Кенесары хан

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Кенесары хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5002</id>
    <revision>
      <id>3620177</id>
      <parentid>3619573</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[User talk:RaiymbekZh|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3567612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33703" sha1="pauotays5qrsdid1soyzeiqspva72sw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс                  = Қазақ ханы
| Қазақша есімі        = Кенесары Қасымұлы
| Шынайы есімі         = 
| Суреті               = Ulyhanblack.jpg
| Сурет ені            = 
| Атауы                =
| Титулы               = [[Орта жүз]]дің ханы
| Ту                   = 
| Ту2                  = 
| Басқара бастады      = 1841
| Басқаруын аяқтады    = 1847
| Ізашары              = [[Ғұбайдолла хан]]
| Ізбасары             = 
| Титулы_2             = [[Қазақ хандығы]]ның ханы
| Ту_2                 =   Flag of the Kazakh Khanate.svg
| Ту2_2                = 
| Реті_2               = 
| Басқара бастады_2    = 1841 
| Басқаруын аяқтады_2  = 1847
| Ізашары_2            = [[Абылай хан]]
| Ізбасары_2           = мемлекет құлады
| Титулы_3             = 
| Ту_3                 = 
| Ту2_3                = 
| Реті_3               = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
| Титулы_4             = 
| Ту_4                 = 
| Ту2_4                = 
| Реті_4               = 
| Басқара бастады_4    = 
| Басқаруын аяқтады_4  = 
| Ізашары_4            = 
| Ізбасары_4           = 
| Туған күні           = 1802
| Туған жері           = Солтүстік Қазақстан, Көкшетау
| Қайтыс болған күні   = 1847 
| Қайтыс болған жері   = Қырғызстан, Майтөбе
| Жерленді             = 
| Діні                 = ислам, суннизм
| Әкесі                = [[Қасым сұлтан]]
| Анасы                =
| Жұбайы               = Күнімжан ханым&lt;br&gt;Жаңыл ханым
| Балалары             = '''ұлдары:'''&lt;br&gt;[[Сыздық Сұлтан|Сыздық]]&lt;br&gt;Жапар&lt;br&gt;Омар&lt;br&gt;Осман&lt;br&gt;Әбубәкір&lt;br&gt;Шығай&lt;br&gt;[[Тайшық Кенесарыұлы|Тайшық]]&lt;br&gt;[[Ахмет Кенесарыұлы|Ахмет]]
| Партиясы             = 
| Білімі               = 
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты                = 
| Commons              = 
| Марапаттары          =
}}
'''Кенесары хан''' немесе '''Кенесары Қасымұлы''' (1802, [[Көкшетау]] өңірі — 1847, [[Қырғызстан]], Кекілік-Сеңгір аңғары) — мемлекет қайраткері, әскери қолбасшы, қазақ халқының [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс|1837–1847 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалысының]] көсемі, [[Қазақ хандығы]]ның соңғы [[хан]]ы (1841–1847). Кенесары [[Шыңғыс хан]]ның 27-ші ұрпағы, [[Абылай хан]]ның немересі.

== Балалық шағы ==
Ордасын Көкшетауға тіккен Абылай ханның отыз ұлы болған. Абылайдың қалмақ қоңтайшысы Қалдан Сереннің қызынан дүниеге келген баласы Қасым сұлтанның бәйбішесі Айкүмістен Кенесары (алты ағайынды – Саржан, Есенгелді, Көшек, Ағатай, Бопай), екінші әйелінен [[Наурызбай Қасымұлы|Наурызбай]] туған. Кенесары өзге бауырлары секілді көшпелі әскери ақсүйектер қауымының дәстүріне сай жастайынан шабандоз, ұшы-қиырсыз даланың қатал табиғатына шыныққан, қиындыққа төзімді болып тәрбиеленеді. Жеке басының ерлік қасиеттері, бірбеттігі, алға қойған мақсатына жету жолындағы қайсарлығы мен дүлей күш-жігері оның жетекшілік қабілетін айналасына ерте мойындатқан.

Кенесарының саяси көзқарасының қалыптасуы Ресей империясында [[I Петр]] билігі кезеңінен басталған [[Ресей]] мен [[Қазақ хандығы]] арасындағы қатынастар сипатымен тығыз байланыста болды. Ресей империясы өзіне шекаралас жатқан Қазақ хандығын, күллі Азия елдері мен жерлеріне бастар қақпа деп есептегендіктен, оны Ресейге қосып алу қажеттігіне ерекше мән берген-ді. Қазақ хандығы аумағын империяға күштеп қосу оның отарлануымен қатар жүрді. Ресей отаршылдығының ерекшелігі – «орыс солдатының соңынан орыс мұжығы ілесіп отыратындығында, сөйтіп, жаулап алған жерін орыс жеріне айналдырып жіберуге тырысатынында» (М. Шоқай) еді. Атасы Абылай хан заманынан бері үдей түскен бұл процесс жас сұлтан Кенесары санасына ұлт тәуелсіздігіне төнген қауіпті терең түйсінтті. Патша үкіметінің 1822 жылғы «Сібір қазақтары туралы Жарғысы» қалыптасқан хандық құрылымды, дәстүрлі билік үлгілерін жойып, қазақ елін жалпыресейлік басқару жүйесіне сіңістіріп жіберуді көздеді. Сол мақсатта қазақ даласына орыс шаруалары ағылып келіп қоныстана бастады. Абылай ханнан кейін орнына билікке келген [[Уәли хан]] (1781–1821) патша әкімшілігінің Көкшетау алқабында қала құрылысын бастауына келісім берді. Уәли өлгеннен кейін хан сайланған баласы Ғұбайдолланы Ресей үкіметі бекітпей тастады және орта жүзде хандық билікті жойды. Қарсылық көрсеткен Ғұбайдолланы тұтқындап, Сібірге жер аударды. Осыған байланысты Кенесары Ресей мен Абылай хан арасында жасалған жазбаша келісімшарттың бұзылғанына наразылық білдірді. Оның: «Алла қостаса, қазақтардың басын біріктіреміз де, қайтадан Абылай хан тұсындағыдай дәрежеге жетеміз» деген пікірі әкесі Қасым сұлтанның, бауырларының, көптеген қазақ батырларының тарапынан қолдау тапты. Олар Ресейге қарсы Қоқан ханымен одақтаса отырып күреспек болған еді, бірақ үміттері ақталмады. Керісінше, 1836 жылы Қоқан билеушісінің нұсқауымен Кенесарының бауыры Саржан өлтіріледі. 1840 жылы әкесі Қасым төре қаза тапты. Кенесары Абылай хан тұсындағы Қазақ хандығының аумақтық тұтастығын қалпына келтіруді, Ресей құрамына кірмеген аймақтардың тәуелсіздігін сақтауды көздеді. Отаршылдарға қарсы соғысты бастамас бұрын Кенесары бірнеше рет дипломатиялық қадамдар жасап: [[I Николай|І Николай]] патшаға, Орынбор генерал-губернаторлары [[Василий Алексеевич Перовский|В.А. Перовскийге]], В.А. Обручевке, Сібір генерал-губернаторы П.Д. Горчаковқа хат жолдады. Ақылды саясатшы және әскери қолбасшы ретінде Кенесары жаудың мықты қарулы күші бар екендігін жақсы түсінді, сол себепті соғысқа мұқият даярланды. Бұл оның қазақтың үш жүзін бір мақсат жолына біріктіру саясатынан, қару-жарақ соғуды, соның ішінде зеңбірек құюды жүзеге асыру үшін орыс және өзге ел шеберлерін тартуынан көрінеді. Кенесарының қол астына 20 мыңға жуық сарбаз жиналды. Оның ішінде Орта жүз руларынан басқа, Кіші жүздің [[шекті]], [[тама]], [[табын]], [[алшын]], [[шөмекей]], [[жаппас]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], т.б. руларының, Ұлы жүздің [[Үйсін руы|үйсін]], [[дулат]], т.б. руларының сарбаздары болды. Кенесарының жауға қарсы жорығында [[Ағыбай Қоңырбайұлы|Ағыбай]], Иман, Басығара, Аңғал, Жанайдар, Жеке, [[Сұраншы батыр|Сұраншы]], Байсейіт, [[Жоламан Тіленшіұлы|Жоламан]], [[Бұқарбай Естекбайұлы|Бұқарбай]], Мыңжасар, т.б. батырлар аянбай шайқасты. Әскери қимылдар 1838 жылы Ақмола, Ақтау қамалдарына шабуыл жасаудан басталды. Көтерілісшілер қамалдарды өртеп жіберді. Кенесары соғыс ауқымын Торғай арқылы Кіші жүз жеріне қарай кеңейтті. 1841 жылы қыркүйекте Кенесары үш жүздің өкілдері жиынында қазақ халқының ханы болып сайланды. Осы жылы Кенесарының әскері [[Қоқан хандығы]]ның иелігіндегі [[Созақ шайқасы|Созақ]], [[Жаңақорған]], [[Ақмешіт көне бекінісі|Ақмешіт]] қамалдарын алды. 1843 жылы Ресей үкіметі Кенесарыға қарсы кең көлемді әскери жорық ұйымдастырды. Кенесарының әскері Ресей әскері мен Ресей жағында күресуші қазақ сұлтандарын бірнеше рет ойсырата жеңді. Алайда әскери қуаты әлдеқайда басым жау Кенесары сарбаздарын [[Жетісу]]ға шегінуге мәжбүр етті. Азаттық үшін шайқаста Кенесары қырғыз манаптарының өзіне бағынуын талап етті. Алайда патша әкімдерімен құпия байланыста болған манаптар оған мойынсұнбады. Кенесары бағынудан бас тартқан қырғыздарға шабуыл жасады. Өз жақтастары ішіндегі опасыздық салдарынан Кенесары мен інісі Наурызбай дұшпандарының қолына түседі. Кенесары айуандықпен өлтіріледі. Жаулары оның басын кесіп алып, орыс әкімшілігіне жібереді. Князь Горчаков Кенесарының басын Батыс Сібір бас басқармасындағы «Кенесары бүлігі туралы» іске қосып сақтауға бұйрық береді.

== Көтеріліс ==
1827 жылдан бастап [[Абылай хан|Абылайдың]] ұрпақтары қазақ хандығын патшалық [[Ресей империясы|Ресей]] езгісінен босату жолындағы күресте белсенділік танытты. Кенесарының әкесі [[Қасым сұлтан|Қасым]] мен үлкен ағасы [[Саржан Қасымұлы|Саржан]] бастаған жасақтар орыс ауылдары мен керуендеріне шабуыл жасап тұрды, қазақ ауылдарын отарлық бұғаудан босатты.

Міне солардың жолын жалғастырушы Кенесары Қасымұлы да мемлекет тәуелсіздігінің өте маңызды іс екенін халық санасына құюда қыруар еңбектер атқарды. Мемлекет мүддесін қорғау жолында жауды жеңіп, тәуелсіздікке қол жеткізу үшін халықты біліктілікпен басқару көп септігін тигізетінін ол жете түсінді. Кенесары Қасымұлы өз айналасына ең адал кеңесшілер мен батырларды, халық арасынан отарлық езгіге қарсы ең беделді, белсенді азаматтарды топтастыра білді. 1838 жылы Ақмола, Ақтау қамалдарына шабуыл жасаудан басталды. Көтерілісшілер қамалдарды өртеп жіберді. Кенесары соғыс ауқымын Торғай арқылы Кіші жүз жеріне қарай кеңейтті. 1841 жылы қыркүйекте Кенесары үш жүздің өкілдері жиынында қазақ халқының ханы болып сайланды. Осы жылы Кенесарының әскері Қоқан  хандығыныңиелігіндегі Созақ, Жаңақорған, Ақмешіт қамалдарын алды. 1843 жылы Ресей үкіметі Кенесарыға қарсы кең көлемді әскери жорық ұйымдастырды. Кенесарының әскері Ресей әскері мен Ресей жағында күресуші қазақ сұлтандарын бірнеше рет ойсырата жеңді. Кенесары сұлтан ең алдымен 1837 көпестердің керуенін күзетіп келе жатқан хорунжий Рытовтың әскерін тас-талқан етті. Кенесары қолы алғашқы ең көлемді әрекетін 1838 жылы 26 мамырда [[Ақмола бекінісі]]н қоршап, өртеуден бастады. Қамал бастығы әскери старшина Карбышев пен Ақмола аумағының аға сұлтаны Қоңырқұлжа Құдаймендин төнген ажалдан құтылып кетті. Кенесары енді Торғайға бет бұрды. Кенесары Қасымұлы патша өкілдеріне жазған хаттарында бұл әрекетін Ресей шекараларына жақындатуға ұмтылу, сол арқылы келіссөз процестерін жеңілдету деп түсіндірді. Шын мәнінде батырдың негізгі мақсаты 1836–38 жж. [[Исатай Тайманұлы]] бастаған ұлт-азаттық көтерілісі болып өткен [[Кіші жүз]]ді жалпыхалықтық көтеріліске қосу болды. 1840 жылғы Кенесарының Ташкентке жорық жасау жайлы ойынан бас тартуға тура келді. Себебі, сарбаздардың арасында жұқпалы ауру тараған болатын. 1844 жылы 21 шілдедегі түнгі шайқаста Кенесары қолы Ахмет Жантөреұлының әскерін тас-талқан етті. Ұрыс даласында патша үкіметін қолдаған 44 сұлтан ажал құшты. Ал Жантөреұлына көмекке келген Дуниковский Кенесарының әскеріне жақындауға қорыққандықтан ешнәрсе жасай алмады. 1845 жылы Кенесары ханның әскері Мерке бекінісін басып алды. Дәл осы жылы патшаның бұйрығымен Кенесары ауылына Долгов пен Герн елшілігі келді. Қос тарап ешқандай да келісімге келе алмады. Патша өкіметі көтерілістің алдыңғы нәтижелерін жоққа шығаратын қисынсыз талаптар қойғандықтан Кенесары патшаның барлық талабын орындаудан бас тартты.

== Ақ киізге көтерілуі ==
1841 жылы Кенесары хан сайланды, оның саясатының басты мақсаты қазақ хандығын қайта қалпына келтіру болды. Кенесары мемлекетті басқаруда шариғаттың негізгі ережелерін енгізді, сонымен бірге, билер сотын қалпына келтірді. Мемлекет пен оның әскерін нығайту жолдарын жетік білетін хан мұсылмандық құқық ережелерін бекітті. Салық саясаты да оны тиімді жолмен жинауға бағытталды.

1841 жылы Кенесары хан тағына отырғаннан кейін, көтеріліске қатысушылар әскери қимылын үдете түсті, олар қоқандықтардың елеулі күштері бекінген Жүлек, Ақмешіт, Жаңақорған, Созақ қамалдарын қоршауға алды.

Кенесары өзінің басты мақсаты — азаттыққа қол жеткізу үшін ортақ жауға қарсы үш жүздің күш біріктіре күрес жүргізуі керек екенін түсінді. Алайда ұлт-азаттық күрестің 1844–45 жылдары қарқыны үдей түскен кезеңде де қазақтардың басы толық бірікпеді. Көтерілістің бас кезінде-ақ қазақтар қарама-қарсы екі топқа бөлінді: бірі Кенесары жағында болса, екіншісі патшаның жүргізген саясатын қолдады.

1846 жылы Ресей жасақтары мен отаршылдыққа бойұсынған қазақ сұлтандарының әскери құрылымдары оны Кіші және Орта жүздер аумағынан ығыстырды.

Кенесары Қасымұлы хан, саясаткер, дипломат ретінде қазақтың үш жүзі руларының едәуір бөлігін өз туы астына біріктіре алды. Оның әскерінің жалпы саны кейде 20 000 адамға дейін жетті. Халықтың бас көтеруіне Орта жүздің көптеген сұлтандары мен билері қосылды.

Кенесары бастаған халық көтерілісінің ауқымы кең болды, ол 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басындағы азаттық жолындағы өзге қозғалыстардан қазақ рулары көп қоныстанған негізгі аудандарды қамтуымен ерекшеленеді.

Кенесары мемлекет құрылымына көп көңіл бөлді, елді басқаруда жаңа құрылымдар мен ережелер енгізді, сонымен бірге істен шығарылған құрылымдарды қайта қалпына келтірді. Әскер қатарында қатаң тәртіп орнатты. Әскерді ұзақ дала соғыстарына бейімдеу үшін мыңдықтар мен жүздіктерге бөліп басқару құрылымын құрды. Ол қажет ақпараттарды жеткізіп тұратын тыңшыларына да сүйенді, саяси күрес пен дипломатияның тиімді әдістерін қолданды. Мемлекеттің ішкі саясатын хан өзі қатаң бақылауға алды, ру аралық қақтығыстардың жолын кесті.

== Хандықтың құлдырауы ==
Үш жүздің қазақтарының біріккен ұлт-азаттық қозғалысы Ресейді қатты алаңдатты. 1843 жылы шілденің 27 [[I Николай|І Николай]] империя құрамындағы қазақ хандығына қарсы ең көлемді әскери қозғалыстарға рұқсат беретін басқа мемлекет болмауы тиіс деген қағазға қол қойды.

Бір кезеңде патша әскерлерімен және ымыраға келмес сұлтандармен күрес жүргізген Кенесары 1843–44 жылдары біраз жеңістерге қол жеткізсе де, шегінуге мәжбүр болды. Шегіне келе Кенесары [[қырғыздар|қырғыз]] жеріне шекаралас [[Ұлы жүз]]дің аумағына орналасты. Ханның келесі бағыты қырғыз халқын орыс отаршылдығына қарсы ортақ күреске көтеру болды, алайда ол манаптар тарапынан күшті тойтарысқа тап болды.

Кенесары [[Тоқмақ]] маңындағы екі жақтың күші тең емес шайқаста қаза болды. Кенесары сіңірген тарихи еңбегі — ол қазақ халқының салт-дәстүрін сақтай отырып, оны бостандық пен тәуелсіздік жолындағы күреске жұмылдырды. Кенесары ханның саясаты және идеологиясы ұлттың даму жолындағы өзекті мәселелерді шешуге бағытталды.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Сыртқы саясаты ==
Кенесары сыртқы саясатында орта азиялық хандықтармен одақтас және әскери қатынастар орнатты. Әкесі Қасым төре кезінде [[Қоқан хандығы]]мен қатынастарды сақтады. Бірақ әкесі мен ағасын қоқандықтар өлтірді, кейін өзі тұтқындалған. Қоқан ханы Мұхаммад Алихан оны тұтқыннан босатты және отбасы мен мүлігін қайтарды. Кенесары [[Хиуа хандығы]]на жол бастады. Хиуа ханы Аллакули оны құрметпенен қарсы алып, Бұқараға қарсы одақ құруды ұсынды. Бірақ бұл ұсынысты қабылдай тұра, Бұқара жағын ұмытпады. Бұқара әмірі Насрұлла хан Хиуаға қарсы одақты ұсынды. Кенесары хан оған Қоқанға қарсы одақты ұсынды. Сөйтіп, Кенесары екі хандықтан да көмек алуға талпынды. Ресей империясымен қатынастар ауыр болған, хандық билік таратылғаннан кейін патша үкіметі оны хан ретінде мойындамады. Кенесары империямен бейбіт туралы келіссөздер жүргізді. 1841–1843 жылдары Кенесары мен Ресей империясы бейбіт келісімге жетті. Бірақ Орынбордың губернаторы ретінде Обручев келіп, бейбіт туралы келісімдер бұзылып, Кенесарыға қарсы жазалау әрекеті басталды. 1844 жылы Орынбор губернаторы атынан елші ретінде шекаралық комиссия мүшесі Баймұханбет Жаманшы келіп, ханға Обручевтің хатын берді. Герн мен Долгов басқарған, патша үкіметінің елшілігі келді. Елшіліктің мақсаты: Кенесарыны Ресейге бағындыру және оның талаптарын орындату. Кенесары да өз талаптарын айтқан. Екі жақ та бір-бірінің талаптарын мойындамағандықтан, бұл келіссөз нәтиже бермеген. Кенесары қырғыздарды ұмытқан жоқ. Өзінің адамдарын Орман ханға жіберіп, бірақ ол ханның кеңесшілері Кенесарымен одақ құрғысы келмеді. Одан кейін Кенесары Қытайды таңдады. Елшілікті Даогуану императорына жіберген. Даогуану Абылай ханның кезіндегі қатынастарды қайта құруға уәде берген.

== Өлімі ==
Қоқаннан қайтып келгеннен кейін Кенесары Орта жүздің жеріне келген. Бірақ оған дейін Ресей шешуші әрекеттерді ойластырды, содан Орта жүзде күресті жалғастыру мүмкін емес болды. Сонда Кенесары Ұлы жүзге бару туралы шешім қабылдады. Ұлы жүзге інісі Наурызбайдың қасына жүз жігітті оларға көшпенді жер бөлуіне жіберді. Рүстем сұлтан Наурызбайды қабылдап, жер бөлуді және Кенесарыны қолдайтынына уәде берген. 1846 жылы хан Орта жүзден кетті. Ұлы жүздің аумағына келген ол қырғыз манаптарымен келіссөздерді бастады. Олар ханды қолдаймыз деп уәде берген, негізінде қосарланған саясат жүргізген болатын. Екі жақтың арасындағы тыныштықты қырғыздар [[Саурық батыр]]дың өлтіргенімен бұзды. 1847 жылдың сәуірінде олардың әрекеттеріне жауап ретінде Кенесары 15 мыңдық әскерімен Қырғызстанға басып кірді. Бұл шабуыл өте қатал болды, содан қырғыздар соғысқа дайындықты бастады. Майтөбе қаласында Кеклік-Сеңгірде Орманның жетекшілігімен қырғыз манапасымен шайқас өтті. Бірақ шайқас кезінде сұлтан Рүстем мен Сыпатай Кенесарыны сатып кетіп, оның әскерінің басым бөлігін алып кетті. Шайқас бірнеше күнге созылды. Кенесары ұсталып және тұтқында үш айдай болған,өйткені қырғыздар онымен не істейтінін білмеген. Содан оны өлтіру туралы шешім қабылданды. Көз жұмбас бұрын Кенесары намаз оқуға рұқсат сұраған. Басынан айырылды. Оның басын қырғыз манабы Орман балауыз мөрімен жазылған хатпенен [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы|Батыс Сібірдің генерал-губернаторы]] Горчаковқа сыйлап, қырғыздардың Ресей империясына деген адалдығын көрсеткісі келді.

== Кенесары туралы ақын-жазушылар шығармалары ==
Кенесары қазақ халқының дербес мемлекеттілігін қалпына келтіру, халқын бодандықтан құтқарып, басын біріктіру, азаттық пен бостандыққа қол жеткізіп, тәуелсіз ел ету мұратын көздеген сұңғыла саясатшы, қайраткер, ірі мәмілегер, дарынды әскери қолбасшы ретінде ел есінде қалды. Кенесарының өмірі мен азаттық жолындағы күресі көптеген ақын-жазушылардың шығармаларына арқау болды. Нысанбай ақынның «[[Кенесары - Наурызбай (тарихи жыр)|Кенесары – Наурызбай]]&lt;nowiki/&gt;» дастаны (19 ғ.) 1875 жылы сұлтан Жантөриннің тәржімасымен «Орыс географиялық қоғамы Орынбор бөлімшесінің жазбаларында» орыс тілінде жарияланды. 20 ғасырдың 30-жылдары М. Әуезов «Хан Кене» пьесасын (сахнаға бірер қойылуынан кейін тыйым салынған), 60-жылдары И. Есенберлин «[[Қаһар]]&lt;nowiki/&gt;» романын жазды. Алғашқы зерттеулер ішінде «Қазақ сұлтаны Кенесары Қасымовтың бүлігі» деген тақырыппен Н. Середаның 1870 жылы «Вестник Европы» журналының бірнеше нөміріне бастырған кітабының дерек көзі ретіндегі маңызы зор. 1888 ж. Ташкентте «Кенесары мен Садық» деген атпен шыққан Кенесарының баласы сұлтан Ахмет Кенесариннің естеліктер жинағы да құнды еңбек болып табылады. Кеңес өкіметі тұсында Кенесарының күрес жолына іргелі ғылыми зерттеу арнаған тарихшы-ғалым [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов|Е. Бекмаханов]] («ХІХ ғасырдың 20 – 40-жылдарындағы Қазақстан», 1947) саяси қуғын-сүргінге ұшырады. Кенесары тұлғасына жаңаша қарап, оның шынайы бағасын беру ісі Қазақстан тәуелсіз мемлекетке айналғаннан кейін ғана қолға алынды. Тарихшылар (Ж. Қасымбаев, т. б.) өз зерттеулерін жариялады. 2002 жылы Кенесарының туғанына 200 жыл толуына орай халықаралық ғылыми конференция өтті. Астана қаласында [[Кенесары хан ескерткіші|Кенесары ханға ескерткіш]] қойылған және [[Кенесары көшесі (Астана)|оның есімімен аталатын көше]] бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Дереккөздер жетіспейді}}

== Сілтемелер ==
* [http://abai.kz/content/ergali-bakash-khan-kenenin-rukhy-askaktagan-k-n Хан Кененiң рухы асқақтаған күн]

{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Абылай хан әулеті]]
[[Санат:Кенесары хан]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:Төрелер]]</text>
      <sha1>pauotays5qrsdid1soyzeiqspva72sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбділкәрім Сатұқ Қарахан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5118</id>
    <revision>
      <id>3620032</id>
      <parentid>3508604</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="6d55vxhzgj6u2jdl8kgv5vqkqnvx5a0" xml:space="preserve">'''Әбділкәрім Сатұқ Қарахан''' (?–960) — [[Орта Азия]]да [[Қарахан мемлекеті]]нің негізін қалаушы. Шыққан тегі — мұсылман түркі әулетінен.

[[Қарахан мемлекеті]]нің құрылуы Қарлұқ қағандығының ыдырауымен тікелей байланысты. Тарихи әдебиеттерде [[Қарахандар әулеті]]нің шығуы жөнінде түрлі пікірлер айтылады. Солардың ішінде [[Қарахан мемлекеті]]нің тарихын зерттеуде үлкен еңбек сіңірген. [[Прицак, Омельян|О. Прицактың]] пікірінше, Қарахандар әулеті негізінен екі ірі тайпалар бірлестігінен ''жікілдер'' мен ''яғмалардан'' құралғанға ұқсайды. Қарахан осы ''яғма'' тайпасынан шыққан.

Қарлұқ қағандығының қағаны Білге Құл (Қадыр хан) өлгеннен кейін, оның орнында қалған екі баласы Бәзір Арслан мен Оғұлшақтың немере інісі Сатұқ Боғра хан ерекше көзге түседі. Ол кейін Оғұлшақтың өзіне қарсы шығып, [[Тараз]] бен [[Қашқар]]ды одан тартып алады.

[[942]] жылы ол [[Баласағұн]] билеушісін тақтан тайдырып, өзін «қағанмын» деп жариялайды.

Қарахан [[960]] жылы қайтыс болады. Оның орнына отырған баласы Мұса [[Ислам]]ды мемлекеттік дін деп жариялайды. Осыдан болар мұсылман тарихшылары қарахандар әулеті билеушілерінің кестесін осы Мұсадан бастайды. Бірақ шын мәнінде [[Қарахан мемлекеті]]нің негізін қалаушы Мұсаның әкесі Әбділкәрім Сатұқ Қарахан, кейінгі тарихшылардың мемлекет атын оның есімімен «Қарахан» деп атауы да осыдан. Қараханның мазары бұл күнде [[Жамбыл облысы]]ның орталығы [[Тараз]] қаласында тұр.

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қарахандар]]
[[Санат:Туған жылы белгісіздер]]
[[Санат:960 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>6d55vxhzgj6u2jdl8kgv5vqkqnvx5a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Форум/Жаңалықтар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6718</id>
    <revision>
      <id>3620214</id>
      <parentid>3609979</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T03:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>28897</id>
      </contributor>
      <comment>/* The Signpost: 21 June 2026 */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3620214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177319" sha1="5dedcdtqhuqul4xfhle2o5rei4fe63l" xml:space="preserve">{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» ==
Уважаемые участники,

CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа.
Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта.

* '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время)
* '''Формат:''' через Zoom
* '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский.

Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы.

Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''.

3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT

От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05)

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2025 ==

=== Nurtenge ===

Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
# {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Muzaffar ===

Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)

#{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} –  Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Batyrbek ===

Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
#{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар.
@Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Nurken ===
Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек.
:Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
:Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
:Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
:Үлкен арман керек екен адамға
:[[Мұхтар Шаханов]]
:[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес  бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

===Қорытынды===
Дауыс беру нәтижесінде:
[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05)
: {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75%  дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
:::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады.  Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой.
::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын.
::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен.
::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])&lt;/bdi&gt; 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Стратегия 2030 ==

Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

:Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&amp;oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2026 ==
{{жабық}}
[[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [[meta:Wikimedia CEE Meeting 2026|Wikimedia CEE Meeting 2026]] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар:

=== Nurken 2026 ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді.

Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ).

Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [[commons:Category:Images taken by Nurken/Eurovision 2026|Ортаққорға жүктедім]]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін.

Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
# {{Қолдаймын}} Қос қолдап дауыс беремін. Әбден лайық қатысушы.[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
# {{Қолдаймын}} —-[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:28, 2026 ж. мамырдың 22 (+05)

=== TheNomadEditor (Muzaffar Turgunov) ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақшымын.

Қазақша Уикипедияда 7800+ өңдеме жасадым. Жыл бойы белсенді қатысушымын. Уикипедияда [[Жоба:Уики-көктем_2026#Қатысушылар|Уики-көктем 2026]] байқауына 60+ мақала жаздым және [[meta:Wikipedia 25/Turkic Marathon/Participants|Turkic Marathon 2025]] байқауына 60 мақала жазып қатыстым. 2026 жылда Тіл комитеті ұйымдастырған 2 семинарда баяндамашы болдым. Ортаққорға суреттер жүктедім.

Осы жылғы конференцияда Қазақша Уикипедиядағы медициналық мақалалар туралы презентация оқуға өтініш тапсырдым. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:38, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:35, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:10, 2026 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 12:28, 2026 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 14:16, 2026 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. мамырдың 22 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:28, 2026 ж. мамырдың 22 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 22:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] ([[Қатысушы талқылауы:Дауткулова Ақмарал|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. мамырдың 22 (+05)
# {{Қолдаймын}} Мұзаффар жақсы дайындалып барады деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 10:25, 2026 ж. мамырдың 23 (+05)
{{жабық-соңы}}

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:19, 2026 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:14, 2026 ж. мамырдың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 June 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:21, 2026 ж. маусымның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30604303 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;</text>
      <sha1>5dedcdtqhuqul4xfhle2o5rei4fe63l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талас шайқасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31453</id>
    <revision>
      <id>3620176</id>
      <parentid>3619427</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Gulnaz Kenzhebayeva|Gulnaz Kenzhebayeva]] ([[User talk:Gulnaz Kenzhebayeva|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3308121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21695" sha1="4fcwpgfsouphqqutigx606pyz5qc9fz" xml:space="preserve">'''Талас шайқасы, Атлах шайқасы,''' [[751]] жылы [[Атлах]] қаласы маңында [[қытай]] және [[араб]] әскерлерінің арасында болды. [[Шайқас]] қарсаңында [[749]] жылы араб халифатындағы ұзаққа созылған тақ таласы аяқталып, қара киімділер аталған Аббас әулеті билікке келді. Олар осыған дейін [[халифат]] бақылауынан тыс қалған бұрынғы [[Орта Азия]]дағы иеліктеріне ықпалын күшейте түсті. Осы тұста Тан патшалығы әскері [[Шығыс Түрік қағандығының]] әлсірегенін пайдаланып, [[Талас]] өңіріне таяп келіп, араб халифаты иелігіне қауіп төндірді. Тан патшалығынан теперіш көріп келе жатқан [[түргештер]] мен [[қарлұқтар]] араб халифаты әскерінің көмегіне сүйену үшін арабтар жағында болды. Бұл жағдай арабтар мен қытай әскерлерінің қақтығысқа түсуін жеделдете түсті. Екі жақ әскерлерінің шайқасы 751 жылы 29 шілдеде басталып, 5 күнге созылды. [[Қытай]] қолбасшысы Гау Шиянденнің (Гао Сянь-чжи) қарамағында 70 мың әскер болған. Шайқас барысында қарлұқтар жаппай арабтарға болысып, екі жақтан [[Тан]] армиясын қыспаққа алды. Араб қолбасшысы Зияд ибн Салих қарамағындағы әскер шайқас барысында қытай әскерінің 50 мыңын өлтіріп, 20 мыңын тұтқынға алды. Шайқаста жеңіліс тапқан Тан патшалығы бұдан кейінгі кезеңде өз құдіретінен айырылды. Бұл өз кезегінде түркілердің [[ислам]] өркениетімен жақындасуын жылдамдатты&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б. Ө. Жақып. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. — 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Атлах шайқасы.jpeg|нобай|оңға|604×401px|Атлах шайқасы]]

== Аббасилер дәуіріндегі ислам дінін түркілердің қабылдауы және Атлах шайқасының маңызы ==
VІІІ-ХІІ ғасырлардағы айқын білінетін ірі өзгерістерден [[мұсылман]] әлеміндегі халықтарды басқа елдердің даму дәрежесімен және оларды бір-бірімен теңестіруге мүлдем болмайтынын байқаймыз. Бұл дәуірде [[ислам діні]] жан-жаққа тарап, сол елдерде бүкіл дүние жүзінің ең озық [[өркениет]]ін қалыптастырған еді. [[Еуропа]] елдері болса осы уақытта мәдени құлдырауды бастан өткеріп жатты және олар ғылым-білімді дамытуда мұсылмандарға тәуелді болатын. Ислам дінінің әсерімен [[Орталық Азия]] мен Африканың солтүстік аймақтарындағы аралықты қамтыған мәдениет [[Аббаси халифаты|Аббаси]]лердің дәуіріндегідей ешқашан гүлденбеген.

Түркілердің ислам дініне өтуі-тарихтағы ең ірі оқиғалардың бірі. Бірақ бүгінге дейінгі кейбір деректерде Ислам дінінің таралуын жазушылар, мәдениетін зерттеушілер Орталық Азияның тарихын ірі өзгеріске ұшыратқан оқиғаны өздерінше басқашалап жазып кетті. Олардың пікірінше:

«1. Ислам қылыштың күшімен тарады.

