivedate=12 August 2025|accessdate=12 August 2025|author=Choi Jae-hee}}&lt;/ref&gt; 2025 жылы Солтүстік Кореяның Rason Ryongseon бірлескен кәсіпорны Қытай нарығына Spicy Kimchi Bibim Guksu деп аталатын имитациялық рамен өнімін шығарды. ''Korea JoongAng Daily'' газеті Солтүстік Корея өнімінің Buldak Ramen-нің «мінсіз имитациясы» екенін атап өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-09-18|title=North Korea sells its own version of Buldak Ramen in China|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-09-18/national/northKorea/North-Korea-sells-its-own-version-of-Buldak-Spicy-Ramen-in-China/2402716|accessdate=2025-09-19|work=koreajoongangdaily.joins.com|lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Спин-оффтар ===
Samyang компаниясы Buldak брендін тез дайындалатын кеспеден басқа, Buldak ащы тұздығы, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Food Truck Announcements {{!}} Food Truck Operator|url=https://www.foodtruckoperator.com/announcements/?rkey=20241030NY44006&amp;filter=26624|accessdate=2024-12-09|work=www.foodtruckoperator.com}}&lt;/ref&gt; Buldak картоп чипсы, &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Choi|first=Mun-hee|date=2024-06-23|title=Samyang Foods Expands &quot;Buldak&quot; Brand with Potato Chips in Japan|url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=219705|accessdate=2024-12-09|work=Businesskorea|lang=ko}}&lt;/ref&gt; Buldak қуырылған күріші, Buldak Tteokbokki, &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Choi|first=Mun-hee|date=2024-11-18|title=Samyang Foods' BuldakTteokbokki Newly Launched in Walmart USA|url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=229664|accessdate=2024-12-09|work=Businesskorea|lang=ko}}&lt;/ref&gt; Buldak тұшпаралары &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Buldak Carbonara Now Comes in Dumpling Form — and It's Available in the US|url=https://www.foodandwine.com/buldak-carbonara-dumplings-sauce-sticks-8719311|accessdate=2025-04-08|work=Food &amp; Wine|lang=en}}&lt;/ref&gt; және басқа да өнімдерге кеңейтті.

===== '''Маскоты''' =====
Buldak брендінің маскоты Хочи атты балапан.

== Сипаттама ==
[[Сурет:Buldak_Ramen_20210114_001.jpg|оңға|нобай|Buldak түпнұсқа дәмі бар раменнің пісірілмеген ашылған қаптамасы]]
Пульдак рамені корей нарығындағы жылдам дайындалатын кеспенің ең өткір түрлерінің бірі саналады, түпнұсқа орамасында 4404 Сковиль данасы бар. Бұл фритюрде қуырылған құрғақ кеспе түрі: қайнатқаннан кейін суды ағызып тастап, өткір соус пен дәмдеуіштермен араластырады. Өнім Fire Noodle Challenge — әлеуметтік желілердегі вирустық жарыстың арқасында танымал болды. Бұл челленджде адамдар соус пакетін немесе кеспе тостағанын жеп жатқанын видеоға түсіреді.

Ыстық тауық етінен жасалған рамен - Samyang Foods компаниясының ең көп сатылатын өнімі.  2022 жылдың тамыз айында 4 миллиард жиынтық сатылымға қол жеткізілді  және бренд келесі жылы ай сайын 6-дан 7 миллиард вонға дейін сатылымға қол жеткізді (5,1-ден 5,9 миллион [[АҚШ доллары|АҚШ долларына]] дейін).  2016 жылдың екінші жартысынан бастап, бұл өнімнің экспорты артқан сайын, олар компанияның ең көп сатылатын өніміне айналды. 2017 жылы Buldak ассортименті Samyang Food компаниясының жалпы экспортының 85%-дан астамын және жалпы сатылымның 55%-ын құрады. 2016 жылы ''Buldak-bokkeummyeon өнімдері'' сатыла бастаған кезде, Samyang Foods компаниясының сатылымы 23,5%-ға өсіп, 359,3 миллиард вонға жетті, содан кейін 2017 жылы екі таңбалы өсу қарқыны 450 миллиард вон сатылыммен (болжамды құны) байқалды.  Осы себепті Samyang Foods компаниясы «2017 жылғы 54-ші сауда күні» іс-шарасында «100 миллион долларлық экспорт мұнарасын» жеңіп алды. 

== Түрлері ==
2012 жылы түпнұсқасы шығарылып, одан кейінгі табысқа жеткеннен бері, Samyang сұранысты қанағаттандыру үшін түпнұсқадан дәмдеуіштері мен дәмі бойынша ерекшеленетін түрлерін шығарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Foodies across the globe are taking part in the 'fire noodle challenge'|url=https://abcnews.go.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235|accessdate=2022-03-11|work=ABC News|lang=en|archivedate=2021-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207104601/https://abcnews.go.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235}}&lt;/ref&gt;

== Buldak өнімдерінің тізімі (Samyang Foods) ==

# Jjajang ''— бидайдан жасалған кеспе және қара соя бұршақтарынан құралған дәмдеуіш.''
# Cheese (ірімшікті) ''— классикалық кремді ірімшік дәм.''
# Carbonara (Карбонара) ''— нәзік кремді ірімшік дәм.''
# Kimchi (Кимчи) ''— кимчи дәм.''
# Spicy Classic (классикалық ащы дәм) ''— ащы ыстық тауық дәм.''
# ''Stew Type (бұқтырылған ет түрі) — бұқтырылған ащы тауық дәм. Сорпа ретінде дайындалатын кеспе.''
# Cream Carbonara ''(крем карбонара) — нәзік кремді карбонарасы бар ірімшік дәм.''
# 2х Spicy ''(2 есе ащы) — соя тұздығы бар және тауық етінің тәтті және тұзды дәмі.''
# 3х Spicy ''(3 есе ащы) — кеспенің ең ащы түрі.''
# Quattro Cheese ''(төрт ірімшік) — Төрт түрлі ірімшіктен: моцарелла, чеддер, гауда және катамбер дәмдерінен құралған дәм.''
# Habanero Lime ''(Хабанеро лайм) — мексикалық хабанеро бұрышы пен лайм қышқылы дәмі.''
# ''Rose (Роза) — кремдік-қызанақ дәмі.'' 
# Sweet &amp; Spicy ''(Тәтті және Ащы)'' 
# Tom Yum ''(Том-ям) — Том-ям дәмі.''
# Corn ''(Жүгері) — жүгері дәмі бар.''
# Tomato Pasta ''(қызанақ пастасы) — қызанақ дәмі''
# Curry ''(Карри) — карри дәмі.''
# Swicy Spicy ''(ащы дәмдеуішпен)'' 
# Taco ''(Тако) — Тако дәмімен''
# Yakisoba ''(Якисоба)''
# Light ''(Жарқын)''
# Ice Type ''(мұзды түрі)'' 
# Topokki ''(Топокки)'' 
# Lovely hot ''(Көрікті ыстық)'' 

Және т.б. дәм түрлері.

== Сілтемелер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [http://www.samyangfoods.com/eng/brand/spicyRamen.do Ащы тауық дәмі бар рамен] – Samyang Food
[[Санат:Корей асханасы]]
[[Санат:Алфавит бойынша тағамдар]]
[[Санат:Ұн өнімдері]]
[[Санат:Кеспе түрлері]]</text>
      <sha1>7kfazywr7narso9x5qoesuoe5ya45du</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613180</id>
      <parentid>3613179</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3613180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18253" sha1="03k0vr1zpb3m8s1oiypw2odomrmfdto" xml:space="preserve">

'''Buldak, Бульдак немесе Пульдак кеспесі''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245|title=Buldak Ramen|work=Samyang|accessdate=2024-06-13|archivedate=2024-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240615031412/https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245}}&lt;/ref&gt; (корей. 불닭; аударм. «''Отты балапан немесе тауық») —'' [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяның]] ''«[[Samyang Foods]]&lt;nowiki/&gt;»'' компаниясы 2012 жылы сәуірден бастап шығаратын танымал тез дайындалатын кеспе бренді. Бұл корей Samyang компаниясының ең көп сатылатын өнімі. 2024 жылдың қыркүйегіне дейін бүкіл әлем бойынша 6,6 миллиард сатылымға ие болды. Бұл Samyang-тің ең көп сатылатын өнімі, 2024 жылдың қыркүйегіне қарай 6,6 миллионнан астам дана сатылды. Бұл Оңтүстік Корея нарығында ұсынылған ең ащы тез дайындалатын кеспелердің бірі болып саналады, түпнұсқа өнімде дәмділік Сковиль шкаласы бойынша 4404 бірлікті құрайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://m.samyangfoods.com/eng/brand/view.do?searchCateCd1=&amp;searchMainUseYn=Y&amp;seq=245&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kedglobal.com/food-beverage/newsView/ked202208020015&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Buldak Hot Chicken Flavor Ramen кеспесі 2012 жылдың сәуір айында шығарылды. Оның жасалуына аттас өткір тауық еті бар тағамнан шабыт алынды. Samyang Foods компаниясының компаниясының сату бөлімінің қызметкері [[Ким Чжун Су]] 2010 жылы мейрамханада түскі ас ішіп отырып, осы тағамға назар аударған болатын. Кимнің есіне түсіргенінше, бұл тағамнан клиенттер «терлеп, тілдерін шығарып, бір мезгілде ләззат пен ауырсынуды сезінген». Samyang технологтары кеспенің прототиптерін жасаған кезде ол олардан бірнеше рет тағамды одан да өткірірек етуін өтінген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=How very spicy noodles saved the Korean ramen pioneer - Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-03-05/how-a-spicy-noodle-saved-the-pioneer-of-korean-ramen-from-scandal|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Buldak кеспесінің бүкіл әлемдегі танымалдылығы «Fire Noodle Challenge» [[YouTube]]-та танымал болған кезде күрт өсті. Бұл челлендж 2014 жылы «Корейлік ағылшын» (The Korean Englishman) YouTube арнасында басталды. Онда жүргізуші Джош Кэрротт Ұлыбританиядағы достарына қиындық тудырды: кім тезірек кеспені су немесе басқа сусын ішпей жеп болады. Видеоның танымалдылығы әлемнің түкпір-түкпіріндегі басқа да ютуберлерді дәл осындай челлендж жасауға итермеледі, нәтижесінде лапшаның танымалдылығы айтарлықтай өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Foodies across the globe are taking part in the 'fire noodle challenge' - ABC News|url=https://abcnews.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы [[Дания|Данияда]] кеспенің кейбір түрлері кері қайтарылды, ал Данияның Ветеринария және азық-түлік басқармасы бір пакеттегі капсаицин деңгейі соншалықты жоғары екенін мәлімдеді, бұл тұтынушыларға «өткір улану» қаупін тудырады. Кейінірек дат биліктері Samyang Buldak 2x Spicy Hot Chicken және Samyang Buldak Hot Chicken Stew өнімдеріне қатысты кері қайтаруды алып тастады, бірақ Buldak 3x Spicy Hot Chickenға тыйым салуды сақтап қалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samyang: Denmark recalls Korean ramen for being too spicy|url=https://www.bbc.com/news/articles/cy00gk0kr82o|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;

=== Шетелдік имитациялық өнімдер ===
Халықаралық деңгейде танымалдығы мен танылуының артуымен, қытайлық және жапондық тамақ компаниялары бұл үрдісті пайдалану үшін Пульдак раменін имитациялайтын өнімдерді шығара бастады.

2021 жылы Samyang компаниясы Корея азық-түлік өнеркәсібі қауымдастығымен (KFIA) бірлесіп, оның имитациялық өнімдерін шығаратын және тарататын қытайлық компанияларға қарсы [[Зияткерлік меншік|зияткерлік меншік туралы]] сот ісін қозғады. Кейінірек, 2023 жылдың наурыз айында [[Қытай]] соты Samyang компаниясын қоса алғанда, төрт оңтүстік кореялық компанияның сот ісінде қытайлық компаниялар [[Тауар таңбасы|сауда белгілері]] мен дизайндарын имитациялау арқылы зияткерлік меншік құқықтарын бұзды деп шешіп, оларға өтемақы төлеуді бұйырды. &lt;ref name=&quot;The Korea Times 2023-06-06&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/tech/2024/10/129_352428.html|title=Korean food's global popularity leads to copycat products in China, Japan|publisher=[[The Korea Times]]|date=6 June 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103080212/https://www.koreatimes.co.kr/www/tech/2024/10/129_352428.html|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Lee Kyung-min}}&lt;/ref&gt;

2023 жылдың сәуірінде жапондық азық-түлік компаниясы Nissin Foods Оңтүстік Кореяда Samyang компаниясының Carbonara Buldak раменіне ұқсас қаптама дизайнына ұқсайтын, ащы тұздығы бар корей стиліндегі қуырылған тез дайындалатын раменді шығару арқылы дау тудырды. Дауға қатысты Samyang болашақта жапон нарығында бірегейлік пен түпнұсқалықты баса көрсететін өнімдерді насихаттауды жоспарлап отырғанын айтты. &lt;ref name=&quot;Joongang Daily 2023-04-12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/12/business/industry/Samyang-Nissin/20230412145006299.html|title=Consumers make comparisons between Nissin Foods noodles, Samyang ramen|publisher=[[Korea JoongAng Daily]]|date=12 April 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103061123/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/12/business/industry/Samyang-Nissin/20230412145006299.html|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Lee Jae-lim}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Korea Herald 2023-05-30&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.heraldinsight.co.kr/news/articleView.html?idxno=3165|title=Imitation controversy followed after a Japanese ramen company launches their new product|publisher=[[The Korea Herald]]|date=30 May 2023|archiveurl=https://archive.today/20241103055650/https://www.heraldinsight.co.kr/news/articleView.html?idxno=3165|archivedate=3 November 2024|accessdate=3 November 2024|author=Kim Min-seo|work=The Herald Insight 헤럴드 인사이트 청소년 영자신문}}&lt;/ref&gt;