2. Түркілер қорыққанынан мұсылман болды.

3. Талас соғысынан кейін түркілер амалсыз мұсылман болды.

4. Түркілердің көне діндерінің кейбір үгіттері Ислам дініне ұқсас болды деген сияқты және т.б.».

VІІ-VІII ғасырларда Орталық Азияның тарихында түркі тайпаларының өз-өздерімен соғысып, мықты болған мемлекеттер жеке-жеке бөлініп кетіп әлсіреп тұрған болатын, міне осындай кезді сәтті пайдаланғысы келген [[Қытай империясы|Қытай]]дағы билік етіп отырған Таң империясы [[Жетісу]]дың кейбір аймақтарын басып алған. Бірақ шекарасының кеңеюі өте мықты қарқынмен дамып жатқан Умәуи халифатының орнына келген, Аббас халифатының алғашқы ірі жетістіктері болып саналатын, [[751 жыл]]ғы Атлах шайқасы бүкіл Орталық Азияның тарихи, мәдени және саяси картасын өте қатты өзгерістерге ұшыратуға себеп болды. Осы бір ірі мұсылмандардың жеңісінен кейін Таң патшалығы 1000 жылға дейін Қазақ жеріне аттап баспаған болса, ал ислам діні бұл жерлерде кеңінен тараған және қалалар аз уақытта әсем де көрікті болып дамыды. Бұл болып жатқан мәдени өзгерістерге Аббас халифатының қосқан үлесі өте көп.

750 жылы 93 жыл билеген Умәуилердің соңғы он төртінші халифы Маруан ІІ-ні Аббасилердің бірінші халифасы Абул Аббас ас-Саффах құлатты. Оның қолбасшысы Зияд ибн Салих Атлах шайқасында мұсылмандардың әскерін басқарып [1.88], 751 жылы мұсылмандар Талас өзені маңында (Қырғызстан) Қытай әскерімен соғысып жеңіп шықты. Осы ұрыста тұтқынға түскен қытайлар (20 мыңға жуық адам тұтқынға түсті, 45 - 50 мыңдай қытай әскері өлді) арасында қағаз жасауды білетін шеберлер де бар екен. Міне осылар арабтарға қағаз жасауды үйретті. Әл Макдиси өзінің «Әл Бэду әт-Тарих» еңбегінде: « бес күнге созылған бұл соғыста Қытай әскерінің 45 мыңы өліп, 20 мыңы тұтқынға түсті» деп жазды. Жеңіс түркі халықтарының қытай құлдығынан, оның будда дінінен аман сақтап, ислам өркениетімен дамуына жол ашты [2.18].

Осының нәтижесінде, [[Бағдат]]та (793-жылы), сосын [[Мысыр]] (шамамен 900 жылы) мен [[Марокко]]да (шамамен 1100 жылы) және [[Испания]]да (1150 жылы) қағаз өндірістері ашылды. Арабтардың папирусқа қарағанда жасалуы арзан әрі сапалы қағаз шығаруды үйренуі кітап шығаруды оңайлатты [3.189-190]. Бүкіл Орталық Азияның саяси тарихын өзгерткен осы бір соғыс ғылымның да дамуына үлкен септігін тигізгені шындық. Білім иелерінің түрлі жаңалықтар ашуына, мыңдаған кітаптарды жазуына, осы бір соғыста түркі тайпаларының арабтар жағына өтуі маңызды оқиғаның бірі.

Аббасилардың халифаты (751-1258 жж.) кезеңінде түркі халықтары түгел дерліктей хақ дін Исламды қабылдады. Түркілердің ойшылдары, ақылманды оқымыстылары, ел мен әскер басында жүрген көрегенді азаматтары хақ діннің қаншалықты жүрекке конымды һәм жағымды екенін, өздері аңсаған әділет пен рухани тыныштықтың тек осы дінде табылғанын аңғарып, [[һидаят]] жолына барды [4.242]. Арабтардың Орта Азия халықтарын ислам дініне енгізуіне (себепкер болуы) 200 жылдан астам уақыт кетті. Сол дәуірде туындаған кесек шығармалар бүгінде шығыс әдебиеті мен мәдениетінің інжу-маржанына айналды. Ислам дінін уағыздау және дін оқуды өрістету мақсатымен қалаларда ірі-ірі мешіттер мен медреселер салынды [5.8]. Қазақ жерінде бел алған ислам бірте-бірте христиан дінін де, будданы, [[зороастризм]]ді және жергілікті тәңірге табынушылықты да ығыстырып, ысырып тастайды. Мысалы, Бирунидің жазуына қарағанда «манидің (манихей) ілімін әр жерге тарататын шәкірттері болды. Ислам елдерінде олардың шоғырланған бірде-бір жері жоқ. Тек Самарқандта (онда бар-жоғы 500-ге жуық адам болған) ғана мани орталығы бар. Мани ілімін Қытай, Тибет, Үндістанның бір бөлігін мекендейтін шығыс түркілердің көбісі ұстанады» [6. 31-32].

Географиялық әдебиеттерде түркілердің арасында исламның таралуы туралы нақты деректер жоқ. Тарихшылардың айтуынша исламның қабылдану уақыты — 960 жыл. Бұл дерек Бағдат қаласында кездеседі, алайда ол туралы ешқандай нақты құжат жарияланбаған. Шын мәнісінде Ислам дінін бірінші Қарахандықтар қабылдаған. Ол кезде, яғни X ғасырдың аяғына дейін Қарахандықтар Қашғарды билеп тұрды, Бұхара мен Самарқанды жаулап алды. Басқа түркі халықтарының көпшілігі 1043 жылы қабылдады (В. В. Бартольд Соч. Т. 5 М. 1968, с. 205). Бірқатар деректерде түркі тайпаларының ислам дінін қабылдауы X ғасырдан бастау алды десе, бір деректер VIII ғасырдан басталған дейді, өйткені 751 жылғы Атлах шайқасында мұсылмандардың Аллаһтың көмегімен жеңіске жетуі түркілердің ислам дінін қабылдауын тездетті. Осыдан бастап дінді қабылдаған халық сол кездегі жаңадан пайда болған әлемдік мәдениетті дамытуға атсалысты. Сол кезеңнен қалған сәулет өнері, ғалымдардың шығармалары қазіргі таңда аса зор бағалануда. X ғасырдың басында [[Қарахан әулеті]]нің негізін салушы Сатұқ-Боғра хан ислам дінін қабылдап, оның ұлы Боғра хан Харуб б. Мұса 960 жылы ислам дінін мемлекеттік деп жариялады. Ислам діні бірінші кезекте қалаларда жақсы таралды. Ибн Хордадбек Фарабтың бас қаласы Кердердегі мұсылман топтары туралы, Ибн Хаукаль Фараб, Кеңжиде мен Шаш аралығында көшіп жүрген мұсылман түріктері жайында жазып кеткен. Әл-Макдиси Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудың X ғасырдың аяғындағы қалаларын атай келіп, мешіттерді қалалардағы міндетті құрылыстардың бірі ретінде атаған. Археологиялық зерттеулер нәтижесінде және [[Құйрықтөбе]]ге жақын жерден Х-ХІ ғасырларға жататын ең ертедегі мұсылман қабірлері, қаланың орнынан Х-ХІІІ ғасырларда салынған мешіттердің қалдығы және басқа да ірі қалалардан моншалардың болғандығы дәлелденді. Осы сияқты көптеген қазба жұмыстарынан ислам дінінің таралғанын айқын дәлелдейтін заттар анықталды, бірақ ислам діні толық орнықты деп те айтуға келмейді, өйткені, тотемизм мен зороастризмнің белгілері де шығып жатты [7. 480-482].

Түркілердің арасында ислам дінінің беделінің өсуі ІХ-Х ғасырларда шамамен 820 жылдан 1000 жылдарға дейін болған қазіргі Түркістанның мәдени облыстары Орта Азиядағы Иран Саманид династиясы билік жүргізген кезден басталды.
VІІІ-ІХ ғасырлардағы оқиғаларын баяндайтын деректер Оңтүстік Қазақстан халықтарының жаппай ислам дініне кіргендігін жазады. 840 жылы Нур ибн Асад [[Испиджаб]]&lt;nowiki/&gt;ты бағындырады, 859 жылы оның інісі Ахмед ибн Асад Шауғар қаласына жорық жасайды. 766 жылдан бастап Жетісу мен Қазақстанның оңтүстік өңіріне саяси өктемдігін жүргізген Қарлұқтар мұсылман мәдениетінің ықпалына өзгелерден гөрі бұрынырық түседі. Олар исламды тіпті Махди халифаның (775-785 жж.) кезеңінде қабылдады деген пікір бар, бірақ бұл пікір олардың белгілі бір бөлігі жөнінде ғана болуы мүмкін. Өйткені 853 жылы Исмаил ибн Ахмад Таразды, оның басты шіркеуін мешітке айналдырған. Ислам дінін ұстанатын халықтар көбейген сайын қалаларда үлкен мешіттер салына бастады [8. 92]. Мысалы, [[Баласағұн]] 940 жылдан бері мұсылман қаласы болып есептеледі. Ал жекелеген қалаларда сауданың жандануы, бұрын мұсылман емес халықтардың дінді қабылдауына ықпал етті. X ғасырда мұсылманшылықтың толқын-толқын таралғаны байқалды. Сол кездегі Орта Азия тұрғындарының лек-лек болып Исламға қосылғаны тарихи әдебиеттерде баяндалады. Мәселен, 960 ж. 200 мың шатыр түркі халқы ислам дінін қабылдаған. Бұл түркі халықтарының тарихындағы ірі оқиға. 1232 ж. қайтыс болған тарихшы Ибн әл-Әсирдің «Әл-Кәлім» деп аталатын 8 томдық кітабында осы оқиғаны: «Түріктерден екі жүз мың шатыр адам мұсылман болды», — деген [4.295]. Бұл оқиғалардан түркі халықтарының біраз бөлігінің ислам дінін кабылдағанын байқаймыз. Бұл кезеңде қалаларда ислам діні кеңінен қалыптасқаны анық, мысалы: Ежелгі Тараз қаласы ислам дінінің осы өңірдегі тарауына тірек болды [1. 95] және тағы бір Орта ғасырдағы гүлденген Испиджаб көшпелі түріктерге ислам дінін таратудың орталығына айналды [1.97], бұдан да басқа қалалар дінді таратуда жақсы істер атқарды.

Ислам діні тек қана таралумен шектелмей Орталық Азия мен Қазақстан калаларының келешекте өркендеуіне жол ашып берді. Өйткені бұл дінмен қатар ғылым мен архитектураның даму дәрежесі де айтарлықтай болды. Ал, қайсы дін, қандай мәдениет немесе қай отаршыл ел әлем елдерінің, Орталық Азия мен Қазақстанның мәдени ілгерілеуіне, бұндай өнер, ғылым сондай-ақ өзіндік қайталанбас архитектурасын алып келді? Біз араб мәдениетінің тарихына және оның әлем мәдениетіне қосқан үлесін, Орталық Азия халықтарының мәдениетіне қалай тарағанын білген болсақ, бұрын соңды болмаған әлем өркениетіндегі керемет өзгерістер мен ғылыми жаңалықтарға өте жақсы баға берер едік.

== Жалпы дерек ==
Қытай мемлекетінде талас пайда болып Ұлы Қытай қорғанының сыртына Хан әулеті бөлініп шығады.Олар Жетісудын жеріне бірте бірте кіре бастайды.Олар Түргеш қағанаты жерлерін басып алады.Арабтар Орта Азиядағы жорықтарда Қытайлықтармен шиелініске тап болады.

Түріктер туралы қысқаша түсінік

Араб + (Түргеш, Қарлұқ) vs Қытай (Хан)

Арабтар женіске жетеді

Түріктер ислам дінің қабылдайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиеттер ==
# Жолдасов С. Қазақстанның оңтүстік өңірінің тарихы. Алматы «Үш қиян» 2009. 88, 95, 97.
# Қазақ тарихы (ғыл-әд. журнал) № 2. Ғизатов Ж. Исламның Қазақстанға таралуы. Алматы 2009. 18 б.
# Доктор Рахман. Краткая история ислама. Москва. ІШМАН. 2003.189-190.
# Бұлұтай М. Ж. Ата баба діні. Түркілер неге мұсылман болды? Алматы «Білім» 2000. 242, 295.
# Ислам және Өркениет №10. Қосалы А. Исламның Қазақстанға таралуы. Алматы «Бизнес-информ» 2006. 8 б.
# Отан тарихы (ғыл. журнал). Жеңіс Ж. Орта ғасырлық түркілер және әлемдік діндер. 2.2005. Алматы. 31-32.
# Қазақстан тарихы.«Ата-мұра» (IV томдық), I т .Алматы. 1996. 480-482.
# Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін (очерк). Алматы «Дәуір» 1994. 92

{{hist-stub}} 
{{wikify}}

[[Санат:Шайқастар]]
[[Санат:Ислам Орталық Азияда]]
[[Санат:Қытай тарихы]]
[[Санат:Қырғызстан тарихы]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]</text>
      <sha1>4fcwpgfsouphqqutigx606pyz5qc9fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайуанаттар бағы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31862</id>
    <revision>
      <id>3620037</id>
      <parentid>2993252</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маконяаа</username>
        <id>154967</id>
      </contributor>
      <origin>3620037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5969" sha1="b9omuodczfmzdwgh13uqigxigjlllx1" xml:space="preserve">[[Сурет:Panda enclosure at Chiang Mai zoo-KayEss-2.jpeg|thumb|right|250px|Чанг-Маи бағының көрмесі (Chiang Mai Zoo)]]
[[Сурет:Parc animalier pyrenees 5.jpg|thumb|right|250px|Зоопарк қонақтары]]
[[Сурет:Barcelona.Zoologico.Delfin.jpg|thumb|right|250px|Барселона Аквариумы]]

'''Хайуанаттар бағы''', ''зоопарк'' – жабайы [[жануарлар]]ды қолда (''торда, қоршауда'') немесе жартылай қолда (''табиғи мекендеу ортасына жақын көлемде қоршалған аумақ'') ұстайтын [[ғылым]]и [[ағарту]] [[мекеме]]сі.

== Басты міндеті ==
Жануарлар әлемінің түрлерін қалың көпшілікке көрсету, [[жаратылыстану]] білімін насихаттау және жабайы фаунаны қорғау идеяларын тарату, сирек кездесетін, жойылып бара жатқан жануарлар [[генофонд]]ысын сақтау.

== Тарихы ==
Алғаш хайуанаттар бағы б.з-дан 1500 жыл бұрын [[Мысыр]]да, 1000 жыл бұрын [[Қытай]]да (''«Білім бағы»'' деген атпен) ұйымдастырылған. [[Еуропа]]да 18–19 ғасырларда ашылды ([[Вена]]да 1752 жылы, [[Мадрид]]те 1774 жылы, [[Берлин]]де 1844 жылы, [[Париж]]де 1858 жылы, [[Мәскеу]]де 1864 жылы, т.б.).

== Қазақстанның хайуанаттар бағы ==
Қазір дүние жүзінде '''850'''-ден астам, [[ТМД]] елдерінде '''33''', [[Қазақстан]]да '''3''' хайуанаттар бағы ([[Алматы хайуанаттар бағы]], [[Шымкент хайуанаттар бағы]], [[Қарағанды хайуанаттар бағы]]) бар. [[Алматы хайуанаттар бағы]] 1937 жылы құрылған. Жер көлемі '''54''' га. '''7''' секцияда хайуанаттардың '''530'''-дан аса түрінің '''5900'''-дей данасы тіршілік етеді. '''77''' түр ''Халықаралық табиғат қорғау одағының'', [[ТМД]] және Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген.
 
Қазақстан [[фауна]]сында кездеспейтін '''сүтқоректілер''': ''[[барибал]]'' ([[Америка]] қара аюы), [[Африка]] арыстаны, ''[[Аустралия кенгуруі]]'', ''Жапон макакасы, Үнді тырнасы, Мысыр кобрасы, Қытай аллигаторы''; құстардың 70-тен астам сирек кездесетін түрлері: ''[[эму]], [[нанду]],'' тағы басқа. өсіріледі. Бақта ''ақ аю, парсы ірбісі, сервал мысығы, қызыл қасқыр, бегемот, Амур жолбарысы,'' т.б. жануарлар қоршауда көбейіп, ұрпақтарын жалғастыруда. Олар дүние жүзіндегі басқа хайуанаттар бағында өсірілетін түрлермен алмастырылады не сатылады. Кейбір түрлер, мысалы, ''тоғай бұғысы, ителгі'' табиғи мекендеріне жіберіледі. [[Бақ]]та ''«Теңіз аквариумы»'' павильоны жұмыс істейді, онда әлемдік фаунада сирек кездесетін балықтардың, шаянтәрізділер мен қосмекенділердің бірнеше түрін тамашалауға болады.

Алматы хайуанаттар бағы сирек кездесетін және жойылып бара жатқан жабайы жануарларды қорғау жөніндегі көптеген халықараралық бағдарламаларға қатысады. [[Қарағанды хайуанаттар бағы]] 1938 ж. құрылған. Жер көлемі '''14''' га. Зообақта '''балықтардан:''' ''тұқылар, тұқытістілер, алабұғалар; құйрықты және құйрықсыз қосмекенділердің'' бірнеше түрі; '''бауырымен жорғалаушылардан:''' ''тасбақа, ешкіемер, ұршықсап кесіртке, жармасқы, нағыз кесіртке, сұр кесел''; '''жыландардан:''' ''айдаһар, торлы жыландар, сұр жыландар''; '''құстардан:''' ''қоқиқаз, құтан, ақ дегелек, қыран, сұңқар, тырна, балықшы тұйғын, шағала, жапалақ,'' т.б.; '''сүтқоректілерден:''' ''лемур, лори, мартышка, піл, қызыл қасқыр, Бұқар бұғысы, аю, кәмшат,'' т.б. аңдар бар.

[[Шымкент хайуанаттар бағы]] 1980 жылы құрылған. Жер көлемі '''54''' га, оның '''34''' га аумағында экспозиция орналасқан, жануарлардың саны – '''1000''' бас. Зообақта '''6''' секция жұмыс істейді, онда жануарлардың '''165''' түрі ұсталады, олардың '''20''' түрі Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Хайуанаттар бақтары|*]]</text>
      <sha1>b9omuodczfmzdwgh13uqigxigjlllx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620040</id>
      <parentid>3620037</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маконяаа</username>
        <id>154967</id>
      </contributor>
      <origin>3620040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="ov9ze4xupyda3016hd1fxvutk7gk0ol" xml:space="preserve">[[Сурет:Алматинский_зоопарк.jpg|thumb|right|200px|Зоопаркқа кіру]]
[[Сурет:Panda enclosure at Chiang Mai zoo-KayEss-2.jpeg|thumb|right|250px|Чанг-Маи бағының көрмесі (Chiang Mai Zoo)]]
[[Сурет:Parc animalier pyrenees 5.jpg|thumb|right|250px|Зоопарк қонақтары]]
[[Сурет:Barcelona.Zoologico.Delfin.jpg|thumb|right|250px|Барселона Аквариумы]]

'''Хайуанаттар бағы''', ''зоопарк'' – жабайы [[жануарлар]]ды қолда (''торда, қоршауда'') немесе жартылай қолда (''табиғи мекендеу ортасына жақын көлемде қоршалған аумақ'') ұстайтын [[ғылым]]и [[ағарту]] [[мекеме]]сі.

== Басты міндеті ==
Жануарлар әлемінің түрлерін қалың көпшілікке көрсету, [[жаратылыстану]] білімін насихаттау және жабайы фаунаны қорғау идеяларын тарату, сирек кездесетін, жойылып бара жатқан жануарлар [[генофонд]]ысын сақтау.

== Тарихы ==
Алғаш хайуанаттар бағы б.з-дан 1500 жыл бұрын [[Мысыр]]да, 1000 жыл бұрын [[Қытай]]да (''«Білім бағы»'' деген атпен) ұйымдастырылған. [[Еуропа]]да 18–19 ғасырларда ашылды ([[Вена]]да 1752 жылы, [[Мадрид]]те 1774 жылы, [[Берлин]]де 1844 жылы, [[Париж]]де 1858 жылы, [[Мәскеу]]де 1864 жылы, т.б.).

== Қазақстанның хайуанаттар бағы ==
Қазір дүние жүзінде '''850'''-ден астам, [[ТМД]] елдерінде '''33''', [[Қазақстан]]да '''3''' хайуанаттар бағы ([[Алматы хайуанаттар бағы]], [[Шымкент хайуанаттар бағы]], [[Қарағанды хайуанаттар бағы]]) бар. [[Алматы хайуанаттар бағы]] 1937 жылы құрылған. Жер көлемі '''54''' га. '''7''' секцияда хайуанаттардың '''530'''-дан аса түрінің '''5900'''-дей данасы тіршілік етеді. '''77''' түр ''Халықаралық табиғат қорғау одағының'', [[ТМД]] және Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген.
 
Қазақстан [[фауна]]сында кездеспейтін '''сүтқоректілер''': ''[[барибал]]'' ([[Америка]] қара аюы), [[Африка]] арыстаны, ''[[Аустралия кенгуруі]]'', ''Жапон макакасы, Үнді тырнасы, Мысыр кобрасы, Қытай аллигаторы''; құстардың 70-тен астам сирек кездесетін түрлері: ''[[эму]], [[нанду]],'' тағы басқа. өсіріледі. Бақта ''ақ аю, парсы ірбісі, сервал мысығы, қызыл қасқыр, бегемот, Амур жолбарысы,'' т.б. жануарлар қоршауда көбейіп, ұрпақтарын жалғастыруда. Олар дүние жүзіндегі басқа хайуанаттар бағында өсірілетін түрлермен алмастырылады не сатылады. Кейбір түрлер, мысалы, ''тоғай бұғысы, ителгі'' табиғи мекендеріне жіберіледі. [[Бақ]]та ''«Теңіз аквариумы»'' павильоны жұмыс істейді, онда әлемдік фаунада сирек кездесетін балықтардың, шаянтәрізділер мен қосмекенділердің бірнеше түрін тамашалауға болады.

Алматы хайуанаттар бағы сирек кездесетін және жойылып бара жатқан жабайы жануарларды қорғау жөніндегі көптеген халықараралық бағдарламаларға қатысады. [[Қарағанды хайуанаттар бағы]] 1938 ж. құрылған. Жер көлемі '''14''' га. Зообақта '''балықтардан:''' ''тұқылар, тұқытістілер, алабұғалар; құйрықты және құйрықсыз қосмекенділердің'' бірнеше түрі; '''бауырымен жорғалаушылардан:''' ''тасбақа, ешкіемер, ұршықсап кесіртке, жармасқы, нағыз кесіртке, сұр кесел''; '''жыландардан:''' ''айдаһар, торлы жыландар, сұр жыландар''; '''құстардан:''' ''қоқиқаз, құтан, ақ дегелек, қыран, сұңқар, тырна, балықшы тұйғын, шағала, жапалақ,'' т.б.; '''сүтқоректілерден:''' ''лемур, лори, мартышка, піл, қызыл қасқыр, Бұқар бұғысы, аю, кәмшат,'' т.б. аңдар бар.

[[Шымкент хайуанаттар бағы]] 1980 жылы құрылған. Жер көлемі '''54''' га, оның '''34''' га аумағында экспозиция орналасқан, жануарлардың саны – '''1000''' бас. Зообақта '''6''' секция жұмыс істейді, онда жануарлардың '''165''' түрі ұсталады, олардың '''20''' түрі Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Хайуанаттар бақтары|*]]</text>
      <sha1>ov9ze4xupyda3016hd1fxvutk7gk0ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жиренайғыр (өзен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32880</id>
    <revision>
      <id>3620034</id>
      <parentid>3468565</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="98m1xt4y50mwc70nsermlpttjepucy0" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Жиренайғыр
  |шынайы атауы           = 
 |сурет                  =    Жиренайғыр өзені.jpg
  |сурет ені             =  
  |сурет атауы           =    
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 133
 |су алабының ауданы     =1130
 |су алабы               =  [[Іле]] өзені
 |өзендердің су алабы    =  [[Балқаш]] көлі
 |су шығыны              = 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = [[Жетіжол]] жотасының солтүстік беткейі
  |бастауының орны        =    
  |бастауының биіктігі    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = 43|s_lat_min =02 |s_lat_sec = 14
  |s_lon_dir = |s_lon_deg =75 |s_lon_min =46 |s_lon_sec = 01
 |сағасы                 =  [[Қопа (Іле алабындағы өзен)|Қопа]] өзені
  |сағасының орны        =  Жиренайғыр темір жол бекетінің солтүстігі
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg =43 |m_lat_min =38 |m_lat_sec =44 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg =76 |m_lon_min =15|m_lon_sec = 01
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Қазақстан]]
  |аймақ                  =[[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]
 |ортаққордағы санаты    = 
}}

'''Жиренайғыр''' –  [[Іле]] алабындағы өзен.

== Географиялық орны ==
[[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] жерімен ағады. Ұзындығы 133 км, су жиналатын алабы 1130 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Бастауы ==
Бастауын [[Жетіжол]] жотасының солтүстік беткейінен алып, [[Жиренайғыр]] темір жол бекетінің солтүстігіндегі (6 км) [[Қопа (Іле алабындағы өзен)|Қопа]] өзеніне құяды. 

== Гидрологиясы ==
Арнасы тар, жағасы – тік жарлы. Қар және мұздық суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы 0,43 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/с. Басты салалары [[Қастек (өзен)|Қастек]], [[Самсы (өзен)|Самсы]], Шиен&lt;ref&gt;http://verum.icu/index.php?claster=rpv&amp;q=1322000942{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Бау-бақша, егін суғаруға пайдаланылады.&lt;ref&gt;&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}} 

[[Санат:Іле су алабы]]
[[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері]]</text>
      <sha1>98m1xt4y50mwc70nsermlpttjepucy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жергілікті уақыт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38034</id>
    <revision>
      <id>3620002</id>
      <parentid>2900903</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1867" sha1="2l0f6rmm9iza94h8wa9virxs0x1iqos" xml:space="preserve">'''Жергілікті уақыт'''&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;  , [[астрономия]]да — [[Жер (ғаламшар)|Жердің]] белгілі бір орны үшін анықталған [[уақыт]]. Жергілікті уақыт белгілі бір орынның [[Географиялық бойлық|географиялық бойлығына]] тәуелді бола отырып, бір [[меридиан]]ның бойына орналасқан барлық нүктелер үшін бірдей болады. Екі орынның жергілікті уақытының айырмасы сол орындардың бойлығының айырмасына тең. Жергілікті уақыт белгілі бір орында жүргізілген астрономиялық бақылаулар (''мысалы, [[Күн сағаты]]ның көмегімен'') арқылы анықталады. Тұрмыста жергілікті уақытты қолдану көптеген қолайсыздықтар жасағандықтан, 19 ғасырдың соңынан, оның орнына, көптеген елдерде [[белдеулік уақыт]] қолданыла бастады. Жергілікті уақыт, көбінесе, [[белдеулік уақыт]] деп қате айтылады.

==Тағы қараңыз==
* [[Уақыт]]

==Сыртқы сілтемелер==
https://web.archive.org/web/20120903021221/http://www.mastro.narod.ru/time.html

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Уақыт]]


{{stub}}</text>
      <sha1>2l0f6rmm9iza94h8wa9virxs0x1iqos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарғалы (Алматы облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41409</id>
    <revision>
      <id>3620297</id>
      <parentid>3614248</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */</comment>
      <origin>3620297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10826" sha1="f5rif1kcwik9l0u5de3r4gj3tlzqzbk" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 = Қарғалы
|сурет               =Қарғалы жамбыл ауданы.jpg 
|әкімшілік күйі          = Ауылдық округ орталығы
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  = 
   |lat_deg =43|lat_min = 10|lat_sec = 36
   |lon_deg =76|lon_min = 24|lon_sec =23
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Алматы облысы 
|кестедегі облыс         = Алматы облысы{{!}}Алматы 
|ауданы                  = Жамбыл ауданы (Алматы облысы)
|кестедегі аудан         = Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Қарғалы ауылдық округі (Алматы облысы){{!}}Қарғалы
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   =Наметов Қуаныш Мұратбекұлы 
|құрылған уақыты         = 1909   
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        = ''Фабричный''
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{өсім}}30999
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Қарғалы}}
'''Қарғалы''' ([[2007 жыл]]ға дейін — ''Фабричный'')&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07D0001983 Облыстағы кейбір ауылдық округтер мен ауылдардың атауын өзгерту туралы]&lt;/ref&gt; — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы ауыл, [[Қарғалы ауылдық округі (Алматы облысы)|Қарғалы ауылдық округі]] орталығы.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы - [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 11 км жерде, [[Ұзынқарғалы]] өзенінің бойында, [[Іле Алатауы]]ның баурайында орналасқан.

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||17501||{{өсім}}20114 ||{{өсім}}30999 ||154,1 ||9739 ||{{өсім}}15365 ||157,8 ||10375 ||{{өсім}}15634 ||150,7
|}

== Тарихы ==
Іргесі [[1909 жыл|1909]] жылы шұға фабрикасын салуға байланысты қаланған. Алғашында &quot;Қарғалы&quot;, [[1937 жыл|1937]] жылдан &quot;Фабричный&quot; деп аталды, [[2007 жыл]]ы алғашқы атауы қайтарылды. Фабрикамен бірге [[1910 жыл|1910]] жылы аурухана, [[1917 жыл|1917]] жылы мектеп және ағаш құбырлы сумен қамтамасыз ету жүйесі бар жеке су электр станциясы салынды.

[[Қазан төңкерісі|Революциядан]] кейін фабрика ұлттандырылды. [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] жылдарында шикізат пен мамандар тапшылығына байланысты өндіріс іс жүзінде тоқтап, техниканы тонаудан қорғауға күш салынды.&lt;ref&gt;[https://ognialatau.kz/news/cat-12/9508/ Қазақстандағы ең көне зауыт.]&lt;/ref&gt; [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде ауылға майдан аймақтарынан көшірілген [[Сумы]] және Псков тоқыма фабрикаларынан құрал-жабдықтар мен білікті мамандар жеткізілді. Техникалық және кадрлық ресурстардың бұл айтарлықтай артуы, ең алдымен, соғыс аймақтарынан көшірілген тұрғындардың есебінен зауыттың да, ауылдың да өсуіне әкелді. Ауылда зауыттан бөлек ағаш кесетін, шағын кірпіш зауыты да болған.

Қарғалы шұға комбинаты — Қазақстандағы алғашқы тоқыма кәсіпорындарының бірі. Кеңес кезеңінде Фабричный ауылы ірі [[Тоқыма кәсібі|тоқыма]] орталығына айналып, кәсіпорын [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ның көптеген аймақтарын өніммен қамтамасыз етті. Сондай-ақ, ауыл маңындағы табиғи ландшафттар [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]] пен [[Абдолла Қарсақбаев]] сынды қазақ киносы классиктерінің фильмдерін түсіруге негіз болды.&lt;ref&gt;[https://www.kp.kz/daily/27754/5201979/ Шағын ауылдағы ұлы суретші.]&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
Өндіріс орындарынан “Қарғалы” АҚ (шұға комбинат), [[асфальт]] зауытты, сувенирлер шығаратын цех, тұрмыстық комбинат бөлімшесі, бірнеше ӨК, шаруа қожалықтары, т.б. жұмыс істейді.

== Инфрақұрылымы ==
Кентте 6 орта мектеп және 1 өнер мектебі, шет тілдерін оқытатын ортасы, [[балабақша]], [[кинотеатр]], [[клуб]], мәдениет үйі, [[кітапхана]], [[аурухана]], [[емхана]], фелдьшер-акушерлік пункт, [[дәріхана]], т.б. бар. Фабричныйда [[1886 жыл|1886]] жылы салынған облыстағы ескі мешіттің бірі сақталған. Жақын темір жолы стансасы - [[Жібек жолы (Қарасай ауданы)|Жібек жолы]] (32 км)&lt;ref&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]], 9 том&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Болыс Сәт Ниязбекұлы атындағы мешіт.jpg|нобай|1886 жылғы тұрғызылған мешіттің мемориалдық жазуы.]]