Buldak Ramen имитациялық брендтері бүкіл әлемде танымал, олар Қытайда, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Ресейде және Солтүстік Африкада сатылады. Bingoone деп аталатын бренд Қытайда шығарылады және Гонконг, Индонезия, Египет және бірнеше Африка елдерінің нарықтарында сатылады. &lt;ref name=&quot;Chosun 2025-03-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.chosun.com/english/industry-en/2025/03/20/VIKFUD4VFZEDJBUV5KCXAFTIYI/|title=Fake Buldak Ramen flood markets as K-food goes global|publisher=[[The Chosun Ilbo]]|date=20 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812211652/https://www.chosun.com/english/industry-en/2025/03/20/VIKFUD4VFZEDJBUV5KCXAFTIYI/|archivedate=12 August 2025|accessdate=12 August 2025|author=Yoo Jin-woo}}&lt;/ref&gt; Қытайлық имитациялық өнімдер өндірушілері кейде қаптамаға өнімнің Кореядан шыққанын және [[халал]] сертификатталғанын көрсететін жаңылыстыратын логотиптер қояды. &lt;ref name=&quot;Korea Herald 2025-03-25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.koreaherald.com/article/10449630|title=Watch out for fake K-food products|publisher=[[The Korea Herald]]|date=25 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812212058/https://www.koreaherald.com/article/10449630|archivedate=12 August 2025|accessdate=12 August 2025|author=Choi Jae-hee}}&lt;/ref&gt; 2025 жылы Солтүстік Кореяның Rason Ryongseon бірлескен кәсіпорны Қытай нарығына Spicy Kimchi Bibim Guksu деп аталатын имитациялық рамен өнімін шығарды. ''Korea JoongAng Daily'' газеті Солтүстік Корея өнімінің Buldak Ramen-нің «мінсіз имитациясы» екенін атап өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-09-18|title=North Korea sells its own version of Buldak Ramen in China|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-09-18/national/northKorea/North-Korea-sells-its-own-version-of-Buldak-Spicy-Ramen-in-China/2402716|accessdate=2025-09-19|work=koreajoongangdaily.joins.com|lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Спин-оффтар ===
Samyang компаниясы Buldak брендін тез дайындалатын кеспеден басқа, Buldak ащы тұздығы, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Food Truck Announcements {{!}} Food Truck Operator|url=https://www.foodtruckoperator.com/announcements/?rkey=20241030NY44006&amp;filter=26624|accessdate=2024-12-09|work=www.foodtruckoperator.com}}&lt;/ref&gt; Buldak картоп чипсы, &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Choi|first=Mun-hee|date=2024-06-23|title=Samyang Foods Expands &quot;Buldak&quot; Brand with Potato Chips in Japan|url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=219705|accessdate=2024-12-09|work=Businesskorea|lang=ko}}&lt;/ref&gt; Buldak қуырылған күріші, Buldak Tteokbokki, &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Choi|first=Mun-hee|date=2024-11-18|title=Samyang Foods' BuldakTteokbokki Newly Launched in Walmart USA|url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=229664|accessdate=2024-12-09|work=Businesskorea|lang=ko}}&lt;/ref&gt; Buldak тұшпаралары &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Buldak Carbonara Now Comes in Dumpling Form — and It's Available in the US|url=https://www.foodandwine.com/buldak-carbonara-dumplings-sauce-sticks-8719311|accessdate=2025-04-08|work=Food &amp; Wine|lang=en}}&lt;/ref&gt; және басқа да өнімдерге кеңейтті.

===== '''Маскоты''' =====
Buldak брендінің маскоты Хочи атты балапан. Ол 2014 жылы кеспенің қаптамасында алғаш пайда болды.

== Сипаттама ==
[[Сурет:Buldak_Ramen_20210114_001.jpg|оңға|нобай|Buldak түпнұсқа дәмі бар раменнің пісірілмеген ашылған қаптамасы]]
Пульдак рамені корей нарығындағы жылдам дайындалатын кеспенің ең өткір түрлерінің бірі саналады, түпнұсқа орамасында 4404 Сковиль данасы бар. Бұл фритюрде қуырылған құрғақ кеспе түрі: қайнатқаннан кейін суды ағызып тастап, өткір соус пен дәмдеуіштермен араластырады. Өнім Fire Noodle Challenge — әлеуметтік желілердегі вирустық жарыстың арқасында танымал болды. Бұл челленджде адамдар соус пакетін немесе кеспе тостағанын жеп жатқанын видеоға түсіреді.

Ыстық тауық етінен жасалған рамен - Samyang Foods компаниясының ең көп сатылатын өнімі.  2022 жылдың тамыз айында 4 миллиард жиынтық сатылымға қол жеткізілді  және бренд келесі жылы ай сайын 6-дан 7 миллиард вонға дейін сатылымға қол жеткізді (5,1-ден 5,9 миллион [[АҚШ доллары|АҚШ долларына]] дейін).  2016 жылдың екінші жартысынан бастап, бұл өнімнің экспорты артқан сайын, олар компанияның ең көп сатылатын өніміне айналды. 2017 жылы Buldak ассортименті Samyang Food компаниясының жалпы экспортының 85%-дан астамын және жалпы сатылымның 55%-ын құрады. 2016 жылы ''Buldak-bokkeummyeon өнімдері'' сатыла бастаған кезде, Samyang Foods компаниясының сатылымы 23,5%-ға өсіп, 359,3 миллиард вонға жетті, содан кейін 2017 жылы екі таңбалы өсу қарқыны 450 миллиард вон сатылыммен (болжамды құны) байқалды.  Осы себепті Samyang Foods компаниясы «2017 жылғы 54-ші сауда күні» іс-шарасында «100 миллион долларлық экспорт мұнарасын» жеңіп алды. 

== Түрлері ==
2012 жылы түпнұсқасы шығарылып, одан кейінгі табысқа жеткеннен бері, Samyang сұранысты қанағаттандыру үшін түпнұсқадан дәмдеуіштері мен дәмі бойынша ерекшеленетін түрлерін шығарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Foodies across the globe are taking part in the 'fire noodle challenge'|url=https://abcnews.go.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235|accessdate=2022-03-11|work=ABC News|lang=en|archivedate=2021-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207104601/https://abcnews.go.com/International/foodies-globe-taking-part-fire-noodle-challenge/story?id=59594235}}&lt;/ref&gt;

== Buldak өнімдерінің тізімі (Samyang Foods) ==

# Jjajang ''— бидайдан жасалған кеспе және қара соя бұршақтарынан құралған дәмдеуіш.''
# Cheese (ірімшікті) ''— классикалық кремді ірімшік дәм.''
# Carbonara (Карбонара) ''— нәзік кремді ірімшік дәм.''
# Kimchi (Кимчи) ''— кимчи дәм.''
# Spicy Classic (классикалық ащы дәм) ''— ащы ыстық тауық дәм.''
# ''Stew Type (бұқтырылған ет түрі) — бұқтырылған ащы тауық дәм. Сорпа ретінде дайындалатын кеспе.''
# Cream Carbonara ''(крем карбонара) — нәзік кремді карбонарасы бар ірімшік дәм.''
# 2х Spicy ''(2 есе ащы) — соя тұздығы бар және тауық етінің тәтті және тұзды дәмі.''
# 3х Spicy ''(3 есе ащы) — кеспенің ең ащы түрі.''
# Quattro Cheese ''(төрт ірімшік) — Төрт түрлі ірімшіктен: моцарелла, чеддер, гауда және катамбер дәмдерінен құралған дәм.''
# Habanero Lime ''(Хабанеро лайм) — мексикалық хабанеро бұрышы пен лайм қышқылы дәмі.''
# ''Rose (Роза) — кремдік-қызанақ дәмі.'' 
# Sweet &amp; Spicy ''(Тәтті және Ащы)'' 
# Tom Yum ''(Том-ям) — Том-ям дәмі.''
# Corn ''(Жүгері) — жүгері дәмі бар.''
# Tomato Pasta ''(қызанақ пастасы) — қызанақ дәмі''
# Curry ''(Карри) — карри дәмі.''
# Swicy Spicy ''(ащы дәмдеуішпен)'' 
# Taco ''(Тако) — Тако дәмімен''
# Yakisoba ''(Якисоба)''
# Light ''(Жарқын)''
# Ice Type ''(мұзды түрі)'' 
# Topokki ''(Топокки)'' 
# Lovely hot ''(Көрікті ыстық)'' 

Және т.б. дәм түрлері.

== Сілтемелер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* [http://www.samyangfoods.com/eng/brand/spicyRamen.do Ащы тауық дәмі бар рамен] – Samyang Food
[[Санат:Корей асханасы]]
[[Санат:Алфавит бойынша тағамдар]]
[[Санат:Ұн өнімдері]]
[[Санат:Кеспе түрлері]]</text>
      <sha1>03k0vr1zpb3m8s1oiypw2odomrmfdto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурет:Nobel Prize.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>782177</id>
    <revision>
      <id>3613182</id>
      <timestamp>2026-06-04T04:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = 1950 жылы [[Рочестер, Миннесота]] қаласындағы [[Майо клиникасы]] зерттеушілеріне берілген [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина]] бойынша [[Нобель сыйлығы]] медальдарының бірінің алдыңғы жағы (аверсі).
| қайнары         = [[:Сурет:NobelPrize.JPG]] туындысы
| жасалған уақыты = 2008 жылғы 3 қараша (жүктеу күні) &lt;br/&gt; 2008 жылғы 1 қараша (суретке түсірілген)
| авторы          = Фотосурет: [[:Қатысушы:Jonathunder|...</comment>
      <origin>3613182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="jrwb7zdxd7cv44xs9n2oezwkdxplu72" xml:space="preserve">== Түйін ==
{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = 1950 жылы [[Рочестер, Миннесота]] қаласындағы [[Майо клиникасы]] зерттеушілеріне берілген [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина]] бойынша [[Нобель сыйлығы]] медальдарының бірінің алдыңғы жағы (аверсі).
| қайнары         = [[:Сурет:NobelPrize.JPG]] туындысы
| жасалған уақыты = 2008 жылғы 3 қараша (жүктеу күні) &lt;br/&gt; 2008 жылғы 1 қараша (суретке түсірілген)
| авторы          = Фотосурет: [[:Қатысушы:Jonathunder|Jonathunder]]&lt;br /&gt;Медаль: Эрик Линдберг (1873-1966)
}}
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = 
| мақсаты         = Медаль дизайнының өзі Америка Құрама Штаттарында қоғамдық меншікте, себебі ол {{LASTYEAR|95}} дейін жарияланған. Ол өзінің шыққан елінде (Швеция) 2037 жылға дейін (мүсінші/гравёр Эрик Линдбергтің (1873—1966) қайтыс болғаннан кейінгі 70 жылдан кейінгі алғашқы толық жыл) авторлық құқықпен қорғалған. Дизайн тіркелген сауда белгісі - [[Нобель қоры]]на тиесілі.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Толық мәліметтерді төменде қараңыз.
| алмастыру       = 
| басқа           = [[:File:NobelPrize.JPG]]
}}

== Лицензиялау: ==
{{PD-US-expired-abroad|2037}}
{{Trademarked}}</text>
      <sha1>jrwb7zdxd7cv44xs9n2oezwkdxplu72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613183</id>
      <parentid>3613182</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түйін */</comment>
      <origin>3613183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="8xk5hre10e1el324mpzuk5eoo9fs2k9" xml:space="preserve">== Түйін ==
{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = 1950 жылы [[Рочестер, Миннесота]] қаласындағы [[Майо клиникасы]] зерттеушілеріне берілген [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина]] бойынша [[Нобель сыйлығы]] медальдарының бірінің алдыңғы жағы (аверсі).
| қайнары         = [[:Сурет:NobelPrize.JPG]] туындысы
| жасалған уақыты = 2008 жылғы 3 қараша (жүктеу күні) &lt;br/&gt; 2008 жылғы 1 қараша (суретке түсірілген)
| авторы          = Фотосурет: [[:Қатысушы:Jonathunder|Jonathunder]]&lt;br /&gt;Медаль: Эрик Линдберг (1873-1966)
}}
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы
| мақсаты         = Медаль дизайнының өзі Америка Құрама Штаттарында қоғамдық меншікте, себебі ол {{LASTYEAR|95}} дейін жарияланған. Ол өзінің шыққан елінде (Швеция) 2037 жылға дейін (мүсінші/гравёр Эрик Линдбергтің (1873—1966) қайтыс болғаннан кейінгі 70 жылдан кейінгі алғашқы толық жыл) авторлық құқықпен қорғалған. Дизайн тіркелген сауда белгісі - [[Нобель қоры]]на тиесілі.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Толық мәліметтерді төменде қараңыз.
| алмастыру       = 
| басқа           = [[:File:NobelPrize.JPG]]
}}

== Лицензиялау: ==
{{PD-US-expired-abroad|2037}}
{{Trademarked}}</text>
      <sha1>8xk5hre10e1el324mpzuk5eoo9fs2k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613184</id>
      <parentid>3613183</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T04:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түйін */</comment>
      <origin>3613184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="q5kmrgc070obs9fuhpak5unzf39ppbl" xml:space="preserve">== Түйін ==
{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = 1950 жылы [[Рочестер, Миннесота]] қаласындағы [[Майо клиникасы]] зерттеушілеріне берілген [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина]] бойынша [[Нобель сыйлығы]] медальдарының бірінің алдыңғы жағы (аверсі).
| қайнары         = [[:Сурет:NobelPrize.JPG]] туындысы
| жасалған уақыты = 2008 жылғы 3 қараша (жүктеу күні) &lt;br/&gt; 2008 жылғы 1 қараша (суретке түсірілген)
| авторы          = Фотосурет: [[:Қатысушы:Jonathunder|Jonathunder]]&lt;br /&gt;Медаль: Эрик Линдберг (1873-1966)
}}
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы
| мақсаты         = Медаль дизайнының өзі Америка Құрама Штаттарында қоғамдық меншікте, себебі ол {{LASTYEAR|95}} дейін жарияланған. Ол өзінің шыққан елінде (Швеция) 2037 жылға дейін (мүсінші/гравёр Эрик Линдбергтің (1873—1966) қайтыс болғаннан кейінгі 70 жылдан кейінгі алғашқы толық жыл) авторлық құқықпен қорғалған. Дизайн тіркелген сауда белгісі - [[Нобель қоры]]на тиесілі.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Толық мәліметтерді төменде қараңыз.
| алмастыру       = [[:Сурет:NobelPrize.JPG]]
| басқа           = 
}}

== Лицензиялау: ==
{{PD-US-expired-abroad|2037}}
{{Trademarked}}</text>
      <sha1>q5kmrgc070obs9fuhpak5unzf39ppbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурет:Ghostbusters (1984) theatrical poster.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>782178</id>
    <revision>
      <id>3613216</id>
      <timestamp>2026-06-04T05:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = «Елес аулаушылар» фильмінің постері
| қайнары         = http://www.impawards.com/1984/ghostbusters_ver3.html
| жасалған уақыты = 1984
| авторы          = [[Columbia Pictures]]
}}
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = Елес аулаушылар
| мақсаты         = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды.
# Бұл кескін авторлық құ...</comment>
      <origin>3613216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1993" sha1="crrh3ty6b1yxnt6sv55r8f72s0bu9os" xml:space="preserve">== Түйін ==
{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = «Елес аулаушылар» фильмінің постері
| қайнары         = http://www.impawards.com/1984/ghostbusters_ver3.html
| жасалған уақыты = 1984
| авторы          = [[Columbia Pictures]]
}}
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = Елес аулаушылар
| мақсаты         = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды.
# Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды.
# Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда.
| алмастыру       = Осы туындыға тікелей қатысты барлық материалдар авторлық құқықпен қорғалған.
| басқа           = 
}}
== Лицензиялау ==</text>
      <sha1>crrh3ty6b1yxnt6sv55r8f72s0bu9os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Амина Жанаковна</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782180</id>
    <revision>
      <id>3613220</id>
      <timestamp>2026-06-04T05:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3613220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="ios8m00f8a7o5775x4mqu2dnoijnij1" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Амина Жанаковна}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 10:19, 2026 ж. маусымның 4 (+05)</text>
      <sha1>ios8m00f8a7o5775x4mqu2dnoijnij1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Жанабек Иран Қайратұлы</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782181</id>
    <revision>
      <id>3613246</id>
      <timestamp>2026-06-04T05:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3613246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="nbsmhlvbwdx3zk2inv8v88xa189osv2" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жанабек Иран Қайратұлы}}

-- ''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:42, 2026 ж. маусымның 4 (+05)</text>
      <sha1>nbsmhlvbwdx3zk2inv8v88xa189osv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Несвиж</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782182</id>
    <revision>
      <id>3613247</id>
      <timestamp>2026-06-04T05:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Минск облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3613247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="385" sha1="ovj009tt3blnfpxglz7ejaohk5xznoz" xml:space="preserve">'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ovj009tt3blnfpxglz7ejaohk5xznoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613248</id>
      <parentid>3613247</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="civ2pj3ljauxnop7pc8ai0pge1dexhs" xml:space="preserve">'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>civ2pj3ljauxnop7pc8ai0pge1dexhs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613250</id>
      <parentid>3613248</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="ti0y4ucu4827jhz1qd6dazek83koi8q" xml:space="preserve">'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ti0y4ucu4827jhz1qd6dazek83koi8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613251</id>
      <parentid>3613250</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3613251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="o1r132lacgncz72yhi4kexke8712yjl" xml:space="preserve">'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>o1r132lacgncz72yhi4kexke8712yjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613253</id>
      <parentid>3613251</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3613253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="e87uuayd1qp4lj9zrgcxepj84tsu7dj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>e87uuayd1qp4lj9zrgcxepj84tsu7dj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613254</id>
      <parentid>3613253</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3613254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="jxrskuh44xmgyiuoc5zio2xv75181ne" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jxrskuh44xmgyiuoc5zio2xv75181ne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613255</id>
      <parentid>3613254</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3395" sha1="9qdpwhp5uodtzymssv5nlcnh786ykwr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9qdpwhp5uodtzymssv5nlcnh786ykwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613256</id>
      <parentid>3613255</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3432" sha1="71igk34x6ebjr3we7k9pggkb5wlxmmh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>71igk34x6ebjr3we7k9pggkb5wlxmmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613257</id>
      <parentid>3613256</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="kx593ui1zsxvc32axvu9pgx71mtuhrk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kx593ui1zsxvc32axvu9pgx71mtuhrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613259</id>
      <parentid>3613257</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="o4rdr0tw3mi3gnv7ltru6kkosohlzq2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>o4rdr0tw3mi3gnv7ltru6kkosohlzq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613260</id>
      <parentid>3613259</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="m0nfw5vv4ocv6fxhj4c9wv3urrzf84u" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>m0nfw5vv4ocv6fxhj4c9wv3urrzf84u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613261</id>
      <parentid>3613260</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4144" sha1="ri1r7e6yhy6gj50n8nkz8i9g2d8ua5k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ri1r7e6yhy6gj50n8nkz8i9g2d8ua5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613262</id>
      <parentid>3613261</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3613262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="35ioukcx4oiqphn36kkgfon7fsbwgcx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>35ioukcx4oiqphn36kkgfon7fsbwgcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613263</id>
      <parentid>3613262</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5138" sha1="47pp5g24st1cxsth3bifnsitktj1ws1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. Алайда, сарапшылардың көпшілігі шежіреші Владимир-Суздаль аймағындағы Несвежді немесе Волыньдегі Несвичті айтып отырған деп санайды.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>47pp5g24st1cxsth3bifnsitktj1ws1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613265</id>
      <parentid>3613263</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3613265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6166" sha1="c1tktnv50dwaegl29r9hdsv7fop6whv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c1tktnv50dwaegl29r9hdsv7fop6whv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613266</id>
      <parentid>3613265</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3613266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7487" sha1="78azso0wlpnkty7qr2h95ao4l42htnb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>78azso0wlpnkty7qr2h95ao4l42htnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613267</id>
      <parentid>3613266</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3613267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7674" sha1="ooy6l4oeo20o34xpt26jw6u7hljskwb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ooy6l4oeo20o34xpt26jw6u7hljskwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613273</id>
      <parentid>3613267</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8651" sha1="dp7uaz795q33qn003mpxfsmpp9uerv2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dp7uaz795q33qn003mpxfsmpp9uerv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613274</id>
      <parentid>3613273</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T06:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9385" sha1="mejxdlygh8ho6m02f18pd7tf50rf05t" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа. Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mejxdlygh8ho6m02f18pd7tf50rf05t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613277</id>
      <parentid>3613274</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3613277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="a01w3qk2xqsr0hd7r2d50awonzg3pys" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа.&lt;br /&gt; 
Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

Несвижде әлемдегі екінші ірі барокко сәулет ескерткіші — Божьего тела шіркеуі орналасқан. Шіркеу 1587 жылдан 1593 жылға дейін салынды.&lt;br /&gt;
1887 жылға дейін Несвижде Бенедиктин монастырі болды. Монастырь аумағында қазіргі заманғы педагогикалық колледж орналасқан. Күмбез бен мұнарасы бар үш деңгейлі мұнара-қақпа және басқа да монастырь ғимараттары, сондай-ақ топырақ қорғандарының қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Қорғандар бір кездері монастырьды қоршап тұрған және қала үшін маңызды қорғаныс құрылымы болған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a01w3qk2xqsr0hd7r2d50awonzg3pys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613279</id>
      <parentid>3613277</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3613279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10485" sha1="p15r62g8dhboztft5ckrizt8m77q8aj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа.&lt;br /&gt; 
Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

Несвижде әлемдегі екінші ірі барокко сәулет ескерткіші — Божьего тела шіркеуі орналасқан. Шіркеу 1587 жылдан 1593 жылға дейін салынды.&lt;br /&gt;
1887 жылға дейін Несвижде Бенедиктин монастырі болды. Монастырь аумағында қазіргі заманғы педагогикалық колледж орналасқан. Күмбез бен мұнарасы бар үш деңгейлі мұнара-қақпа және басқа да монастырь ғимараттары, сондай-ақ топырақ қорғандарының қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Қорғандар бір кездері монастырьды қоршап тұрған және қала үшін маңызды қорғаныс құрылымы болған.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Niasviž Town Hall 2023-07-03 6301.jpg|қалалық ратуша


&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>p15r62g8dhboztft5ckrizt8m77q8aj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613280</id>
      <parentid>3613279</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3613280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10556" sha1="jru7xgklhgbevxe3qf3osgc0hvczyuc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа.

Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

Несвижде әлемдегі екінші ірі барокко сәулет ескерткіші — Божьего тела шіркеуі орналасқан. Шіркеу 1587 жылдан 1593 жылға дейін салынды.

1887 жылға дейін Несвижде Бенедиктин монастырі болды. Монастырь аумағында қазіргі заманғы педагогикалық колледж орналасқан. Күмбез бен мұнарасы бар үш деңгейлі мұнара-қақпа және басқа да монастырь ғимараттары, сондай-ақ топырақ қорғандарының қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Қорғандар бір кездері монастырьды қоршап тұрған және қала үшін маңызды қорғаныс құрылымы болған.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Niasviž Town Hall 2023-07-03 6301.jpg|қалалық ратуша
Niasviž Museum 2023-07-03 6315.jpg|Тарихи-өлкетану мұражайы

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jru7xgklhgbevxe3qf3osgc0hvczyuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613282</id>
      <parentid>3613280</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3613282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10638" sha1="d537z665zyjybhcaxzaig85ol8girzl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа.

Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

Несвижде әлемдегі екінші ірі барокко сәулет ескерткіші — Божьего тела шіркеуі орналасқан. Шіркеу 1587 жылдан 1593 жылға дейін салынды.

1887 жылға дейін Несвижде Бенедиктин монастырі болды. Монастырь аумағында қазіргі заманғы педагогикалық колледж орналасқан. Күмбез бен мұнарасы бар үш деңгейлі мұнара-қақпа және басқа да монастырь ғимараттары, сондай-ақ топырақ қорғандарының қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Қорғандар бір кездері монастырьды қоршап тұрған және қала үшін маңызды қорғаныс құрылымы болған.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Niasviž Town Hall 2023-07-03 6301.jpg|қалалық ратуша
Niasviž Museum 2023-07-03 6315.jpg|Тарихи-өлкетану мұражайы
Нясвіжскі палац.JPG|Несвиж қамалы. Бас ғимарат
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>d537z665zyjybhcaxzaig85ol8girzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613283</id>
      <parentid>3613282</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3613283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10697" sha1="2ko6w1lmcrzsta7mr709un1ll314alj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа.

Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

Несвижде әлемдегі екінші ірі барокко сәулет ескерткіші — Божьего тела шіркеуі орналасқан. Шіркеу 1587 жылдан 1593 жылға дейін салынды.

1887 жылға дейін Несвижде Бенедиктин монастырі болды. Монастырь аумағында қазіргі заманғы педагогикалық колледж орналасқан. Күмбез бен мұнарасы бар үш деңгейлі мұнара-қақпа және басқа да монастырь ғимараттары, сондай-ақ топырақ қорғандарының қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Қорғандар бір кездері монастырьды қоршап тұрған және қала үшін маңызды қорғаныс құрылымы болған.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Niasviž Town Hall 2023-07-03 6301.jpg|қалалық ратуша
Niasviž Museum 2023-07-03 6315.jpg|Тарихи-өлкетану мұражайы
Нясвіжскі палац.JPG|Несвиж қамалы. Бас ғимарат
Nyasvizh SluckGate 001 4603.jpg|Слуцк қақпасы

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2ko6w1lmcrzsta7mr709un1ll314alj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613285</id>
      <parentid>3613283</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */</comment>
      <origin>3613285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10697" sha1="lfbqxggp3k2rmb9s2pwe6d75o0q14w3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа.

Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

Несвижде әлемдегі екінші ірі барокко сәулет ескерткіші — Божьего тела шіркеуі орналасқан. Шіркеу 1587 жылдан 1593 жылға дейін салынды.

1887 жылға дейін Несвижде Бенедиктин монастырі болды. Монастырь аумағында қазіргі заманғы педагогикалық колледж орналасқан. Күмбез бен мұнарасы бар үш деңгейлі мұнара-қақпа және басқа да монастырь ғимараттары, сондай-ақ топырақ қорғандарының қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Қорғандар бір кездері монастырьды қоршап тұрған және қала үшін маңызды қорғаныс құрылымы болған.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Niasviž Town Hall 2023-07-03 6301.jpg|Қалалық ратуша
Niasviž Museum 2023-07-03 6315.jpg|Тарихи-өлкетану мұражайы
Нясвіжскі палац.JPG|Несвиж қамалы. Бас ғимарат
Nyasvizh SluckGate 001 4603.jpg|Слуцк қақпасы

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lfbqxggp3k2rmb9s2pwe6d75o0q14w3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613286</id>
      <parentid>3613285</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ дереккөз</comment>
      <origin>3613286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10854" sha1="p6r29o6pn7op3xcnnfrok6p05nkrx8i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Несвиж
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Нясві́ж}}
 |сурет                   = Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Niasvizh, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =13 |lat_sec =08 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =40 |lon_sec =55 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Несвиж ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1445	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 182
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1770
 |пошта индексі           = 222603, 222620
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Niasviž
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Несвиж''' ({{lang-be|Нясві́ж}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы Уша өзенінің жағасындағы қала. [[Несвиж ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Несвиж қаласының халқы 15 897 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Несвиж қаласы Беларусьтің орталығында және Минск облысының батысында Уша өзенінің жағасында орналасқан. Бұл облыс орталығы Минск-Барановичи теміржол желісінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Оған Осиповичи-Барановичи ұлттық жолы арқылы жетуге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9343-Nesvizh.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Несвижский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі Несвиж тарихының алғашқы кезеңдері туралы мәселе өте айқын емес. Ұзақ уақыт бойы бұл туралы алғашқы шежірелік деректер 1223 жылы Калке өзеніндегі моңғолдармен шайқаста қаза тапқан орыс князьдерінің қатарында Юрий Несвижский аталған деп есептелді. XVI ғасырдың ортасында Несвижде кальвинистік жинақ және протестанттық баспахана жұмыс істеді, онда қазіргі Беларусь аумағында алғашқы басылған беларусь тіліндегі кітаптар басылып шықты.

1793 жылы, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Несвиж Ресей империясының құрамына кірді. Бастапқыда ол аудан орталығы, ал 1796 жылдан бастап Минск губернаторлығындағы провинциялық қала болды. ХІХ ғасыр католик монастырьларының біртіндеп таратылуымен және католик шіркеулерінің православиелік шіркеулерге айналуымен ерекшеленді. 1875 жылы Несвижде бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайтын мұғалімдер семинариясы ашылды. Метеорологиялық станция құрылды, мұражай және кітапхана жұмыс істеді.