== Транспорт ==
[[Алматы|Алматыдан]] Қарғалыға дейін 236 автобуспен немесе [[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би]] - [[Момышұлы атындағы көше (Алматы)|Бауыржан Момышұлы]] көшелерінің қиылысынан жеке таксимен жетуге болады.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Уәлиханов көшесі.jpg|Уәлиханов көшесі, ауылдың негізгі сауда көшесі. Көшенің бойында көптеген сауда нүктелері мен Айсұлу базары орналасқан.
Сурет:Әсет Бейсеуов көшесі (2).jpg|Әсет Бейсеуов көшесі, ауылдың алғашқы көшелерінің бірі.Бұл көшенің бойында ауылдың  ауруханасы,№1 орта мектебі мен Майбұлақ мешіті орналасқан.
Сурет:Әсет Бейсеуов көшесі-1.jpg|Сәт көшесі. Бұл көшеде 1886 жылы салынған  мешіт, Қарғалы №3-ші орта мектебі, және алғашқы базарлардың бірі - әмбебап базары орналасқан.
Сурет:Сәт мешіті Қарғалы.jpg|1886 жылы салынған мешіттің мұнарасы.
Сурет:Kargaly comb.jpg|ХХ ғасырдың басында салынған [[Фабрика|комбинат]], (оң жағында) жотадан түсірілген фотосурет, қазіргі уақытта жұмыс істемейді.
&lt;/gallery&gt;
== Белгілі тұлғалар ==

* [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] (1951) қазақстандық және ресейлік ғарышкер, қазақстандық мемлекет қайраткері.
* [[Әсет Көпбайұлы Бейсеуов]] (1938-1996) кеңестік және қазақстандық [[композитор]], [[Қазақстанның халық әртісі]] (1991).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жамбыл ауданы елді мекендері (Алматы облысы)}}

[[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері]]
[[Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері]]</text>
      <sha1>f5rif1kcwik9l0u5de3r4gj3tlzqzbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исағали Шәріпұлы Шәріпов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41873</id>
    <revision>
      <id>3620236</id>
      <parentid>3089204</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7221" sha1="hsi9e37m980bx7t34zlm48yltgflf9g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
Астрахан губерния кеңес-партия мектебін ([[1925]]), Шығыс халықтары еңбекшілерінің Коммунистік ун-тін ([[1932]]) бітірген. [[1921]] — [[1924]] ж. Астрахан губерния, Красноярск у-нде кеңес қызметкері, облыстық комсомол к-тінің хатшысы, [[1926]] — [[1929]] ж. Астрахан губ. партия к-ті жанындағы қазақ бөлімінің жауапты хатшысы, [[1932]] — [[1934]] ж. Оңтүстік Қазақстан облысындағы “Мақтаарал” кеңшарында насихатшылар тобының жетекшісі, [[1934 — 1937]] ж. Ақмола (қазіргі [[Астана]]) қаласындағы Жоғары ауыл шаруашылқ мектебінде бөлім, кафедра меңгерушісі, проректор қызметтерін атқарды. [[1938]] — [[1939]] ж. Семей облысы атқару к-тінің төрағасы, [[1939]] — [[1953]] ж. Қазақ КСР-і Мин. Кеңесі төрағасының орынбасары әрі [[1941]] — [[1945]] ж. және [[1956]] — [[1961]] ж. [[КСРО]] Мин. Кеңесі жанындағы Қазақ КСР-і Мин. Кеңесінің тұрақты өкілі болды. [[1953]] ж. [[Алматы]] қалалық атқару к-тінің төрағасы, [[1954]] — [[1956]] ж. Қазақ республикалық кәсіподақтары кеңесінің төрағасы, [[1961]] — [[1965]] ж. Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы қызметтерінде болып, республиканың жан-жақты дамуында өзіндік рөл атқарды. Шәріпов 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
*«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}
{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>hsi9e37m980bx7t34zlm48yltgflf9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620237</id>
      <parentid>3620236</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3620237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6910" sha1="6y4j4pmkpnwwni4kp7wmy266bifaden" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
Астрахан губерния кеңес-партия мектебін ([[1925]]), Шығыс халықтары еңбекшілерінің Коммунистік ун-тін ([[1932]]) бітірген. [[1921]] — [[1924]] ж. Астрахан губерния, Красноярск у-нде кеңес қызметкері, облыстық комсомол к-тінің хатшысы, [[1926]] — [[1929]] ж. Астрахан губ. партия к-ті жанындағы қазақ бөлімінің жауапты хатшысы, [[1932]] — [[1934]] ж. Оңтүстік Қазақстан облысындағы “Мақтаарал” кеңшарында насихатшылар тобының жетекшісі, [[1934 — 1937]] ж. Ақмола (қазіргі [[Астана]]) қаласындағы Жоғары ауыл шаруашылқ мектебінде бөлім, кафедра меңгерушісі, проректор қызметтерін атқарды. [[1938]] — [[1939]] ж. Семей облысы атқару к-тінің төрағасы, [[1939]] — [[1953]] ж. Қазақ КСР-і Мин. Кеңесі төрағасының орынбасары әрі [[1941]] — [[1945]] ж. және [[1956]] — [[1961]] ж. [[КСРО]] Мин. Кеңесі жанындағы Қазақ КСР-і Мин. Кеңесінің тұрақты өкілі болды. [[1953]] ж. [[Алматы]] қалалық атқару к-тінің төрағасы, [[1954]] — [[1956]] ж. Қазақ республикалық кәсіподақтары кеңесінің төрағасы, [[1961]] — [[1965]] ж. Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы қызметтерінде болып, республиканың жан-жақты дамуында өзіндік рөл атқарды. Шәріпов 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>6y4j4pmkpnwwni4kp7wmy266bifaden</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620238</id>
      <parentid>3620237</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7172" sha1="1czjxkkypibobstiz3lkpdy2clow45e" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
Астрахан губерния кеңес-партия мектебін ([[1925]]), Шығыс халықтары еңбекшілерінің Коммунистік ун-тін ([[1932]]) бітірген. [[1921]] — [[1924]] ж. Астрахан губерния, Красноярск у-нде кеңес қызметкері, облыстық комсомол к-тінің хатшысы, [[1926]] — [[1929]] ж. Астрахан губ. партия к-ті жанындағы қазақ бөлімінің жауапты хатшысы, [[1932]] — [[1934]] ж. Оңтүстік Қазақстан облысындағы “Мақтаарал” кеңшарында насихатшылар тобының жетекшісі, [[1934 — 1937]] ж. Ақмола (қазіргі [[Астана]]) қаласындағы Жоғары ауыл шаруашылқ мектебінде бөлім, кафедра меңгерушісі, проректор қызметтерін атқарды. [[1938]] — [[1939]] ж. Семей облысы атқару к-тінің төрағасы, [[1939]] — [[1953]] ж. Қазақ КСР-і Мин. Кеңесі төрағасының орынбасары әрі [[1941]] — [[1945]] ж. және [[1956]] — [[1961]] ж. [[КСРО]] Мин. Кеңесі жанындағы Қазақ КСР-і Мин. Кеңесінің тұрақты өкілі болды. [[1953]] ж. [[Алматы]] қалалық атқару к-тінің төрағасы, [[1954]] — [[1956]] ж. Қазақ республикалық кәсіподақтары кеңесінің төрағасы, [[1961]] — [[1965]] ж. Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы қызметтерінде болып, республиканың жан-жақты дамуында өзіндік рөл атқарды. Шәріпов 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>1czjxkkypibobstiz3lkpdy2clow45e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620239</id>
      <parentid>3620238</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тұлғалар|Тұлғалар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7139" sha1="kyi7nj01lkxw1mxpspryy86jk40zd4c" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
Астрахан губерния кеңес-партия мектебін ([[1925]]), Шығыс халықтары еңбекшілерінің Коммунистік ун-тін ([[1932]]) бітірген. [[1921]] — [[1924]] ж. Астрахан губерния, Красноярск у-нде кеңес қызметкері, облыстық комсомол к-тінің хатшысы, [[1926]] — [[1929]] ж. Астрахан губ. партия к-ті жанындағы қазақ бөлімінің жауапты хатшысы, [[1932]] — [[1934]] ж. Оңтүстік Қазақстан облысындағы “Мақтаарал” кеңшарында насихатшылар тобының жетекшісі, [[1934 — 1937]] ж. Ақмола (қазіргі [[Астана]]) қаласындағы Жоғары ауыл шаруашылқ мектебінде бөлім, кафедра меңгерушісі, проректор қызметтерін атқарды. [[1938]] — [[1939]] ж. Семей облысы атқару к-тінің төрағасы, [[1939]] — [[1953]] ж. Қазақ КСР-і Мин. Кеңесі төрағасының орынбасары әрі [[1941]] — [[1945]] ж. және [[1956]] — [[1961]] ж. [[КСРО]] Мин. Кеңесі жанындағы Қазақ КСР-і Мин. Кеңесінің тұрақты өкілі болды. [[1953]] ж. [[Алматы]] қалалық атқару к-тінің төрағасы, [[1954]] — [[1956]] ж. Қазақ республикалық кәсіподақтары кеңесінің төрағасы, [[1961]] — [[1965]] ж. Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы қызметтерінде болып, республиканың жан-жақты дамуында өзіндік рөл атқарды. Шәріпов 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}</text>
      <sha1>kyi7nj01lkxw1mxpspryy86jk40zd4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620240</id>
      <parentid>3620239</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3620240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8352" sha1="pfbotp036hw9qvfssuaaopsgl27xsb3" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}</text>
      <sha1>pfbotp036hw9qvfssuaaopsgl27xsb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620241</id>
      <parentid>3620240</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтеме */</comment>
      <origin>3620241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8573" sha1="ohca5mzz151zd8xezlklaa2aw9fch2u" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}</text>
      <sha1>ohca5mzz151zd8xezlklaa2aw9fch2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620242</id>
      <parentid>3620241</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8681" sha1="birbilffa9lys3ah7m1isadr6f2de6z" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]</text>
      <sha1>birbilffa9lys3ah7m1isadr6f2de6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620243</id>
      <parentid>3620242</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері|КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8779" sha1="gdixaz3np8sp3z6gl0utuhqfp1as595" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]</text>
      <sha1>gdixaz3np8sp3z6gl0utuhqfp1as595</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620244</id>
      <parentid>3620243</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:БЛКЖО функционерлері|БЛКЖО функционерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8834" sha1="3zsfbjq1quwn9xq1ye0al7ibf88o2jl" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]</text>
      <sha1>3zsfbjq1quwn9xq1ye0al7ibf88o2jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620245</id>
      <parentid>3620244</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары|Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8934" sha1="1xbozspwrbnycjtcz5gyx783y8f4e53" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>1xbozspwrbnycjtcz5gyx783y8f4e53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620246</id>
      <parentid>3620245</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары|КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9044" sha1="2dkmcyqyalaxu1khq382mumlhwthg3y" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>2dkmcyqyalaxu1khq382mumlhwthg3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620247</id>
      <parentid>3620246</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары|Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9163" sha1="pz2mj8wxn9kkzr2rvclq8e2orgk57c5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>pz2mj8wxn9kkzr2rvclq8e2orgk57c5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620248</id>
      <parentid>3620247</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары|Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9257" sha1="fddu7g7hr833caxtb0f5kn4z39hljtj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]</text>
      <sha1>fddu7g7hr833caxtb0f5kn4z39hljtj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620249</id>
      <parentid>3620248</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9376" sha1="9c5lv5qyga883n5012kqy4ag5cd5gyu" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>9c5lv5qyga883n5012kqy4ag5cd5gyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620250</id>
      <parentid>3620249</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10081" sha1="bfwncwwcil3pbeaumcu19y1yn2hu9y7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>bfwncwwcil3pbeaumcu19y1yn2hu9y7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620251</id>
      <parentid>3620250</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары|КОКП XX съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10148" sha1="21bgdahe84kdqj5g84meprbeangcoli" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>21bgdahe84kdqj5g84meprbeangcoli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620252</id>
      <parentid>3620251</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары|КОКП XXII съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10217" sha1="ee4mbyikdty43rjtew2wwbde07q21s8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>ee4mbyikdty43rjtew2wwbde07q21s8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620253</id>
      <parentid>3620252</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10293" sha1="i88mj5m3jjqqbeqxfx5x8l5942jr42j" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Сілтеме ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Астрахан губерниясында туғандар]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>i88mj5m3jjqqbeqxfx5x8l5942jr42j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620295</id>
      <parentid>3620253</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10317" sha1="te293jztwk4dqlcmv44xd44n05slm3c" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Исағали Шәріпұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 3 қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 5 сәуір 1965
 | Ізашары              = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]&lt;br /&gt; [[Капитолина Николаевна Крюкова|Капитолина Крюкова]] (м. а.)
 | Ізбасары             = [[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков|Сабыр Ниязбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1939
 | Ізашары_2            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_2           = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.1.1905
 | Туған жері           = Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.2.1976
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Исағали Шәріпұлы Шәріпов''' ([[15 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Долгинский ауылы, [[Краснояр уезі (Астрахан губерниясы)|Краснояр уезі]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[24 ақпан]] [[1976 жыл|1976]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — саяси қайраткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1961-1965).

== Өмірбаяны ==
1921—1924 жылдары Астрахан губерниясындағы Долгое ауылы кеңесінің хатшысы, төрағасы болып істеді.

1926—1928 жылдары БК(б)П Астрахан губерниялық комитетінің үгітшісі қызметін атқарды.

1928—1932 жылдары Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды.

1932—1934 жылдары комсомолдық жұмыстарда болды.

1934—1937 жылдары оқытушылық қызметте болды.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] үгіт және насихат бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1938—1939 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1939—1953 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі – Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып еңбек етті.

1940 жылдың 18 наурызынан бастап Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі болды.

1941—1945 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі лауазымында мехнат қылды.

1953—1954 жылдары [[Алматы]] қалалық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып істеді.

1956—1960 жылдары тағы да [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы тұрақты өкілі болды.

1961 жылдың 3 қаңтарынан&lt;ref&gt;1961 жылдың 3–4 қаңтарындағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі V шақырылымының VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1965 жылдың 4 сәуіріне&lt;ref&gt;1965 жылдың 4–5 сәуіріндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі VI шақырылымының V сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының төрағасы қызметін атқарды.

1961 жылдың 1 ақпанынан бастап Қазақстан КП Орталық Комитеті Бюросының мүшесі болды.

1961 жылдың 31 қазанынан — 1966 жылдың 29 наурызына дейін [[КОКП орталық тексеру комиссиясы|КОКП Орталық тексеру комиссиясының]] мүшесі болды.

== Әдебиет ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp Исағали Шәріпұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}

[[Санат:Астрахан губерниясында туғандар]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары]]
[[Санат:КОКП орталық тексеру комиссиясының мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР ауылдық кеңестерінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>te293jztwk4dqlcmv44xd44n05slm3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мафия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68668</id>
    <revision>
      <id>3620033</id>
      <parentid>3535956</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5715" sha1="iglv6yo6gtdoyawwd19iwstzxl0b2wa" xml:space="preserve">[[Сурет:Кодекс ћутања.jpg|нобай|233x233 нүкте|Кодекс ћутањ. Көбінесе бұл тіркес қылмыстық немесе жасырын ұйымдарда, белгілі бір ақпаратты жарияламау, құпияны сақтау туралы заңдылықты сипаттау үшін қолданылады.]]
'''Мафия''' ({{Lang-it|mafia}}) — көбіне қылмыспен байланысты және қоғам мүшелеріне, мемлекеттік және қоғам қайраткерлеріне, ұйымдарға, мекемелерге өз мақсаттарына жету үшін заңсыз жолдармен, әдістермен ([[пара]] беру, [[арандату]], күш қолдану, адам өлтіру, [[лаңкестік]] әрекеттер арқылы) ықпал етуге талпынатын жасырын, заңсыз ұйым. Мафия тарихи тұрғыда XVIII ғасырдың аяғында [[Италия]]дағы [[Сицилия аралы]]нда пайда болып, бүкіл қоғамды, халықты дүрліктірді. Кейіннен, XX ғасырда [[АҚШ]]-қа ойысты, онда мафия деп әдетте заңсыз бизнеспен (наркотик, заңсыз қару-жарақ саудасы, заңсыз құмар ойындар бизнесі және т.б.) және оны саяси мақсатта қолданатын гангстерлік қылмыстық ұйымдар түсінілді. Осындай жолмен әйгілі болған атышулы &quot;Коза ностра&quot; (&quot;Біздің іс&quot;) американдық ұйымы белгілі.&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қаржы-экономика сөздігі. - Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, &quot;Зияткер&quot; ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2&lt;/ref&gt;
Мафия – Сицилияда XIX ғасырдың екінші жартысында қалыптасқан, соңында өзінің белсенділігін АҚШ-тың ірі, экономикалық дамыған қалаларына және кейбір өзге елдерге де таралған қылмыстық, заңсыз ұйым. Жүріс-тұрыс кодексі (омерту), құрылысы және ортақ ұйымы бар қылмыстық топтардың бірлестігі («отбасы»). Әр топ белгілі бір территорияда: үлкен қаланың ауданында кішігірім қалада немесе мемлекеттің тұтас аумағында аламандық жасап «жұмыс істейді». 

Қазіргі кезде мафия термині сициялық Коза Ностра мафиясының ұйымың және құрылысын толық немесе жарым-жартылай қайталанатын кез келген этникалық қылмыстық топтарды жалпылау белгілену үшін қолданылады. (Мысалы, Италияның өзінде әрекет ететін – Каморра, Ндрангета, Сакра Корона Унита; мексикалық мафия, ирландық мафия, Якудза, т.б.)

Мафия сицилиялық қоғам ішіндегі өзара қарым қатынастарды реттейтін құрылым ретінде, Бурбондар әулеті мен постбурбондық кезеңде Сицилияда мемлекеттік билік құрылымдары әлсіздігі мен анархия кезінде қалыптасқан.

Бірақ мафия пайда болуының әлеуметтік саяси алғышарттары бұдан әлдеқайда бұрын пайда болған.  Сицилия Италияның 1860 жылы біріктіруіне дейін екі ғасырға жуық шетелдік үстемдікте болды.
Сицилия тұрғындары тап болған қиын жағдай мен репрессиялар, жергілікті  халық ортасында бай шетелдіктерді тонап жүрген бөлек бандиттер топтарының қалыптасуына әкеп соқты. 
Қарақшылар алып қалған мүлікпен тұрғындармен жиі бөлісіп, олардың қолдау мен көмегін тапты.
Біртіндеп жергілікті халық ортасында қарақшыларға көзқарасы одан әрі сабырлы бола түсті.

Сөйтіп осылайша мафияның келешектегі пайда болуының әлеуметтік базасы қалыптасты.
Мафияның одан әрі дамуы цитрустер өсіру мен сатуға байланысты кәсіпшіліктің  өркендеу кезеніңде жүріп жатыр.

== Мафиялар туралы кино-телехикаялар==
Мафиялар туралы кино-телехикаялар:
* Карты, деньги, два ствола
* Рэкетир
* [[Бригада]]
* Бригада-2
* Меч
* [[Брат]]
* Брат-2
* Капоне
* [[Көкжалдар мекені]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Economy-stub}}

[[Санат:Мафия]]</text>
      <sha1>iglv6yo6gtdoyawwd19iwstzxl0b2wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бульвар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81976</id>
    <revision>
      <id>3620326</id>
      <parentid>2754731</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аянов</username>
        <id>147726</id>
      </contributor>
      <comment>Жазу қатесін түзеттім</comment>
      <origin>3620326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="jz8i7k64fi484z8j769vcgvg5trz69s" xml:space="preserve">[[Сурет:Yaroslavl-Lenin-Avenue-001.jpg|150px|right|thumb|Бульвар]]
'''Гүлзар''' ''({{lang-fr|boulevard}}, {{lang-de|bollwerk}})'' - [[көше]] ортасындағы [[желекжол]].&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Инфрақұрылым]]


{{stub}}</text>
      <sha1>jz8i7k64fi484z8j769vcgvg5trz69s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исламабад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119608</id>
    <revision>
      <id>3620215</id>
      <parentid>2957540</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T03:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11008" sha1="pzdpezjetwcf1875ffg1enu0cyrjshs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Исламабад
 |шынайы атауы            = {{lang-ur|اسلام آباد}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Islamabad}}
 |сурет                  = {{Фотомонтаж
| photo1a                = Islamabad, Pakistan Monument.jpg
| photo2a                = Long Exposure of Blue Area Islamabad.JPG
| photo2b                = Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg
| photo3a                = 
| photo3b                = Faisal Mosque close up (cropped).jpg
| photo4a                = Islamabad- Under dark clouds.jpeg
| size                   = 250
| position               = center}}
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Пәкістан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Proposed Flag of Islamabad Capital Territory.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 40|lat_sec = 
  |lon_dir = E|lon_deg = 73|lon_min = 10|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(530000)_region:PK
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Пәкістанның әкімішілік бөлінісі{{!}}ФАА
 |аймағы                   = Федералдық астаналық аймақ (Пәкістан){{!}}Федералдық астаналық аймақ
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = губернаторы
 |басшысы                 = Шейх Ансар Азиз
 |құрылған уақыты         = 1960
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 851,5
 |биiктiктiң түрi         = 507
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2 006 572&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/provisional-summary-results-6th-population-and-housing-census-2017-0|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|author=|website=Пакистанское бюро статистики|date=|publisher=|lang=en|accessdate=2018-07-07}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2017
  |тығыздығы              = 2356,51
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +92 51
 |пошта индексі           = 44000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Islamabad
 |сайты                   = https://web.archive.org/web/20081122033707/http://www.islamabad.gov.pk/
 |сайт тілі               = 
}}
'''Исламабад''' ({{lang-ur|اسلام آباد}}, {{lang-en|Islamabad}}) — Пәкістан астанасы, әрі оныншы ең ірі қаласы. Қала жұрты 1951жылғы 100,000нан &lt;ref&gt;http://www.spdc.org.pk/pubs/rr/rr25.pdf{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2009 жылы 1.21&amp;nbsp;миллионға жетті .&lt;ref name=&quot;cda.gov.pk&quot;&gt;http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717202026/http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 |date=2011-07-17 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dawn.com/wps&quot;&gt;http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/editorial/poor-police-performance-460{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Қала маңы 4.5&amp;nbsp;миллион жұртымен елдегі үшінші ірі метрополитен аймағын құрады.&lt;ref name=&quot;ses&quot;&gt;{{cite web | last = Frantzeskakis | first = J. M. | title = Islamabad, a town planning example for a sustainable city | url = http://www.ses.gr/docs/edeltia/elvima139_Islamabad_Skiathos.pdf}}&lt;/ref&gt;

Исламабад [[Потоһар үстірті]]нде елдің солтүстігінде орналасқан, [[Исламабад астана аймағы]]нда. Бұл аймақ тарихи [[Пунжаб (Пәкістан)|Пунжаб]] пен [[Khyber Pakhtunkhwa]] [[Маргалла жоталары|Маргалла өткелі]] құрамдас бөлігі болып сол екі аймақты қосатын торабы болған.&lt;ref name=&quot;Islamabadnet&quot;&gt;{{cite web| title = Islamabad| publisher=Islamabad.net | url = http://www.pakistan.net/cities/islamabad/islamabad.htm }}&lt;/ref&gt; Қала 1960шы жылдары [[Карачи]]ды алмастыратын Пәкістан астанасы ретінде салын бастады.

Исламабад әр түрлі секторлар мен аймақтарға бөлінетін ұқыпты құрылымды қала. Ол 2008 жылы [[Жаһандық қала|Гамма әлемдік қаласы]] деп танылды.&lt;ref&gt;{{cite web| title =The World According to GaWC 2008| publisher=Globalization and World Cities(GaWC)| url =http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html}}&lt;/ref&gt; Қалада [[Файсал мешіті]], Оңтүстік Азиядағы ең ірі әрі әлемдегі алтыншы ірі мешіт бар.

Исламабад тұрғындары сауаттылығы Пәкістан бойынша ең жоғары&lt;ref name=&quot;statpak.gov.pk&quot;&gt;http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/pslm_prov2006-07/2.14a.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113174308/http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/pslm_prov2006-07/2.14a.pdf |date=2010-11-13 }}&lt;/ref&gt; және қалада елдің жоғары деңгейлі [[Quaid-i-Azam University]], [[Инжиниринг және қолданбалы ғылымдар Пәкістан институты]] және [[Ұлттық ғылым және технология университеті]] сияқты жоғарғы оқу орындары орналасқан.&lt;ref name=&quot;university Rankings&quot;&gt;[http://hec.gov.pk/QALI/Others_QALI/Ranking_Universities.html@129 Higher Education of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722000000/http://hec.gov.pk/QALI/Others_QALI/Ranking_Universities.html@129 |date=2011-07-22 }}{{dead link}}&lt;/ref&gt; Қаладағы [[Allama Iqbal ашық университеті]] әлемдегі ең ірі университетредің бірі.&lt;ref name=&quot;aiou&quot;&gt;{{cite web|url=http://aiou.edu.pk/SalientFeatures.asp |title=Salient Features |publisher=Aiou.edu.pk |accessdate=2 маусым 2010}}{{Failed verification|date=March 2011}}&lt;/ref&gt;

=== Тарихы ===
[[Сурет:Pharwala Fort.JPG|thumb|left|upright|200px|15th century [[Pharwala|Pharwala Fort]] beside the [[Swaan River]]]]
[[Сурет:Rawat Fort Main gate.JPG|thumb|left|upright|200px|[[Rawat Fort]], built by the [[Gakhars]] in the 16th century]]

[[Потхобар үстірті]]нде орналасқан [[Исламабад астана аймағы]] Азиядағы адамзат қоныстанған көне орындардың бірі саналады.&lt;ref name=&quot;Pakistan net&quot;&gt;{{cite web | title=Islamabad history| author=Pakistan.net|url=http://www.pakistan.net/cities/islamabad/islamabad.htm}}&lt;/ref&gt; Жастары 100,000-нан 500,000 жыл болатын әлемге белгілі ерте Тас дәуірінің артефакттары осы үстіртте табылған.

== Бауырлас қалалар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:100%; background:#FFFFEF; float:left;&quot;
|-
! Ел!! Орны !!Қала  !! Уақыттан бері
|-
|   {{Flagicon|PRC}}   [[Қытай]]   ||[[Beijing Municipality]] ||[[Бейжің]] || 8 Oct 1993&lt;ref&gt;^ Beijing International-Official website. [http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/Asia_1/sis_Islamabad/ &quot;Sister cities&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526165739/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/Asia_1/sis_Islamabad/ |date=2010-05-26 }}.&lt;/ref&gt;
|-
|   {{Flagicon|Italy}}  [[Италия]]   || [[Venetian Province]] || [[Венеция]]  || 1960
|-
|   {{Flagicon|Turkey}}   [[Түкрия]]   || [[Ankara Province]] || [[Анкара]] || 1982&lt;ref&gt;^ Greater Municipality of Ankara. [http://www.ankara.bel.tr/AbbSayfalariEn/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/kardes_sehirler.aspx &quot;Sister Cities Of Ankara&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705145123/http://www.ankara.bel.tr/AbbSayfalariEn/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/kardes_sehirler.aspx |date=2010-07-05 }}.&lt;/ref&gt;
|-
|      {{Flagicon|Jordan}}     [[Йордания]]     || [[Levant]] || [[Амман]] || Наурыз 19 1989&lt;ref&gt;Greater Amman Municipality-Official website. [http://www.ammancity.gov.jo/english/accessing/a1.asp &quot;Twin city agreements&quot;]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;
|-
|   {{Flagicon|South Korea}}  [[Оңтүстік Корея]]   || [[Gyeonggi-do]] || [[Сеул]] || 7 қараша 2008&lt;ref&gt;Fazal Sher – Daily Times. [https://web.archive.org/web/20120611055858/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C11%5C08%5Cstory_8-11-2008_pg11_2 &quot;Islamabad, Seoul to be made sister cities&quot;]&lt;/ref&gt;
|-
|   {{Flagicon| Spain}}    [[Испания]]   || [[Iberian Peninsula]] || [[Мабрид]] || Маусымның 5 2010
|-
|    {{Flagicon|Indonesia}}   [[Индонезия]]   || [[Southeast Asia]] || [[Жакарта]] || 1984. 2010 қайта басталды&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120611055448/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2010%5C01%5C23%5Cstory_23-1-2010_pg11_2&lt;/ref&gt;
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{уики}}

{{Азия елордалары}}

[[Санат:Пәкістан қалалары]]
[[Санат:Көшірілген елордалар]]
[[Санат:Азия елордалары]]
[[Санат:Исламабад]]</text>
      <sha1>pzdpezjetwcf1875ffg1enu0cyrjshs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исфаһан (остан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120128</id>
    <revision>
      <id>3620216</id>
      <parentid>3576819</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T04:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14717" sha1="327hyx2tj2dyhydjvht97nawx3k0t88" xml:space="preserve">'''Исфахан останы''' ({{lang-fa|استان اصفهان‎ ''Ostān-e Esfahān''}}) —  [[Иран]]&lt;nowiki/&gt;ның [[Иранның әкімшілік бөлінісі|31 останының]] бірі. Иранның орталық бөлігінде орналасқан, Құм, Орталық, Лұрстан, Чахармақал және Бахтияри, Кугилуя және Буйир-Аһмад, Парс, Язд, Оңтүстік Қорасан, Симнан остандарымен шекаралас. Әкімшілік орталығы - [[Исфаһан]] қаласы.

== Тарихы ==
[[Image:Aghabozorg kashan.jpg|thumb|right|[[Кашан]] — останның мәдени құндылықтарының бірі. Суретте [[Аға Бозорг мешіті]].]]
Исфаһан облысы ғасырлар бойы әртүрлі өркениеттер мен үкіметтерге, сонымен қатар оқиғаларға куә болды. Бұл облыстағы тарихи ескерткіштер мен ғимараттар өнер иелерінің күнделікті талпыныстары мен олардың әдемі де атақты туындыларынан сыр шертіп,  бұларды сипаттаған тарихшылар мен саяхатшылардың және археологтардың жағымды естеліктерін қайта жандандырады.

Исфаһан останы Иранның халық көп қоныстанған остандарының бірі болып саналады. Исфаханның тарихы б.з.д. 3-мыңжылдықтан басталады. Сондықтан бұл жерде әртүрлі тарихи кезеңдерден құнды естеліктер қалған. Исфаһан останында белгілі бір дәуірлерде салынған 6 мың тарихи еркерткіш бар көрінеді. Олар сол заманның салтанатты көрінісі болып табылады. &quot;Нақш-е джахан&quot; алаңы сияқты тарихи ғимараттарының құнды архитектурасының арқасында Исфаһанның кейбір тарихи ескерткіштері БҰҰ-на қарасты [[ЮНЕСКО]] ұйымының мәдени мұра тізіміне тіркелді. Мешіттер, тарихи сарайлар, ежелгі отқа табыну орындары, салтанатты бақтар, тарихи керуен сарайлар, ежелгі үйлер мен бірегей ғимараттар, көптеген базарлар сияқты тарихи құнды ескерткіштер Исфаһан останының көрнекті орындары болып табылады.  Ескерткіштер осы останның әртүрлі аудандарында шашырай орналасқан және олар мәдениет сүюшілер мен саяхатшылардың назарын аударуда.

==Табиғаты мен географиясы==
Исфахан останының тарихи және табиғи көрнекті жерлерінің көптігі оны басқа остандардан ерекшелендіреді. Сөйтіп оның басқа остандар арасында шоқтығын биіктетіп, тартымды етіп көрсетеді. Исфаһан останының орталығы [[Исфаһан]] қаласының остан тарихындағы маңызы өте жоғары.

Исфаһан останы ауа райы тұрғысынан үш белдікке бөлінеді: жерортатеңіздік, далалық және жартылай далалық. Мұндағы жылдық жауын-шашын мөлшері 150-350 мм-ді құрайды. Бұл остан табиғат жағынан  Иранның орталық таулы қыраты мен Иранның солтүстік-батысынан басталатын [[Загрос]] тауларының шығыс етегінің арасында орналасқан. Онда бірнеше таулы және жазықты аудандар бар.

&quot;Дарме&quot;, &quot;Динаркуһ&quot;, &quot;Каркас&quot; және &quot;Саффе&quot; таулары Исфаһан останындағы маңызды биіктіктер болып саналады. Иранның таулы қыраты орталығындағы ең маңызды өзен - Заяндеруд өзені осы останды басып өтеді. Заяндеруд өзенінің бастауынан сағасына дейін көптеген бұлақтар ағып жатқандықтан &quot;туушы өзен&quot; деген атпен әйгілі болып кеткен. Бұл өзен Загрос тауларының солтүстік-шығысынан бастау алады. Өзеннің ұзындығы кем дегенде 420 км, ені жазық жерлерде 10-20 м, ал Исфаһан қаласында 800 м-ге дейін жетеді. Өзенді басынан аяғына дейін жағалай жасыл орман өседі. Бұл ормандар әдемілік, тазалық, ауа райының жағымдылығы тұрғысынан өзеннің айналасына ерекше тартымдылық береді. Заяндеруд өзенінің жағалауы Исфаһан останының ойын-сауық орталықтары мен көрнекті жерлерінің бірі болып саналады.

Исфаһан останы тау, дала мен алқаптардан тұратын әртүрлі географиялық жағдайға ие. Бұл жерлер ерекше тіршілік ортасын қалыптастырумен қатар, табиғи әдемілік тұрғысынан Иранның өте тартымды көрнекті жерлерінің қатарына жатады. Натанздағы Каркас таулары, Фаридандағы таулы қыраттардың шыңдары, Феридуншахр мен Самирам таулары, Исфаһанның оңтүстік‑шығысындағы Кулаһқази таулары, Исфаһанның солтүстік‑батысындағы Құмешлу және Муте қорықтары, Исфаһанның шығысындағы Гавхуни көлшігі – осының барлығы Исфаһан останындағы ең маңызды табиғи тіршілік орталары болып саналады. Бұл жерлерде экономикалық жұмыстар жүргізілмеген. Олар табиғи экосистема ретінде сақталып қалған.
===Табиғи қорықтар ===
Муте қорығы қысы суық, жартылай ылғалды аймақта 220 мың га жерді алып жатыр. Бұл қорық топографиялық құрылымы жағынан кең әрі жазық алқаптарға толы. Бұл алқаптар қыраттар арқылы бір‑бірінен бөлініп жатыр. Бұл қорықта өсімдіктердің түр‑түрі өседі. Оның ішінде бидай сынды дәнді-дақылдар, рауғаш сынды шөптер және басқа да  әртүрлі бұталар бар. Муте қорығы еліктердің мекендейтін жері болғандықтан, ерекше маңызды. Әйтсе де ол жерде өте сирек кездесетін аңдар мен құстардың басқа түрлері де кездеседі.

Құмешлу қорығы қысы салыстырмалы түрде суық, жартылай ылғалды аймақта шамамен 50 мың га жерді алып жатыр. Бұл қорық топографиялық құрылым жағынан көптеген биіктіктер мен сайлы төбелерден тұрады. Бұл төбелерді әртүрлі бұталар мен шөптер басып жатыр. Құмшелу қорығы жабайы арқарлар мен қойлардың  мекендейтін негізгі аймағы болғандықтан, ерекше маңызды. Бірақ бұл қорықта қырғи, құзғын, қаршыға сияқты құстарды көруге болады.

Кулаһқази  қорығы қысы салыстырмалы түрде суық, ыстық әрі құрғақ аймақта шамамен 50 мың га жерді алып жатыр. Бұл қорық топографиялық құрылымы жағынан &quot;Кулаһқази&quot; және &quot;Маһнешан&quot; деп аталатын екі өркешті қырат пен салыстырмалы түрде жазық бірнеше алқаптан  тұрады. Бұл қорықта да әртүрлі бұталар, дәрілік шөптер, дәнді-дақылдар мен ағаштар өседі. Кулаһқази  қорығы қабылан пен бөкеннің мекендейтін негізгі аймағы болғандықтан, ерекше маңызды. Бірақ онда басқа да әртүрлі аңдар мен құстар тіршілік етеді.