1921 жылы Рига бейбітшілік келісімінің шарттары бойынша Несвиж Польша мемлекетінің құрамына кірді. Қала өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалды. Онда поляк қоғамдық және мәдени ұйымдары, сондай-ақ еврей діни мектептері мен білім беру бірлестіктері болды. 1920 жылдардың басында Беларусь гимназиясы жұмыс істеді.
1939 жылы 17 қыркүйекте Қызыл Армия бөлімшелері қалаға кірді. 1940 жылдың қаңтарында Несвиж Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды. Алайда, 1941 жылдың маусымына қарай оны неміс әскерлері басып алды. Оккупация кезінде 6000-нан астам адам (негізінен еврейлер) қаза тапты. 1944 жылдың 2-4 шілдесі аралығында қиян-кескі шайқастардан кейін қаланы партизандармен бірге жұмыс істейтін 65-ші армия бөлімшелері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://niasvizh.by/special/history/gorod/?ysclid=mpz2s8q526438351996|title=История-Город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Медициналық кәсіпорындар — Беларусь-Нидерланд бірлескен кәсіпорны FARMLAND және FARMLAND BIO — тамақ және киім өнеркәсібі, сондай-ақ «Альба» балық фермасы. Несвиж қонақ үйі. Несвижская тұрғын үй кешені (туризм қызметтері). Несвиж — халықаралық маңызы бар перспективалы туризм орталығы.

Қалада 4 орта мектеп, кешкі мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және 7 мектепке дейінгі мекеме бар.
Халыққа медициналық қызмет көрсетуді қалалық аурухана, емхана және перзентхана көрсетеді.

== Көрікті орындары ==
Слуцк қақпасы — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші және қаланың шығыс кіреберісіндегі жалғыз сақталған қақпа.

Қаладағы, Беларусьтегі ең көне қалалық әкімдік — Несвиж қалалық әкімшілігі (ратуша) ерекше назар аудартады. 1596 жылы салынған, 1752 жылы қайта салынды. Жақында қалалық әкімшілік кеш барокко және қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктерін сақтап, тағы бір қалпына келтіруден өтті.

Несвижде әлемдегі екінші ірі барокко сәулет ескерткіші — Божьего тела шіркеуі орналасқан. Шіркеу 1587 жылдан 1593 жылға дейін салынды.

1887 жылға дейін Несвижде Бенедиктин монастырі болды. Монастырь аумағында қазіргі заманғы педагогикалық колледж орналасқан. Күмбез бен мұнарасы бар үш деңгейлі мұнара-қақпа және басқа да монастырь ғимараттары, сондай-ақ топырақ қорғандарының қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Қорғандар бір кездері монастырьды қоршап тұрған және қала үшін маңызды қорғаныс құрылымы болған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-nesvizh.htm|title=Карта Несвижа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Niasviž Town Hall 2023-07-03 6301.jpg|Қалалық ратуша
Niasviž Museum 2023-07-03 6315.jpg|Тарихи-өлкетану мұражайы
Нясвіжскі палац.JPG|Несвиж қамалы. Бас ғимарат
Nyasvizh SluckGate 001 4603.jpg|Слуцк қақпасы

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>p6r29o6pn7op3xcnnfrok6p05nkrx8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәуле Әбдіразаққызы Жолдасбекова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782184</id>
    <revision>
      <id>3613278</id>
      <timestamp>2026-06-04T07:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Сәуле Әбдіразаққызы Жолдасбекова  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 12.09.1963   |Туған жері          = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Сарыағаш ауданы|Сарыағаш ауданында}}, Кел...</comment>
      <origin>3613278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="8ie30w6t8ga4udt4gq73su0h441ibpe" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Сәуле Әбдіразаққызы Жолдасбекова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 12.09.1963 
 |Туған жері          = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Сарыағаш ауданы|Сарыағаш ауданында}}, [[Келес (Түркістан облысы)|Келес]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика 
 |Жұмыс орны          = [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Шымкент педагогикалық институты (қазіргі [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; гранты иегері (2007); 
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; ғылыми атағының иегері (2012).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Сәуле Әбдіразаққызы Жолдасбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]), профессор ([[2009 жыл|2009]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы 12 қыркүйекте қвзіргі [[Түркістан облысы]], [[Сарыағаш ауданы]], [[Келес (Түркістан облысы)|Келес]] ауылында туған.

Шымкент педагогикалық институтын ([[1986 жыл|1986]], қазіргі [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1989 жыл|1989]] жылдан жоғары оқу орнында оқытушы, бүгінде Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]) кафедра профессоры.  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Жоғары оқу орындарында болашақ еңбек технологиясы жəне кəсіпкерлік мұғалімдерін кəсіби даярлау&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
192-ден астам ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; гранты иегері (2007); 
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; ғылыми атағының иегері (2012).&lt;ref&gt;[http://articles.ukgu.kz/kk/scientist/536 Жолдасбекова Сауле Абдразаққызы]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://auezov.edu.kz/ep/rus/stranitsy-ru/91-professionalnoe-obuchenie-pps Оқытушылар құрамы.]
* [https://scholar.google.com/citations?user=8xpj7SAAAAAJ&amp;hl=ru Google Академия.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>8ie30w6t8ga4udt4gq73su0h441ibpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613284</id>
      <parentid>3613278</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Профессорлар|Профессорлар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4214" sha1="jcxj1osk8pzt3rgxjgqatliiuen7ujh" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Сәуле Әбдіразаққызы Жолдасбекова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 12.09.1963 
 |Туған жері          = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Сарыағаш ауданы|Сарыағаш ауданында}}, [[Келес (Түркістан облысы)|Келес]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика 
 |Жұмыс орны          = [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор 
 |Альма-матер         = Шымкент педагогикалық институты (қазіргі [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; гранты иегері (2007); 
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; ғылыми атағының иегері (2012).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Сәуле Әбдіразаққызы Жолдасбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]), профессор ([[2009 жыл|2009]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы 12 қыркүйекте қвзіргі [[Түркістан облысы]], [[Сарыағаш ауданы]], [[Келес (Түркістан облысы)|Келес]] ауылында туған.

Шымкент педагогикалық институтын ([[1986 жыл|1986]], қазіргі [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1989 жыл|1989]] жылдан жоғары оқу орнында оқытушы, бүгінде Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]) кафедра профессоры.  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Жоғары оқу орындарында болашақ еңбек технологиясы жəне кəсіпкерлік мұғалімдерін кəсіби даярлау&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
192-ден астам ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; гранты иегері (2007); 
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; ғылыми атағының иегері (2012).&lt;ref&gt;[http://articles.ukgu.kz/kk/scientist/536 Жолдасбекова Сауле Абдразаққызы]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://auezov.edu.kz/ep/rus/stranitsy-ru/91-professionalnoe-obuchenie-pps Оқытушылар құрамы.]
* [https://scholar.google.com/citations?user=8xpj7SAAAAAJ&amp;hl=ru Google Академия.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>jcxj1osk8pzt3rgxjgqatliiuen7ujh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Надежда Бейсенқызы Жиенбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782185</id>
    <revision>
      <id>3613291</id>
      <timestamp>2026-06-04T07:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Надежда Бейсенқызы Жиенбаева  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 03.07.1959   |Туған жері          = [[Батыс Қазақстан облысы]], {{туғанжері|Жәнібек ауданы|Жәнібек ауданында}}.  |Қайтыс болға...</comment>
      <origin>3613291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="cns1lhgsv2jrvhl6dt7a9800fugsxnf" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Надежда Бейсенқызы Жиенбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 03.07.1959 
 |Туған жері          = [[Батыс Қазақстан облысы]], {{туғанжері|Жәнібек ауданы|Жәнібек ауданында}}.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика 
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ еңбек жəне əлеуметтік қатынастар академиясы]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]; Жоғары құқық мектебі; Мəскеу мемлекеттік университеті докторантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2008); 
* {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2010).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Надежда Бейсенқызы Жиенбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]). 

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1959 жыл|1959]] жылы 3 шілдеде [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Жәнібек ауданы]]нда туған.&lt;br&gt;

[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1981 жыл|1981]]), Жоғары құқық мектебін ([[2000 жыл|2000]]), Мəскеу мемлекеттік университетінің докторантурасын ([[2005 жыл|2005]]) бітірген.&lt;br&gt;
Мектепте мұғалім (1981-[[1991 жыл|91]]), Алматы мемлекеттік университетінде доцент (1991-[[1998 жыл|98]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]), деканның орынбасары (1998-[[2004 жыл|2004]]), Психология институтында бас ғылыми қызметкер (2004-[[2009 жыл|09]]), [[Қазақ еңбек жəне əлеуметтік қатынастар академиясы]]ның профессоры (2009-[[2010 жыл|10]]), 2010 жылдан кафедра меңгерушісі.  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Развитие активности личности современного школьника в процессе формирования общения&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
100-ден астам ғылыми еңбектің авторы. 

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2008);
* &quot;Қазақстан Республикасы [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]&quot; (2010).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.kaznpu.kz/kz/2904/personal/ Жиенбаева Надежда Бисеновна.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>cns1lhgsv2jrvhl6dt7a9800fugsxnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613294</id>
      <parentid>3613291</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T07:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері|Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3613294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4306" sha1="l8cymwcqej4uzf26l3eirav1rx07dng" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Надежда Бейсенқызы Жиенбаева
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 03.07.1959 
 |Туған жері          = [[Батыс Қазақстан облысы]], {{туғанжері|Жәнібек ауданы|Жәнібек ауданында}}.
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика 
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ еңбек жəне əлеуметтік қатынастар академиясы]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымдарының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]; Жоғары құқық мектебі; Мəскеу мемлекеттік университеті докторантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2008); 
* {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2010).
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Надежда Бейсенқызы Жиенбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]). 

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1959 жыл|1959]] жылы 3 шілдеде [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Жәнібек ауданы]]нда туған.&lt;br&gt;

[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1981 жыл|1981]]), Жоғары құқық мектебін ([[2000 жыл|2000]]), Мəскеу мемлекеттік университетінің докторантурасын ([[2005 жыл|2005]]) бітірген.&lt;br&gt;
Мектепте мұғалім (1981-[[1991 жыл|91]]), Алматы мемлекеттік университетінде доцент (1991-[[1998 жыл|98]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]), деканның орынбасары (1998-[[2004 жыл|2004]]), Психология институтында бас ғылыми қызметкер (2004-[[2009 жыл|09]]), [[Қазақ еңбек жəне əлеуметтік қатынастар академиясы]]ның профессоры (2009-[[2010 жыл|10]]), 2010 жылдан кафедра меңгерушісі.  

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Развитие активности личности современного школьника в процессе формирования общения&quot; деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
100-ден астам ғылыми еңбектің авторы. 

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2008);
* &quot;Қазақстан Республикасы [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]&quot; (2010).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.kaznpu.kz/kz/2904/personal/ Жиенбаева Надежда Бисеновна.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]]</text>
      <sha1>l8cymwcqej4uzf26l3eirav1rx07dng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ардем Патапутян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782187</id>
    <revision>
      <id>3613304</id>
      <timestamp>2026-06-04T08:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/150636296|Патапутян, Ардем]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3613304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11668" sha1="sjzvt8e7lzfwxwuq6ocirc3mfy0kzoi" xml:space="preserve">[[Сурет:Ardem_Patapoutian_2022_stamp_of_Armenia.jpg|нобай|Арменияның пошта маркасындағы Ардем Патапутян, 2022 ж.]]
'''Ардем Патапутян''' ({{Lang-en|Ardem Patapoutian}} , арм. Արտեմ Պատապուտյան; [[1967 жыл|1967]], [[Бейрут]], [[Ливан]]) — америкалық [[Молекулалық биология|молекулалық биолог]] және нейробиолог. Говард Хьюз медициналық институтында (HHMI) ғылыми қызметкер. [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты ([[2021 жыл|2021]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004114036/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/press-release/?related=1&amp;_pjax=%23pjax-well}}&lt;/ref&gt;. Америка философиялық қоғамының мүшесі (2023&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2023|title=The American Philosophical Society Welcomes New Members for 2023&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2023-05-20|archivedate=2023-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230520080231/https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2023}}&lt;/ref&gt;).

== Өмірбаян ==
Ардем Патапутян 1967 жылы 2 қазанда Бейрутта [[Армяндар|армян]] отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/julius-patapoutian-win-2021-nobel-prize-medicine-2021-10-04/|title=Two Americans win Medicine Nobel for work on heat and touch|work=[[Reuters]]|accessdate=2021-10-05|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004095036/https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/julius-patapoutian-win-2021-nobel-prize-medicine-2021-10-04/}}&lt;/ref&gt; 1986 жылы Америка Құрама Штаттарына қоныс аудармас бұрын бір жыл бойы [[Бейруттың Америка университеті|Бейруттағы Америка университетінде]] оқыды. [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университетін]] бітіріп, 1990 жылы цитология және даму биологиясы мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін, ал 1996 жылы [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық институтында]] PhD дәрежесін алды. Аспирант ретінде Патапутян [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан-Францискодағы Калифорния университетінде]] Луи Райхардтпен бірге жұмыс істеді. 2000 жылы Скриппс зерттеу институтында доцент болды. 2000 және 2014  аралығында ол [[Новартис]] зерттеу қорында қосымша лауазымдарда жұмыс істеді. 2014 жылдан бастап Патапутян Ховард Хьюз медициналық институтында (HHMI) зерттеуші болып жұмыс істеді.

Патапутян [[Сигналдық трансдукция|сигналдардың трансдукциясын]] зерттейді. Ол [[температура]], [[механикалық энергия]] немесе жасуша көлемінің кеңеюі арқылы белсендірілетін жаңа иондық арналар мен рецепторларды анықтауға айтарлықтай үлес қосты. Патапутян және оның әріптестері бұл иондық арналардың температураны сезуде, жанасу сезімінде, проприоцепцияда, ауырсыну сезімінде және тамыр тонусын реттеуде маңызды рөл атқаратынын көрсете алды. Жақында жүргізілген жұмыстарда механосезімтал иондық арналарды анықтау және сипаттау үшін функционалды [[геномика]] әдістері қолданылды (механиотрансдукция).