==Остан халқы==
Исфахһан останында әртүрлі ұлттар өмір сүреді. Остан халқының көбі басқа да орталық остандардағы сияқты парсы тілдес болып табылады.  Останда тұратын бахтиярлар мен әзірбайжандықтар өздерінің лур және әзери тілдерінде сөйлейді. Осы останда яхуди, армян және  зартушт сияқты діни азшылықтар өмір сүреді. Исфаһан останының ауа райы қолайлы, жасыл алқапты жерлері мол болғандықтан, жылдың 4-5 айында онда Иранның кейбір көшпелі тайпалары қоныс тебеді. Бахтияр мен қашқай тайпалары жыл сайын ерте көктемнен бастап Исфаһан останының жасыл алқаптарында [[киіз үй]] тігіп, мал жайлайды.
==Шаруашылығы мен өнеркәсібі==
Исфаһанның Иранның оңтүстігі мен солтүстігін бір-біріне жалғастырып тұратын географиялық орталықта орналасуы останға ерекше жағдай сыйлады. Табиғи және стратегиялық ерекшеліктеріне байланысты бұл остан жоғары өнеркәсіптік мүмкіндіктерге ие. Остандағы өнеркәсіп түрлерінің көптігі Исфаһанды Иранның ең үлкен өнеркәсіп орталықтарының біріне айналдырды. Исфаһан өнеркәсіп саласы бойынша Ирандағы екінші остан болып табылады.

Осы останда Иранның темір балқытатын ең маңызды зауыты, &quot;Мүбараке&quot; болат өндіру кешені, Иранның полиакриль өнеркәсібі, мата тоқу және тері илеу фабрикалары, азық-түлік, дәрі-дәрмек, гигиеналық заттар өндірісінің цехтары мен бөлімшелері орналасқан.

Исфаһан останы өнеркәсіптік қабілетпен қоса, ауыл шаруашылығы саласында жоғары мүмкіндікке ие. Исфаһанда бау-бақшалар мен егіс алқаптары жақсы дамыған. Чахармахал және Бахтияри останындағы Кухрангтан бастау алатын Заяндеруд өзені Исфаһан қаласындағы егін шаруашылығының сапасы мен санын айқындайтын ең маңызды фактор болып саналады. Исфаһан останындағы дәнді-дақылдар, күріш, темекі, шафран, жүзім, қарбыз, қауын, анар, алма, айва, шабдалы сияқты ауылшаруашылық өнімдер баршаға әйгілі. Исфаһан жеміс-жидектерді экспортқа шығаратын остандардың бірі болып табылады. Айва, алмұрт, алма мен шие осы останның экспортқа шығарылатын тауарларының қатарына жататын ең маңызды жемістер болып табылады.

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commons cat|Isfahan Province}}
* [http://www.iranchamber.com/provinces/24_esfahan/24_esfahan.php Province of Esfahan on Iran Chamber Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111118201313/http://iranchamber.com/provinces/24_esfahan/24_esfahan.php |date=2011-11-18 }}
* [http://www.ostan-es.ir/ Official website]
* [http://www.lovelyiran.com/esfahan/ Esfahan Travel Attractions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328104327/http://www.lovelyiran.com/esfahan/ |date=2010-03-28 }}
* [http://www.isfahanmiras.ir/ Isfahan Cultural Heritage Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206014647/http://www.isfahanmiras.ir/ |date=2005-02-06 }}
* [http://www.isfahaneducation.com/ Isfahan Province Department of Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124025950/http://www.isfahaneducation.com/ |date=2005-11-24 }}
* [http://www.anobanini.ir/travel/fa/esfahan/ Isfahan information and pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003054805/http://www.anobanini.ir/travel/fa/esfahan/ |date=2008-10-03 }}
* [http://www.naeinnews.ir Naein News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090927032254/http://www.naeinnews.ir/ |date=2009-09-27 }}

{{stub}}

[[Санат:Исфаһан (остан)| ]]
[[Санат:Иран остандары]]</text>
      <sha1>327hyx2tj2dyhydjvht97nawx3k0t88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Журналистік ұйымдар мен порталдар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122939</id>
    <revision>
      <id>3620109</id>
      <parentid>3181507</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5260" sha1="28xbbbflf07zqm6an1jwonq7e55ujgh" xml:space="preserve">'''Журналистік ұйымдар мен порталдар'''

* Орталық Азияның Еркіндік Дауысы http://www.vof.кg/{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Ресей журналистер Одағының экстремальды журналистика  Орталығы http://www.cjes.ru/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004222642/http://cjes.ru/ |date=2011-10-04 }}
* MediaNet Халықаралық Журналистика Орталығы http://www.medianet.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005032833/http://www.medianet.kz/ |date=2011-10-05 }}
* «Әділ Сөз» сөз бостандығын қорғау Халықаралық Қоры http://www.adilsoz.kz
* Аймақтық журналистиканы қолдау орталығы http://www.presscenter.kz/
* Интерньюс-Қазақстан  http://www.internews.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111015054127/http://www.internews.kz/ |date=2011-10-15 }}
* БАҚ-қа құқықтық көмек көрсету орталығы http://www.medialaw.kz
* Freedom of speech in Central Asia http://www.cafspeech.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706232137/http://www.cafspeech.kz/ |date=2010-07-06 }}
* Қазақстан журналистер орталығы http://www.mediaclub.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303120332/https://mediaclub.kz/ |date=2021-03-03 }}
* Пулитцер сыйлығының ресми сайты http://www.pulitzer.org/
* Халықаралық журналистер федерациясы http://www.ifj.org/
* Әлемдік баспасөз БАҚ каталогы http://home.about.com/newsissues/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706125407/http://home.about.com/newsissues |date=2008-07-06 }} 
* Журналистерді қорғау комитеті http://www.cpj.org/
* Журналистермен жұмыс істейтін британдық қор http://www.thomsonfoundation.co.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930162942/http://www.thomsonfoundation.co.uk/ |date=2011-09-30 }}
* Халықаралық мерізімді БАҚ федерациясы http://www.fipp.com/
* Нәсіпшілдік пен ксенофобияға қарсы халықаралық журналистік топ http://www.diversity-online.org
* Еуропалық баспасөз институты http://www.eim.org/({{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} модернизациядағы)
* Еуропалық журналистік тренингтер қауымдастығы http://www.ejta.nl
* Еуропалық журналистік орталық http://www.ejc.nl/default.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028053526/http://www.ejc.nl/default.asp |date=2011-10-28 }}
* Журналистика мектебі http://www.writerswrite.com/journalism/jschool.htm
* Ресей журналистер Одағы http://www.ruj.ru/
* МГУ журналистика факультетінің кітапханасы http://www.journ.ru/library {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007102330/http://journ.ru/library |date=2011-10-07 }}
* Журналист кітапханасы http://www.jornalism.narod/ru/pressa{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Пойнтер Институты http://www.poynter.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626233302/http://poynter.ru/ |date=2019-06-26 }}
* Жариялықты қорғау қоры http://www.gdf.ru
* Журналист мұрағаты, Ресейдегі билік құрылымы туралы. Саясаткерлерге жасалған құжаттама, телефондар анықтамалығы, тарихи анықтамалар http://www.dosye.ru/
* Журналистер мен үкіметтік емес ұйымдар лидерлеріне арналған оқы және байқаулар бағдарламалары бар жобаның сайты http://www.socium.org.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204114145/http://www.socium.org.ru/ |date=2012-02-04 }}
* Баспасөздің даму институты http://www.pdi.ru/ (модернизацияда)
* Неміс журналистерінің интернет-порталы http://www.journalismus.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151004103523/http://www.journalismus.com/ |date=2015-10-04 }}
* Кәсіби PR-порталы http://www.sovetnik.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226221027/http://www.sovetnik.ru/ |date=2011-02-26 }}
* Ақпараттық құқық мәселелер институты (Ресей, Мәскеу) http://www.medialaw.ru
* ТМД елдері заңнамасының кітапханасы http://lawlib.uz/laws/laws.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011214140242/http://www.lawlib.uz/laws/laws.html |date=2001-12-14 }}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Терминология]]</text>
      <sha1>28xbbbflf07zqm6an1jwonq7e55ujgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2007 жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128154</id>
    <revision>
      <id>3620174</id>
      <parentid>3619922</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3620174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14770" sha1="1kfm318zh5nrc81aruaokutw6agruii" xml:space="preserve">{{alsonumber|2007}}
{{Жыл үшін навигация|2007}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2007}}
{{Жыл туралы|2007}}

== Оқиғалар ==
=== Қаңтар ===
[[Сурет:First iPhone Macworld 2007 DSCF1286.agr.jpg|нобай|Алғашқы iPhone 2007 жылы Macworld көрмесінде шыны астында көрсетілді.]]
[[Сурет:Bush surge announcement jan 2007.jpg|нобай|Президент Джордж Буш Ақ үй кітапханасынан Иракқа қатысты жаңа стратегияны жариялады, 10 қаңтар, 2007 ж.]]
* [[1 қаңтар]] - [[Болгария]] мен [[Румыния]] Еуропалық Одаққа, ал [[Словения]] еуроаймаққа қосылды.
* [[8 қаңтар]] - [[Ресей]] мен [[Беларусь]] арасындағы энергетикалық даудың шиеленісуіне байланысты Ресейдің [[Польша|Польшаға]], [[Германия|Германияға]] және [[Украина|Украинаға]] мұнай жеткізуі тоқтатылды. Олар үш күннен кейін қайта бастайды.
* [[9 қаңтар]] – [[Apple Inc.|Apple]] компаниясының бас директоры [[Стив Джобс]] [[Сан-Франциско|Сан-Францискодағы]] (Калифорния) Macworld іс-шарасында iPhone-ның түпнұсқасын таныстырып, смартфондардың жаңа дәуірін бастады. Телефон маусым айында сатылымға шығады деп жоспарланған болатын.
* [[10 қаңтар]] -  [[Ирак|Ирактағы]] АҚШ әскерлерінің ұлғаюы жарияланды.
* [[11 қаңтар]] – [[Вьетнам]] [[Дүниежүзілік сауда ұйымы|ДСҰ]]-ға қосылып, осы ұйымның 150-ші мүшесі болды.
* [[30 қаңтар]] – [[Microsoft]] тұтынушыларға [[Windows Vista]] жүйесін шығарды.

=== Ақпан ===
* [[14 ақпан]] – [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Құрбанқұлы]] [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Бердімұхамедов]] Түркіменстан президенті қызметіне кірісті.
* [[26 ақпан]] - [[Халықаралық қылмыстық сот|Халықаралық сот]] [[Сербия|Сербияны]] Сребреницадағы қырғында геноцидтің алдын алмағаны үшін кінәлі деп тапты, бірақ оны тікелей жауапкершіліктен және мәселеге қатысудан босатады.
* [[27 ақпан]] - Германияның Карлсруэдегі Федералдық конституциялық соты баспасөз бостандығын күшейтті.

=== Наурыз ===
[[Сурет:FNCI.JPG|нобай|Одиендегі жаңа күштердің әскерлері.]]
* [[4 наурыз]] - [[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуардағы]] бірінші азаматтық соғыс бейбіт келісіммен аяқталды.
* [[23 наурыз]] 
** [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] мүше әртүрлі елдерде Рим келісімдерінің 50 жылдығына арналған мерекелік шаралар мен парламенттік еске алу шаралары басталады.
** [[Ислам революциясы сақшыларының корпусы|Ислам революциясы Сақшылар корпусы]] әскери-теңіз күштері даулы [[Парсы шығанағы|Иран-Ирак суларында]] Британдық Әскери-теңіз күштерінің қызметкерлерін қамауға алды. Олар 4 сәуірде босатылды.
* [[27 наурыз]] – [[Латвия]] премьер-министрі Айгарс Калвитис пен [[Ресей]] премьер-министрі Михаил Фрадков екі ел арасындағы шекараны ресми [[Демаркация|демаркациялайтын]] Латвия-Ресей шекарасы туралы шартқа қол қойды.

=== Сәуір ===
* [[2 сәуір]] – Украина президенті [[Виктор Андреевич Ющенко|Виктор Ющенко]] Жоғарғы Раданы тарату туралы жарлық шығарды. Коалиция жарлықты мойындаудан бас тартты.
* [[4 сәуір]] – Серж Саргсян Арменияның премьер-министрі болды.
* [[18 сәуір]] - [[Бағдат|Бағдадтағы]] бірқатар шабуылдар 200-ге жуық адамның өмірін қиды.

=== Мамыр ===
* [[6 мамыр]] - [[Николя Саркози]] Франция президенті болып сайланды.
* [[10 мамыр|10]]-[[12 мамыр]] – Eurovision 2007 ән байқауы [[Хельсинки|Хельсинкиде]] (Финляндия) өтті, сербиялық қатысушы Мария Шерифович «Molitva» әнімен жеңімпаз атанды.
* [[20 мамыр]] – [[Дубай|Дубайлық]] шейх Мұхаммед бен Рашид Әл Мактум [[Таяу Шығыс|Таяу Шығыстағы]] білім беру қорына 7,41 миллиард еуроны садақа етіп, қазіргі тарихтағы ең үлкен жалғыз қайырымдылық көмекті жасады.

=== Маусым ===
[[Сурет:MESSENGER Probe.stl|нобай|MESSENGER интерактивті 3D моделі.]]
* [[5 маусым]] - [[НАСА]]-ның MESSENGER ғарыш кемесі [[Меркурий (ғаламшар)|Меркурийге]] бара жатқан жолда [[Шолпан (ғаламшар)|Венераның]] екінші ұшып өтуін жасады.
* [[26 маусым]] – [[15 шілде]] – [[Венесуэла|Венесуэлада]] 42-ші Америка кубогы өтті.
* [[27 маусым]] - Тони Блэр отставкаға кетті. Гордон Браун Ұлыбританияның жаңа премьер-министрі болып жарияланды.
* [[29 маусым]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та [[iPhone]], бірінші заманауи смартфон шығарылды. Кейінірек, 2007 жылдың қарашасында ол [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]], [[Ирландия|Ирландияда]], [[Франция|Францияда]], [[Германия|Германияда]] және [[Аустрия|Аустрияда]] пайда болды.

=== Шілде ===
[[Сурет:Potter queue.jpg|нобай|Калифорния дүкеніндегі кітапқа арналған желі.]]
* [[4 шілде]] – Халықаралық Олимпиада комитеті [[Сочи|Сочиге]] [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2014 жылғы Қысқы Олимпиаданы]] өткізу құқығын берді.
* [[21 шілде]] – [[Хәрри Поттер|Гарри Поттер]] және өлім сыйлары туралы соңғы жетінші кітап сатылымға шықты.

=== Тамыз ===
* [[4 тамыз]] – «Феникс» ғарыш кемесі [[Марс|Марсқа]] оның солтүстік полюсін зерттеу үшін ұшырылды.
* [[14 тамыз]] - Ирактың солтүстігіндегі Кахтания қаласында жанкештілердің бірқатар жарылыстары 796 адамның өмірін қиды.
* [[15 тамыз]] - [[Перу|Перуда]] жер сілкінісі  514 адам өмірін қиды.

=== Қыркүйек ===
[[Сурет:Destroyed Reactor.jpg|нобай|Израильдің әуе шабуылы кезінде қираған Сирияның күдікті ядролық реакторы.]]
* [[6 қыркүйек]] - Израиль әуе күштерінің ұшақтары Сириядағы күдікті ядролық реакторға әуе шабуылын жасады.
* [[11 қыркүйек]] - [[Эфиопия]] Эфиопия күнтізбесінің үшінші мыңжылдығын тойлады.
* [[13 қыркүйек]] – [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы]] жергілікті халықтардың құқықтары туралы декларацияны қабылдады.
* [[14 қыркүйек]] – Мақсаты [[Ай (серік)|Айды]] зерттеу болып табылатын SELENE ғарыш кемесі ұшырылды.

=== Қазан ===
* [[10 қазан]] – [[Valve]] бағдарламалық құралы [[Microsoft Windows|Windows]] және Xbox 360 үшін The Orange Box шығарды.
* [[22 қазан]] – Черногория жаңа конституцияны қабылдады, ол елдің ресми атауын «Черногория Республикасынан» «[[Черногория|Черногорияға]]&lt;nowiki/&gt;» өзгертті.
* [[25 қазан]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] Иранға қарсы қосымша қаржылық [[Санкция|санкциялар]] салды. Америкалық компаниялар мен жеке тұлғаларға тіпті 20-дан астам ирандық банктермен және Иран Қорғаныс министрлігі бақылауындағы компаниялармен жанама байланыс жасауға тыйым салынды.

=== Қараша ===
[[Сурет:Cyclone Sidr - US Navy Aid.jpg|нобай|Циклон құрбандары Бангладеште көмек тиеу үшін кезекке тұрды.]]
* [[16 қараша]] - [[Бангладеш|Бангладеште]] болған «Сидр» [[Циклон|циклоны]] 15 000-ға жуық адамның өмірін қиды.
* [[29 қараша]] - Филиппиннің Қарулы Күштері сенатор Антонио Трилланестің қарамағындағы сарбаздар бүлік шығарғаннан кейін [[Манила]] түбегін қоршауға алды.

=== Желтоқсан ===
* [[13 желтоқсан]] – Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер [[Лиссабон шарты|Лиссабон шартына]] қол қойды.
* [[23 желтоқсан]] – [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] Өзбекстан Республикасының Президенті болып қайта сайланды.

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===
* [[Қаңтар]] - Нұрбанк АҚ топ менеджерлері [[Жолдас Тимралиев]] пен [[Айбар Хасенов]] ұрланды. Мүлікті бопсалау мақсатында ұрлау ісіне &quot;Нұрбанк&quot; АҚ ірі акционері [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] болып күдікті.
* [[24 мамыр]] - [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданының]] прокуроры Алмат Мұратұлы Байшұлақов Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына 2007 жылғы 18 мамырда &quot;Хроника событий&quot; айдарында жарияланған Нұрбанк АҚ қызметкерлеріне қатысты іс бойынша алдын ала тергеу деректерін жария етуге байланысты &quot;керуен&quot; газетінің шығуын тоқтата тұру және сайтты 3 айға жабу туралы талап арызбен жүгінді.
* [[26 мамыр]] - ҚР Ішкі істер министрі Бауыржан Мұхамеджановтың ұсынысы бойынша ҚР Президенті Жарлығымен [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиев]] барлық қызметінен босатылып, халықаралық іздестіруге жарияланды.
* [[6 маусым|6 маусым -]] сот &quot;Керуен&quot; газетінің шығуына тыйым салуынан бас тартты, бірақ басылым өз беттерінде Нұрбанк АҚ бойынша қылмыстық істерді тергеу барысына байланысты оқиғалар мен түсініктемелерді жарияламауын талап етті.
* [[19 маусым]] - [[Мәжіліс]] депутаттарының тобы Қазақстанның [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Тұңғыш Президентінің]] атына: &quot;біз қазіргі Мәжіліс реформалардың тежегіші ретінде әрекет етпеуі керек, яғни 2009 жылы өз өкілеттіктерінің аяқталуын күтпеуі тиіс деп есептейміз&quot; деген үндеу жолдады.
* [[18 тамыз]] - [[Мәжіліс]] депутаттарын сайлау алғаш рет пропорционалды сайлау жүйесі бойынша – партиялық тізімдер бойынша өтті.
* [[14 қыркүйек]] -  Алматыда алғашқы &quot;[[Magnum Cash &amp; Carry|Magnum]]&quot; дүкені ашылды.
* [[3 қазан|3]]–[[6 қазан]] — [[Қазақстан]] мен Ресей шекаралас аймақтарының IV форумы (Новосибирск, Ресей)

== Туғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2007 жылы туғандар]]''

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2007}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жыл күнтізбесі|2007}}

[[Санат:2007 жыл|*]]</text>
      <sha1>1kfm318zh5nrc81aruaokutw6agruii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2008 жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128155</id>
    <revision>
      <id>3620158</id>
      <parentid>3619935</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Наурыз */</comment>
      <origin>3620158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23307" sha1="gbum0nuyfmnz87o9sx896zh10dgz8fj" xml:space="preserve">{{alsonumber|2008}}
{{Жыл үшін навигация|2008}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2008}}
{{Жыл туралы|2008}}

== Оқиғалар ==

=== Қаңтар ===
[[Сурет:Photo of the Day, 08 January 2014.jpg|нобай|Солтүстік Киву бригадасының MONUSCO бітімгерлері футбол матчынан қайтып келе жатқан бір топ жасөспірімдердің жанынан өтіп бара жатқан Гома көшелерін патрульдеуде.]]

* [[1 қаңтар|1 қаңтар:]] 
** [[Кипр]] мен [[Мальта]] еуроны қабылдады.
** [[Словения]] Еуропалық Одаққа төрағалық ете бастады.   
* [[5 қаңтар]] – Грузияда президент сайлауы өтті.
* [[24 қаңтар]] - [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасының]] Гома қаласында [[Киву|Кивудағы]] қақтығысты аяқтаған бейбіт келісімге қол қойылды.
* [[23 қаңтар|23]]-[[27 қаңтар|27-қаңтар]] - Швейцарияның [[Давос]] қаласында Дүниежүзілік экономикалық форум өтті, онда басқалармен қатар жаһандық экономиканың қаржылық дағдарысты бастан кешіп жатқаны ресми түрде мойындалды.

=== Ақпан ===

* [[2 ақпан|2]]-[[4 ақпан]] - [[Чад|Чадта]] көтерілісшілер [[2006 жыл|2006]] жылдан бері [[Нджамена|астананы]] басып алуға екінші әрекетін жасады.
* [[11 ақпан]] - Әлемдік нарықтағы мұнай бағасы барреліне 147 доллардан асып, тарихи рекорд орнатты.
* [[17 ақпан]] – [[Косово]] автономиялық провинциясы мен Метохия [[Сербия|Сербиядан]] біржақты тәуелсіздік жариялады.
* [[19 ақпан]] - [[Фидель Кастро]] Мемлекеттік кеңестің басшысы және Куба әскерінің бас қолбасшысы қызметінен кетті.
* [[20 ақпан]] - Әлемдік биржалардағы мұнай бағасы тарихта алғаш рет барреліне 100 доллардан жоғары жабылды.
* [[21 ақпан]] – [[Косово|Косовоның]] тәуелсіздігін мойындаған елдердің елшіліктерінің алдында жаппай [[Митинг|тәртіпсіздіктермен]] аяқталған Косовоның тәуелсіздігін жариялауға қарсы [[Белград|Белградтағы]] шерулер өтті.

=== Наурыз ===
[[Сурет:Arrested Monks and lay Tibetans in 2008 遭逮捕藏族僧侶與平民.jpg|нобай|Қытай билігі тибеттіктерді қамауға алды. Олардың қылмыстары мен аты-жөнін көрсетіп тұрған белгілер.]]

* [[2 наурыз]] - Ресей Федерациясының үшінші президентін сайлау өтті. [[Дмитрий Анатольевич Медведев]] жеңді.
* [[10 наурыз]] - [[Тибет|Тибетте]] Қытайдың тибеттіктерге қарсы әрекетіне қарсы наразылықтар басталды.
* [[20 наурыз]] – Ресей мен [[Израиль]] арасында визалық талаптарды жою туралы келісімге қол қойылды.
* [[24 наурыз]] - [[Бутан]] елді [[Абсолюттік монархия|абсолютті монархиядан]] [[Көппартиялы жүйе|көп партиялы]] демократияға айналдыратын жаңа конституция қабылданғаннан бері алғаш рет жалпы сайлау өткізеді.
* [[30 наурыз]] – [[Шенген аймағы|Шенгеннің]] тоғыз жаңа елі ([[Мажарстан]], [[Словения]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Мальта]], [[Латвия]], [[Литва]] және [[Эстония]]) ақыры әуежайлардағы шекаралық бақылауды алып тастап, визасыз аймаққа қосылды.

=== Сәуір ===

=== Мамыр ===

=== Маусым ===

=== Шілде ===

=== Тамыз ===

=== Қыркүйек ===

=== Қазан ===

=== Қараша ===

=== Желтоқсан ===

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===

*[[11 қаңтар]] - [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] &quot;[[Қармет|Арселор Миттал Теміртау]]&quot; АҚ Көмір департаментінің &quot;Абай&quot; шахтасында 32к-10С лавасында метан жарылды. Жарылыс кезінде шахтада 195 адам болған. &quot;Абай&quot; шахтасының 30 кеншісі қаза тапты деп танылды.
* [[14 қаңтар]] - [[Қашаған кен орны|Қашаған]] жобасына қатысушылар арасында &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; Ұлттық компаниясы&quot; АҚ (ҚМГ ҰК) үлесін 16,81% - ға дейін ұлғайту туралы келісімге қол жеткізілді.
* [[15 қаңтар]] - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиевті]] &quot;Нұрбанк&quot; топ-менеджерлерін ұрлағаны үшін Қазақстан соты сырттай 20 жылға бас бостандығынан айырды.
* [[15 қаңтар]] - Қазақстанда экономикалық және қаржылық күйзелістерді ерте анықтау орталығы құрылды.
* [[6 ақпан]] - [[ҚазМұнайГаз|ҚМГ ҰК]] [[Greenoak Holdings]] тобынан Батум мұнай терминалы мен [[Батум теңіз порты|Батум теңіз портын]] сатып алды.
* [[7 ақпан]] - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі [[2006 жыл|2006]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде есеп комитеті жанынан қаржылық бұзушылықтарды зерттеу жөніндегі орталығы құрылды.
* [[19 ақпан]] - Осы күнге дейін [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] [[2005 жыл|2005]] жылдың соңынан [[2006 жыл|2006]] жылдың қыркүйегіне дейін медициналық ұйымдарда ем алған балалардың АИТВ-инфекциясын жұқтырудың 147 жағдайы анықталды. Оның ішінде 10 бала қайтыс болды.
* [[21 ақпан]] - ҚР Премьер-Министрі [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] Қазақстанда Стресстік активтер қоры құрылатынын айтты.
* [[12 наурыз]] - [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|ҚР Қаржы министрлігі]] елдің барлық жария компанияларының қаржылық есептілігінің депозитарийін құрды.
* [[8 сәуір]] - Үкімет отырысында шикі [[мұнай]] экспортына $109,91 мөлшерінде баж енгізу туралы шешім қабылданды. Қаулы 30 күннен кейін күшіне енді.
* [[22 сәуір]] - [[Қазақстан]] мен [[Өзбекстан]] еркін сауда аймағын құруға келісті.
* [[8 мамыр]] - [[Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] пен РФ Өнеркәсіп және энергетика министрі [[Виктор Христенко]] келіссөздер барысында Каспий құбыр консорциумын  жылына 32-ден 67 млн тоннаға дейін кеңейту мәселесі бойынша бірыңғай ұстаным қалыптастырды.
* [[14 мамыр]] - [[Латвия|Латвияның]] [[baltikums]] коммерциялық банкі [[Қазақстан|Қазақстанда]], [[Алматы]] қаласында өкілдік ашты, ол банк өкілдіктерінің халықаралық желісін құруда бірінші болды.
* [[19 мамыр]] - [[Қазақстан]] мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салуды енгізді.
* [[19 мамыр]] - &quot;[[Қазына қоры|Қазына]]&quot; орнықты даму қоры&quot; АҚ және [[Qatar Islamic Bank]] Қазақстан исламдық қаржыландырудың бірлескен банкін құру бойынша өзара түсіністік туралы меморандум жасасты.
* [[1 маусым]] - [[Қазақстан|Қазақстанда]] қор нарығы үшін жаңа листингтік ережелер енгізілді.
* [[Шілде]] - [[The Wall Street Journal]] басылымына берген сұхбатында [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиев]] бұрынғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|қайын атасын]] сыбайлас жемқорлыққа — мемлекеттік бюджеттен миллиардтаған доллар иемденуге, мыс, уран және мұнай-газ өнеркәсібіндегі үлестерге, оффшорлық банктік шоттар желісіне иелік етті деп айыптады. [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М. Әлиев]] өзінің кейбір өтініштерін [[Ливан|Ливаннан]] келген банктік құжаттармен және [[Индонезия]] мен [[Лихтенштейн|Лихтенштейндегі]] банктерге жазылған чектердің көшірмелерімен растады.
* [[3 шілде]] - &quot;[[Маңғыстаумұнайгаз]]&quot; АҚ (ММГ) акцияларының бақылау пакетін &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; сатып алу туралы шешім қабылданды - акциялардың 51%.
* [[6 шілде]] - [[Қазақстан|Қазақстан республикасы]] астанасының 10 жылдығын атап өтті. Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] айтуынша, [[Астана|Астананы]] дамытудың 10 жылында қалаға  $7 млрд астам инвестиция салынды, оның негізгі бөлігі - 70% - ға жуығы-жеке инвестициялар.
* [[5 тамыз]] - &quot;[[Alnair Capital Holding]]&quot; АҚ &quot;[[Қазкоммерцбанк]]&quot; АҚ жекелеген еншілес ұйымдарының ірі қатысушысы мәртебесін берді және қазіргі уақытта компания &quot;Қазкоммерцбанктің&quot; жай акцияларының 25,15%-на  тиесілі.
* [[6 тамыз]] - &quot;[[ABN Amro Банк Қазақстан]]&quot; еншілес акционерлік банкі &quot; АҚ &quot;[[RBS]] (Kazakhstan) &quot;Еншілес банкі&quot; АҚ болып өзгертілді.
* [[8 тамыз|8]]-[[24 тамыз]] - [[Бейжің|Бейжіңде]] [[XXIX Олимпиада ойындары]] өтті, онда қазақстандықтар 13 медаль жеңіп алды: екі алтын, төрт күміс және жеті қола. Бейресми командалық есепте Қазақстан делегациясы 29-шы орынды иеленді. Жеңімпаздар саны бойынша ең мықты үштікке [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Ресей]] кірді.
* [[24 тамыз]] - Қазақстандағы алғашқы [[KFC]] мейрамханасы Алматыда [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов көшесі]] (қазіргі Назарбаев даңғылы) мен [[Гоголь атындағы көше (Алматы)|Гоголь көшесіні]]&lt;nowiki/&gt;ң қиылысында ашылды.
* [[27 тамыз]] - [[Kookmin Bank]] &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ (ЦКБ) капиталындағы 5 500 млн сомасына 23 пайыздық үлесті сатып алуды аяқтады.
* [[18 қыркүйек]] - 2013 жылдың [[1 қазан|1 қазанына]] қарай [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнында]] мұнай өндіру тәулігіне 450 мың баррель коммерциялық деңгейге шығуы тиіс. Бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] мәлімдеді.
* [[24 қыркүйек]] - [[Стресстік активтер қоры|Стресстік активтер қорына]]  бюджеттен 1 1 млрд, нарықтан 5 5 млрд салу көзделді. Бұл туралы ҚР Қаржы министрі Болат Жәмішев мәлімдеді. &quot;Егер ФСА көздері туралы айтатын болсақ, яғни бағалап айтуға болады: бюджеттен  $1 млрд, нарықтан $5 млрд&quot;, - мәлімдеді [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Б.Жәмішев]].
* [[1 қазан]] - &quot;[[Банк&quot; Каспий|Банк Каспий]]&quot; АҚ өзінің жаңа [[Kaspi Bank]] брендін таныстырды.
* [[6 қазан]] - &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; АҚ, [[ConocoPhillips]] компаниясы және [[Mubadala Development Company|Mubadala Development Company PJSC]] мемлекеттік акционерлік қоғамы барлау шарттарын келісу және [[Қазақстан]] қайраңында орналасқан &quot;Н&quot; блогын игеру мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
* [[9 қазан]] -Республика алаңының астындағы &quot;Алмалы&quot; көпфункционалды орталығының құрылысы [[Алматы]] әкімдігінің алдындағы Республика алаңының бүкіл ұзындығы бойындағы асфальтта жарықтардың пайда болуына әкелді.
* [[13 қазан]] - ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] &quot;[[Қазына]]&quot; тұрақты даму қоры мен &quot;[[Самұрық-Қазына|Самұрық]]&quot; мемлекеттік активтерді басқару холдингін біріктіру туралы жарлыққа қол қойды. Бұл туралы ол [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] кеңейтілген отырысы барысында &quot;Қазына&quot; және &quot;Самұрық&quot; ФУР біріктірілгеннен кейін директорлар кеңесін Премьер-министр басқаратын ұлттық әл-ауқат қорына біріктіріледі деп болжады.
* [[24 қазан]] - [[2007 жыл|2007]] жылы ұрланған тілектерді орындау кітабы табылды. [[КТК (телеарна)|КТК телеарнасы]] хабарлағандай, [[Алматы облысы|Алматы облысының]] кенттерінің бірінде, аты аталмаған өзеннің жағасында жоғалып кетті. Халық арасында &quot;тілектерді орындау кітабы&quot; деп аталатын Президенттің алақанының ізі бар қола кітап 2007 жылдың [[7 қазан|7]]-[[8 қазан|8 қазанына]] қараған түні жоғалып кетті.
* [[31 қазан]] - [[Астана|Астанада]] [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнын]] игеру бойынша ҚР үшін экономикалық жағдайды жақсартатын жаңа келісімдерге қол қойылды.
* [[қараша]] - Ұлттық банк теңгенің 15 жылдығына орай тиын шығарды.

[[Сурет:3lm4x19wa2w04pt c1f9df7c.jpg|нобай|Теңгенің 15 жылдығына шығарылған тиын.]]