== Марапаттар мен сыйлықтар ==

* Әулие Месроп Маштоц ордені (15 маусым 2022, [[Армения]]) — ''биология саласындағы көрнекті жетістіктері және медицина ғылымының дамуына қосқан елеулі үлесі үшін''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.am/hy/decrees/item/5616/|title=Указ Президента Республики Армения от 15 июня 2022 года № УП-147-А «О награждении Ардема Патапутяна орденом Святого Месропа Маштоца»|archivedate=2022-06-27|accessdate=2022-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220627091040/https://www.president.am/hy/decrees/item/5616/}}&lt;/ref&gt;.
* [[Академия Google|Google Scholar]] мәліметтері бойынша, Патапутянның [[Индекс Хирша|Хирш индексі]] 68&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=2aSu29oAAAAJ&amp;hl=en|title=Ardem Patapoutian|work=scholar.google.com|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004110738/https://scholar.google.com/citations?user=2aSu29oAAAAJ&amp;hl=en}}&lt;/ref&gt;, ал [[Scopus]] мәліметтері бойынша 63&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7003979978|title=Scopus preview - Patapoutian, Ardem - Сведения об авторе - Scopus|work=www.scopus.com|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004145422/https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7003979978}}&lt;/ref&gt; (2020 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша). 2016 жылдан бері Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі, 2017 жылдан бері [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20041844.html|title=Ardem Patapoutian|work=www.nasonline.org|accessdate=2021-10-04|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603212100/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20041844.html}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылдан бері [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.amacad.org/news/members-elected-2020|title=Members Elected in 2020|work=American Academy of Arts &amp; Sciences|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122223037/https://www.amacad.org/news/members-elected-2020}}&lt;/ref&gt;. Патапутян 2017 жылы У.  Олден Спенсера сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.kavli.cuimc.columbia.edu/news/thirty-ninth-annual-w-alden-spencer-award-and-lecture|title=The Thirty-Ninth Annual W. Alden Spencer Award and Lecture|work=Kavli Institute for Brain Science|date=2020-06-04|accessdate=2021-10-04|archivedate=2020-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227080457/https://www.kavli.cuimc.columbia.edu/news/thirty-ninth-annual-w-alden-spencer-award-and-lecture}}&lt;/ref&gt;, 2019 жылы — Розенштель сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/index.html|title=Lewis S. Rosenstiel Award for Distinguished Work in Basic Medical Research|work=www.brandeis.edu|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615093249/https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/index.html}}&lt;/ref&gt;, неврология саласында 2020 жылы — Кавли сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience|title=2020 Kavli Prize in Neuroscience|work=www.kavliprize.org|date=2021-03-12|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624203359/https://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылы биомедицина саласындағы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/galardonados/ardem-patapoutian-2/|title=Ardem Patapoutian|work=Premios Fronteras|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004145116/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/galardonados/ardem-patapoutian-2/}}&lt;/ref&gt; алды.
* 2021 жылы Патапутян [[Дэвид Джулиус|Дэвид Джулиуспен]] бірге [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына]] ие болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://www.scripps.edu/faculty/patapoutian/ Ардем Патапутян, PhD,] Scripps Research (scripps.edu)
* [https://patapoutianlab.org/ Patapoutian Lab] (patapoutianlab.org)
* [https://static1.squarespace.com/static/5b133d3b96d455ca885f8964/t/5e20d322c8ae141b3ed47ccd/1579209507208/2019.11.06+Short+CV-+Patapoutian.pdf Cirriculum Vitae] (PDF; 109 кБ; 2019 жылдың қараша айындағы стенд)
* [https://www.hhmi.org/scientists/ardem-patapoutian Ардем Патапутян, PhD,] Ховард Хьюз медициналық институтының веб-сайтында (hhmi.org)
* [https://neurotree.org/neurotree/peopleinfo.php?pid=12384 Ардем Патапутян,] ''Academic Tree'' сайтында (neurotree.org)
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ физиологтары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Әулие Месроп Маштоц орденінің иегерлері]]
[[Санат:Философия докторлары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]</text>
      <sha1>sjzvt8e7lzfwxwuq6ocirc3mfy0kzoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613305</id>
      <parentid>3613304</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T08:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14096" sha1="7zh746a748mkcihh5awtmhlrm0g3jsa" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Ардем Патапутян
 |Шынайы есімі        = ағылш. Ardem Patapoutian, арм. Արտեմ Պատապուտյան
 |Суреті              = Ardem_Patapoutian_at_Scripps_in_2022_03.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 2.10.1967
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Бейрут|Бейрутта}}, [[Ливанда]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;
{{байрақ|Ливан}}&lt;br&gt;
{{байрақ|Армения}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[физиология]], [[молекулярлық биолог]], [[нейробиолог]], [[невролог]]
 |Жұмыс орны          = [[Ховард Хьюз медициналық университеті]]&lt;br&gt;
[[Скриппс ғылыми-зерттеу институты]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[PhD|Философия докторы]]
 |Ғылыми атағы        = [[университет профессоры]], [[физиолог]], [[биохимик]]
 |Альма-матер         = [[Калифорния университеті, Лос-Анджелес]]&lt;br&gt;
[[Калифорния технологиялық институты]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Рэнди Шекман]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[Ноцицепция]]
 |Марапаттары         = [[Әулие Месроп Маштоц ордені]] (2022)&lt;br&gt;
[[1-ші дәрежелі Құрмет орденінің кавалері (Ливан)]]&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2021 жыл ғылымда|2021]])&lt;br&gt;
[[BBVA қорының білім шекаралары сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;
[[Кавли сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;
[[Розенштель сыйлығы]] (2019)&lt;br&gt;
[[В. Алден Спенсер сыйлығы]] (2017)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://patapoutianlab.org/ rockefeller.edu/our-scie…]
 |Commons             = 
}}
[[Сурет:Ardem_Patapoutian_2022_stamp_of_Armenia.jpg|нобай|Арменияның пошта маркасындағы Ардем Патапутян, 2022 ж.]]
'''Ардем Патапутян''' ({{Lang-en|Ardem Patapoutian}} , арм. Արտեմ Պատապուտյան; [[1967 жыл|1967]], [[Бейрут]], [[Ливан]]) — америкалық [[Молекулалық биология|молекулалық биолог]] және нейробиолог. Говард Хьюз медициналық институтында (HHMI) ғылыми қызметкер. [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты ([[2021 жыл|2021]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004114036/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/press-release/?related=1&amp;_pjax=%23pjax-well}}&lt;/ref&gt;. Америка философиялық қоғамының мүшесі (2023&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2023|title=The American Philosophical Society Welcomes New Members for 2023&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2023-05-20|archivedate=2023-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230520080231/https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2023}}&lt;/ref&gt;).

== Өмірбаян ==
Ардем Патапутян 1967 жылы 2 қазанда Бейрутта [[Армяндар|армян]] отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/julius-patapoutian-win-2021-nobel-prize-medicine-2021-10-04/|title=Two Americans win Medicine Nobel for work on heat and touch|work=[[Reuters]]|accessdate=2021-10-05|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004095036/https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/julius-patapoutian-win-2021-nobel-prize-medicine-2021-10-04/}}&lt;/ref&gt; 1986 жылы Америка Құрама Штаттарына қоныс аудармас бұрын бір жыл бойы [[Бейруттың Америка университеті|Бейруттағы Америка университетінде]] оқыды. [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университетін]] бітіріп, 1990 жылы цитология және даму биологиясы мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін, ал 1996 жылы [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық институтында]] PhD дәрежесін алды. Аспирант ретінде Патапутян [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан-Францискодағы Калифорния университетінде]] Луи Райхардтпен бірге жұмыс істеді. 2000 жылы Скриппс зерттеу институтында доцент болды. 2000 және 2014  аралығында ол [[Новартис]] зерттеу қорында қосымша лауазымдарда жұмыс істеді. 2014 жылдан бастап Патапутян Ховард Хьюз медициналық институтында (HHMI) зерттеуші болып жұмыс істеді.

Патапутян [[Сигналдық трансдукция|сигналдардың трансдукциясын]] зерттейді. Ол [[температура]], [[механикалық энергия]] немесе жасуша көлемінің кеңеюі арқылы белсендірілетін жаңа иондық арналар мен рецепторларды анықтауға айтарлықтай үлес қосты. Патапутян және оның әріптестері бұл иондық арналардың температураны сезуде, жанасу сезімінде, проприоцепцияда, ауырсыну сезімінде және тамыр тонусын реттеуде маңызды рөл атқаратынын көрсете алды. Жақында жүргізілген жұмыстарда механосезімтал иондық арналарды анықтау және сипаттау үшін функционалды [[геномика]] әдістері қолданылды (механиотрансдукция).

== Марапаттар мен сыйлықтар ==
* Әулие Месроп Маштоц ордені (15 маусым 2022, [[Армения]]) — ''биология саласындағы көрнекті жетістіктері және медицина ғылымының дамуына қосқан елеулі үлесі үшін''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.am/hy/decrees/item/5616/|title=Указ Президента Республики Армения от 15 июня 2022 года № УП-147-А «О награждении Ардема Патапутяна орденом Святого Месропа Маштоца»|archivedate=2022-06-27|accessdate=2022-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220627091040/https://www.president.am/hy/decrees/item/5616/}}&lt;/ref&gt;.
* [[Академия Google|Google Scholar]] мәліметтері бойынша, Патапутянның [[Индекс Хирша|Хирш индексі]] 68&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=2aSu29oAAAAJ&amp;hl=en|title=Ardem Patapoutian|work=scholar.google.com|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004110738/https://scholar.google.com/citations?user=2aSu29oAAAAJ&amp;hl=en}}&lt;/ref&gt;, ал [[Scopus]] мәліметтері бойынша 63&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7003979978|title=Scopus preview - Patapoutian, Ardem - Сведения об авторе - Scopus|work=www.scopus.com|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004145422/https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7003979978}}&lt;/ref&gt; (2020 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша). 2016 жылдан бері Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі, 2017 жылдан бері [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20041844.html|title=Ardem Patapoutian|work=www.nasonline.org|accessdate=2021-10-04|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603212100/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20041844.html}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылдан бері [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.amacad.org/news/members-elected-2020|title=Members Elected in 2020|work=American Academy of Arts &amp; Sciences|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122223037/https://www.amacad.org/news/members-elected-2020}}&lt;/ref&gt;. Патапутян 2017 жылы У.  Олден Спенсера сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.kavli.cuimc.columbia.edu/news/thirty-ninth-annual-w-alden-spencer-award-and-lecture|title=The Thirty-Ninth Annual W. Alden Spencer Award and Lecture|work=Kavli Institute for Brain Science|date=2020-06-04|accessdate=2021-10-04|archivedate=2020-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227080457/https://www.kavli.cuimc.columbia.edu/news/thirty-ninth-annual-w-alden-spencer-award-and-lecture}}&lt;/ref&gt;, 2019 жылы — Розенштель сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/index.html|title=Lewis S. Rosenstiel Award for Distinguished Work in Basic Medical Research|work=www.brandeis.edu|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615093249/https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/index.html}}&lt;/ref&gt;, неврология саласында 2020 жылы — Кавли сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience|title=2020 Kavli Prize in Neuroscience|work=www.kavliprize.org|date=2021-03-12|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624203359/https://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылы биомедицина саласындағы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/galardonados/ardem-patapoutian-2/|title=Ardem Patapoutian|work=Premios Fronteras|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004145116/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/galardonados/ardem-patapoutian-2/}}&lt;/ref&gt; алды.
* 2021 жылы Патапутян [[Дэвид Джулиус|Дэвид Джулиуспен]] бірге [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына]] ие болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.scripps.edu/faculty/patapoutian/ Ардем Патапутян, PhD,] Scripps Research (scripps.edu)
* [https://patapoutianlab.org/ Patapoutian Lab] (patapoutianlab.org)
* [https://static1.squarespace.com/static/5b133d3b96d455ca885f8964/t/5e20d322c8ae141b3ed47ccd/1579209507208/2019.11.06+Short+CV-+Patapoutian.pdf Cirriculum Vitae] (PDF; 109 кБ; 2019 жылдың қараша айындағы стенд)
* [https://www.hhmi.org/scientists/ardem-patapoutian Ардем Патапутян, PhD,] Ховард Хьюз медициналық институтының веб-сайтында (hhmi.org)
* [https://neurotree.org/neurotree/peopleinfo.php?pid=12384 Ардем Патапутян,] ''Academic Tree'' сайтында (neurotree.org)
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ физиологтары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Әулие Месроп Маштоц орденінің иегерлері]]
[[Санат:Философия докторлары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]</text>
      <sha1>7zh746a748mkcihh5awtmhlrm0g3jsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613306</id>
      <parentid>3613305</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T08:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3613306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14094" sha1="rjva8pbzw58u938ggr9smupgf4o2mw5" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Ардем Патапутян
 |Шынайы есімі        = ағылш. Ardem Patapoutian, арм. Արտեմ Պատապուտյան
 |Суреті              = Ardem_Patapoutian_at_Scripps_in_2022_03.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 2.10.1967
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Бейрут|Бейрутта}}, [[Ливанда]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;
{{байрақ|Ливан}}&lt;br&gt;
{{байрақ|Армения}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[физиология]], [[молекулярлық биолог]], [[нейробиолог]], [[невролог]]
 |Жұмыс орны          = [[Ховард Хьюз медициналық университеті]]&lt;br&gt;
[[Скриппс ғылыми-зерттеу институты]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[PhD|Философия докторы]]
 |Ғылыми атағы        = [[университет профессоры]], [[физиолог]], [[биохимик]]
 |Альма-матер         = [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес]]&lt;br&gt;
[[Калифорния технологиялық институты]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Рэнди Шекман]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[Ноцицепция]]
 |Марапаттары         = [[Әулие Месроп Маштоц ордені]] (2022)&lt;br&gt;
[[1-ші дәрежелі Құрмет орденінің кавалері (Ливан)]]&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2021 жыл ғылымда|2021]])&lt;br&gt;
[[BBVA қорының білім шекаралары сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;
[[Кавли сыйлығы]] (2020)&lt;br&gt;
[[Розенштель сыйлығы]] (2019)&lt;br&gt;
[[В. Алден Спенсер сыйлығы]] (2017)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = [https://patapoutianlab.org/ rockefeller.edu/our-scie…]
 |Commons             = 
}}
[[Сурет:Ardem_Patapoutian_2022_stamp_of_Armenia.jpg|нобай|Арменияның пошта маркасындағы Ардем Патапутян, 2022 ж.]]
'''Ардем Патапутян''' ({{Lang-en|Ardem Patapoutian}} , арм. Արտեմ Պատապուտյան; [[1967 жыл|1967]], [[Бейрут]], [[Ливан]]) — америкалық [[Молекулалық биология|молекулалық биолог]] және нейробиолог. Говард Хьюз медициналық институтында (HHMI) ғылыми қызметкер. [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты ([[2021 жыл|2021]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004114036/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/press-release/?related=1&amp;_pjax=%23pjax-well}}&lt;/ref&gt;. Америка философиялық қоғамының мүшесі (2023&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2023|title=The American Philosophical Society Welcomes New Members for 2023&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2023-05-20|archivedate=2023-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230520080231/https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2023}}&lt;/ref&gt;).