* [[3 қараша]] - &quot;[[Теңізшевройл]]&quot; БК (ТШО) [[Теңіз кен орны|Теңіз кен орнынан]] [[Баку]] - [[Тбилиси]] - [[Жейхан|Джейхан]] (БТД) мұнай құбыры арқылы мұнай экспорттауға кірісті.
* [[12 қараша]] - &quot;[[Алматы халықаралық банк|Алматы халықаралық банкі]]&quot; АҚ атауын &quot;[[Хоум Кредит Банк]] &quot; АҚ деп өзгертті.
* [[13 қараша]] - [[Қазақстан темір жолы|ҚТЖ]] ҰК-ның бұрынғы басшысы [[Жақсыбек Кулекеев]] [[Астана]] Сарыарқа сотымен бес жыл бойы басшы лауазымдарды атқару құқығынсыз жалпы режимдегі түзеу колониясында үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды.
* [[25 қараша]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру жөніндегі 2009 - 2010 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын қабылдады, оны іске асыруға кемінде 2,2 трлн теңге бағыттауын жоспарлады.
* [[26 қараша]] - [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан парламенті]] жаңа Салық кодексін қабылдады, оған сәйкес газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнайға пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық 5-тен 18% - ға дейінгі мөлшерлемелер бойынша алынатын болды.
* [[2 желтоқсан]] - [[Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігі|Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігінің]] төрағасы [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев|Талғат Мұсабаев]] [[ҚазСат-1|KazSat-1]] ғарыш спутнигі өзінің жұмыс қабілеттілігін толығымен жоғалтқанын мәлімдеді
* [[4 желтоқсан]] - Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қазақстан Бюджет кодексі|ҚР Бюджет кодексіне]] қол қойды.
* [[11 желтоқсан]] - [[Kookmin Bank]] Оңтүстік Корея холдингі &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ капиталындағы үлесті 23% - дан 30,5% - ға дейін ұлғайтты, қазақстандық банктің капиталындағы ірі шетелдік қатысушының қосымша инвестициялары шамамен $140 млн құрады.
* [[18 желтоқсан]] - [[Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ]] ресми түрде [[Алматы|Алматыда]] өкілдіктің ашылатынын жариялады.
* [[22 желтоқсан]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] [[Ұлттық банк|Ұлттық банкпен]] және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігімен бірлесіп Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешуді көздейтін экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі [[2008]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын әзірледі.
* [[24 желтоқсан]] - [[Қазақстан]] [[Газ экспорттаушы елдері|Газ экспорттаушы елдер]] форумында байқаушы мәртебесіне ие болды .
* [[26 желтоқсан]] - [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] өз жұмысын қорытындылады. [[2008]] жылы 105 заң қабылданды, оның ішінде 2 кодекс және 7 дербес заң, 42 заң қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді. Сонымен қатар, сенат 54 халықаралық шарттар мен келісімдерді ратификациялады.
* [[30 желтоқсан]] - [[Қазақстан|Қазақстанның]] ЖІӨ көлемі шамамен $135 млрд, жан басына шаққандағы ЖІӨ - $8,45 мың құрады, бұл туралы ҚР ресми БАҚ-қа берген сұхбатында Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] хабарлады.

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2008 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2008}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Түсініктемелер ==
&lt;references/&gt;

{{Жыл күнтізбесі|2008}}

[[Санат:2008 жыл|*]]


{{Year-stub}}</text>
      <sha1>gbum0nuyfmnz87o9sx896zh10dgz8fj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620160</id>
      <parentid>3620158</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сәуір */</comment>
      <origin>3620160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24465" sha1="9egcr23v4rn406sbs4y6n8ldnwgsr67" xml:space="preserve">{{alsonumber|2008}}
{{Жыл үшін навигация|2008}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2008}}
{{Жыл туралы|2008}}

== Оқиғалар ==

=== Қаңтар ===
[[Сурет:Photo of the Day, 08 January 2014.jpg|нобай|Солтүстік Киву бригадасының MONUSCO бітімгерлері футбол матчынан қайтып келе жатқан бір топ жасөспірімдердің жанынан өтіп бара жатқан Гома көшелерін патрульдеуде.]]

* [[1 қаңтар|1 қаңтар:]] 
** [[Кипр]] мен [[Мальта]] еуроны қабылдады.
** [[Словения]] Еуропалық Одаққа төрағалық ете бастады.   
* [[5 қаңтар]] – Грузияда президент сайлауы өтті.
* [[24 қаңтар]] - [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасының]] Гома қаласында [[Киву|Кивудағы]] қақтығысты аяқтаған бейбіт келісімге қол қойылды.
* [[23 қаңтар|23]]-[[27 қаңтар|27-қаңтар]] - Швейцарияның [[Давос]] қаласында Дүниежүзілік экономикалық форум өтті, онда басқалармен қатар жаһандық экономиканың қаржылық дағдарысты бастан кешіп жатқаны ресми түрде мойындалды.

=== Ақпан ===

* [[2 ақпан|2]]-[[4 ақпан]] - [[Чад|Чадта]] көтерілісшілер [[2006 жыл|2006]] жылдан бері [[Нджамена|астананы]] басып алуға екінші әрекетін жасады.
* [[11 ақпан]] - Әлемдік нарықтағы мұнай бағасы барреліне 147 доллардан асып, тарихи рекорд орнатты.
* [[17 ақпан]] – [[Косово]] автономиялық провинциясы мен Метохия [[Сербия|Сербиядан]] біржақты тәуелсіздік жариялады.
* [[19 ақпан]] - [[Фидель Кастро]] Мемлекеттік кеңестің басшысы және Куба әскерінің бас қолбасшысы қызметінен кетті.
* [[20 ақпан]] - Әлемдік биржалардағы мұнай бағасы тарихта алғаш рет барреліне 100 доллардан жоғары жабылды.
* [[21 ақпан]] – [[Косово|Косовоның]] тәуелсіздігін мойындаған елдердің елшіліктерінің алдында жаппай [[Митинг|тәртіпсіздіктермен]] аяқталған Косовоның тәуелсіздігін жариялауға қарсы [[Белград|Белградтағы]] шерулер өтті.

=== Наурыз ===
[[Сурет:Arrested Monks and lay Tibetans in 2008 遭逮捕藏族僧侶與平民.jpg|нобай|Қытай билігі тибеттіктерді қамауға алды. Олардың қылмыстары мен аты-жөнін көрсетіп тұрған белгілер.]]

* [[2 наурыз]] - Ресей Федерациясының үшінші президентін сайлау өтті. [[Дмитрий Анатольевич Медведев]] жеңді.
* [[10 наурыз]] - [[Тибет|Тибетте]] Қытайдың тибеттіктерге қарсы әрекетіне қарсы наразылықтар басталды.
* [[20 наурыз]] – Ресей мен [[Израиль]] арасында визалық талаптарды жою туралы келісімге қол қойылды.
* [[24 наурыз]] - [[Бутан]] елді [[Абсолюттік монархия|абсолютті монархиядан]] [[Көппартиялы жүйе|көп партиялы]] демократияға айналдыратын жаңа конституция қабылданғаннан бері алғаш рет жалпы сайлау өткізеді.
* [[30 наурыз]] – [[Шенген аймағы|Шенгеннің]] тоғыз жаңа елі ([[Мажарстан]], [[Словения]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Мальта]], [[Латвия]], [[Литва]] және [[Эстония]]) ақыры әуежайлардағы шекаралық бақылауды алып тастап, визасыз аймаққа қосылды.

=== Сәуір ===
[[Сурет:Grand Theft Auto IV GameSpot launch (Las Vegas).jpg|нобай|Grand Theft Auto IV  Лас-Вегастағы GameStop релиз кешінде.]]

* [[10 сәуір]] – Еуропарламент [[Еуропа одағы|Еуроодақ]] басшыларын Қытай Тибеттегі жағдай бойынша [[Далай лама|Далай Ламамен]] келіссөздерді бастамаса, [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің Олимпиадасының]] ашылу салтанатына бойкот жариялауға шақырды.
* [[29 сәуір]] – [[Grand Theft Auto IV]] тұсаукесері бүкіл әлемде өтті, оның 3,6 миллионнан астам көшірмелері сатылып, алғашқы күнінде 310 миллион доллар пайда болды, бұл барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген бейне ойыны ғана емес, сонымен қатар барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген ойын-сауық өнімі болды.

=== Мамыр ===

=== Маусым ===

=== Шілде ===

=== Тамыз ===

=== Қыркүйек ===

=== Қазан ===

=== Қараша ===

=== Желтоқсан ===

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===

*[[11 қаңтар]] - [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] &quot;[[Қармет|Арселор Миттал Теміртау]]&quot; АҚ Көмір департаментінің &quot;Абай&quot; шахтасында 32к-10С лавасында метан жарылды. Жарылыс кезінде шахтада 195 адам болған. &quot;Абай&quot; шахтасының 30 кеншісі қаза тапты деп танылды.
* [[14 қаңтар]] - [[Қашаған кен орны|Қашаған]] жобасына қатысушылар арасында &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; Ұлттық компаниясы&quot; АҚ (ҚМГ ҰК) үлесін 16,81% - ға дейін ұлғайту туралы келісімге қол жеткізілді.
* [[15 қаңтар]] - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиевті]] &quot;Нұрбанк&quot; топ-менеджерлерін ұрлағаны үшін Қазақстан соты сырттай 20 жылға бас бостандығынан айырды.
* [[15 қаңтар]] - Қазақстанда экономикалық және қаржылық күйзелістерді ерте анықтау орталығы құрылды.
* [[6 ақпан]] - [[ҚазМұнайГаз|ҚМГ ҰК]] [[Greenoak Holdings]] тобынан Батум мұнай терминалы мен [[Батум теңіз порты|Батум теңіз портын]] сатып алды.
* [[7 ақпан]] - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі [[2006 жыл|2006]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде есеп комитеті жанынан қаржылық бұзушылықтарды зерттеу жөніндегі орталығы құрылды.
* [[19 ақпан]] - Осы күнге дейін [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] [[2005 жыл|2005]] жылдың соңынан [[2006 жыл|2006]] жылдың қыркүйегіне дейін медициналық ұйымдарда ем алған балалардың АИТВ-инфекциясын жұқтырудың 147 жағдайы анықталды. Оның ішінде 10 бала қайтыс болды.
* [[21 ақпан]] - ҚР Премьер-Министрі [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] Қазақстанда Стресстік активтер қоры құрылатынын айтты.
* [[12 наурыз]] - [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|ҚР Қаржы министрлігі]] елдің барлық жария компанияларының қаржылық есептілігінің депозитарийін құрды.
* [[8 сәуір]] - Үкімет отырысында шикі [[мұнай]] экспортына $109,91 мөлшерінде баж енгізу туралы шешім қабылданды. Қаулы 30 күннен кейін күшіне енді.
* [[22 сәуір]] - [[Қазақстан]] мен [[Өзбекстан]] еркін сауда аймағын құруға келісті.
* [[8 мамыр]] - [[Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] пен РФ Өнеркәсіп және энергетика министрі [[Виктор Христенко]] келіссөздер барысында Каспий құбыр консорциумын  жылына 32-ден 67 млн тоннаға дейін кеңейту мәселесі бойынша бірыңғай ұстаным қалыптастырды.
* [[14 мамыр]] - [[Латвия|Латвияның]] [[baltikums]] коммерциялық банкі [[Қазақстан|Қазақстанда]], [[Алматы]] қаласында өкілдік ашты, ол банк өкілдіктерінің халықаралық желісін құруда бірінші болды.
* [[19 мамыр]] - [[Қазақстан]] мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салуды енгізді.
* [[19 мамыр]] - &quot;[[Қазына қоры|Қазына]]&quot; орнықты даму қоры&quot; АҚ және [[Qatar Islamic Bank]] Қазақстан исламдық қаржыландырудың бірлескен банкін құру бойынша өзара түсіністік туралы меморандум жасасты.
* [[1 маусым]] - [[Қазақстан|Қазақстанда]] қор нарығы үшін жаңа листингтік ережелер енгізілді.
* [[Шілде]] - [[The Wall Street Journal]] басылымына берген сұхбатында [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиев]] бұрынғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|қайын атасын]] сыбайлас жемқорлыққа — мемлекеттік бюджеттен миллиардтаған доллар иемденуге, мыс, уран және мұнай-газ өнеркәсібіндегі үлестерге, оффшорлық банктік шоттар желісіне иелік етті деп айыптады. [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М. Әлиев]] өзінің кейбір өтініштерін [[Ливан|Ливаннан]] келген банктік құжаттармен және [[Индонезия]] мен [[Лихтенштейн|Лихтенштейндегі]] банктерге жазылған чектердің көшірмелерімен растады.
* [[3 шілде]] - &quot;[[Маңғыстаумұнайгаз]]&quot; АҚ (ММГ) акцияларының бақылау пакетін &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; сатып алу туралы шешім қабылданды - акциялардың 51%.
* [[6 шілде]] - [[Қазақстан|Қазақстан республикасы]] астанасының 10 жылдығын атап өтті. Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] айтуынша, [[Астана|Астананы]] дамытудың 10 жылында қалаға  $7 млрд астам инвестиция салынды, оның негізгі бөлігі - 70% - ға жуығы-жеке инвестициялар.
* [[5 тамыз]] - &quot;[[Alnair Capital Holding]]&quot; АҚ &quot;[[Қазкоммерцбанк]]&quot; АҚ жекелеген еншілес ұйымдарының ірі қатысушысы мәртебесін берді және қазіргі уақытта компания &quot;Қазкоммерцбанктің&quot; жай акцияларының 25,15%-на  тиесілі.
* [[6 тамыз]] - &quot;[[ABN Amro Банк Қазақстан]]&quot; еншілес акционерлік банкі &quot; АҚ &quot;[[RBS]] (Kazakhstan) &quot;Еншілес банкі&quot; АҚ болып өзгертілді.
* [[8 тамыз|8]]-[[24 тамыз]] - [[Бейжің|Бейжіңде]] [[XXIX Олимпиада ойындары]] өтті, онда қазақстандықтар 13 медаль жеңіп алды: екі алтын, төрт күміс және жеті қола. Бейресми командалық есепте Қазақстан делегациясы 29-шы орынды иеленді. Жеңімпаздар саны бойынша ең мықты үштікке [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Ресей]] кірді.
* [[24 тамыз]] - Қазақстандағы алғашқы [[KFC]] мейрамханасы Алматыда [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов көшесі]] (қазіргі Назарбаев даңғылы) мен [[Гоголь атындағы көше (Алматы)|Гоголь көшесіні]]&lt;nowiki/&gt;ң қиылысында ашылды.
* [[27 тамыз]] - [[Kookmin Bank]] &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ (ЦКБ) капиталындағы 5 500 млн сомасына 23 пайыздық үлесті сатып алуды аяқтады.
* [[18 қыркүйек]] - 2013 жылдың [[1 қазан|1 қазанына]] қарай [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнында]] мұнай өндіру тәулігіне 450 мың баррель коммерциялық деңгейге шығуы тиіс. Бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] мәлімдеді.
* [[24 қыркүйек]] - [[Стресстік активтер қоры|Стресстік активтер қорына]]  бюджеттен 1 1 млрд, нарықтан 5 5 млрд салу көзделді. Бұл туралы ҚР Қаржы министрі Болат Жәмішев мәлімдеді. &quot;Егер ФСА көздері туралы айтатын болсақ, яғни бағалап айтуға болады: бюджеттен  $1 млрд, нарықтан $5 млрд&quot;, - мәлімдеді [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Б.Жәмішев]].
* [[1 қазан]] - &quot;[[Банк&quot; Каспий|Банк Каспий]]&quot; АҚ өзінің жаңа [[Kaspi Bank]] брендін таныстырды.
* [[6 қазан]] - &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; АҚ, [[ConocoPhillips]] компаниясы және [[Mubadala Development Company|Mubadala Development Company PJSC]] мемлекеттік акционерлік қоғамы барлау шарттарын келісу және [[Қазақстан]] қайраңында орналасқан &quot;Н&quot; блогын игеру мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
* [[9 қазан]] -Республика алаңының астындағы &quot;Алмалы&quot; көпфункционалды орталығының құрылысы [[Алматы]] әкімдігінің алдындағы Республика алаңының бүкіл ұзындығы бойындағы асфальтта жарықтардың пайда болуына әкелді.
* [[13 қазан]] - ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] &quot;[[Қазына]]&quot; тұрақты даму қоры мен &quot;[[Самұрық-Қазына|Самұрық]]&quot; мемлекеттік активтерді басқару холдингін біріктіру туралы жарлыққа қол қойды. Бұл туралы ол [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] кеңейтілген отырысы барысында &quot;Қазына&quot; және &quot;Самұрық&quot; ФУР біріктірілгеннен кейін директорлар кеңесін Премьер-министр басқаратын ұлттық әл-ауқат қорына біріктіріледі деп болжады.
* [[24 қазан]] - [[2007 жыл|2007]] жылы ұрланған тілектерді орындау кітабы табылды. [[КТК (телеарна)|КТК телеарнасы]] хабарлағандай, [[Алматы облысы|Алматы облысының]] кенттерінің бірінде, аты аталмаған өзеннің жағасында жоғалып кетті. Халық арасында &quot;тілектерді орындау кітабы&quot; деп аталатын Президенттің алақанының ізі бар қола кітап 2007 жылдың [[7 қазан|7]]-[[8 қазан|8 қазанына]] қараған түні жоғалып кетті.
* [[31 қазан]] - [[Астана|Астанада]] [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнын]] игеру бойынша ҚР үшін экономикалық жағдайды жақсартатын жаңа келісімдерге қол қойылды.
* [[қараша]] - Ұлттық банк теңгенің 15 жылдығына орай тиын шығарды.

[[Сурет:3lm4x19wa2w04pt c1f9df7c.jpg|нобай|Теңгенің 15 жылдығына шығарылған тиын.]]

* [[3 қараша]] - &quot;[[Теңізшевройл]]&quot; БК (ТШО) [[Теңіз кен орны|Теңіз кен орнынан]] [[Баку]] - [[Тбилиси]] - [[Жейхан|Джейхан]] (БТД) мұнай құбыры арқылы мұнай экспорттауға кірісті.
* [[12 қараша]] - &quot;[[Алматы халықаралық банк|Алматы халықаралық банкі]]&quot; АҚ атауын &quot;[[Хоум Кредит Банк]] &quot; АҚ деп өзгертті.
* [[13 қараша]] - [[Қазақстан темір жолы|ҚТЖ]] ҰК-ның бұрынғы басшысы [[Жақсыбек Кулекеев]] [[Астана]] Сарыарқа сотымен бес жыл бойы басшы лауазымдарды атқару құқығынсыз жалпы режимдегі түзеу колониясында үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды.
* [[25 қараша]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру жөніндегі 2009 - 2010 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын қабылдады, оны іске асыруға кемінде 2,2 трлн теңге бағыттауын жоспарлады.
* [[26 қараша]] - [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан парламенті]] жаңа Салық кодексін қабылдады, оған сәйкес газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнайға пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық 5-тен 18% - ға дейінгі мөлшерлемелер бойынша алынатын болды.
* [[2 желтоқсан]] - [[Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігі|Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігінің]] төрағасы [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев|Талғат Мұсабаев]] [[ҚазСат-1|KazSat-1]] ғарыш спутнигі өзінің жұмыс қабілеттілігін толығымен жоғалтқанын мәлімдеді
* [[4 желтоқсан]] - Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қазақстан Бюджет кодексі|ҚР Бюджет кодексіне]] қол қойды.
* [[11 желтоқсан]] - [[Kookmin Bank]] Оңтүстік Корея холдингі &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ капиталындағы үлесті 23% - дан 30,5% - ға дейін ұлғайтты, қазақстандық банктің капиталындағы ірі шетелдік қатысушының қосымша инвестициялары шамамен $140 млн құрады.
* [[18 желтоқсан]] - [[Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ]] ресми түрде [[Алматы|Алматыда]] өкілдіктің ашылатынын жариялады.
* [[22 желтоқсан]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] [[Ұлттық банк|Ұлттық банкпен]] және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігімен бірлесіп Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешуді көздейтін экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі [[2008]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын әзірледі.
* [[24 желтоқсан]] - [[Қазақстан]] [[Газ экспорттаушы елдері|Газ экспорттаушы елдер]] форумында байқаушы мәртебесіне ие болды .
* [[26 желтоқсан]] - [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] өз жұмысын қорытындылады. [[2008]] жылы 105 заң қабылданды, оның ішінде 2 кодекс және 7 дербес заң, 42 заң қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді. Сонымен қатар, сенат 54 халықаралық шарттар мен келісімдерді ратификациялады.
* [[30 желтоқсан]] - [[Қазақстан|Қазақстанның]] ЖІӨ көлемі шамамен $135 млрд, жан басына шаққандағы ЖІӨ - $8,45 мың құрады, бұл туралы ҚР ресми БАҚ-қа берген сұхбатында Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] хабарлады.

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2008 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2008}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Түсініктемелер ==
&lt;references/&gt;

{{Жыл күнтізбесі|2008}}

[[Санат:2008 жыл|*]]


{{Year-stub}}</text>
      <sha1>9egcr23v4rn406sbs4y6n8ldnwgsr67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620161</id>
      <parentid>3620160</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мамыр */</comment>
      <origin>3620161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25715" sha1="0yn5c0aliis662stj65k3v4xevzm173" xml:space="preserve">{{alsonumber|2008}}
{{Жыл үшін навигация|2008}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2008}}
{{Жыл туралы|2008}}

== Оқиғалар ==

=== Қаңтар ===
[[Сурет:Photo of the Day, 08 January 2014.jpg|нобай|Солтүстік Киву бригадасының MONUSCO бітімгерлері футбол матчынан қайтып келе жатқан бір топ жасөспірімдердің жанынан өтіп бара жатқан Гома көшелерін патрульдеуде.]]

* [[1 қаңтар|1 қаңтар:]] 
** [[Кипр]] мен [[Мальта]] еуроны қабылдады.
** [[Словения]] Еуропалық Одаққа төрағалық ете бастады.   
* [[5 қаңтар]] – Грузияда президент сайлауы өтті.
* [[24 қаңтар]] - [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасының]] Гома қаласында [[Киву|Кивудағы]] қақтығысты аяқтаған бейбіт келісімге қол қойылды.
* [[23 қаңтар|23]]-[[27 қаңтар|27-қаңтар]] - Швейцарияның [[Давос]] қаласында Дүниежүзілік экономикалық форум өтті, онда басқалармен қатар жаһандық экономиканың қаржылық дағдарысты бастан кешіп жатқаны ресми түрде мойындалды.

=== Ақпан ===

* [[2 ақпан|2]]-[[4 ақпан]] - [[Чад|Чадта]] көтерілісшілер [[2006 жыл|2006]] жылдан бері [[Нджамена|астананы]] басып алуға екінші әрекетін жасады.
* [[11 ақпан]] - Әлемдік нарықтағы мұнай бағасы барреліне 147 доллардан асып, тарихи рекорд орнатты.
* [[17 ақпан]] – [[Косово]] автономиялық провинциясы мен Метохия [[Сербия|Сербиядан]] біржақты тәуелсіздік жариялады.
* [[19 ақпан]] - [[Фидель Кастро]] Мемлекеттік кеңестің басшысы және Куба әскерінің бас қолбасшысы қызметінен кетті.
* [[20 ақпан]] - Әлемдік биржалардағы мұнай бағасы тарихта алғаш рет барреліне 100 доллардан жоғары жабылды.
* [[21 ақпан]] – [[Косово|Косовоның]] тәуелсіздігін мойындаған елдердің елшіліктерінің алдында жаппай [[Митинг|тәртіпсіздіктермен]] аяқталған Косовоның тәуелсіздігін жариялауға қарсы [[Белград|Белградтағы]] шерулер өтті.

=== Наурыз ===
[[Сурет:Arrested Monks and lay Tibetans in 2008 遭逮捕藏族僧侶與平民.jpg|нобай|Қытай билігі тибеттіктерді қамауға алды. Олардың қылмыстары мен аты-жөнін көрсетіп тұрған белгілер.]]

* [[2 наурыз]] - Ресей Федерациясының үшінші президентін сайлау өтті. [[Дмитрий Анатольевич Медведев]] жеңді.
* [[10 наурыз]] - [[Тибет|Тибетте]] Қытайдың тибеттіктерге қарсы әрекетіне қарсы наразылықтар басталды.
* [[20 наурыз]] – Ресей мен [[Израиль]] арасында визалық талаптарды жою туралы келісімге қол қойылды.
* [[24 наурыз]] - [[Бутан]] елді [[Абсолюттік монархия|абсолютті монархиядан]] [[Көппартиялы жүйе|көп партиялы]] демократияға айналдыратын жаңа конституция қабылданғаннан бері алғаш рет жалпы сайлау өткізеді.
* [[30 наурыз]] – [[Шенген аймағы|Шенгеннің]] тоғыз жаңа елі ([[Мажарстан]], [[Словения]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Мальта]], [[Латвия]], [[Литва]] және [[Эстония]]) ақыры әуежайлардағы шекаралық бақылауды алып тастап, визасыз аймаққа қосылды.

=== Сәуір ===
[[Сурет:Grand Theft Auto IV GameSpot launch (Las Vegas).jpg|нобай|Grand Theft Auto IV  Лас-Вегастағы GameStop релиз кешінде.]]

* [[10 сәуір]] – Еуропарламент [[Еуропа одағы|Еуроодақ]] басшыларын Қытай Тибеттегі жағдай бойынша [[Далай лама|Далай Ламамен]] келіссөздерді бастамаса, [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің Олимпиадасының]] ашылу салтанатына бойкот жариялауға шақырды.
* [[29 сәуір]] – [[Grand Theft Auto IV]] тұсаукесері бүкіл әлемде өтті, оның 3,6 миллионнан астам көшірмелері сатылып, алғашқы күнінде 310 миллион доллар пайда болды, бұл барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген бейне ойыны ғана емес, сонымен қатар барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген ойын-сауық өнімі болды.

=== Мамыр ===

* [[2 мамыр]] - [[Marvel Comics|Marvel]] кинематографиялық әлемін шығарған &quot;[[Темір адам (фильм)|Темір адам]]&quot; фильмі кинотеатрларға шықты.
* [[8 мамыр]] – Ресей премьер-министрі лауазымына [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] кандидатурасы бекітілді.
* [[21 мамыр]] - [[Оңтүстік Америка]] мемлекеттері арасындағы үкіметаралық ұйым – Оңтүстік Америка халықтары одағы құрылды.
* [[27 мамыр]] – Израиль [[Шекель|шекелі]] мен Мексика [[Песо|песосы]] CLS халықаралық банкаралық жүйесінде есеп айырысулар үшін пайдаланылатын еркін айырбасталатын валюталар тізіміне енгізілді.
* [[28 мамыр]] - [[Непал]] парламенті елдің 240 жылдық монархиясын жойып, оны республикаға айналдыру үшін басым дауыспен дауыс берді.

=== Маусым ===

=== Шілде ===

=== Тамыз ===

=== Қыркүйек ===

=== Қазан ===

=== Қараша ===

=== Желтоқсан ===

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===

*[[11 қаңтар]] - [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] &quot;[[Қармет|Арселор Миттал Теміртау]]&quot; АҚ Көмір департаментінің &quot;Абай&quot; шахтасында 32к-10С лавасында метан жарылды. Жарылыс кезінде шахтада 195 адам болған. &quot;Абай&quot; шахтасының 30 кеншісі қаза тапты деп танылды.
* [[14 қаңтар]] - [[Қашаған кен орны|Қашаған]] жобасына қатысушылар арасында &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; Ұлттық компаниясы&quot; АҚ (ҚМГ ҰК) үлесін 16,81% - ға дейін ұлғайту туралы келісімге қол жеткізілді.
* [[15 қаңтар]] - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиевті]] &quot;Нұрбанк&quot; топ-менеджерлерін ұрлағаны үшін Қазақстан соты сырттай 20 жылға бас бостандығынан айырды.
* [[15 қаңтар]] - Қазақстанда экономикалық және қаржылық күйзелістерді ерте анықтау орталығы құрылды.
* [[6 ақпан]] - [[ҚазМұнайГаз|ҚМГ ҰК]] [[Greenoak Holdings]] тобынан Батум мұнай терминалы мен [[Батум теңіз порты|Батум теңіз портын]] сатып алды.
* [[7 ақпан]] - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі [[2006 жыл|2006]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде есеп комитеті жанынан қаржылық бұзушылықтарды зерттеу жөніндегі орталығы құрылды.
* [[19 ақпан]] - Осы күнге дейін [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] [[2005 жыл|2005]] жылдың соңынан [[2006 жыл|2006]] жылдың қыркүйегіне дейін медициналық ұйымдарда ем алған балалардың АИТВ-инфекциясын жұқтырудың 147 жағдайы анықталды. Оның ішінде 10 бала қайтыс болды.
* [[21 ақпан]] - ҚР Премьер-Министрі [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] Қазақстанда Стресстік активтер қоры құрылатынын айтты.
* [[12 наурыз]] - [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|ҚР Қаржы министрлігі]] елдің барлық жария компанияларының қаржылық есептілігінің депозитарийін құрды.
* [[8 сәуір]] - Үкімет отырысында шикі [[мұнай]] экспортына $109,91 мөлшерінде баж енгізу туралы шешім қабылданды. Қаулы 30 күннен кейін күшіне енді.
* [[22 сәуір]] - [[Қазақстан]] мен [[Өзбекстан]] еркін сауда аймағын құруға келісті.
* [[8 мамыр]] - [[Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] пен РФ Өнеркәсіп және энергетика министрі [[Виктор Христенко]] келіссөздер барысында Каспий құбыр консорциумын  жылына 32-ден 67 млн тоннаға дейін кеңейту мәселесі бойынша бірыңғай ұстаным қалыптастырды.
* [[14 мамыр]] - [[Латвия|Латвияның]] [[baltikums]] коммерциялық банкі [[Қазақстан|Қазақстанда]], [[Алматы]] қаласында өкілдік ашты, ол банк өкілдіктерінің халықаралық желісін құруда бірінші болды.
* [[19 мамыр]] - [[Қазақстан]] мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салуды енгізді.
* [[19 мамыр]] - &quot;[[Қазына қоры|Қазына]]&quot; орнықты даму қоры&quot; АҚ және [[Qatar Islamic Bank]] Қазақстан исламдық қаржыландырудың бірлескен банкін құру бойынша өзара түсіністік туралы меморандум жасасты.
* [[1 маусым]] - [[Қазақстан|Қазақстанда]] қор нарығы үшін жаңа листингтік ережелер енгізілді.
* [[Шілде]] - [[The Wall Street Journal]] басылымына берген сұхбатында [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиев]] бұрынғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|қайын атасын]] сыбайлас жемқорлыққа — мемлекеттік бюджеттен миллиардтаған доллар иемденуге, мыс, уран және мұнай-газ өнеркәсібіндегі үлестерге, оффшорлық банктік шоттар желісіне иелік етті деп айыптады. [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М. Әлиев]] өзінің кейбір өтініштерін [[Ливан|Ливаннан]] келген банктік құжаттармен және [[Индонезия]] мен [[Лихтенштейн|Лихтенштейндегі]] банктерге жазылған чектердің көшірмелерімен растады.
* [[3 шілде]] - &quot;[[Маңғыстаумұнайгаз]]&quot; АҚ (ММГ) акцияларының бақылау пакетін &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; сатып алу туралы шешім қабылданды - акциялардың 51%.
* [[6 шілде]] - [[Қазақстан|Қазақстан республикасы]] астанасының 10 жылдығын атап өтті. Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] айтуынша, [[Астана|Астананы]] дамытудың 10 жылында қалаға  $7 млрд астам инвестиция салынды, оның негізгі бөлігі - 70% - ға жуығы-жеке инвестициялар.
* [[5 тамыз]] - &quot;[[Alnair Capital Holding]]&quot; АҚ &quot;[[Қазкоммерцбанк]]&quot; АҚ жекелеген еншілес ұйымдарының ірі қатысушысы мәртебесін берді және қазіргі уақытта компания &quot;Қазкоммерцбанктің&quot; жай акцияларының 25,15%-на  тиесілі.
* [[6 тамыз]] - &quot;[[ABN Amro Банк Қазақстан]]&quot; еншілес акционерлік банкі &quot; АҚ &quot;[[RBS]] (Kazakhstan) &quot;Еншілес банкі&quot; АҚ болып өзгертілді.
* [[8 тамыз|8]]-[[24 тамыз]] - [[Бейжің|Бейжіңде]] [[XXIX Олимпиада ойындары]] өтті, онда қазақстандықтар 13 медаль жеңіп алды: екі алтын, төрт күміс және жеті қола. Бейресми командалық есепте Қазақстан делегациясы 29-шы орынды иеленді. Жеңімпаздар саны бойынша ең мықты үштікке [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Ресей]] кірді.
* [[24 тамыз]] - Қазақстандағы алғашқы [[KFC]] мейрамханасы Алматыда [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов көшесі]] (қазіргі Назарбаев даңғылы) мен [[Гоголь атындағы көше (Алматы)|Гоголь көшесіні]]&lt;nowiki/&gt;ң қиылысында ашылды.
* [[27 тамыз]] - [[Kookmin Bank]] &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ (ЦКБ) капиталындағы 5 500 млн сомасына 23 пайыздық үлесті сатып алуды аяқтады.
* [[18 қыркүйек]] - 2013 жылдың [[1 қазан|1 қазанына]] қарай [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнында]] мұнай өндіру тәулігіне 450 мың баррель коммерциялық деңгейге шығуы тиіс. Бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] мәлімдеді.
* [[24 қыркүйек]] - [[Стресстік активтер қоры|Стресстік активтер қорына]]  бюджеттен 1 1 млрд, нарықтан 5 5 млрд салу көзделді. Бұл туралы ҚР Қаржы министрі Болат Жәмішев мәлімдеді. &quot;Егер ФСА көздері туралы айтатын болсақ, яғни бағалап айтуға болады: бюджеттен  $1 млрд, нарықтан $5 млрд&quot;, - мәлімдеді [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Б.Жәмішев]].
* [[1 қазан]] - &quot;[[Банк&quot; Каспий|Банк Каспий]]&quot; АҚ өзінің жаңа [[Kaspi Bank]] брендін таныстырды.
* [[6 қазан]] - &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; АҚ, [[ConocoPhillips]] компаниясы және [[Mubadala Development Company|Mubadala Development Company PJSC]] мемлекеттік акционерлік қоғамы барлау шарттарын келісу және [[Қазақстан]] қайраңында орналасқан &quot;Н&quot; блогын игеру мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
* [[9 қазан]] -Республика алаңының астындағы &quot;Алмалы&quot; көпфункционалды орталығының құрылысы [[Алматы]] әкімдігінің алдындағы Республика алаңының бүкіл ұзындығы бойындағы асфальтта жарықтардың пайда болуына әкелді.
* [[13 қазан]] - ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] &quot;[[Қазына]]&quot; тұрақты даму қоры мен &quot;[[Самұрық-Қазына|Самұрық]]&quot; мемлекеттік активтерді басқару холдингін біріктіру туралы жарлыққа қол қойды. Бұл туралы ол [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] кеңейтілген отырысы барысында &quot;Қазына&quot; және &quot;Самұрық&quot; ФУР біріктірілгеннен кейін директорлар кеңесін Премьер-министр басқаратын ұлттық әл-ауқат қорына біріктіріледі деп болжады.
* [[24 қазан]] - [[2007 жыл|2007]] жылы ұрланған тілектерді орындау кітабы табылды. [[КТК (телеарна)|КТК телеарнасы]] хабарлағандай, [[Алматы облысы|Алматы облысының]] кенттерінің бірінде, аты аталмаған өзеннің жағасында жоғалып кетті. Халық арасында &quot;тілектерді орындау кітабы&quot; деп аталатын Президенттің алақанының ізі бар қола кітап 2007 жылдың [[7 қазан|7]]-[[8 қазан|8 қазанына]] қараған түні жоғалып кетті.
* [[31 қазан]] - [[Астана|Астанада]] [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнын]] игеру бойынша ҚР үшін экономикалық жағдайды жақсартатын жаңа келісімдерге қол қойылды.
* [[қараша]] - Ұлттық банк теңгенің 15 жылдығына орай тиын шығарды.