== Өмірбаян ==
Ардем Патапутян 1967 жылы 2 қазанда Бейрутта [[Армяндар|армян]] отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/julius-patapoutian-win-2021-nobel-prize-medicine-2021-10-04/|title=Two Americans win Medicine Nobel for work on heat and touch|work=[[Reuters]]|accessdate=2021-10-05|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004095036/https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/julius-patapoutian-win-2021-nobel-prize-medicine-2021-10-04/}}&lt;/ref&gt; 1986 жылы Америка Құрама Штаттарына қоныс аудармас бұрын бір жыл бойы [[Бейруттың Америка университеті|Бейруттағы Америка университетінде]] оқыды. [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университетін]] бітіріп, 1990 жылы цитология және даму биологиясы мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін, ал 1996 жылы [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық институтында]] PhD дәрежесін алды. Аспирант ретінде Патапутян [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан-Францискодағы Калифорния университетінде]] Луи Райхардтпен бірге жұмыс істеді. 2000 жылы Скриппс зерттеу институтында доцент болды. 2000 және 2014  аралығында ол [[Новартис]] зерттеу қорында қосымша лауазымдарда жұмыс істеді. 2014 жылдан бастап Патапутян Ховард Хьюз медициналық институтында (HHMI) зерттеуші болып жұмыс істеді.

Патапутян [[Сигналдық трансдукция|сигналдардың трансдукциясын]] зерттейді. Ол [[температура]], [[механикалық энергия]] немесе жасуша көлемінің кеңеюі арқылы белсендірілетін жаңа иондық арналар мен рецепторларды анықтауға айтарлықтай үлес қосты. Патапутян және оның әріптестері бұл иондық арналардың температураны сезуде, жанасу сезімінде, проприоцепцияда, ауырсыну сезімінде және тамыр тонусын реттеуде маңызды рөл атқаратынын көрсете алды. Жақында жүргізілген жұмыстарда механосезімтал иондық арналарды анықтау және сипаттау үшін функционалды [[геномика]] әдістері қолданылды (механиотрансдукция).

== Марапаттар мен сыйлықтар ==
* Әулие Месроп Маштоц ордені (15 маусым 2022, [[Армения]]) — ''биология саласындағы көрнекті жетістіктері және медицина ғылымының дамуына қосқан елеулі үлесі үшін''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.am/hy/decrees/item/5616/|title=Указ Президента Республики Армения от 15 июня 2022 года № УП-147-А «О награждении Ардема Патапутяна орденом Святого Месропа Маштоца»|archivedate=2022-06-27|accessdate=2022-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220627091040/https://www.president.am/hy/decrees/item/5616/}}&lt;/ref&gt;.
* [[Академия Google|Google Scholar]] мәліметтері бойынша, Патапутянның [[Индекс Хирша|Хирш индексі]] 68&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=2aSu29oAAAAJ&amp;hl=en|title=Ardem Patapoutian|work=scholar.google.com|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004110738/https://scholar.google.com/citations?user=2aSu29oAAAAJ&amp;hl=en}}&lt;/ref&gt;, ал [[Scopus]] мәліметтері бойынша 63&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7003979978|title=Scopus preview - Patapoutian, Ardem - Сведения об авторе - Scopus|work=www.scopus.com|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004145422/https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7003979978}}&lt;/ref&gt; (2020 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша). 2016 жылдан бері Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі, 2017 жылдан бері [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20041844.html|title=Ardem Patapoutian|work=www.nasonline.org|accessdate=2021-10-04|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603212100/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20041844.html}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылдан бері [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.amacad.org/news/members-elected-2020|title=Members Elected in 2020|work=American Academy of Arts &amp; Sciences|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122223037/https://www.amacad.org/news/members-elected-2020}}&lt;/ref&gt;. Патапутян 2017 жылы У.  Олден Спенсера сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.kavli.cuimc.columbia.edu/news/thirty-ninth-annual-w-alden-spencer-award-and-lecture|title=The Thirty-Ninth Annual W. Alden Spencer Award and Lecture|work=Kavli Institute for Brain Science|date=2020-06-04|accessdate=2021-10-04|archivedate=2020-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227080457/https://www.kavli.cuimc.columbia.edu/news/thirty-ninth-annual-w-alden-spencer-award-and-lecture}}&lt;/ref&gt;, 2019 жылы — Розенштель сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/index.html|title=Lewis S. Rosenstiel Award for Distinguished Work in Basic Medical Research|work=www.brandeis.edu|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615093249/https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/index.html}}&lt;/ref&gt;, неврология саласында 2020 жылы — Кавли сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience|title=2020 Kavli Prize in Neuroscience|work=www.kavliprize.org|date=2021-03-12|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624203359/https://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience}}&lt;/ref&gt; және 2020 жылы биомедицина саласындағы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge сыйлығын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/galardonados/ardem-patapoutian-2/|title=Ardem Patapoutian|work=Premios Fronteras|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004145116/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/galardonados/ardem-patapoutian-2/}}&lt;/ref&gt; алды.
* 2021 жылы Патапутян [[Дэвид Джулиус|Дэвид Джулиуспен]] бірге [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына]] ие болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.scripps.edu/faculty/patapoutian/ Ардем Патапутян, PhD,] Scripps Research (scripps.edu)
* [https://patapoutianlab.org/ Patapoutian Lab] (patapoutianlab.org)
* [https://static1.squarespace.com/static/5b133d3b96d455ca885f8964/t/5e20d322c8ae141b3ed47ccd/1579209507208/2019.11.06+Short+CV-+Patapoutian.pdf Cirriculum Vitae] (PDF; 109 кБ; 2019 жылдың қараша айындағы стенд)
* [https://www.hhmi.org/scientists/ardem-patapoutian Ардем Патапутян, PhD,] Ховард Хьюз медициналық институтының веб-сайтында (hhmi.org)
* [https://neurotree.org/neurotree/peopleinfo.php?pid=12384 Ардем Патапутян,] ''Academic Tree'' сайтында (neurotree.org)
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ физиологтары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Әулие Месроп Маштоц орденінің иегерлері]]
[[Санат:Философия докторлары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]</text>
      <sha1>rjva8pbzw58u938ggr9smupgf4o2mw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sandudgul Akhanbaeva</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782188</id>
    <revision>
      <id>3613319</id>
      <timestamp>2026-06-04T09:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3613319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="a3mw7pyt8xhdp6z08dkqvbj22dhbok0" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sandudgul Akhanbaeva}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 14:54, 2026 ж. маусымның 4 (+05)</text>
      <sha1>a3mw7pyt8xhdp6z08dkqvbj22dhbok0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ланиакея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782189</id>
    <revision>
      <id>3613320</id>
      <timestamp>2026-06-04T10:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayazhan10</username>
        <id>180289</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  '''Ланиакея''' ({{lang-en|Laniakea}}) - Құс жолы [[галактика|галактикасы]] орналасқан аса ірі галактикалар супершоғыларлануы. Бұл құрылым шамамен 100 000 - нан астам галактиканы қам...</comment>
      <origin>3613320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="1yer39nlwpm2ehy40gleukckf017q5v" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Ланиакея''' ({{lang-en|Laniakea}}) - Құс жолы [[галактика|галактикасы]] орналасқан аса ірі галактикалар супершоғыларлануы. Бұл құрылым шамамен 100 000 - нан астам галактиканы қамтиды және диаметрі 500 миллион жарық жылына жуық аумақты алып жатыр. Ланиакея атауы гавай тілінен аударғанда &quot;шексіз аспан&quot; немесе &quot;ұлан-ғайыр көкжиек&quot; деген мағынаны білдіреді. Супершоғырлану 2014 жылы астрономдар тобы жүргізген зерттеулердің нәтижесінде анықталды.

== '''Ашылу тарихы''' ==
Ланиакея ұғымы 2014 жылы америкалық астроном Р.Брент Талли бастаған халықаралық зерттеушілер тобының еңбегі нәтижесінде енгізілді. Ғалымдар галактикалардың кеңістіктегі қозғалысын зерттей отырып, олардың белгілі бір тартылыс орталығына қарай бағытталатынын анықтады. Осы қозғалыстардың негізінде бұрын жеке қарастырылып келген бірнеше галактикалық құрылымдардың біртұтас жүйеге жататыны көрсетілді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Воронцов-Вельяминов Б.А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Астрономия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М. |орны=|баспасы=Физматлит |жыл=2016|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы=  }}&lt;/ref&gt;

== '''Құрылымы''' ==
Ланиакея құрамына көптеген галактикалар топтары мен шоғырлары кіреді. Олардың ішінде Құс жолы орналасқан Жергілікті топ та бар. Сонымен қатар, Бикеш Шоғырлануы, Гидра және Центавр шоғырлары осы супершоғырланудың маңызды бөліктері болып саналады. Ланиакеяның орталық аймағы ретінде &quot;Ұлы тартқыш&quot; деп аталатын гравитациялық аномалия қарастырылады.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Астрономиялық терминдердің түсіндірме |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=|баспасы=Қазақ университеті |жыл=2015|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы=  }}&lt;/ref&gt;

== '''Өлшемдері''' ==
Ғалымдардың бағалауы бойынша, Ланиакеяның диаметрі шамамен 160 мегапарсекке немесе 520 миллион шамамен 10 есе артық. Мұндай ауқым оны Ғалымдағы ең ірі белгілі құрылымдардың біріне айналдырады.

== '''Астрономиядағы маңызы''' ==
Ланиакеяның анықталуы [[Ғалам|Ғаламның]] ірі масштабтағы құрылымын түсінуге мүмкіндік берді. Бұл жаңалық галактикалардың таралу заңдылықтарын және олардың өзара гравитациялық байланыстарын зерттеуге жаңа серпін берді. Сонымен қатар, супершоғырланулардың шекарасын анықтаудың жаңа әдістерін дамытуға ықпал етті.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Маров М.Я. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Астрономия и космос |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Москва |орны=|баспасы=Физматлит |жыл=2016|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы=  }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>1yer39nlwpm2ehy40gleukckf017q5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слуцк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782190</id>
    <revision>
      <id>3613321</id>
      <timestamp>2026-06-04T10:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Минск облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3613321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="lc54wav6wfe6gkdqjlsfx5l0xrc4utc" xml:space="preserve">'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lc54wav6wfe6gkdqjlsfx5l0xrc4utc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613322</id>
      <parentid>3613321</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="gycajiccdtsxp7cvewh9ina60x4f3u6" xml:space="preserve">'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>gycajiccdtsxp7cvewh9ina60x4f3u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613325</id>
      <parentid>3613322</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="500" sha1="sgyxtld1b3nj644mx9uu0v64u4xkfrz" xml:space="preserve">'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>sgyxtld1b3nj644mx9uu0v64u4xkfrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613327</id>
      <parentid>3613325</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3613327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="2upcpjx7bgrc0j176tusyfa6rsw4xzh" xml:space="preserve">'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2upcpjx7bgrc0j176tusyfa6rsw4xzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613328</id>
      <parentid>3613327</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="9ijkkchacfsrmsqkp3dsbmd25bobtqu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9ijkkchacfsrmsqkp3dsbmd25bobtqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613329</id>
      <parentid>3613328</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T10:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3613329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3200" sha1="17gfiwwpytu95ucvtd4hmn5znyia77m" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>17gfiwwpytu95ucvtd4hmn5znyia77m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613331</id>
      <parentid>3613329</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="52rm3dlel4pifo1ai27khhl2rbwu4ch" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>52rm3dlel4pifo1ai27khhl2rbwu4ch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613335</id>
      <parentid>3613331</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3262" sha1="8xymjr4skgn1a1em4ob09ntqros4h10" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8xymjr4skgn1a1em4ob09ntqros4h10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613336</id>
      <parentid>3613335</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3290" sha1="krazno43356ejzaurfkcca6czh71sa2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>krazno43356ejzaurfkcca6czh71sa2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613338</id>
      <parentid>3613336</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="8uagnyo55b8rmgx7590zoen9m06r1hx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8uagnyo55b8rmgx7590zoen9m06r1hx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613339</id>
      <parentid>3613338</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3381" sha1="c9evme3ga5zno4abbpbt9n7zr52zmah" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c9evme3ga5zno4abbpbt9n7zr52zmah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613340</id>
      <parentid>3613339</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3613340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="3rbtv9fiio8fdipo0f3vmc18ffaehxw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3rbtv9fiio8fdipo0f3vmc18ffaehxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613342</id>
      <parentid>3613340</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3955" sha1="l14vnv6j048kxj3rt8gk2e0iij7xxbx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>l14vnv6j048kxj3rt8gk2e0iij7xxbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613344</id>
      <parentid>3613342</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3613344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4158" sha1="qd3ojie2mrybhc31q8c1j4c7y30g3wb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=50_Sluck&amp;ysclid=mpzd2bubos341168175|title=Расположение - Слуцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qd3ojie2mrybhc31q8c1j4c7y30g3wb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613349</id>
      <parentid>3613344</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5311" sha1="rwqidguu2su78foat6fm9q7ezfvq5mh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=50_Sluck&amp;ysclid=mpzd2bubos341168175|title=Расположение - Слуцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Слуцк аймағындағы алғашқы қоныстанған славян қоныстарының іздері шамамен б.з. I мыңжылдықтың ортасына жатады. Случеск деп аталатын бекініс қаласын Дреговичтер XI ғасырда құрған. Қала шежірелерде алғаш рет 1116 жылы аталған. Сол кезде ол Туров княздігінің жерінде орналасқан. Слуцк княздігі көп ұзамай пайда болып, Галиция-Волынь князьдеріне тәуелді болды, ал 1320 жылы ол Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Сол аттас князьдіктің орталығы болып қала отырып, Слуцк маңызды мәдени және сауда орталығы болды. Ол қала мәртебесін (1441), соған сәйкес Магдебург құқықтары мен елтаңбасын алған алғашқы беларусь қалаларының бірі болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rwqidguu2su78foat6fm9q7ezfvq5mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613354</id>
      <parentid>3613349</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3613354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6760" sha1="sjeubtpaa6u62gbsjnv15u0tiewsx9e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=50_Sluck&amp;ysclid=mpzd2bubos341168175|title=Расположение - Слуцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Слуцк аймағындағы алғашқы қоныстанған славян қоныстарының іздері шамамен б.з. I мыңжылдықтың ортасына жатады. Случеск деп аталатын бекініс қаласын Дреговичтер XI ғасырда құрған. Қала шежірелерде алғаш рет 1116 жылы аталған. Сол кезде ол Туров княздігінің жерінде орналасқан. Слуцк княздігі көп ұзамай пайда болып, Галиция-Волынь князьдеріне тәуелді болды, ал 1320 жылы ол Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Сол аттас князьдіктің орталығы болып қала отырып, Слуцк маңызды мәдени және сауда орталығы болды. Ол қала мәртебесін (1441), соған сәйкес Магдебург құқықтары мен елтаңбасын алған алғашқы беларусь қалаларының бірі болды.