[[Сурет:3lm4x19wa2w04pt c1f9df7c.jpg|нобай|Теңгенің 15 жылдығына шығарылған тиын.]]

* [[3 қараша]] - &quot;[[Теңізшевройл]]&quot; БК (ТШО) [[Теңіз кен орны|Теңіз кен орнынан]] [[Баку]] - [[Тбилиси]] - [[Жейхан|Джейхан]] (БТД) мұнай құбыры арқылы мұнай экспорттауға кірісті.
* [[12 қараша]] - &quot;[[Алматы халықаралық банк|Алматы халықаралық банкі]]&quot; АҚ атауын &quot;[[Хоум Кредит Банк]] &quot; АҚ деп өзгертті.
* [[13 қараша]] - [[Қазақстан темір жолы|ҚТЖ]] ҰК-ның бұрынғы басшысы [[Жақсыбек Кулекеев]] [[Астана]] Сарыарқа сотымен бес жыл бойы басшы лауазымдарды атқару құқығынсыз жалпы режимдегі түзеу колониясында үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды.
* [[25 қараша]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру жөніндегі 2009 - 2010 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын қабылдады, оны іске асыруға кемінде 2,2 трлн теңге бағыттауын жоспарлады.
* [[26 қараша]] - [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан парламенті]] жаңа Салық кодексін қабылдады, оған сәйкес газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнайға пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық 5-тен 18% - ға дейінгі мөлшерлемелер бойынша алынатын болды.
* [[2 желтоқсан]] - [[Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігі|Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігінің]] төрағасы [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев|Талғат Мұсабаев]] [[ҚазСат-1|KazSat-1]] ғарыш спутнигі өзінің жұмыс қабілеттілігін толығымен жоғалтқанын мәлімдеді
* [[4 желтоқсан]] - Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қазақстан Бюджет кодексі|ҚР Бюджет кодексіне]] қол қойды.
* [[11 желтоқсан]] - [[Kookmin Bank]] Оңтүстік Корея холдингі &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ капиталындағы үлесті 23% - дан 30,5% - ға дейін ұлғайтты, қазақстандық банктің капиталындағы ірі шетелдік қатысушының қосымша инвестициялары шамамен $140 млн құрады.
* [[18 желтоқсан]] - [[Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ]] ресми түрде [[Алматы|Алматыда]] өкілдіктің ашылатынын жариялады.
* [[22 желтоқсан]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] [[Ұлттық банк|Ұлттық банкпен]] және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігімен бірлесіп Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешуді көздейтін экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі [[2008]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын әзірледі.
* [[24 желтоқсан]] - [[Қазақстан]] [[Газ экспорттаушы елдері|Газ экспорттаушы елдер]] форумында байқаушы мәртебесіне ие болды .
* [[26 желтоқсан]] - [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] өз жұмысын қорытындылады. [[2008]] жылы 105 заң қабылданды, оның ішінде 2 кодекс және 7 дербес заң, 42 заң қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді. Сонымен қатар, сенат 54 халықаралық шарттар мен келісімдерді ратификациялады.
* [[30 желтоқсан]] - [[Қазақстан|Қазақстанның]] ЖІӨ көлемі шамамен $135 млрд, жан басына шаққандағы ЖІӨ - $8,45 мың құрады, бұл туралы ҚР ресми БАҚ-қа берген сұхбатында Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] хабарлады.

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2008 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2008}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Түсініктемелер ==
&lt;references/&gt;

{{Жыл күнтізбесі|2008}}

[[Санат:2008 жыл|*]]


{{Year-stub}}</text>
      <sha1>0yn5c0aliis662stj65k3v4xevzm173</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620183</id>
      <parentid>3620161</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3620183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25716" sha1="6x3mfqa5uqtzyz0jyrdgvmlgcj3184n" xml:space="preserve">{{alsonumber|2008}}
{{Жыл үшін навигация|2008}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2008}}
{{Жыл туралы|2008}}

== Оқиғалар ==
=== Қаңтар ===
[[Сурет:Photo of the Day, 08 January 2014.jpg|нобай|Солтүстік Киву бригадасының MONUSCO бітімгерлері футбол матчынан қайтып келе жатқан бір топ жасөспірімдердің жанынан өтіп бара жатқан Гома көшелерін патрульдеуде.]]
* [[1 қаңтар|1 қаңтар:]] 
** [[Кипр]] мен [[Мальта]] еуроны қабылдады.
** [[Словения]] Еуропалық Одаққа төрағалық ете бастады.   
* [[5 қаңтар]] – Грузияда президент сайлауы өтті.
* [[24 қаңтар]] - [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасының]] Гома қаласында [[Киву|Кивудағы]] қақтығысты аяқтаған бейбіт келісімге қол қойылды.
* [[23 қаңтар|23]]-[[27 қаңтар|27-қаңтар]] - Швейцарияның [[Давос]] қаласында Дүниежүзілік экономикалық форум өтті, онда басқалармен қатар жаһандық экономиканың қаржылық дағдарысты бастан кешіп жатқаны ресми түрде мойындалды.

=== Ақпан ===
* [[2 ақпан|2]]-[[4 ақпан]] - [[Чад|Чадта]] көтерілісшілер [[2006 жыл|2006]] жылдан бері [[Нджамена|астананы]] басып алуға екінші әрекетін жасады.
* [[11 ақпан]] - Әлемдік нарықтағы мұнай бағасы барреліне 147 доллардан асып, тарихи рекорд орнатты.
* [[17 ақпан]] – [[Косово]] автономиялық провинциясы мен Метохия [[Сербия|Сербиядан]] біржақты тәуелсіздік жариялады.
* [[19 ақпан]] - [[Фидель Кастро]] Мемлекеттік кеңестің басшысы және Куба әскерінің бас қолбасшысы қызметінен кетті.
* [[20 ақпан]] - Әлемдік биржалардағы мұнай бағасы тарихта алғаш рет барреліне 100 доллардан жоғары жабылды.
* [[21 ақпан]] – [[Косово|Косовоның]] тәуелсіздігін мойындаған елдердің елшіліктерінің алдында жаппай [[Митинг|тәртіпсіздіктермен]] аяқталған Косовоның тәуелсіздігін жариялауға қарсы [[Белград|Белградтағы]] шерулер өтті.

=== Наурыз ===
[[Сурет:Arrested Monks and lay Tibetans in 2008 遭逮捕藏族僧侶與平民.jpg|нобай|Қытай билігі тибеттіктерді қамауға алды. Олардың қылмыстары мен аты-жөнін көрсетіп тұрған белгілер.]]
* [[2 наурыз]] - Ресей Федерациясының үшінші президентін сайлау өтті. [[Дмитрий Анатольевич Медведев]] жеңді.
* [[10 наурыз]] - [[Тибет|Тибетте]] Қытайдың тибеттіктерге қарсы әрекетіне қарсы наразылықтар басталды.
* [[20 наурыз]] – Ресей мен [[Израиль]] арасында визалық талаптарды жою туралы келісімге қол қойылды.
* [[24 наурыз]] - [[Бутан]] елді [[Абсолюттік монархия|абсолютті монархиядан]] [[Көппартиялы жүйе|көп партиялы]] демократияға айналдыратын жаңа конституция қабылданғаннан бері алғаш рет жалпы сайлау өткізеді.
* [[30 наурыз]] – [[Шенген аймағы|Шенгеннің]] тоғыз жаңа елі ([[Мажарстан]], [[Словения]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Мальта]], [[Латвия]], [[Литва]] және [[Эстония]]) ақыры әуежайлардағы шекаралық бақылауды алып тастап, визасыз аймаққа қосылды.

=== Сәуір ===
[[Сурет:Grand Theft Auto IV GameSpot launch (Las Vegas).jpg|нобай|Grand Theft Auto IV  Лас-Вегастағы GameStop релиз кешінде.]]
* [[10 сәуір]] – Еуропарламент [[Еуропа одағы|Еуроодақ]] басшыларын Қытай Тибеттегі жағдай бойынша [[Далай лама|Далай Ламамен]] келіссөздерді бастамаса, [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің Олимпиадасының]] ашылу салтанатына бойкот жариялауға шақырды.
* [[29 сәуір]] – [[Grand Theft Auto IV]] тұсаукесері бүкіл әлемде өтті, оның 3,6 миллионнан астам көшірмелері сатылып, алғашқы күнінде 310 миллион доллар пайда болды, бұл барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген бейне ойыны ғана емес, сонымен қатар барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген ойын-сауық өнімі болды.

=== Мамыр ===
* [[2 мамыр]] - [[Marvel Comics|Marvel]] кинематографиялық әлемін шығарған &quot;[[Темір адам (фильм)|Темір адам]]&quot; фильмі кинотеатрларға шықты.
* [[8 мамыр]] – Ресей премьер-министрі лауазымына [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] кандидатурасы бекітілді.
* [[21 мамыр]] - [[Оңтүстік Америка]] мемлекеттері арасындағы үкіметаралық ұйым – Оңтүстік Америка халықтары одағы құрылды.
* [[27 мамыр]] – Израиль [[Шекель|шекелі]] мен Мексика [[Песо|песосы]] CLS халықаралық банкаралық жүйесінде есеп айырысулар үшін пайдаланылатын еркін айырбасталатын валюталар тізіміне енгізілді.
* [[28 мамыр]] - [[Непал]] парламенті елдің 240 жылдық монархиясын жойып, оны республикаға айналдыру үшін басым дауыспен дауыс берді.

=== Маусым ===

=== Шілде ===

=== Тамыз ===

=== Қыркүйек ===

=== Қазан ===

=== Қараша ===

=== Желтоқсан ===

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===
* [[11 қаңтар]] - [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] &quot;[[Қармет|Арселор Миттал Теміртау]]&quot; АҚ Көмір департаментінің &quot;Абай&quot; шахтасында 32к-10С лавасында метан жарылды. Жарылыс кезінде шахтада 195 адам болған. &quot;Абай&quot; шахтасының 30 кеншісі қаза тапты деп танылды.
* [[14 қаңтар]] - [[Қашаған кен орны|Қашаған]] жобасына қатысушылар арасында &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; Ұлттық компаниясы&quot; АҚ (ҚМГ ҰК) үлесін 16,81% - ға дейін ұлғайту туралы келісімге қол жеткізілді.
* [[15 қаңтар]] - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиевті]] &quot;Нұрбанк&quot; топ-менеджерлерін ұрлағаны үшін Қазақстан соты сырттай 20 жылға бас бостандығынан айырды.
* [[15 қаңтар]] - Қазақстанда экономикалық және қаржылық күйзелістерді ерте анықтау орталығы құрылды.
* [[6 ақпан]] - [[ҚазМұнайГаз|ҚМГ ҰК]] [[Greenoak Holdings]] тобынан Батум мұнай терминалы мен [[Батум теңіз порты|Батум теңіз портын]] сатып алды.
* [[7 ақпан]] - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі [[2006 жыл|2006]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде есеп комитеті жанынан қаржылық бұзушылықтарды зерттеу жөніндегі орталығы құрылды.
* [[19 ақпан]] - Осы күнге дейін [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] [[2005 жыл|2005]] жылдың соңынан [[2006 жыл|2006]] жылдың қыркүйегіне дейін медициналық ұйымдарда ем алған балалардың АИТВ-инфекциясын жұқтырудың 147 жағдайы анықталды. Оның ішінде 10 бала қайтыс болды.
* [[21 ақпан]] - ҚР Премьер-Министрі [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] Қазақстанда Стресстік активтер қоры құрылатынын айтты.
* [[12 наурыз]] - [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|ҚР Қаржы министрлігі]] елдің барлық жария компанияларының қаржылық есептілігінің депозитарийін құрды.
* [[8 сәуір]] - Үкімет отырысында шикі [[мұнай]] экспортына $109,91 мөлшерінде баж енгізу туралы шешім қабылданды. Қаулы 30 күннен кейін күшіне енді.
* [[22 сәуір]] - [[Қазақстан]] мен [[Өзбекстан]] еркін сауда аймағын құруға келісті.
* [[8 мамыр]] - [[Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] пен РФ Өнеркәсіп және энергетика министрі [[Виктор Христенко]] келіссөздер барысында Каспий құбыр консорциумын  жылына 32-ден 67 млн тоннаға дейін кеңейту мәселесі бойынша бірыңғай ұстаным қалыптастырды.
* [[14 мамыр]] - [[Латвия|Латвияның]] [[baltikums]] коммерциялық банкі [[Қазақстан|Қазақстанда]], [[Алматы]] қаласында өкілдік ашты, ол банк өкілдіктерінің халықаралық желісін құруда бірінші болды.
* [[19 мамыр]] - [[Қазақстан]] мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салуды енгізді.
* [[19 мамыр]] - &quot;[[Қазына қоры|Қазына]]&quot; орнықты даму қоры&quot; АҚ және [[Qatar Islamic Bank]] Қазақстан исламдық қаржыландырудың бірлескен банкін құру бойынша өзара түсіністік туралы меморандум жасасты.
* [[1 маусым]] - [[Қазақстан|Қазақстанда]] қор нарығы үшін жаңа листингтік ережелер енгізілді.
* [[Шілде]] - [[The Wall Street Journal]] басылымына берген сұхбатында [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиев]] бұрынғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|қайын атасын]] сыбайлас жемқорлыққа — мемлекеттік бюджеттен миллиардтаған доллар иемденуге, мыс, уран және мұнай-газ өнеркәсібіндегі үлестерге, оффшорлық банктік шоттар желісіне иелік етті деп айыптады. [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М. Әлиев]] өзінің кейбір өтініштерін [[Ливан|Ливаннан]] келген банктік құжаттармен және [[Индонезия]] мен [[Лихтенштейн|Лихтенштейндегі]] банктерге жазылған чектердің көшірмелерімен растады.
* [[3 шілде]] - &quot;[[Маңғыстаумұнайгаз]]&quot; АҚ (ММГ) акцияларының бақылау пакетін &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; сатып алу туралы шешім қабылданды - акциялардың 51%.
* [[6 шілде]] - [[Қазақстан|Қазақстан республикасы]] астанасының 10 жылдығын атап өтті. Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] айтуынша, [[Астана|Астананы]] дамытудың 10 жылында қалаға  $7 млрд астам инвестиция салынды, оның негізгі бөлігі - 70% - ға жуығы-жеке инвестициялар.
* [[5 тамыз]] - &quot;[[Alnair Capital Holding]]&quot; АҚ &quot;[[Қазкоммерцбанк]]&quot; АҚ жекелеген еншілес ұйымдарының ірі қатысушысы мәртебесін берді және қазіргі уақытта компания &quot;Қазкоммерцбанктің&quot; жай акцияларының 25,15%-на  тиесілі.
* [[6 тамыз]] - &quot;[[ABN Amro Банк Қазақстан]]&quot; еншілес акционерлік банкі &quot; АҚ &quot;[[RBS]] (Kazakhstan) &quot;Еншілес банкі&quot; АҚ болып өзгертілді.
* [[8 тамыз|8]]-[[24 тамыз]] - [[Бейжің|Бейжіңде]] [[XXIX Олимпиада ойындары]] өтті, онда қазақстандықтар 13 медаль жеңіп алды: екі алтын, төрт күміс және жеті қола. Бейресми командалық есепте Қазақстан делегациясы 29-шы орынды иеленді. Жеңімпаздар саны бойынша ең мықты үштікке [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Ресей]] кірді.
* [[24 тамыз]] - Қазақстандағы алғашқы [[KFC]] мейрамханасы Алматыда [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов көшесі]] (қазіргі Назарбаев даңғылы) мен [[Гоголь атындағы көше (Алматы)|Гоголь көшесіні]]&lt;nowiki/&gt;ң қиылысында ашылды.
* [[27 тамыз]] - [[Kookmin Bank]] &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ (ЦКБ) капиталындағы 5 500 млн сомасына 23 пайыздық үлесті сатып алуды аяқтады.
* [[18 қыркүйек]] - 2013 жылдың [[1 қазан|1 қазанына]] қарай [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнында]] мұнай өндіру тәулігіне 450 мың баррель коммерциялық деңгейге шығуы тиіс. Бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] мәлімдеді.
* [[24 қыркүйек]] - [[Стресстік активтер қоры|Стресстік активтер қорына]]  бюджеттен 1 1 млрд, нарықтан 5 5 млрд салу көзделді. Бұл туралы ҚР Қаржы министрі Болат Жәмішев мәлімдеді. &quot;Егер ФСА көздері туралы айтатын болсақ, яғни бағалап айтуға болады: бюджеттен  $1 млрд, нарықтан $5 млрд&quot;, - мәлімдеді [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Б.Жәмішев]].
* [[1 қазан]] - &quot;[[Банк&quot; Каспий|Банк Каспий]]&quot; АҚ өзінің жаңа [[Kaspi Bank]] брендін таныстырды.
* [[6 қазан]] - &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; АҚ, [[ConocoPhillips]] компаниясы және [[Mubadala Development Company|Mubadala Development Company PJSC]] мемлекеттік акционерлік қоғамы барлау шарттарын келісу және [[Қазақстан]] қайраңында орналасқан &quot;Н&quot; блогын игеру мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
* [[9 қазан]] -Республика алаңының астындағы &quot;Алмалы&quot; көпфункционалды орталығының құрылысы [[Алматы]] әкімдігінің алдындағы Республика алаңының бүкіл ұзындығы бойындағы асфальтта жарықтардың пайда болуына әкелді.
* [[13 қазан]] - ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] &quot;[[Қазына]]&quot; тұрақты даму қоры мен &quot;[[Самұрық-Қазына|Самұрық]]&quot; мемлекеттік активтерді басқару холдингін біріктіру туралы жарлыққа қол қойды. Бұл туралы ол [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] кеңейтілген отырысы барысында &quot;Қазына&quot; және &quot;Самұрық&quot; ФУР біріктірілгеннен кейін директорлар кеңесін Премьер-министр басқаратын ұлттық әл-ауқат қорына біріктіріледі деп болжады.
* [[24 қазан]] - [[2007 жыл|2007]] жылы ұрланған тілектерді орындау кітабы табылды. [[КТК (телеарна)|КТК телеарнасы]] хабарлағандай, [[Алматы облысы|Алматы облысының]] кенттерінің бірінде, аты аталмаған өзеннің жағасында жоғалып кетті. Халық арасында &quot;тілектерді орындау кітабы&quot; деп аталатын Президенттің алақанының ізі бар қола кітап 2007 жылдың [[7 қазан|7]]-[[8 қазан|8 қазанына]] қараған түні жоғалып кетті.
* [[31 қазан]] - [[Астана|Астанада]] [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнын]] игеру бойынша ҚР үшін экономикалық жағдайды жақсартатын жаңа келісімдерге қол қойылды.
* [[қараша]] - Ұлттық банк теңгенің 15 жылдығына орай тиын шығарды.

[[Сурет:3lm4x19wa2w04pt c1f9df7c.jpg|нобай|Теңгенің 15 жылдығына шығарылған тиын.]]

* [[3 қараша]] - &quot;[[Теңізшевройл]]&quot; БК (ТШО) [[Теңіз кен орны|Теңіз кен орнынан]] [[Баку]] - [[Тбилиси]] - [[Жейхан|Джейхан]] (БТД) мұнай құбыры арқылы мұнай экспорттауға кірісті.
* [[12 қараша]] - &quot;[[Алматы халықаралық банк|Алматы халықаралық банкі]]&quot; АҚ атауын &quot;[[Хоум Кредит Банк]] &quot; АҚ деп өзгертті.
* [[13 қараша]] - [[Қазақстан темір жолы|ҚТЖ]] ҰК-ның бұрынғы басшысы [[Жақсыбек Кулекеев]] [[Астана]] Сарыарқа сотымен бес жыл бойы басшы лауазымдарды атқару құқығынсыз жалпы режимдегі түзеу колониясында үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды.
* [[25 қараша]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру жөніндегі 2009 - 2010 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын қабылдады, оны іске асыруға кемінде 2,2 трлн теңге бағыттауын жоспарлады.
* [[26 қараша]] - [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан парламенті]] жаңа Салық кодексін қабылдады, оған сәйкес газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнайға пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық 5-тен 18% - ға дейінгі мөлшерлемелер бойынша алынатын болды.
* [[2 желтоқсан]] - [[Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігі|Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігінің]] төрағасы [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев|Талғат Мұсабаев]] [[ҚазСат-1|KazSat-1]] ғарыш спутнигі өзінің жұмыс қабілеттілігін толығымен жоғалтқанын мәлімдеді
* [[4 желтоқсан]] - Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қазақстан Бюджет кодексі|ҚР Бюджет кодексіне]] қол қойды.
* [[11 желтоқсан]] - [[Kookmin Bank]] Оңтүстік Корея холдингі &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ капиталындағы үлесті 23% - дан 30,5% - ға дейін ұлғайтты, қазақстандық банктің капиталындағы ірі шетелдік қатысушының қосымша инвестициялары шамамен $140 млн құрады.
* [[18 желтоқсан]] - [[Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ]] ресми түрде [[Алматы|Алматыда]] өкілдіктің ашылатынын жариялады.
* [[22 желтоқсан]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] [[Ұлттық банк|Ұлттық банкпен]] және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігімен бірлесіп Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешуді көздейтін экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі [[2008]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын әзірледі.
* [[24 желтоқсан]] - [[Қазақстан]] [[Газ экспорттаушы елдері|Газ экспорттаушы елдер]] форумында байқаушы мәртебесіне ие болды .
* [[26 желтоқсан]] - [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] өз жұмысын қорытындылады. [[2008]] жылы 105 заң қабылданды, оның ішінде 2 кодекс және 7 дербес заң, 42 заң қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді. Сонымен қатар, сенат 54 халықаралық шарттар мен келісімдерді ратификациялады.
* [[30 желтоқсан]] - [[Қазақстан|Қазақстанның]] ЖІӨ көлемі шамамен $135 млрд, жан басына шаққандағы ЖІӨ - $8,45 мың құрады, бұл туралы ҚР ресми БАҚ-қа берген сұхбатында Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] хабарлады.

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2008 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2008}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жыл күнтізбесі|2008}}

[[Санат:2008 жыл|*]]


{{Year-stub}}</text>
      <sha1>6x3mfqa5uqtzyz0jyrdgvmlgcj3184n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620231</id>
      <parentid>3620183</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Маусым */</comment>
      <origin>3620231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26814" sha1="f9zn1org3nzach74t00em30kdpe2738" xml:space="preserve">{{alsonumber|2008}}
{{Жыл үшін навигация|2008}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2008}}
{{Жыл туралы|2008}}

== Оқиғалар ==
=== Қаңтар ===
[[Сурет:Photo of the Day, 08 January 2014.jpg|нобай|Солтүстік Киву бригадасының MONUSCO бітімгерлері футбол матчынан қайтып келе жатқан бір топ жасөспірімдердің жанынан өтіп бара жатқан Гома көшелерін патрульдеуде.]]
* [[1 қаңтар|1 қаңтар:]] 
** [[Кипр]] мен [[Мальта]] еуроны қабылдады.
** [[Словения]] Еуропалық Одаққа төрағалық ете бастады.   
* [[5 қаңтар]] – Грузияда президент сайлауы өтті.
* [[24 қаңтар]] - [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасының]] Гома қаласында [[Киву|Кивудағы]] қақтығысты аяқтаған бейбіт келісімге қол қойылды.
* [[23 қаңтар|23]]-[[27 қаңтар|27-қаңтар]] - Швейцарияның [[Давос]] қаласында Дүниежүзілік экономикалық форум өтті, онда басқалармен қатар жаһандық экономиканың қаржылық дағдарысты бастан кешіп жатқаны ресми түрде мойындалды.

=== Ақпан ===
* [[2 ақпан|2]]-[[4 ақпан]] - [[Чад|Чадта]] көтерілісшілер [[2006 жыл|2006]] жылдан бері [[Нджамена|астананы]] басып алуға екінші әрекетін жасады.
* [[11 ақпан]] - Әлемдік нарықтағы мұнай бағасы барреліне 147 доллардан асып, тарихи рекорд орнатты.
* [[17 ақпан]] – [[Косово]] автономиялық провинциясы мен Метохия [[Сербия|Сербиядан]] біржақты тәуелсіздік жариялады.
* [[19 ақпан]] - [[Фидель Кастро]] Мемлекеттік кеңестің басшысы және Куба әскерінің бас қолбасшысы қызметінен кетті.
* [[20 ақпан]] - Әлемдік биржалардағы мұнай бағасы тарихта алғаш рет барреліне 100 доллардан жоғары жабылды.
* [[21 ақпан]] – [[Косово|Косовоның]] тәуелсіздігін мойындаған елдердің елшіліктерінің алдында жаппай [[Митинг|тәртіпсіздіктермен]] аяқталған Косовоның тәуелсіздігін жариялауға қарсы [[Белград|Белградтағы]] шерулер өтті.

=== Наурыз ===
[[Сурет:Arrested Monks and lay Tibetans in 2008 遭逮捕藏族僧侶與平民.jpg|нобай|Қытай билігі тибеттіктерді қамауға алды. Олардың қылмыстары мен аты-жөнін көрсетіп тұрған белгілер.]]
* [[2 наурыз]] - Ресей Федерациясының үшінші президентін сайлау өтті. [[Дмитрий Анатольевич Медведев]] жеңді.
* [[10 наурыз]] - [[Тибет|Тибетте]] Қытайдың тибеттіктерге қарсы әрекетіне қарсы наразылықтар басталды.
* [[20 наурыз]] – Ресей мен [[Израиль]] арасында визалық талаптарды жою туралы келісімге қол қойылды.
* [[24 наурыз]] - [[Бутан]] елді [[Абсолюттік монархия|абсолютті монархиядан]] [[Көппартиялы жүйе|көп партиялы]] демократияға айналдыратын жаңа конституция қабылданғаннан бері алғаш рет жалпы сайлау өткізеді.
* [[30 наурыз]] – [[Шенген аймағы|Шенгеннің]] тоғыз жаңа елі ([[Мажарстан]], [[Словения]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Мальта]], [[Латвия]], [[Литва]] және [[Эстония]]) ақыры әуежайлардағы шекаралық бақылауды алып тастап, визасыз аймаққа қосылды.

=== Сәуір ===
[[Сурет:Grand Theft Auto IV GameSpot launch (Las Vegas).jpg|нобай|Grand Theft Auto IV  Лас-Вегастағы GameStop релиз кешінде.]]
* [[10 сәуір]] – Еуропарламент [[Еуропа одағы|Еуроодақ]] басшыларын Қытай Тибеттегі жағдай бойынша [[Далай лама|Далай Ламамен]] келіссөздерді бастамаса, [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің Олимпиадасының]] ашылу салтанатына бойкот жариялауға шақырды.
* [[29 сәуір]] – [[Grand Theft Auto IV]] тұсаукесері бүкіл әлемде өтті, оның 3,6 миллионнан астам көшірмелері сатылып, алғашқы күнінде 310 миллион доллар пайда болды, бұл барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген бейне ойыны ғана емес, сонымен қатар барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген ойын-сауық өнімі болды.

=== Мамыр ===
* [[2 мамыр]] - [[Marvel Comics|Marvel]] кинематографиялық әлемін шығарған &quot;[[Темір адам (фильм)|Темір адам]]&quot; фильмі кинотеатрларға шықты.
* [[8 мамыр]] – Ресей премьер-министрі лауазымына [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] кандидатурасы бекітілді.
* [[21 мамыр]] - [[Оңтүстік Америка]] мемлекеттері арасындағы үкіметаралық ұйым – Оңтүстік Америка халықтары одағы құрылды.
* [[27 мамыр]] – Израиль [[Шекель|шекелі]] мен Мексика [[Песо|песосы]] CLS халықаралық банкаралық жүйесінде есеп айырысулар үшін пайдаланылатын еркін айырбасталатын валюталар тізіміне енгізілді.
* [[28 мамыр]] - [[Непал]] парламенті елдің 240 жылдық монархиясын жойып, оны республикаға айналдыру үшін басым дауыспен дауыс берді.

=== Маусым ===

* [[1 маусым]] – Халықаралық авиакассалар электронды билеттерге көшті.
* [[4 маусым]] - [[Барак Обама]] праймеризде [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партияның]] президенттікке кандидаты болып сайланды. Праймеризде жеңілген [[Хиллари Клинтон]] вице-президенттікке түсуге ниетті екенін мәлімдеді.
* [[7 маусым|7]]-[[29 маусым]] - [[Аустрия]] мен [[Швейцария]] 2008 жылғы футболдан Еуропа чемпионатын бірге өткізді, оны Испания жеңіп алды.
* [[13 маусым]] – iPhone 2G тоқтатылды.
* [[14 маусым]] – ЭКСПО 2008 көрмесі Испанияның [[Сарагоса]] қаласында ашылды және «Су және тұрақты даму» тақырыбымен 14 қыркүйекке дейін жалғасты.