XVI ғасырда Слуцк Қырым татарларының жиі шапқыншылығынан, бүлікші князьдерден және казак көтерілістерінен зардап шекті. Дегенмен, бұл кезең (қала Радзивилл отбасының бақылауында болды) жаппай құрылыстармен, театрдың, монастырьлардың және әкімшілік ғимараттардың ашылуымен ерекшеленді. Қаланың өзі бекініске айналды. XVII ғасырдың ортасынан бастап Ресей мемлекетіне қосылғанға дейін (1793) тоқыма өндірісі дамыды. Сонымен қатар, қала алты рет азаматтық толқуларға ұшырады. 1917 жылға дейін Слуцк баяу дамыды. Революциялық оқиғалардың нәтижесінде Слуцк 1920 жылы Кеңес өкіметі орнағанға дейін поляк әскерлерімен бірнеше рет басып алынды. Неміс оккупациясы үш жылға созылды. Соғыстан кейінгі жылдары Слуцк елдегі ең ірі қант өңдеу зауыты орналасқандықтан, Беларусьтің қант астанасы атағын алды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>sjeubtpaa6u62gbsjnv15u0tiewsx9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613358</id>
      <parentid>3613354</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3613358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7166" sha1="kl8n87b3746n9jw9oa0yc37ynb7h6bc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=50_Sluck&amp;ysclid=mpzd2bubos341168175|title=Расположение - Слуцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Слуцк аймағындағы алғашқы қоныстанған славян қоныстарының іздері шамамен б.з. I мыңжылдықтың ортасына жатады. Случеск деп аталатын бекініс қаласын Дреговичтер XI ғасырда құрған. Қала шежірелерде алғаш рет 1116 жылы аталған. Сол кезде ол Туров княздігінің жерінде орналасқан. Слуцк княздігі көп ұзамай пайда болып, Галиция-Волынь князьдеріне тәуелді болды, ал 1320 жылы ол Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Сол аттас князьдіктің орталығы болып қала отырып, Слуцк маңызды мәдени және сауда орталығы болды. Ол қала мәртебесін (1441), соған сәйкес Магдебург құқықтары мен елтаңбасын алған алғашқы беларусь қалаларының бірі болды.

XVI ғасырда Слуцк Қырым татарларының жиі шапқыншылығынан, бүлікші князьдерден және казак көтерілістерінен зардап шекті. Дегенмен, бұл кезең (қала Радзивилл отбасының бақылауында болды) жаппай құрылыстармен, театрдың, монастырьлардың және әкімшілік ғимараттардың ашылуымен ерекшеленді. Қаланың өзі бекініске айналды. XVII ғасырдың ортасынан бастап Ресей мемлекетіне қосылғанға дейін (1793) тоқыма өндірісі дамыды. Сонымен қатар, қала алты рет азаматтық толқуларға ұшырады. 1917 жылға дейін Слуцк баяу дамыды. Революциялық оқиғалардың нәтижесінде Слуцк 1920 жылы Кеңес өкіметі орнағанға дейін поляк әскерлерімен бірнеше рет басып алынды. 

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол аймақтық бағыныстағы қала болды. 1941 жылдың маусымында оны неміс әскерлері басып алып, онда өлім лагерін, еврей геттосын және түрме құрды. 1944 жылы 30 маусымда Минск шабуылы кезінде Слуцк нацистік басқыншылардан азат етілді.Соғыстан кейінгі жылдары Слуцк елдегі ең ірі қант өңдеу зауыты орналасқандықтан, Беларусьтің қант астанасы атағын алды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kl8n87b3746n9jw9oa0yc37ynb7h6bc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613361</id>
      <parentid>3613358</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3613361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7414" sha1="l634ea63cokef0bfuuyqyv8jhtt6xdi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=50_Sluck&amp;ysclid=mpzd2bubos341168175|title=Расположение - Слуцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Слуцк аймағындағы алғашқы қоныстанған славян қоныстарының іздері шамамен б.з. I мыңжылдықтың ортасына жатады. Случеск деп аталатын бекініс қаласын Дреговичтер XI ғасырда құрған. Қала шежірелерде алғаш рет 1116 жылы аталған. Сол кезде ол Туров княздігінің жерінде орналасқан. Слуцк княздігі көп ұзамай пайда болып, Галиция-Волынь князьдеріне тәуелді болды, ал 1320 жылы ол Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Сол аттас князьдіктің орталығы болып қала отырып, Слуцк маңызды мәдени және сауда орталығы болды. Ол қала мәртебесін (1441), соған сәйкес Магдебург құқықтары мен елтаңбасын алған алғашқы беларусь қалаларының бірі болды.

XVI ғасырда Слуцк Қырым татарларының жиі шапқыншылығынан, бүлікші князьдерден және казак көтерілістерінен зардап шекті. Дегенмен, бұл кезең (қала Радзивилл отбасының бақылауында болды) жаппай құрылыстармен, театрдың, монастырьлардың және әкімшілік ғимараттардың ашылуымен ерекшеленді. Қаланың өзі бекініске айналды. XVII ғасырдың ортасынан бастап Ресей мемлекетіне қосылғанға дейін (1793) тоқыма өндірісі дамыды. Сонымен қатар, қала алты рет азаматтық толқуларға ұшырады. 1917 жылға дейін Слуцк баяу дамыды. Революциялық оқиғалардың нәтижесінде Слуцк 1920 жылы Кеңес өкіметі орнағанға дейін поляк әскерлерімен бірнеше рет басып алынды. 

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол аймақтық бағыныстағы қала болды. 1941 жылдың маусымында оны неміс әскерлері басып алып, онда өлім лагерін, еврей геттосын және түрме құрды. 1944 жылы 30 маусымда Минск шабуылы кезінде Слуцк нацистік басқыншылардан азат етілді.Соғыстан кейінгі жылдары Слуцк елдегі ең ірі қант өңдеу зауыты орналасқандықтан, Беларусьтің қант астанасы атағын алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1160-Sluck.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Слуцкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>l634ea63cokef0bfuuyqyv8jhtt6xdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613364</id>
      <parentid>3613361</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3613364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8433" sha1="iy45qwh4hggh0qp11fpslrnxjgjmo2c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=50_Sluck&amp;ysclid=mpzd2bubos341168175|title=Расположение - Слуцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Слуцк аймағындағы алғашқы қоныстанған славян қоныстарының іздері шамамен б.з. I мыңжылдықтың ортасына жатады. Случеск деп аталатын бекініс қаласын Дреговичтер XI ғасырда құрған. Қала шежірелерде алғаш рет 1116 жылы аталған. Сол кезде ол Туров княздігінің жерінде орналасқан. Слуцк княздігі көп ұзамай пайда болып, Галиция-Волынь князьдеріне тәуелді болды, ал 1320 жылы ол Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Сол аттас князьдіктің орталығы болып қала отырып, Слуцк маңызды мәдени және сауда орталығы болды. Ол қала мәртебесін (1441), соған сәйкес Магдебург құқықтары мен елтаңбасын алған алғашқы беларусь қалаларының бірі болды.

XVI ғасырда Слуцк Қырым татарларының жиі шапқыншылығынан, бүлікші князьдерден және казак көтерілістерінен зардап шекті. Дегенмен, бұл кезең (қала Радзивилл отбасының бақылауында болды) жаппай құрылыстармен, театрдың, монастырьлардың және әкімшілік ғимараттардың ашылуымен ерекшеленді. Қаланың өзі бекініске айналды. XVII ғасырдың ортасынан бастап Ресей мемлекетіне қосылғанға дейін (1793) тоқыма өндірісі дамыды. Сонымен қатар, қала алты рет азаматтық толқуларға ұшырады. 1917 жылға дейін Слуцк баяу дамыды. Революциялық оқиғалардың нәтижесінде Слуцк 1920 жылы Кеңес өкіметі орнағанға дейін поляк әскерлерімен бірнеше рет басып алынды. 

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол аймақтық бағыныстағы қала болды. 1941 жылдың маусымында оны неміс әскерлері басып алып, онда өлім лагерін, еврей геттосын және түрме құрды. 1944 жылы 30 маусымда Минск шабуылы кезінде Слуцк нацистік басқыншылардан азат етілді.Соғыстан кейінгі жылдары Слуцк елдегі ең ірі қант өңдеу зауыты орналасқандықтан, Беларусьтің қант астанасы атағын алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1160-Sluck.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Слуцкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ өңдеу, жарықтандыру, ағаш өңдеу және металл өңдеу кәсіпорындары бар. 2004 жылы қалада 21 өнеркәсіптік кәсіпорын және 126 тіркелген мемлекеттік емес кәсіпорын болды. Тамақ және өңдеу өнеркәсібін 8 кәсіпорын ұсынады. Жеңіл өнеркәсіп тауарлары «Лилия алқабы» өнеркәсіптік және сауда кәсіпорнында, тоқыма фабрикасында және «Слуцк белдіктері» көркем бұйымдардың республикалық унитарлық кәсіпорнында шығарылады. Ағаш өңдеу және металл өңдеу салалары да жақсы дамыған («Слуцкмебло», «Слуцк-модуль» және «Ямполь».

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>iy45qwh4hggh0qp11fpslrnxjgjmo2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3613366</id>
      <parentid>3613364</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T11:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3613366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8715" sha1="eubxd0wctnk6mh6bhrchnyv8xz78w78" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слуцк
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Слуцк}}
 |сурет                   = Slutsk.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Slutsk, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =01 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =33 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Минск облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Слуцк ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = Случеск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,6	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 58 995
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1795
 |пошта индексі           = 223610
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sluck
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слуцк''' ({{lang-be|Слуцк}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Слуцк ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Слуцк қаласының халқы 58 995 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 104 км және [[Солигорск]]іден солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. R23 ұлттық жолы (Минск - Микашевичи), сондай-ақ Слуцк қаласын Бабруйск және Кобринмен байланыстыратын R43 жолы Слуцк арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=50_Sluck&amp;ysclid=mpzd2bubos341168175|title=Расположение - Слуцк|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Слуцк аймағындағы алғашқы қоныстанған славян қоныстарының іздері шамамен б.з. I мыңжылдықтың ортасына жатады. Случеск деп аталатын бекініс қаласын Дреговичтер XI ғасырда құрған. Қала шежірелерде алғаш рет 1116 жылы аталған. Сол кезде ол Туров княздігінің жерінде орналасқан. Слуцк княздігі көп ұзамай пайда болып, Галиция-Волынь князьдеріне тәуелді болды, ал 1320 жылы ол Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Сол аттас князьдіктің орталығы болып қала отырып, Слуцк маңызды мәдени және сауда орталығы болды. Ол қала мәртебесін (1441), соған сәйкес Магдебург құқықтары мен елтаңбасын алған алғашқы беларусь қалаларының бірі болды.

XVI ғасырда Слуцк Қырым татарларының жиі шапқыншылығынан, бүлікші князьдерден және казак көтерілістерінен зардап шекті. Дегенмен, бұл кезең (қала Радзивилл отбасының бақылауында болды) жаппай құрылыстармен, театрдың, монастырьлардың және әкімшілік ғимараттардың ашылуымен ерекшеленді. Қаланың өзі бекініске айналды. XVII ғасырдың ортасынан бастап Ресей мемлекетіне қосылғанға дейін (1793) тоқыма өндірісі дамыды. Сонымен қатар, қала алты рет азаматтық толқуларға ұшырады. 1917 жылға дейін Слуцк баяу дамыды. Революциялық оқиғалардың нәтижесінде Слуцк 1920 жылы Кеңес өкіметі орнағанға дейін поляк әскерлерімен бірнеше рет басып алынды. 

1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап ол аймақтық бағыныстағы қала болды. 1941 жылдың маусымында оны неміс әскерлері басып алып, онда өлім лагерін, еврей геттосын және түрме құрды. 1944 жылы 30 маусымда Минск шабуылы кезінде Слуцк нацистік басқыншылардан азат етілді.Соғыстан кейінгі жылдары Слуцк елдегі ең ірі қант өңдеу зауыты орналасқандықтан, Беларусьтің қант астанасы атағын алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1160-Sluck.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Слуцкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ өңдеу, жарықтандыру, ағаш өңдеу және металл өңдеу кәсіпорындары бар. 2004 жылы қалада 21 өнеркәсіптік кәсіпорын және 126 тіркелген мемлекеттік емес кәсіпорын болды. Тамақ және өңдеу өнеркәсібін 8 кәсіпорын ұсынады. Жеңіл өнеркәсіп тауарлары «Лилия алқабы» өнеркәсіптік және сауда кәсіпорнында, тоқыма фабрикасында және «Слуцк белдіктері» көркем бұйымдардың республикалық унитарлық кәсіпорнында шығарылады. Ағаш өңдеу және металл өңдеу салалары да жақсы дамыған («Слуцкмебло», «Слуцк-модуль» және «Ямполь».

Слуцк қаласында екі гимназия және он мектеп, Слуцк мемлекеттік колледжі, Слуцк мемлекеттік медициналық колледжі, сондай-ақ 16 балабақша мен бөбекжай бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Минск облысы}}
[[Санат:Минск облысы қалалары]]</text>
      <sha1>eubxd0wctnk6mh6bhrchnyv8xz78w78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Блазар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782191</id>
    <revision>
      <id>3613348</id>
      <timestamp>2026-06-04T11:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayazhan10</username>
        <id>180289</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  '''Блазар''' - белсенді галактикалық ядролардың ерекше түрі. Ол орталығында аса үлкен қара құрдым орналасқан галактикаларда кездеседі. Блазарлардың басты ереекшеліг...</comment>
      <origin>3613348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="cm7tuplxxz2k2ar6zmbwbcbzcsobfqi" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Блазар''' - белсенді галактикалық ядролардың ерекше түрі. Ол орталығында аса үлкен қара құрдым орналасқан галактикаларда кездеседі. Блазарлардың басты ереекшелігі - олардан шығатын релятивистік плазма ағынының (джетінің) Жер бағытына қарай бағытталуы. Осыған байланысты блазарлар аспандағы ең жарық және ең қуатты астрономиялық нысандардың бірі болып саналады.

== '''Сипаттамасы''' ==
Блазарлар квазарлардың бір түріне жатады. Олардың орталығында массасы миллиондаған немесе миллиардтаған [[Күн (жұлдыз)|Күн]] массасына тең аса үлкен қара құрдым орналасады. Қара құрдым айналасындағы заттарды жұтып, орасан зор энергия бөледі.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Воронцов-Вельяминов Б. А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Астрономия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М |орны=|баспасы=Дрофа |жыл=2018|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы=  }}&lt;/ref&gt;

== '''Қасиеттері''' ==
Блазарлар электромагниттік спектрдің барлық диапазонында сәуле шығарады: [[Радиотолқындар|радиотолқындардан]] бастап гамма-сәулелерге дейін. Олардың жарықтығы бірнеше сағат немесе бірнеше күн ішінде айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Сонымен қатар, блазарларда жоғары поляризацияланған сәулелену байқалады.

== '''Түрлері''' ==
Блазарлар негізінен екі топқа бөлінеді:
* BL Ящерица типті нысандар (BL Lacertae objects);
* Жазық спектрлі радиоквазарлар (Flat Spectrum Radio Quasars, FSRQ).
Екі түр де белсенді галактикалық ядролар қатарына жатады, бірақ спектрлік сипаттамалары бойынша ерекшеленеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url= https://gufo.me/dict/astronomy/блазар |title=Блазар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-04|lang=}}&lt;/ref&gt;

== '''Ғылыми маңызы''' ==
Блазарларды зерттеу ғалымдарға аса үлкен қара құрдымдардың табиғатын, [[Галактика|галактикалардың]] эволюциясын және жоғары энергиялы бөлшектердің пайда болу механизмдерін түсінуге мүмкіндік береді. Кейбір блазарлар ғарыштық нейтрино көздері ретінде де қарастырылады.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Ерпылева Н.П. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Большой астрономический словарь |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Москва |орны=|баспасы= |жыл=2009|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы=  }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>cm7tuplxxz2k2ar6zmbwbcbzcsobfqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоба:Инкубатор/Біләл Малдыбайұлы</title>
    <ns>102</ns>
    <id>782192</id>
    <revision>
      <id>3613365</id>
      <timestamp>2026-06-04T11:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Амина Жанаковна</username>
        <id>182087</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;    '''Біләл Малдыбайұлы''' (1890, қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Айыртау ауданы]], Қаратал ауылы — 1937) — ағартушы, аудармашы, әдебиеттанушы, дәрігер-фельдшер, публ...</comment>
      <origin>3613365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11270" sha1="psshk2pso6bhrlzrc6qnuuyzogiuljv" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;


'''Біләл Малдыбайұлы''' (1890, қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Айыртау ауданы]], Қаратал ауылы — 1937) — ағартушы, аудармашы, әдебиеттанушы, дәрігер-фельдшер, публицист, [[Алаш қозғалысы|Алаш қайраткері]]. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot;&gt;[https://adebiportal.kz/kz/news/view/alas-qairatkeri-bilal-maldybaiuly-turaly-qyzyq-derek__22670 Алаш қайраткері Біләл Малдыбайұлы туралы қызықты деректер.] adebiportal.kz&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Біләл Малдыбайұлы 1890 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Қаратал ауылында дүниеге келген. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt; 
[[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан. Жеті атасы: Есіркеп, Ешкене, Шаншар, Шыңғыс, Төлек, Малдыбай, Біләл. Біләлдан төрт ұл туған: Сұлтанбек, Қорғанбек, Шауқатбек, Сейілбек.&lt;ref name=&quot;oimaq&quot;&gt;[https://oimaqnews.kz/1864/bil-l-maldybay-ly-alysty-zha-yndatatyn-auyrdy-zhe-ildetetin-asieti-zor-biik-n-rse-o-u Біләл Малдыбайұлы: «Алысты жақындататын, ауырды жеңілдететін қасиеті зор биік нәрсе – оқу...»] oimaqnews.kz&lt;/ref&gt;

Ол ерте жастан білімге құштар болып, ауыл молдасынан бастап алғашқы сауатын ашқан. 1912 жылы Омбыдағы малдәрігерлік-акушерлік мектебін үздік стипендиямен тәмамдаған. Оқу орнын аяқтаған соң, алғашқы қызметін Атбасар уезінде бастаған. Ирмовка орталау мектебінде директор болып жүрген кезінде өз өмірбаянын жазып қалдырған. Бұл құжаттың көшірмесі қазіргі таңда Қаратал орта мектебінің Ш. Құсайынов атындағы әдеби-өлкетану мұражайында сақтаулы тұр. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

== Қызметі және ағартушылық еңбегі ==
Біләл Малдыбайұлы ХХ ғасыр басында қазақ қоғамындағы ағартушылық қозғалысқа белсене араласты. Ол ауыл мектептерін ұйымдастыруға, білім беру ісін дамытуға үлес қосты. Оның ағарту саласындағы еңбек жолы Кеңес билігінің бұйрығымен жаңадан ұйымдастырылған халықтық білім беру бөліміне мектептен тыс инспектор лауазымына тағайындалудан басталды.&lt;ref name=&quot;oimaq&quot; /&gt;

Кейінгі атқарған қызметтері:
* 1920 жылдың күзінде аз ұлттардың халықтық білім беру бөлімінің меңгерушісі;
* 1921 жылдан бастап Көкшетау уезінің қырғыз-татар мектептерінің нұсқаушысы;
* 1924 жылдың ақпанынан халықтық білім беру инспекторы болып қызмет етті. &lt;ref name=&quot;oimaq&quot; /&gt;

Біләлдің ұсынысымен Көкшетау қаласында балалар үйі мен Луначарский атындағы қазақ-татар клубы ашылған. Қызылжардағы «Талап» қазақ ұлттық комитетінің мүшесі, кейін төрағасы болған. Оның жазған мақалалары «[[Айқап]]», «Сарыарқа», «Жаңа әдебиет» газет-журналдарында басылған. «Екінші жұмбақ» атты өлеңі «Айқаптың» 1914 жылғы №1 санында жарық көрген. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

Қызылжар қаласынан шыққан «Жас азамат» газетінің 12-16 нөмірлерінің редакторы Біләл Малдыбайұлы болған. 1918 жылдың 30 шілдесінен бастап, 1919 жылдың 8 ақпанына дейін шығып тұрған газеттің бас-аяғы 22 нөмірі жарық көрген. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

1927 жылы туған жері Айыртау ауданы Қаратал ауылына екі қабатты, 16 кабинеті бар зәулім мектеп салдырады. Мектептің ашылуына [[Үкілі Ыбырай Сандыбайұлы|Үкілі Ыбырайдың]] өзі келіп, жыр шашуын арнаған. Мектепке қажетті құрылыс материалдарын Имантау станицасындағы кәмпескеленген кулактың үлкен үйін бұзып, ағаштарын ауыл адамдары арбамен Қараталға тасып жеткізген. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

== Шығармашылығы және аударма еңбектері ==
Біләл Малдыбайұлы медицина және оқу-ағарту саласына қатысты еңбектерді қазақ тіліне аударған. Оның аудармалары терминдерді қазақ оқырманына түсінікті түрде жеткізуімен ерекшеленеді. &lt;ref name=&quot;turkystan&quot;&gt;[https://turkystan.kz/article/86968-osy-zh-rt-bil-ldi-bile-me-eken Игілікұлы, Ш. Осы жұрт Біләлді біле ме екен?] turkystan.kz&lt;/ref&gt;

Дәрігер, педагог, қайраткер Біләл Малдыбайұлы төмендегі медициналық кітаптарды қазақ тіліне аударып, Мәскеудегі Күншығыс халықтары баспасынан жарыққа шығарған:
* Доктор С.Е. Незлиннің «Құрт ауыруы» (Мәскеу, 1927 жыл);
* Доктор Горбовтың «Денсаулық негізі – тазалық» (Мәскеу, 1926 жыл);
* Доктор Шанстың «Безгек» (Мәскеу, 1927 жыл);
* Доктор Б. Проннердің «Жегі ауырулар» (Мәскеу, 1927 жыл). &lt;ref name=&quot;turkystan&quot; /&gt;

Медицинасы дамымаған, дәрі-дәрмегі жоқ, оқыған дәрігері мүлде аз сол кезеңде бұл кітаптар қазақ халқы үшін аса қажетті құрал болып, мыңдаған таралыммен қайта басылды. Біләл медицина саласына машықтанғандықтан, орыс ғалымдарының кітаптарын ана тіліне қарапайым, жеңіл әрі ұғынықты мысалдармен аударған. &lt;ref name=&quot;turkystan&quot; /&gt;

Сонымен қатар, ол [[Гомер]]дің «Илиада» және «Одиссея» атты атақты шығармаларын да қазақшалаған. Бұл туралы Мұсахан Қанапиянұлының «Ұстаз» атты кітабында Әсия Тілегенованың: ''«...ол отызыншы жылдары Гомердің «Илиадасы» мен «Одиссеясын» қазақша аударған»'' деген дерегі сақталған. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

[[Сәбит Мұқанов]]тың «Адасқандар» атты романын Олег Фрелихпен бірігіп орыс тіліне аударған. 1935 жылы Мәскеудегі «Көркем әдебиет» баспасынан «Сын бая» деген атпен жарық көрген романның қолжазбасы мен алғашқы сүйінші данасы қазіргі таңда Мәскеудегі Орталық Мемлекеттік Әдебиет және өнер архивінің қорында (РГАЛИ) сақтаулы тұр. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

1929 жылы Қызылжар қаласында жаңа әліпбимен (латын қарпімен) «Тілашарлық әліппе» кітабы жарық көреді. Біләл Малдыбайұлының тағы бір авторлық еңбегі — «Қазақстандағы жоғары, орта дәрежелі мектептер» деп аталады. Бұл кітап 1926 жылы Қызылорда қаласындағы «Еңбекші Қазақ» газетінің редакциясында басылған. 14 бөлімнен тұратын кітапта 32 оқу орны туралы толық мәлімет берілген. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

== Қуғын-сүргін жылдары ==
[[Саяси қуғын-сүргін құрбандары|Саяси қуғын-сүргін]] жылдарында 1937 жылы 5 мамыр күні тұтқынға алынып, дәл сол жылдың 13 қыркүйегінде ату жазасына кесілді. КСРО Жоғарғы Сотының шешімімен 1958 жылдың 27 желтоқсанында толықтай ақталды. &lt;ref name=&quot;adebiportal&quot; /&gt;

== Мұрасы мен зерттелуі ==
Біләл Малдыбайұлы қазақ ағартушылығы мен ХХ ғасыр басындағы ұлттық зиялылар, Алаш арыстары қатарында құрметпен аталады. Еліміз Тәуелсіздігін алған жылдары ағартушы мұрасы қайта зерттеліп, бірқатар материалдар жазылды. Олардың қатарында зейнеткер мұғалім Айтмағамбет Дауылбайұлының «Репрессия құрбаны», «Жақсының аты өлмейді», журналист Маман Ементаевтың «Көкшетау арыстары. Ақсақалмен әңгіме», ақын, өлкетанушы Ерсін Ерғалиевтің «Туған жер – тұғырым» атты зерттеу еңбектері бар. &lt;ref name=&quot;turkystan&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1890 жылы туғандар]]
[[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ату жазасына кесілгендер]]
[[Санат:Сталиндік қуғын-сүргін құрбандары]]
[[Санат:Қазақ ағартушылары]]
[[Санат:Алаш қозғалысының қайраткерлері]]
[[Санат:Айыртау ауданында туғандар]]</text>
      <sha1>psshk2pso6bhrlzrc6qnuuyzogiuljv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782193</id>
    <revision>
      <id>3613367</id>
      <timestamp>2026-06-04T11:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name    = Ұлан ауданы | top    = 50.72464847431549 | bottom = 48.8715093019521944 | left   = 81.03817306299932 | right  = 83.76865231791413 |image = {{#switch:{{{2|}}}  |physical =(ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ЕМЕС) Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы картасы (0).png   |#default = (ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ЕМЕС) Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұл...</comment>
      <origin>3613367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="2nuxmudtjsojco2mtazx2d6j1linhk6" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name    = Ұлан ауданы
| top    = 50.72464847431549
| bottom = 48.8715093019521944
| left   = 81.03817306299932
| right  = 83.76865231791413
|image = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical =(ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ЕМЕС) Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы картасы (0).png 
 |#default = (ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ЕМЕС) Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы картасы (0).png
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Қазақстан}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Қазақстан]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2nuxmudtjsojco2mtazx2d6j1linhk6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>