=== Шілде ===

=== Тамыз ===

=== Қыркүйек ===

=== Қазан ===

=== Қараша ===

=== Желтоқсан ===

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===
* [[11 қаңтар]] - [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] &quot;[[Қармет|Арселор Миттал Теміртау]]&quot; АҚ Көмір департаментінің &quot;Абай&quot; шахтасында 32к-10С лавасында метан жарылды. Жарылыс кезінде шахтада 195 адам болған. &quot;Абай&quot; шахтасының 30 кеншісі қаза тапты деп танылды.
* [[14 қаңтар]] - [[Қашаған кен орны|Қашаған]] жобасына қатысушылар арасында &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; Ұлттық компаниясы&quot; АҚ (ҚМГ ҰК) үлесін 16,81% - ға дейін ұлғайту туралы келісімге қол жеткізілді.
* [[15 қаңтар]] - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиевті]] &quot;Нұрбанк&quot; топ-менеджерлерін ұрлағаны үшін Қазақстан соты сырттай 20 жылға бас бостандығынан айырды.
* [[15 қаңтар]] - Қазақстанда экономикалық және қаржылық күйзелістерді ерте анықтау орталығы құрылды.
* [[6 ақпан]] - [[ҚазМұнайГаз|ҚМГ ҰК]] [[Greenoak Holdings]] тобынан Батум мұнай терминалы мен [[Батум теңіз порты|Батум теңіз портын]] сатып алды.
* [[7 ақпан]] - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі [[2006 жыл|2006]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде есеп комитеті жанынан қаржылық бұзушылықтарды зерттеу жөніндегі орталығы құрылды.
* [[19 ақпан]] - Осы күнге дейін [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] [[2005 жыл|2005]] жылдың соңынан [[2006 жыл|2006]] жылдың қыркүйегіне дейін медициналық ұйымдарда ем алған балалардың АИТВ-инфекциясын жұқтырудың 147 жағдайы анықталды. Оның ішінде 10 бала қайтыс болды.
* [[21 ақпан]] - ҚР Премьер-Министрі [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] Қазақстанда Стресстік активтер қоры құрылатынын айтты.
* [[12 наурыз]] - [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|ҚР Қаржы министрлігі]] елдің барлық жария компанияларының қаржылық есептілігінің депозитарийін құрды.
* [[8 сәуір]] - Үкімет отырысында шикі [[мұнай]] экспортына $109,91 мөлшерінде баж енгізу туралы шешім қабылданды. Қаулы 30 күннен кейін күшіне енді.
* [[22 сәуір]] - [[Қазақстан]] мен [[Өзбекстан]] еркін сауда аймағын құруға келісті.
* [[8 мамыр]] - [[Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] пен РФ Өнеркәсіп және энергетика министрі [[Виктор Христенко]] келіссөздер барысында Каспий құбыр консорциумын  жылына 32-ден 67 млн тоннаға дейін кеңейту мәселесі бойынша бірыңғай ұстаным қалыптастырды.
* [[14 мамыр]] - [[Латвия|Латвияның]] [[baltikums]] коммерциялық банкі [[Қазақстан|Қазақстанда]], [[Алматы]] қаласында өкілдік ашты, ол банк өкілдіктерінің халықаралық желісін құруда бірінші болды.
* [[19 мамыр]] - [[Қазақстан]] мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салуды енгізді.
* [[19 мамыр]] - &quot;[[Қазына қоры|Қазына]]&quot; орнықты даму қоры&quot; АҚ және [[Qatar Islamic Bank]] Қазақстан исламдық қаржыландырудың бірлескен банкін құру бойынша өзара түсіністік туралы меморандум жасасты.
* [[1 маусым]] - [[Қазақстан|Қазақстанда]] қор нарығы үшін жаңа листингтік ережелер енгізілді.
* [[Шілде]] - [[The Wall Street Journal]] басылымына берген сұхбатында [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиев]] бұрынғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|қайын атасын]] сыбайлас жемқорлыққа — мемлекеттік бюджеттен миллиардтаған доллар иемденуге, мыс, уран және мұнай-газ өнеркәсібіндегі үлестерге, оффшорлық банктік шоттар желісіне иелік етті деп айыптады. [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М. Әлиев]] өзінің кейбір өтініштерін [[Ливан|Ливаннан]] келген банктік құжаттармен және [[Индонезия]] мен [[Лихтенштейн|Лихтенштейндегі]] банктерге жазылған чектердің көшірмелерімен растады.
* [[3 шілде]] - &quot;[[Маңғыстаумұнайгаз]]&quot; АҚ (ММГ) акцияларының бақылау пакетін &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; сатып алу туралы шешім қабылданды - акциялардың 51%.
* [[6 шілде]] - [[Қазақстан|Қазақстан республикасы]] астанасының 10 жылдығын атап өтті. Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] айтуынша, [[Астана|Астананы]] дамытудың 10 жылында қалаға  $7 млрд астам инвестиция салынды, оның негізгі бөлігі - 70% - ға жуығы-жеке инвестициялар.
* [[5 тамыз]] - &quot;[[Alnair Capital Holding]]&quot; АҚ &quot;[[Қазкоммерцбанк]]&quot; АҚ жекелеген еншілес ұйымдарының ірі қатысушысы мәртебесін берді және қазіргі уақытта компания &quot;Қазкоммерцбанктің&quot; жай акцияларының 25,15%-на  тиесілі.
* [[6 тамыз]] - &quot;[[ABN Amro Банк Қазақстан]]&quot; еншілес акционерлік банкі &quot; АҚ &quot;[[RBS]] (Kazakhstan) &quot;Еншілес банкі&quot; АҚ болып өзгертілді.
* [[8 тамыз|8]]-[[24 тамыз]] - [[Бейжің|Бейжіңде]] [[XXIX Олимпиада ойындары]] өтті, онда қазақстандықтар 13 медаль жеңіп алды: екі алтын, төрт күміс және жеті қола. Бейресми командалық есепте Қазақстан делегациясы 29-шы орынды иеленді. Жеңімпаздар саны бойынша ең мықты үштікке [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Ресей]] кірді.
* [[24 тамыз]] - Қазақстандағы алғашқы [[KFC]] мейрамханасы Алматыда [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов көшесі]] (қазіргі Назарбаев даңғылы) мен [[Гоголь атындағы көше (Алматы)|Гоголь көшесіні]]&lt;nowiki/&gt;ң қиылысында ашылды.
* [[27 тамыз]] - [[Kookmin Bank]] &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ (ЦКБ) капиталындағы 5 500 млн сомасына 23 пайыздық үлесті сатып алуды аяқтады.
* [[18 қыркүйек]] - 2013 жылдың [[1 қазан|1 қазанына]] қарай [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнында]] мұнай өндіру тәулігіне 450 мың баррель коммерциялық деңгейге шығуы тиіс. Бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] мәлімдеді.
* [[24 қыркүйек]] - [[Стресстік активтер қоры|Стресстік активтер қорына]]  бюджеттен 1 1 млрд, нарықтан 5 5 млрд салу көзделді. Бұл туралы ҚР Қаржы министрі Болат Жәмішев мәлімдеді. &quot;Егер ФСА көздері туралы айтатын болсақ, яғни бағалап айтуға болады: бюджеттен  $1 млрд, нарықтан $5 млрд&quot;, - мәлімдеді [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Б.Жәмішев]].
* [[1 қазан]] - &quot;[[Банк&quot; Каспий|Банк Каспий]]&quot; АҚ өзінің жаңа [[Kaspi Bank]] брендін таныстырды.
* [[6 қазан]] - &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; АҚ, [[ConocoPhillips]] компаниясы және [[Mubadala Development Company|Mubadala Development Company PJSC]] мемлекеттік акционерлік қоғамы барлау шарттарын келісу және [[Қазақстан]] қайраңында орналасқан &quot;Н&quot; блогын игеру мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
* [[9 қазан]] -Республика алаңының астындағы &quot;Алмалы&quot; көпфункционалды орталығының құрылысы [[Алматы]] әкімдігінің алдындағы Республика алаңының бүкіл ұзындығы бойындағы асфальтта жарықтардың пайда болуына әкелді.
* [[13 қазан]] - ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] &quot;[[Қазына]]&quot; тұрақты даму қоры мен &quot;[[Самұрық-Қазына|Самұрық]]&quot; мемлекеттік активтерді басқару холдингін біріктіру туралы жарлыққа қол қойды. Бұл туралы ол [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] кеңейтілген отырысы барысында &quot;Қазына&quot; және &quot;Самұрық&quot; ФУР біріктірілгеннен кейін директорлар кеңесін Премьер-министр басқаратын ұлттық әл-ауқат қорына біріктіріледі деп болжады.
* [[24 қазан]] - [[2007 жыл|2007]] жылы ұрланған тілектерді орындау кітабы табылды. [[КТК (телеарна)|КТК телеарнасы]] хабарлағандай, [[Алматы облысы|Алматы облысының]] кенттерінің бірінде, аты аталмаған өзеннің жағасында жоғалып кетті. Халық арасында &quot;тілектерді орындау кітабы&quot; деп аталатын Президенттің алақанының ізі бар қола кітап 2007 жылдың [[7 қазан|7]]-[[8 қазан|8 қазанына]] қараған түні жоғалып кетті.
* [[31 қазан]] - [[Астана|Астанада]] [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнын]] игеру бойынша ҚР үшін экономикалық жағдайды жақсартатын жаңа келісімдерге қол қойылды.
* [[қараша]] - Ұлттық банк теңгенің 15 жылдығына орай тиын шығарды.

[[Сурет:3lm4x19wa2w04pt c1f9df7c.jpg|нобай|Теңгенің 15 жылдығына шығарылған тиын.]]

* [[3 қараша]] - &quot;[[Теңізшевройл]]&quot; БК (ТШО) [[Теңіз кен орны|Теңіз кен орнынан]] [[Баку]] - [[Тбилиси]] - [[Жейхан|Джейхан]] (БТД) мұнай құбыры арқылы мұнай экспорттауға кірісті.
* [[12 қараша]] - &quot;[[Алматы халықаралық банк|Алматы халықаралық банкі]]&quot; АҚ атауын &quot;[[Хоум Кредит Банк]] &quot; АҚ деп өзгертті.
* [[13 қараша]] - [[Қазақстан темір жолы|ҚТЖ]] ҰК-ның бұрынғы басшысы [[Жақсыбек Кулекеев]] [[Астана]] Сарыарқа сотымен бес жыл бойы басшы лауазымдарды атқару құқығынсыз жалпы режимдегі түзеу колониясында үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды.
* [[25 қараша]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру жөніндегі 2009 - 2010 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын қабылдады, оны іске асыруға кемінде 2,2 трлн теңге бағыттауын жоспарлады.
* [[26 қараша]] - [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан парламенті]] жаңа Салық кодексін қабылдады, оған сәйкес газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнайға пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық 5-тен 18% - ға дейінгі мөлшерлемелер бойынша алынатын болды.
* [[2 желтоқсан]] - [[Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігі|Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігінің]] төрағасы [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев|Талғат Мұсабаев]] [[ҚазСат-1|KazSat-1]] ғарыш спутнигі өзінің жұмыс қабілеттілігін толығымен жоғалтқанын мәлімдеді
* [[4 желтоқсан]] - Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қазақстан Бюджет кодексі|ҚР Бюджет кодексіне]] қол қойды.
* [[11 желтоқсан]] - [[Kookmin Bank]] Оңтүстік Корея холдингі &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ капиталындағы үлесті 23% - дан 30,5% - ға дейін ұлғайтты, қазақстандық банктің капиталындағы ірі шетелдік қатысушының қосымша инвестициялары шамамен $140 млн құрады.
* [[18 желтоқсан]] - [[Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ]] ресми түрде [[Алматы|Алматыда]] өкілдіктің ашылатынын жариялады.
* [[22 желтоқсан]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] [[Ұлттық банк|Ұлттық банкпен]] және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігімен бірлесіп Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешуді көздейтін экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі [[2008]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын әзірледі.
* [[24 желтоқсан]] - [[Қазақстан]] [[Газ экспорттаушы елдері|Газ экспорттаушы елдер]] форумында байқаушы мәртебесіне ие болды .
* [[26 желтоқсан]] - [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] өз жұмысын қорытындылады. [[2008]] жылы 105 заң қабылданды, оның ішінде 2 кодекс және 7 дербес заң, 42 заң қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді. Сонымен қатар, сенат 54 халықаралық шарттар мен келісімдерді ратификациялады.
* [[30 желтоқсан]] - [[Қазақстан|Қазақстанның]] ЖІӨ көлемі шамамен $135 млрд, жан басына шаққандағы ЖІӨ - $8,45 мың құрады, бұл туралы ҚР ресми БАҚ-қа берген сұхбатында Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] хабарлады.

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2008 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2008}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жыл күнтізбесі|2008}}

[[Санат:2008 жыл|*]]


{{Year-stub}}</text>
      <sha1>f9zn1org3nzach74t00em30kdpe2738</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620232</id>
      <parentid>3620231</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almatrkh</username>
        <id>172335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шілде */</comment>
      <origin>3620232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27311" sha1="4hyz8prq34xeanmwz4wsw3xy2wbs9i3" xml:space="preserve">{{alsonumber|2008}}
{{Жыл үшін навигация|2008}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2008}}
{{Жыл туралы|2008}}

== Оқиғалар ==
=== Қаңтар ===
[[Сурет:Photo of the Day, 08 January 2014.jpg|нобай|Солтүстік Киву бригадасының MONUSCO бітімгерлері футбол матчынан қайтып келе жатқан бір топ жасөспірімдердің жанынан өтіп бара жатқан Гома көшелерін патрульдеуде.]]
* [[1 қаңтар|1 қаңтар:]] 
** [[Кипр]] мен [[Мальта]] еуроны қабылдады.
** [[Словения]] Еуропалық Одаққа төрағалық ете бастады.   
* [[5 қаңтар]] – Грузияда президент сайлауы өтті.
* [[24 қаңтар]] - [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасының]] Гома қаласында [[Киву|Кивудағы]] қақтығысты аяқтаған бейбіт келісімге қол қойылды.
* [[23 қаңтар|23]]-[[27 қаңтар|27-қаңтар]] - Швейцарияның [[Давос]] қаласында Дүниежүзілік экономикалық форум өтті, онда басқалармен қатар жаһандық экономиканың қаржылық дағдарысты бастан кешіп жатқаны ресми түрде мойындалды.

=== Ақпан ===
* [[2 ақпан|2]]-[[4 ақпан]] - [[Чад|Чадта]] көтерілісшілер [[2006 жыл|2006]] жылдан бері [[Нджамена|астананы]] басып алуға екінші әрекетін жасады.
* [[11 ақпан]] - Әлемдік нарықтағы мұнай бағасы барреліне 147 доллардан асып, тарихи рекорд орнатты.
* [[17 ақпан]] – [[Косово]] автономиялық провинциясы мен Метохия [[Сербия|Сербиядан]] біржақты тәуелсіздік жариялады.
* [[19 ақпан]] - [[Фидель Кастро]] Мемлекеттік кеңестің басшысы және Куба әскерінің бас қолбасшысы қызметінен кетті.
* [[20 ақпан]] - Әлемдік биржалардағы мұнай бағасы тарихта алғаш рет барреліне 100 доллардан жоғары жабылды.
* [[21 ақпан]] – [[Косово|Косовоның]] тәуелсіздігін мойындаған елдердің елшіліктерінің алдында жаппай [[Митинг|тәртіпсіздіктермен]] аяқталған Косовоның тәуелсіздігін жариялауға қарсы [[Белград|Белградтағы]] шерулер өтті.

=== Наурыз ===
[[Сурет:Arrested Monks and lay Tibetans in 2008 遭逮捕藏族僧侶與平民.jpg|нобай|Қытай билігі тибеттіктерді қамауға алды. Олардың қылмыстары мен аты-жөнін көрсетіп тұрған белгілер.]]
* [[2 наурыз]] - Ресей Федерациясының үшінші президентін сайлау өтті. [[Дмитрий Анатольевич Медведев]] жеңді.
* [[10 наурыз]] - [[Тибет|Тибетте]] Қытайдың тибеттіктерге қарсы әрекетіне қарсы наразылықтар басталды.
* [[20 наурыз]] – Ресей мен [[Израиль]] арасында визалық талаптарды жою туралы келісімге қол қойылды.
* [[24 наурыз]] - [[Бутан]] елді [[Абсолюттік монархия|абсолютті монархиядан]] [[Көппартиялы жүйе|көп партиялы]] демократияға айналдыратын жаңа конституция қабылданғаннан бері алғаш рет жалпы сайлау өткізеді.
* [[30 наурыз]] – [[Шенген аймағы|Шенгеннің]] тоғыз жаңа елі ([[Мажарстан]], [[Словения]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Мальта]], [[Латвия]], [[Литва]] және [[Эстония]]) ақыры әуежайлардағы шекаралық бақылауды алып тастап, визасыз аймаққа қосылды.

=== Сәуір ===
[[Сурет:Grand Theft Auto IV GameSpot launch (Las Vegas).jpg|нобай|Grand Theft Auto IV  Лас-Вегастағы GameStop релиз кешінде.]]
* [[10 сәуір]] – Еуропарламент [[Еуропа одағы|Еуроодақ]] басшыларын Қытай Тибеттегі жағдай бойынша [[Далай лама|Далай Ламамен]] келіссөздерді бастамаса, [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің Олимпиадасының]] ашылу салтанатына бойкот жариялауға шақырды.
* [[29 сәуір]] – [[Grand Theft Auto IV]] тұсаукесері бүкіл әлемде өтті, оның 3,6 миллионнан астам көшірмелері сатылып, алғашқы күнінде 310 миллион доллар пайда болды, бұл барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген бейне ойыны ғана емес, сонымен қатар барлық уақыттағы ең көп табыс әкелген ойын-сауық өнімі болды.

=== Мамыр ===
* [[2 мамыр]] - [[Marvel Comics|Marvel]] кинематографиялық әлемін шығарған &quot;[[Темір адам (фильм)|Темір адам]]&quot; фильмі кинотеатрларға шықты.
* [[8 мамыр]] – Ресей премьер-министрі лауазымына [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] кандидатурасы бекітілді.
* [[21 мамыр]] - [[Оңтүстік Америка]] мемлекеттері арасындағы үкіметаралық ұйым – Оңтүстік Америка халықтары одағы құрылды.
* [[27 мамыр]] – Израиль [[Шекель|шекелі]] мен Мексика [[Песо|песосы]] CLS халықаралық банкаралық жүйесінде есеп айырысулар үшін пайдаланылатын еркін айырбасталатын валюталар тізіміне енгізілді.
* [[28 мамыр]] - [[Непал]] парламенті елдің 240 жылдық монархиясын жойып, оны республикаға айналдыру үшін басым дауыспен дауыс берді.

=== Маусым ===

* [[1 маусым]] – Халықаралық авиакассалар электронды билеттерге көшті.
* [[4 маусым]] - [[Барак Обама]] праймеризде [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партияның]] президенттікке кандидаты болып сайланды. Праймеризде жеңілген [[Хиллари Клинтон]] вице-президенттікке түсуге ниетті екенін мәлімдеді.
* [[7 маусым|7]]-[[29 маусым]] - [[Аустрия]] мен [[Швейцария]] 2008 жылғы футболдан Еуропа чемпионатын бірге өткізді, оны Испания жеңіп алды.
* [[13 маусым]] – iPhone 2G тоқтатылды.
* [[14 маусым]] – ЭКСПО 2008 көрмесі Испанияның [[Сарагоса]] қаласында ашылды және «Су және тұрақты даму» тақырыбымен 14 қыркүйекке дейін жалғасты.

=== Шілде ===

* [[7 шілде]] – Жапонияның [[Хоккайдо]] аралында G8 саммиті басталды.
* [[10 шілде]] – [[Apple Inc.|Apple Inc]]. іске қосу кезінде 500 қолданбасы бар [[App Store]] дүкенін іске қосты.
* [[11 шілде]] – [[iPhone 3G]] 22 елде, соның ішінде АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Франция, Германия және Жапонияда сатылымға шықты.

=== Тамыз ===

=== Қыркүйек ===

=== Қазан ===

=== Қараша ===

=== Желтоқсан ===

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===
* [[11 қаңтар]] - [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] &quot;[[Қармет|Арселор Миттал Теміртау]]&quot; АҚ Көмір департаментінің &quot;Абай&quot; шахтасында 32к-10С лавасында метан жарылды. Жарылыс кезінде шахтада 195 адам болған. &quot;Абай&quot; шахтасының 30 кеншісі қаза тапты деп танылды.
* [[14 қаңтар]] - [[Қашаған кен орны|Қашаған]] жобасына қатысушылар арасында &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; Ұлттық компаниясы&quot; АҚ (ҚМГ ҰК) үлесін 16,81% - ға дейін ұлғайту туралы келісімге қол жеткізілді.
* [[15 қаңтар]] - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиевті]] &quot;Нұрбанк&quot; топ-менеджерлерін ұрлағаны үшін Қазақстан соты сырттай 20 жылға бас бостандығынан айырды.
* [[15 қаңтар]] - Қазақстанда экономикалық және қаржылық күйзелістерді ерте анықтау орталығы құрылды.
* [[6 ақпан]] - [[ҚазМұнайГаз|ҚМГ ҰК]] [[Greenoak Holdings]] тобынан Батум мұнай терминалы мен [[Батум теңіз порты|Батум теңіз портын]] сатып алды.
* [[7 ақпан]] - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі [[2006 жыл|2006]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде есеп комитеті жанынан қаржылық бұзушылықтарды зерттеу жөніндегі орталығы құрылды.
* [[19 ақпан]] - Осы күнге дейін [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] [[2005 жыл|2005]] жылдың соңынан [[2006 жыл|2006]] жылдың қыркүйегіне дейін медициналық ұйымдарда ем алған балалардың АИТВ-инфекциясын жұқтырудың 147 жағдайы анықталды. Оның ішінде 10 бала қайтыс болды.
* [[21 ақпан]] - ҚР Премьер-Министрі [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] Қазақстанда Стресстік активтер қоры құрылатынын айтты.
* [[12 наурыз]] - [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|ҚР Қаржы министрлігі]] елдің барлық жария компанияларының қаржылық есептілігінің депозитарийін құрды.
* [[8 сәуір]] - Үкімет отырысында шикі [[мұнай]] экспортына $109,91 мөлшерінде баж енгізу туралы шешім қабылданды. Қаулы 30 күннен кейін күшіне енді.
* [[22 сәуір]] - [[Қазақстан]] мен [[Өзбекстан]] еркін сауда аймағын құруға келісті.
* [[8 мамыр]] - [[Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] пен РФ Өнеркәсіп және энергетика министрі [[Виктор Христенко]] келіссөздер барысында Каспий құбыр консорциумын  жылына 32-ден 67 млн тоннаға дейін кеңейту мәселесі бойынша бірыңғай ұстаным қалыптастырды.
* [[14 мамыр]] - [[Латвия|Латвияның]] [[baltikums]] коммерциялық банкі [[Қазақстан|Қазақстанда]], [[Алматы]] қаласында өкілдік ашты, ол банк өкілдіктерінің халықаралық желісін құруда бірінші болды.
* [[19 мамыр]] - [[Қазақстан]] мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салуды енгізді.
* [[19 мамыр]] - &quot;[[Қазына қоры|Қазына]]&quot; орнықты даму қоры&quot; АҚ және [[Qatar Islamic Bank]] Қазақстан исламдық қаржыландырудың бірлескен банкін құру бойынша өзара түсіністік туралы меморандум жасасты.
* [[1 маусым]] - [[Қазақстан|Қазақстанда]] қор нарығы үшін жаңа листингтік ережелер енгізілді.
* [[Шілде]] - [[The Wall Street Journal]] басылымына берген сұхбатында [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М.Әлиев]] бұрынғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|қайын атасын]] сыбайлас жемқорлыққа — мемлекеттік бюджеттен миллиардтаған доллар иемденуге, мыс, уран және мұнай-газ өнеркәсібіндегі үлестерге, оффшорлық банктік шоттар желісіне иелік етті деп айыптады. [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Р. М. Әлиев]] өзінің кейбір өтініштерін [[Ливан|Ливаннан]] келген банктік құжаттармен және [[Индонезия]] мен [[Лихтенштейн|Лихтенштейндегі]] банктерге жазылған чектердің көшірмелерімен растады.
* [[3 шілде]] - &quot;[[Маңғыстаумұнайгаз]]&quot; АҚ (ММГ) акцияларының бақылау пакетін &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; сатып алу туралы шешім қабылданды - акциялардың 51%.
* [[6 шілде]] - [[Қазақстан|Қазақстан республикасы]] астанасының 10 жылдығын атап өтті. Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] айтуынша, [[Астана|Астананы]] дамытудың 10 жылында қалаға  $7 млрд астам инвестиция салынды, оның негізгі бөлігі - 70% - ға жуығы-жеке инвестициялар.
* [[5 тамыз]] - &quot;[[Alnair Capital Holding]]&quot; АҚ &quot;[[Қазкоммерцбанк]]&quot; АҚ жекелеген еншілес ұйымдарының ірі қатысушысы мәртебесін берді және қазіргі уақытта компания &quot;Қазкоммерцбанктің&quot; жай акцияларының 25,15%-на  тиесілі.
* [[6 тамыз]] - &quot;[[ABN Amro Банк Қазақстан]]&quot; еншілес акционерлік банкі &quot; АҚ &quot;[[RBS]] (Kazakhstan) &quot;Еншілес банкі&quot; АҚ болып өзгертілді.
* [[8 тамыз|8]]-[[24 тамыз]] - [[Бейжің|Бейжіңде]] [[XXIX Олимпиада ойындары]] өтті, онда қазақстандықтар 13 медаль жеңіп алды: екі алтын, төрт күміс және жеті қола. Бейресми командалық есепте Қазақстан делегациясы 29-шы орынды иеленді. Жеңімпаздар саны бойынша ең мықты үштікке [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Ресей]] кірді.
* [[24 тамыз]] - Қазақстандағы алғашқы [[KFC]] мейрамханасы Алматыда [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов көшесі]] (қазіргі Назарбаев даңғылы) мен [[Гоголь атындағы көше (Алматы)|Гоголь көшесіні]]&lt;nowiki/&gt;ң қиылысында ашылды.
* [[27 тамыз]] - [[Kookmin Bank]] &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ (ЦКБ) капиталындағы 5 500 млн сомасына 23 пайыздық үлесті сатып алуды аяқтады.
* [[18 қыркүйек]] - 2013 жылдың [[1 қазан|1 қазанына]] қарай [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнында]] мұнай өндіру тәулігіне 450 мың баррель коммерциялық деңгейге шығуы тиіс. Бұл туралы [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрі]] [[Сауат Мыңбаев]] мәлімдеді.
* [[24 қыркүйек]] - [[Стресстік активтер қоры|Стресстік активтер қорына]]  бюджеттен 1 1 млрд, нарықтан 5 5 млрд салу көзделді. Бұл туралы ҚР Қаржы министрі Болат Жәмішев мәлімдеді. &quot;Егер ФСА көздері туралы айтатын болсақ, яғни бағалап айтуға болады: бюджеттен  $1 млрд, нарықтан $5 млрд&quot;, - мәлімдеді [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Б.Жәмішев]].
* [[1 қазан]] - &quot;[[Банк&quot; Каспий|Банк Каспий]]&quot; АҚ өзінің жаңа [[Kaspi Bank]] брендін таныстырды.
* [[6 қазан]] - &quot;[[ҚазМұнайГаз]]&quot; АҚ, [[ConocoPhillips]] компаниясы және [[Mubadala Development Company|Mubadala Development Company PJSC]] мемлекеттік акционерлік қоғамы барлау шарттарын келісу және [[Қазақстан]] қайраңында орналасқан &quot;Н&quot; блогын игеру мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
* [[9 қазан]] -Республика алаңының астындағы &quot;Алмалы&quot; көпфункционалды орталығының құрылысы [[Алматы]] әкімдігінің алдындағы Республика алаңының бүкіл ұзындығы бойындағы асфальтта жарықтардың пайда болуына әкелді.
* [[13 қазан]] - ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] &quot;[[Қазына]]&quot; тұрақты даму қоры мен &quot;[[Самұрық-Қазына|Самұрық]]&quot; мемлекеттік активтерді басқару холдингін біріктіру туралы жарлыққа қол қойды. Бұл туралы ол [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] кеңейтілген отырысы барысында &quot;Қазына&quot; және &quot;Самұрық&quot; ФУР біріктірілгеннен кейін директорлар кеңесін Премьер-министр басқаратын ұлттық әл-ауқат қорына біріктіріледі деп болжады.
* [[24 қазан]] - [[2007 жыл|2007]] жылы ұрланған тілектерді орындау кітабы табылды. [[КТК (телеарна)|КТК телеарнасы]] хабарлағандай, [[Алматы облысы|Алматы облысының]] кенттерінің бірінде, аты аталмаған өзеннің жағасында жоғалып кетті. Халық арасында &quot;тілектерді орындау кітабы&quot; деп аталатын Президенттің алақанының ізі бар қола кітап 2007 жылдың [[7 қазан|7]]-[[8 қазан|8 қазанына]] қараған түні жоғалып кетті.
* [[31 қазан]] - [[Астана|Астанада]] [[Қашаған кен орны|Қашаған кен орнын]] игеру бойынша ҚР үшін экономикалық жағдайды жақсартатын жаңа келісімдерге қол қойылды.
* [[қараша]] - Ұлттық банк теңгенің 15 жылдығына орай тиын шығарды.

[[Сурет:3lm4x19wa2w04pt c1f9df7c.jpg|нобай|Теңгенің 15 жылдығына шығарылған тиын.]]

* [[3 қараша]] - &quot;[[Теңізшевройл]]&quot; БК (ТШО) [[Теңіз кен орны|Теңіз кен орнынан]] [[Баку]] - [[Тбилиси]] - [[Жейхан|Джейхан]] (БТД) мұнай құбыры арқылы мұнай экспорттауға кірісті.
* [[12 қараша]] - &quot;[[Алматы халықаралық банк|Алматы халықаралық банкі]]&quot; АҚ атауын &quot;[[Хоум Кредит Банк]] &quot; АҚ деп өзгертті.
* [[13 қараша]] - [[Қазақстан темір жолы|ҚТЖ]] ҰК-ның бұрынғы басшысы [[Жақсыбек Кулекеев]] [[Астана]] Сарыарқа сотымен бес жыл бойы басшы лауазымдарды атқару құқығынсыз жалпы режимдегі түзеу колониясында үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды.
* [[25 қараша]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру жөніндегі 2009 - 2010 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын қабылдады, оны іске асыруға кемінде 2,2 трлн теңге бағыттауын жоспарлады.
* [[26 қараша]] - [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан парламенті]] жаңа Салық кодексін қабылдады, оған сәйкес газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнайға пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық 5-тен 18% - ға дейінгі мөлшерлемелер бойынша алынатын болды.
* [[2 желтоқсан]] - [[Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігі|Қазақстан Ұлттық ғарыш агенттігінің]] төрағасы [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев|Талғат Мұсабаев]] [[ҚазСат-1|KazSat-1]] ғарыш спутнигі өзінің жұмыс қабілеттілігін толығымен жоғалтқанын мәлімдеді
* [[4 желтоқсан]] - Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қазақстан Бюджет кодексі|ҚР Бюджет кодексіне]] қол қойды.
* [[11 желтоқсан]] - [[Kookmin Bank]] Оңтүстік Корея холдингі &quot;[[ЦентрКредит Банкі]]&quot; АҚ капиталындағы үлесті 23% - дан 30,5% - ға дейін ұлғайтты, қазақстандық банктің капиталындағы ірі шетелдік қатысушының қосымша инвестициялары шамамен $140 млн құрады.
* [[18 желтоқсан]] - [[Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ]] ресми түрде [[Алматы|Алматыда]] өкілдіктің ашылатынын жариялады.
* [[22 желтоқсан]] - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] [[Ұлттық банк|Ұлттық банкпен]] және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігімен бірлесіп Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешуді көздейтін экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі [[2008]] - [[2010 жыл|2010]] жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын әзірледі.
* [[24 желтоқсан]] - [[Қазақстан]] [[Газ экспорттаушы елдері|Газ экспорттаушы елдер]] форумында байқаушы мәртебесіне ие болды .
* [[26 желтоқсан]] - [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] өз жұмысын қорытындылады. [[2008]] жылы 105 заң қабылданды, оның ішінде 2 кодекс және 7 дербес заң, 42 заң қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді. Сонымен қатар, сенат 54 халықаралық шарттар мен келісімдерді ратификациялады.
* [[30 желтоқсан]] - [[Қазақстан|Қазақстанның]] ЖІӨ көлемі шамамен $135 млрд, жан басына шаққандағы ЖІӨ - $8,45 мың құрады, бұл туралы ҚР ресми БАҚ-қа берген сұхбатында Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] хабарлады.

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қараңыз: [[:Санат:2008 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2008}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жыл күнтізбесі|2008}}

[[Санат:2008 жыл|*]]


{{Year-stub}}</text>
      <sha1>4hyz8prq34xeanmwz4wsw3xy2wbs9i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Измир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135085</id>
    <revision>
      <id>3620200</id>
      <parentid>3033142</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T23:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="o6a363n2if5hrqwg4qix49q4o2f2g0w" xml:space="preserve">{{Елді мекен
|статусы=Қала
|климаты=[[Субтропиктер|Субтропикалық]]
|ортаққордағы санаты=İzmir
|автомобиль коды=35
|пошта индекстері=35XXX
|телефон коды=+90 232
|ресми тілі=Түрік тілі
|этнохороним=Измирдықтар
|конфессионалдық құрамы=[[Мұсылман]]дар
|ұлттық құрамы=[[Түріктер]]
|тығыздығы=369,5
|санақ жылы=2020
|тұрғыны=4 394 694
|DST=бар
|уақыт белдеуі=+3
|орталығының биiктігі=25
|қазақша атауы=Измир
|биiктiктiң түрi=Биіктігі Нум
|жер аумағы=11 891
|құрылған уақыты=Б. з. д. 3-мыңжылдықта
|lon_min=9
|lon_deg=27
|lat_min=26
|lat_deg=38
|басшысы=Түніш Сойер
|басшының түрi=Уәли
|аймағы=Измир
|аймақ түрі=Түркияның әкімшілік бөлінуі{{!}}Ил
|сурет={{Фотомонтаж
|photo1a                  = Izmir Konak Square.jpg
|photo2a                  = Asansor ust kisim.JPG
|photo2b                  = Izmir Agora.JPG
|photo3a                  = Celsus-Bibliothek2.jpg
|photo3b                  = Pergamon - 04.jpg
|photo4a                  = 
|photo4b                  = Foça pictures 10.jpg
|spacing                  = 2
|position                 = center
|color_border             = white
|color                    = white
|size                     = 266
|foot_montage             = '''Жоғарыдан төменге:''' Сарай алаңы және Сағат мұнарасы,
Тарихи лифт, Агора Измир,
Эфестегі Цельсий кітапханасы, Пергамон,
Фоча
}}|ел=Түркия|шынайы атауы={{Lang-tr|İzmir}}|сайты=https://www.izmir.bel.tr/&lt;br /&gt;
https://www.izmir.gov.tr/}}

'''Измир''' ({{lang-tr|Izmir}} екінші атауы Смирина, {{lang-el|Σμύρνη}}) — [[Түркия]]ның батысында, Измир шығанағының жағалауындағы қала. Измир кішкентай таулы төбешіктермен қоршалған. Халық саны (2005 жылы, 3,5 миллион адам) бойынша Түркиядағы үшінші орында тұрған және [[Ыстанбұл|Ыстамбұлдан]] кейінгі екінші үлкен портты қала. Измир елінің әкімшілік орталығы, [[Жерорта теңізі]]нің су алабындағы ең көне қала, Түркия Республикасының маңызды өнеркәсіп және мәдени орталығы. Измир (Смирина) – [[Гомер]]дің отаны болып атануға үміткер қалалардың қатарында.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140714224351/http://www.highbeam.com/doc/1P1-105267721.html STEWART LECTURE ON SMYRNA MASSACRE DEEPENS UNDERSTANDING OF SPILEOS SCOTT’S BLOODLINES ART INSTALLATION AT ALMA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-8598630.html AT FULLER, LITTLE-KNOWN HORRORS OF SMYRNA COME TO LIFE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.is/20130103063026/www.highbeam.com/doc/1P1-18844569.html Author Marjorie Dobkin talks at Brown U. about the burning of Smyrna]
&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Izmir panorama from Kadifekale.jpg|нобай|center|1000px|&lt;center&gt;Измирдің панорамасы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Turkey-stub}}

[[Санат:Түркия қалалары]]</text>
      <sha1>o6a363n2if5hrqwg4qix49q4o2f2g0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тас дәуірі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137992</id>
    <revision>
      <id>3620227</id>
      <parentid>3595485</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T06:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yerlanmind</username>
        <id>182746</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30755" sha1="bv5q82hdvw8vo2kf0otsrpordr588wz" xml:space="preserve">[[Сурет:Tas1.jpg|thumb|right|300px]]
[[Сурет:Tas2.jpg|thumb|right|300px]]
'''Тас дәуірі''' – адамзат тарихындағы ең ұзақ мәдени-тарихи кезең. 3 кезеңге (ежелгі, орта, жаңа) бөлінеді. Шамамен б. з. б. 2,6 млн - б.з.б. 3 мыңжылдықтар аралығын қамтиды. Тас дəуірі ескерткіштері Қазақстанның барлық аймақтарынан кездеседі. [[Аймақ]]тар [[тарих]]ының ертедегі кезеңін зерттеу, әдетте, сонау [[адамзат]] [[қоғам]]ының қалыптасу тарихынан, яғни [[алғашқы қауымдық құрылыс]] дәуірінен басталады. Бұл кезде,  ертедегі адамдардың материалдық және рухани мәдениетінің қалыптасуы мен алғашқы дамуы орын алған.

== Кезеңдері ==
[[Қазақстан]]ның [[тас дәуірі]] мынадай кезеңдерге ([[мәдениет]]терге) бөлінеді:

=== Палеолит ===
[[Палеолит]]. Ежелгі тас дәуірі.

1) Ерте палеолит (төменгі) - б.з.б. 2,6 млн-б.з.б. 40 мыңжылдықтар.

а) Олдувэй - б.з.б. 2,6-800 мыңжылдықтар.

ә) Ашель - б.з.б. 800-140 мыңжылдықтар.

б) Мустье - б.з.б. 140-40 мыңжылдықтар.


2) Кейінгі палеолит (жоғарғы) - б.з.б. 40-12 мыңжылдықтар.

=== Мезолит ===
[[Мезолит]] (орта тас дәуірі немесе палеолиттен неолитке өту кезеңі) - б.з.д. 12-5 мыңжылдықтар.

=== Неолит ===
[[Неолит]] (жаңа тас ғасыры) - б.з.д. 5-3 мыңжылдықтар. Осындай [[археология]]лық терминдермен қатар, сол дәуірлердің геологиялық атаулық белгілері бар. Палеолиттің барлық кезеңдері плейстоценге, ал мезолит пен неолит - голоценге жатады.

== Ерекшелігі ==
Тас дәуірі мен [[қола дәуірі]] арасында жатқан ерекше дәуір [[энеолит]] деп аталады. Бұл кезеңнің шекарасы немесе хронологиялық шектеуі әлі толық анықталмаған, дегенмен де ол шамамен- б.з.д. 3 - 2 мыңжылдықтар аралығында орын алады.

== Ертедегі тас дәуірі ==
'''Ертедегі тас дәуірі''' - [[адам]]ның және оның шаруашылығының қалыптасуының бастапқы уақыты. Палеолит дәуірінде адамдардың қоғамдық ұйымдары өте күрделі және ұзақ даму жолынан өтті. Бастапқы кезеңде жабайы үйір пайда болды. Ол ерте ашельге сәйкес келеді. Осы кезеңде бірте-бірте жаңа әлеуметтік организмнің, яғни алғашқы қауымның пайда болуының алғышарттары қалыптаса бастады. Іс жүзінде алғашқы қауымның жетілген түрлері тек кейінгі палеолитте ғана қалыптасады. Ол, көптеген зерттеушілердің пікірінше, прогрессивтік дамудың алғашқы айқын нышандарының бірі болып, неандертальдықтардың қазіргі адам түріне айналу кезеңімен тұспа-тұс келді.

=== Мәдениеті ===
==== Олдувайлық мәдениет ====
[[Олдувай]]лық мәдениет - бұл &quot;Homo habilis&quot; деп аталған ертедегі адамның («епті адам») өмір сүрген уақыты. Олдувайлық кезең өзінің ұзақтығымен (шамамен 2 млн. жыл) палеолиттің басқа да кезеңдерінің бәрін қосқаннан да асып түседі.

Бұл кезде тас бұйымдардың негізгі бөлігін жаңқалар құраған, ал құралдардан сол кезең мәдениетіне сәйкес чопперлер мен чоппингтер болған. Ағылшын тілінде чоппер және чоппинг «шабатын [[құрал]]», «[[балта]]», «кесу [[механизм]]і» дегенді білдіреді. Чоппер - бұл тақыр тас кесінділерінен (өзен жұмыр тасы немесе домалақ тастар), немесе жуан тастың жаңқасынан жасалған, кесетін жағы дөңес немесе жазық, тек бір беті (жағы) ғана өңделген, дөрекілеу келген кескіш сайман. Чоппинг те соған ұқсас, бірақ екі беті де өңделген дөрекі құрал. Жаңқалар деп негізінен тастарды өңдегенде алынатын қалдық түрлерін айтады, бірақ еңбек және аңшылық құралдары және кесуші тас бұйымдар солардан жасалады деу қате болады. Дайын бұйымдарды  жасау үшін тасты қашауға шой балға пайдаланылды.

Олдувай дәуірінде адамдар әлі отты қолдануды білмеді.

==== Ашельдік мәдениет ====
Ашельдік мәдениет 3 кезеңге бөлінеді: ерте, орта және соңғы ашель. Ерте ашельдік тұрақтарда, олдувайлық ескерткіштер сияқты, чопперлер, чоппингтер т.б. кездесіп отырған. Бірақ бұл жерде жаңа, өзгеше құрал - қол шапқышы пайда бола бастаған.

Палеолит жайлы [[әдебиет]]терде «қол шапқыш» терминінің орнына екі беті де өңделген құралды білдіретін «бифас» термині жиі қолданылып жүр. Бірақ «бифас» термині «қол шапқыштан» гөрі кеңірек ұғым. Олар орта, кейінгі ашельге және мустьеге тән және сонда кездеседі, сонымен қатар, шабуға емес, кесуге, қырқуға арналған және сүңгінің ұштығы есебінде қолданылады. Одан басқа осы кездері тас бұйымдарды шабатын құрал - кливер пайда болады. Шапқыш сияқты, ол да екі жағынан да қашалған құралға, яғни бифасқа жатады. Палеолит туралы әдебиеттерде кливерлерді кейде көлденең жүзді шапқыш, кескіш деп те атаған.

Дегенмен, ерте ашельдің тас артефактарының негізгі бөлігін әртүрлі кескіш, қырғыш, тескіш т.б. құралдар бола алатын жаңқалар құрады. Бұл кезеңнің адамдары аңшылықпен, терімшілікпен айналысты. Балық аулау мен теңіз моллюскаларын жинаумен де айналысу тәжірибесі жинақталды, енді от та таныс бола бастады. Ерте ашельдің жасы 700-300 мың жыл.

==== Орта және соңғы ашель ====
Орта және соңғы ашелдегі (б.з.д. 300-150 мың ж.) тас жинақтарда алдыңғы дәуірдегі барлық еңбек және аңшылық құралдар сақталды, бірақ оларды жасаудың жаңа прогрестік белгілері пайда бола бастады. Бұл алдымен жіңішкере бастаған шапқыштардан білініп тұрды. Анығырақ техникалық прогресс әсіресе, леваллуалық тас өңдеу техникасында және леваллуалық нуклеус, жаңқалар және пластинкаларда байқалып отырды. Леваллуалық техниканың мағынасы неде? Бұл кезде кейін құралдарға айналатын жаңқалар мен пластиналарды сындырып алуды бастамас бұрын, әуелі нуклеустарды барлық жағынан алдын-ала мұқият қашап алатын болды. Бұл техниканың негізгі өзгешелігі осында еді.

Ертедегі палеолит үшін леваллуа техникасының таралуы ірі техникалық төңкеріс болды. Орта және соңғы ашель тас жинақтарында өткен дәуірде-ақ пайда болған майда құралдар - қырғыш, жонғыш, бұрғы т.б. болды. Бұл кезеңнің ескерткіштерінде тас шоқпарлар, найзалар т.б. кездеседі.

Соңғы ашель дәуірі көптеген зерттеушілер орта палеолит деп белгілеген мустьемен ауысты. Қазақстан үшін мустье 150-120 - 40-35 мың жылдар аралығында өтті. Ашельдің соңында және мустьелік дәуірге көшкенде адамның физикалық құрылысында түбірлі өзгерістер болған деп есептеледі. Осы кезде ежелгі &quot;Ноmo erеktus&quot; (&quot;тiк жүретін адам&quot;) архантроптары палеоантроптарға айналған. Бұл - ғылымда белгілі мустьелік неандарталь адамдарының уақыты.

Ашельден мустьеге ауысар кезінде адамдардың құрылысында ғана емес, оның тас өңдеу техникасында, өмір сүру жағдайында, шаруашылығында да өзгерістер болған. Леваллуалық техника тас бұйымдарды жасау барысында басым бола бастады. Ұзақ уақыттар бойы мустьелік дәуірде тас құралдарының тек қана үш түрі - мустьелік үшкір ұшты құрал, мустьелік қырғыш және соңғы ашельдік түрдегі екі беті де өңделген кішкене шаппа болды деп жалпы мойындалып келді. Бірақ, ғалымдардың көп жылдар бойғы зерттеулері мустьеде бірнеше ондаған түрлі бұйымдардың болғанын дәлелдейді, олардың ішінде негізгілерінен ойықты және тісті құралдар, қырғыш, кескіш, жарықшық және басқалары бар.

Алғашқы аң аулау шаруашылығы мустьеде жоғары деңгейге жете бастады, оның терімшілікке қарағандағы маңызы анағұрлым артты. Аң аулау шаруашылығындағы прогресті тұрақтарда табылған жануарлардың сүйектерінің көптігінен көруге болады. Сонымен қатар, осы кезде құс және балық аулау кәсіптерінен де тәжірибе жинақталды.

Мустьелік дәуірде мекендеу сипаты да өзгерді. Адамдар бұрынғыдай өздерінің қоныстарын ашық аспан астында, өзен бойында жайғастыруды жалғастыра отырып, сонымен қатар, жиірек жартас астына, үңгірге қарай ауыса бастады.

== Соңғы палеолит ==
Соңғы [[палеолит]] (40-35 мың жыл - б.з.д. 10-мыңжылдық). Бұл адамның жер шарындағы [[климат]]тық аймақтарда кеңінен орналасу және нәсілдердің, нәсіл топтарының қалыптасу уақыты болды.

Ойлауға қабілетті адамның пайда болуы мен соңғы палеолит дәуіріндегі адам қоғамының материалдық және рухани мәдениетінің әрі қарай дамуы арасында тура байланыстың болуы әбден мүмкін. Бұл құбылыс қоғамдық қарым-қатынастың ілгері дамуымен, рулық қоғам қалыптасу үдерісімен, адамдар ұжымындағы қоғамдық ұйымның алғашқы айрықша формасы - рулықтың (алғашқы туыстық рудың) пайда болуымен тығыз байланысты. Туыстық ұйым барлық жерде аналық жүйелі және аналық тарапты болған, ал әйел қоғамда жоғары орында тұрған деп пайымдалады. Осылайша аналық ру, өзара қандық туыстық байланыспен және анасы бойынша есептелетін туыстық арқылы бірігетін адамдардың экзогамдық тобын құрды. Әйелдердің қоғамдық өмірдегі жоғарғы жағдайы отбасындағы қауымдық шаруашылықтың ерекшеліктерінен, әйелдердің ұрпақ жалғастыратын рөлінен келіп шыққан еді.

Ертедегі адамдардың идеологиялық танымдарындағы ошақтың ұйтқысы, оның басшысы ғана емес, берекелі сақтаушысы да болған әйелдерге табыну ғұрпы кездейсоқ құбылыс емес.

Соңғы палеолит дәуіріндегі адамдардың дүние танымы күрделілене бастады. Осы кезде жануарлардың бейне-сипатын меңгеру арқылы оларға билік ету сенімі арқылы шыққан аңшылық магия кең тарала бастады. Осы ғұрыптың, яғни аңшылық магиясының әмбебаптық құралы ретінде сол кезде алғашқы қауымдық өнер пайда болған деп пайымдалады. Оның басты тақырыбы әртүрлі жануарларды бейнелеу, ою-өрнек және мүсіндеу (скульптура) болған. Алғашқы өнердің туындыларының ішінде қасиетті жердің, ананың берекелілігі мен кұнарлылығын бейнелейтін сүйектен немесе жұмсақ тастан ойылған әйелдер мүсіндері тарайды.

Жер бетінде өмір сүрудің жалғасы ретіндегі жанның және адамның өлгеннен кейінгі өмірі туралы түсінік дами келе күрделі дәстүрлік рәсімдердің пайда болуына әкелді. Өлген адамның денесіне қызыл минерал бояу себілді, оның кеудесіне тесілген ұлу қабыршақтары мен жыртқыштың тістерінен жасалған әшекейлер тағылды, ақтарына мамонттың азуынан жасалған білезіктер кигізді, киімдерін моншақ тізбектерімен кестеледі. Адамды жерлегенде шақпақ тас пен сүйектен жасалған бұйымдарды оның жанына қоса салатын болды.

== Мезолит ==
[[Мезолит]] (орта тас ғасыры немесе палеолиттен неолитке өту кезеңі) пышақ пішінді пластинкаларды, оның ішінде микропластинкаларды бөлу техникасының өте жоғары дамуымен ерекшеленеді. Осы кезеңде пышақ пішінді пластинкадан құралдар жасау өте кең таралды.

=== Құралдар ===
Әртүрлі [[микролит]]терді дайындау, оның ішінде [[геометрия]]лық бейнелі құралдар - сегменттер, трапециялар, үшбұрыштар, тікбұрыштар, параллелограммдар өндірісі кеңінен дами бастайды. Микролиттер дайындауда қолданылатын микроқиятын техника дамиды. Балта, шот балта, қашау сияқты кесу құралдарын, макролиттік арнаулы құралдар - кетпен, қайла жасау кең таралады.

Кейбір мезолиттік мәдениеттерде тас қаруларды тегістеу техникасы, бұрғылау мен аралау техникалары пайда болады.

Палеолитпен салыстырғанда түрлі сүйек индустриясы қалыптасады. Мезолиттік уақыттың тұрақтарында әртүрлі сүйек және мүйізден жасалған гарпундар, садақтар мен сүнгілердің ұштары, пышақтар, қанжарлар, балта мен шот және оларға муфталар, т.б. көптеп кездеседі. Осы құралдардың кейбір түрлері мезолитте ғана жасалынған.

Өнердің сипаттарында да өзгерістер болды. Соңғы палеолитке тән жартастарға жазу біршама азайды. Өнерде шартты-тұспалды сипаттағы бағыт ұлғаяды. Геометриялық оюлар кеңінен таралады. Оюдың негізгі элементтері түрлі сызықтар, нүктелер, штрихтер, &quot;шыршалар&quot;, иректер, торлар, т.б. болды. Оюды жүргізуде көбіне ойып түсіру және бұрғылау техникасы пайдаланылды. Зооморфты және антропоморфты бейнелерден тұратын ұсақ пластика кеңінен таралды.

Соңғы палеолитпен салыстырғанда қоныстану түрақтары да өзгеріп отырған. Көптеген мезолиттік қоныстар көбіне кедей бұйымдарымен, жұқа мәдени қабатымен ерекшеленетін уақытша, маусымдық тұрақтарда тұрды. Ірі қоныстар өте аз кездеседі. Қазба кезінде табылған үйлер қалдығы әдетте қарапайым күрке тәріздес құрылыс болып келеді, ал соңғы палеолитке тән жертөле немесе жартылай жертөлелер тек солтүстіктегі суық аймақтарда кездеседі.

=== Мәдениеті ===
Мезолиттік [[материал]]ды мәдениеттің айырықшылықтары осындай болды. Ол кейбір палеолиттік техникалық жөне технологиялық әдістердің одан әрі дамуымен және өзгеруімен, сондай-ақ, мезолитте пайда болған жаңа құралдар түрлерін жасау әдістерінің таралуымен сипатталады.

[[Экономика]]ның негізі болып аңшылық қала береді (бұнда өткен уақытпен екі арадағы үлкен сабақтастық жатқаны күмәнсіз). Бірақ, оның сипаты тез өзгеріп отырады, өйткені соңғы палеолитпен салыстырғанда адамның өзінің қоршаған ортаға бейімделу әдісі де өзгереді. Соңғы палеолиттегі орын алған ірі жаңалық - садақ - мезолитте негізгі аңшылық қару ретінде толығымен қалыптасады. Соңғы палеолитте мүлдем белгісіз болған сыналы құралдар дамиды, олардың түр-түрі тарайды. Мезолиттегі аң аулау нысандары мезолит мәдениетінде өмір сүріп жатқан түрғындардың орналасуына қарай, яғни нақты экологиялық ортаға байланысты қалыптасады. Палеолиттегі кең таралған тәсіл - аңды қамап ұстау сақталады, бірақ оның тек эпизодтық формасы ғана қалады. Аңшылықтың соңғы мезолитте құс аулау сияқты жаңа арнайы формасы пайда болды. Мұндай түрлі аңшылық шаруашылығының дамуы палеолит адамдарына таныс емес еді. Бұл кезеңде өндірмейтін, яғни өнімді тек табиғаттан алатын шаруашылық барынша өрістеген еді. Неолиттік экономикаға тән артық өнім жинау деңгейінің алғы шарттары осы кезде-ақ пайда болады.

Сол мезолит кезінде балық аулау тура мақсатты түрде қалыптасады, оны қайық, түрлі ауларды жасау сияқты маңызды жаңалықтардың пайда болғаны дәлелдейді. Мезолит кезінде жануарларды үйге үйретудің кейбір формалары өріс ала бастауы мүмкін, өйткені ол кезде үй иттерінің таралғаны белгілі.

Сөйтіп, экономикалық тұрғыдан да мезолиттің соңғы палеолиттен аң аулау әдістері, оның түрлері, шаруашылықтың жаңа түрлерінің пайда болуы арқылы анық байқалатын көп айырмашылықтары бар.

== Неолит ==
Неолит кезеңінің басталуы б.з.д. 7-мыңжылдықтың екінші жартысына және 6-мыңжылдықтың басына сәйкес келеді. Бұл - тас өңдеу техникасының гүлденген кезі. Еңбек құралдарын өндірудегі орасан зор мамандандыру өтіп жатты. Сығып өңдеу техникасын жетілдірумен қатар, тасты өңдеудің жаңа технологиялық әдістері толығынан қалыптасты: жалтыратып өңдеу, бұрғылау және аралау. Тас балталар, шоттар, дәнүккіштер, келі, келсаптар жасала бастады. Нефриттен, яшмадан, серпентиниттен және де тастың басқа да түрлерінен көптеген әшекейлер - білезік, алқалар дайындау өрбіді.

=== Шаруашылығы ===
Неолит кезеңінің ең маңызды белгілерінің бірі - ол табиғаттағы дайын өнімді алу шаруашылығын ауыстырған малшылық пен егіншіліктің пайда болуы еді. Шаруашылықтың осы жаңа түрлерінің пайда болуының адамдар қоғамының дамуында орасан зор маңызы болды, адамның еңбек ету аясын кеңейтті және де оның мінезін сапалы түрде өзгертті.

Адамның мың жылдаған экономикалық даму тарихы ең алдымен осы екі шаруашылықты жетілдіру тарихымен тығыз байланыста болғаны айқын.

Неолит кезеңіндегі тұрғындардың қол жеткізген даму деңгейі басқа да мәдени-тұрмыстық жаңалықтардың пайда болуына себепші болды. Осы кезде тау-кен ісі алғашқы бастау алады. Қыш құмыра жасау, тоқымашылық дамиды. Неолит кезеңінің әлеуметтік жағдайында рулық қоғам өмір сүрді, онда ұжымдық еңбек және өндіріс құралдарына жалпы меншік билік етті. Сонымен бірге бұл кезеңде қоғамдық ұйымдастыру формаларының жоғары дамуы орын алды: тайпалар немесе тайпалық бірлестіктер құрылды. Тайпалар қандас туыстар біріккен, шаруашылықтары да біріңғай сипатты бірнеше рулық қоғамдардан, яғни рулықтардан тұрды.

=== Мәдениеті ===
Осы неолит дәуірінде болашақтағы жаңа деңгейдегі мәдениеттің, яғни дамыған қола дәуірі қоғамының бастапқы алғы шарттары немесе негіздері құрылды.

Әдебиетте ежелгі тайпалар шаруашылығындағы осы кезеңдегі түбірлі өзгеріс «неолиттік революция» деген атақ алды. Азық өндіруге көшу, жеуге келетін өсімдіктерді, әсіресе астық тұқымдастарды саналы түрде өсіру, малдарды үйрету, өсіру және сұрыптау адамдардың отты меңгергеннен кейінгі тарихындағы ұлы экономикалық революция болып табылды. Ол адамның өзінің қол астындағы азықтың сенімді және бай көздерін пайдалануына керемет мүмкіндіктерді бере отырып, оның тарапынан тек күш салуды ғана талап ететін мүмкіндікті ашты.

Неолиттік тайпалардың бұл дәуірдегі түрлі мәдени ареалдарында даму деңгейлері біркелкі болған жоқ. Далалық аймақтарда айтарлықтай өзгеріс бола қоймады, мұнда бұрынғыдай аңшылық және балық аулау тіршіліктің негізгі көзі болып қала берді. Ауа райының континенталдылығы халықтың өсуіне жағдай туғыза алмады, және де мұндағы табиғи қорлар (тамақтың «дайын көздері») халықтың қажетін өтеуге толық жетіп отырды.

=== Тұрақтар ===
[[Неолит]]те [[Қазақстан]] аумағында бұлақтық тұрактар кең тараған, өйткені оның қуаңдалалы аймақтарында ірі өзендер желісі аз. Бұлақтардағы тұрақтар уақытша, маусымды сипатта болады. Қуаңдалалық Қазақстандағы неолиттік ескерткіштердің ерекшеліктерінің бірі - ашық түрдегі тұрақтардың көп болуы.

Барлық тұрақтардан жергілікті материалдан жасалған тас құралдар табылған: садақ пен найзаның ұштары, балта, қашау, пышақ, қырғыш. Белгілі бір құралды жасағанда тас жыныстарын бөліл іріктеу орын алған. Шикізаттың әр түрлілігі оларды өңдегенде және жетілдіргенде әр түрлі техникалық әдістерді дамытуға әсерін тигізген. Қазақстандағы неолиттік ескерткіштер бірнеше аумақтық топқа бөлінеді, ол мәдениеті жағынан бір-біріне жақын туыстас тайпалардың өмір сүру аудандарына сәйкес болуы мүмкін.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (Ерте заманнан қазіргі кезге дейін) 4-томдық. - Алматы. Т. 1, 1996.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Тас дәуірі]]</text>
      <sha1>bv5q82hdvw8vo2kf0otsrpordr588wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Cite web/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>139241</id>
    <revision>
      <id>3620175</id>
      <parentid>3619359</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Мадинақыз|Мадинақыз]] ([[User talk:Мадинақыз|т]]) өңдемелерінен [[User:ShadZ01|ShadZ01]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3614197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="407iy8rllq90sze3m8fq96fukba42av" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{docpage}}&lt;/noinclude&gt;
__NOTOC__

; Қолдану
 &lt;nowiki&gt;
{{cite web
 |url         = 
 |title       = 
 |author      = 
 |date        = 
 |website     = 
 |publisher   = 
 |accessdate  = &lt;/nowiki&gt;{{#time: Y-m-d}}&lt;nowiki&gt;
 |lang        = 
}}
&lt;/nowiki&gt;

; Бір жолға жазылған нұсқасы
 &lt;nowiki&gt;{{cite web|url=|title=|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{#time: Y-m-d}}&lt;nowiki&gt;|lang=}}&lt;/nowiki&gt;

; Толық нұсқасы
 &lt;nowiki&gt;
{{cite web
 |url         = 
 |title       = 
 |author      = 
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = 
 |date        = 
 |format      = 
 |website     = 
 |publisher   = 
 |accessdate  = &lt;/nowiki&gt;{{#time:Y-m-d}}&lt;nowiki&gt;
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = 
 |archiveurl  = 
 |archivedate = 
}}
&lt;/nowiki&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Үлгі:Кітап]]
* [[Үлгі:Мақала]]
* [[Үлгі:Cite news]]
* [[Үлгі:Cite book]]
* [[Үлгі:Cite paper]]
* [[Үлгі:Cite episode]]
* [[:Санат:Үлгілері дұрыс қолданылмаған беттер:Cite web]]

== Template data ==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Title&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;url&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;URL&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;archiveurl&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Archive URL&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archive-url&quot;
			]
		},
		&quot;archivedate&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Archive date&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archive-date&quot;
			]
		},
		&quot;author&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Author&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;last&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Last name&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;authorlink&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Author link&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;first&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;First name&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;lang&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Language code&quot;
			}
		},
		&quot;language&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Language&quot;
			}
		},
		&quot;format&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Format&quot;
			}
		},
		&quot;work&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Work/Journal&quot;
			}
		},
		&quot;website&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Website&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;description&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;The name of the website hosting the source text material.&quot;,
				&quot;kk&quot;: &quot;Дереккөз материал орналасқан веб-сайттың атауы.&quot;
			}
		},
		&quot;pages&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Pages&quot;
			}
		},
		&quot;publisher&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Publisher&quot;
			}
		},
		&quot;location&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Location&quot;
			}
		},
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Date&quot;
			}
		},
		&quot;datepublished&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Date published&quot;
			}
		},
		&quot;year&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Year&quot;
			}
		},
		&quot;month&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Month&quot;
			}
		},
		&quot;doi&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;DOI&quot;
			}
		},
		&quot;doilabel&quot;: {},
		&quot;description&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Description&quot;
			}
		},
		&quot;quote&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Quote&quot;
			}
		},
		&quot;accessdate&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Access date&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;access-date&quot;
			]
		},
		&quot;accessmonthday&quot;: {},
		&quot;accessdaymonth&quot;: {},
		&quot;deadlink&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Dead link status&quot;
			}
		},
		&quot;accessyear&quot;: {},
		&quot;ref&quot;: {},
		&quot;nocat&quot;: {},
		&quot;coauthors&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Coauthors&quot;
			}
		},
		&quot;editor&quot;: {
			&quot;label&quot;: {
				&quot;en&quot;: &quot;Editor&quot;
			}
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;title&quot;,
		&quot;url&quot;,
		&quot;author&quot;,
		&quot;last&quot;,
		&quot;first&quot;,
		&quot;authorlink&quot;,
		&quot;coauthors&quot;,
		&quot;editor&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;work&quot;,
		&quot;publisher&quot;,
		&quot;location&quot;,
		&quot;date&quot;,
		&quot;datepublished&quot;,
		&quot;year&quot;,
		&quot;month&quot;,
		&quot;pages&quot;,
		&quot;lang&quot;,
		&quot;language&quot;,
		&quot;format&quot;,
		&quot;doi&quot;,
		&quot;doilabel&quot;,
		&quot;description&quot;,
		&quot;quote&quot;,
		&quot;accessdate&quot;,
		&quot;accessmonthday&quot;,
		&quot;accessdaymonth&quot;,
		&quot;accessyear&quot;,
		&quot;deadlink&quot;,
		&quot;ref&quot;,
		&quot;nocat&quot;,
		&quot;archiveurl&quot;,
		&quot;archivedate&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;includeonly&gt;
[[Санат:Үлгілер:Дереккөздерге сілтемелер|{{PAGENAME}}]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>407iy8rllq90sze3m8fq96fukba42av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ист-Ратерфорд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176977</id>
    <revision>
      <id>3620317</id>
      <parentid>2503643</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Ист Рузэрфорд (Нью-Джерси)]] бетін [[Ист-Ратерфорд]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>2503643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="embgt3v4oqwv4kh5nqtoexcyemeadct" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Ист Рузэрфорд 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|East Rutherford}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =49 |lat_sec =48
  |lon_dir =W |lon_deg =73 |lon_min =58 |lon_sec =26
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Нью-Джерси 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Берген 
 |кестедегі аудан         = Берген (округ, Нью-Джерси){{!}}Берген 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1889 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 10.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8913 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5 
 |DST                     = -4 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 34-19510 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ист Рузэрфорд''' ({{lang-en|East Rutherford}}) — [[Нью-Джерси]] штатының Берген округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 8913 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10.7 км² шамасында. FIPS коды — 34-19510.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Нью-Джерси штаты}}

[[Санат:Нью-Джерси қалалары]]</text>
      <sha1>embgt3v4oqwv4kh5nqtoexcyemeadct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фоксборо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179923</id>
    <revision>
      <id>3620321</id>
      <parentid>2500021</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Фоксборо (Массачусетс)]] бетін [[Фоксборо]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>2500021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="78ku4uky9pkg8k6izzakxu7dh2tx670" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Фоксборо 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Foxborough}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =3 |lat_sec =55
  |lon_dir =W |lon_deg =71 |lon_min =14 |lon_sec =54
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Массачусетс 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Норфолк (Norfolk) 
 |кестедегі аудан         = Норфолк (Norfolk) (округ, Массачусетс){{!}}Норфолк (Norfolk) 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1704 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 54.1  
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16 865 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =   
 |DST                     =   
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 25-24820 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Фоксборо''' ({{lang-en|Foxborough}}) — [[Массачусетс]] штатының Норфолк (Norfolk) округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 16 865 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 54.1  км² шамасында. FIPS коды — 25-24820.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Массачусетс штаты}}

[[Санат:Массачусетс қалалары]]</text>
      <sha1>78ku4uky9pkg8k6izzakxu7dh2tx670</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канзас-Сити (Миссури)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193075</id>
    <revision>
      <id>3620330</id>
      <parentid>3471894</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Канзас Сити (Миссури)]] бетін [[Канзас-Сити (Миссури)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3471894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="s8cvu11iytacyzeasknx74fr5jf7cge" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Канзас Сити 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Kansas City}}
 |сурет                   = Kansas City - Downtown - panoramio (15).jpg
 |сурет атауы             =
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = Logo of Kansas City, Missouri.svg
 |ту                      = Flag of Kansas City, Missouri.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =39 |lat_min =6 |lat_sec =35
  |lon_dir =W |lon_deg =94 |lon_min =35 |lon_sec =19
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат 
 |аймағы                  = Миссури (штат) 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ 
 |ауданы                  = Джексон, Касс, Клей, Платт 
 |кестедегі аудан         = Джексон, Касс, Клей, Платт (округ, Миссури){{!}}Джексон, Касс, Клей, Платт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1853 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 823.7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 459,787 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = FIPS 
 |сандық идентификаторы   = 29-38000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Канзас Сити''' ({{lang-en|Kansas City}}) — [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Джексон, Касс, Клей, Платт (округ, Миссури)|Джексон, Касс, Клей, Платт]] округіне жататын [[АҚШ]] қаласы. Қаланың жер аумағы — 823.7 км². FIPS коды — 29-38000.

== Тұрғыны ==
[[2010 жыл]]ы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov|publisher=[[АҚШ халық санағы бюросы]]|accessdate=2008-01-31|title=American FactFinder}}&lt;/ref&gt; қала тұрғыны 459,787 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]{{ref-en}}
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]{{ref-en}}

{{US-geo-stub}}
{{Миссури штаты}}

[[Санат:Миссури қалалары]]
[[Санат:Джексон, Касс, Клей, Платт округы (Миссури)]]</text>
      <sha1>s8cvu11iytacyzeasknx74fr5jf7cge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Милан провинциясы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>253723</id>
    <revision>
      <id>3620180</id>
      <parentid>1934497</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3620180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6557" sha1="c3xt425ntqnfnzqkiwcak8i4clbg0om" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол
|түс={{түс|Италия}}
|сурет=
|тақырыбы=[[Милан (провинция)|Милан]] елді мекендері
|мазмұны=[[Аббиатеграссо]] {{!}} [[Аграте-Брианца]] {{!}} [[Айкурцьо]] {{!}} [[Альбайрате]] {{!}} [[Альбьате]] {{!}} [[Арезе]] {{!}} [[Арконате]] {{!}} [[Аркоре]] {{!}} [[Арлуно]] {{!}} [[Ассаго]] {{!}} [[Базиано]] {{!}} [[Базильо]] {{!}} [[Баранцате]] {{!}} [[Бареджо]] {{!}} [[Барлассина]] {{!}} [[Безана-ин-Брианца]] {{!}} [[Безате]] {{!}} [[Беллинцаго-Ломбардо]] {{!}} [[Беллюско]] {{!}} [[Бернареджо]] {{!}} [[Бернате-Тичино]] {{!}} [[Бинаско]] {{!}} [[Бовизио-Машиаго]] {{!}} [[Боллате]] {{!}} [[Боффалора-сопра-Тичино]] {{!}} [[Брессо]] {{!}} [[Бриоско]] {{!}} [[Бругерио]] {{!}} [[Буббьяно]] {{!}} [[Бураго-ди-Мольгора]] {{!}} [[Бускате]] {{!}} [[Буснаго]] {{!}} [[Буссеро]] {{!}} [[Бусто-Гарольфо]] {{!}} [[Буччинаско]] {{!}} [[Бьяссоно]] {{!}} [[Ванцагелло]] {{!}} [[Ванцаго]] {{!}} [[Ваприо-д'Адда]] {{!}} [[Варедо]] {{!}} [[Ведано-аль-Ламбро]] {{!}} [[Ведуджо-кон-Кольцано]] {{!}} [[Верано-Брианца]] {{!}} [[Вермеццо]] {{!}} [[Вернате]] {{!}} [[Виллазанта]] {{!}} [[Вилла-Кортезе]] {{!}} [[Вимеркате]] {{!}} [[Вимодроне]] {{!}} [[Виньате]] {{!}} [[Виттуоне]] {{!}} [[Виццоло-Предаписси]] {{!}} [[Гаджано]] {{!}} [[Гарбаньяте-Миланезе]] {{!}} [[Горгонцола]] {{!}} [[Греццаго]] {{!}} [[Гудо-Висконти]] {{!}} [[Дайраго]] {{!}} [[Дезио]] {{!}} [[Джессате]] {{!}} [[Джуссано]] {{!}} [[Дрезано]] {{!}} [[Инверуно]] {{!}} [[Инцаго]] {{!}} [[Кавенаго-Брианца]] {{!}} [[Казариле]] {{!}} [[Казореццо]] {{!}} [[Кальвиньяско]] {{!}} [[Камбьаго]] {{!}} [[Кампарада]] {{!}} [[Канеграте]] {{!}} [[Капонаго]] {{!}} [[Карате-Брианца]] {{!}} [[Карнате]] {{!}} [[Карпьано]] {{!}} [[Каругате]] {{!}} [[Кассано-д'Адда]] {{!}} [[Кассина-де'-Пекки]] {{!}} [[Кассинетта-Луганьано]] {{!}} [[Кастано-Примо]] {{!}} [[Колоньо-Монцезе]] {{!}} [[Кольтурано]] {{!}} [[Кольяте]] {{!}} [[Конкореццо]] {{!}} [[Корбетта]] {{!}} [[Кормано]] {{!}} [[Корнаредо]] {{!}} [[Корнате-д'Адда]] {{!}} [[Корреццана]] {{!}} [[Корсико]] {{!}} [[Кугджоно]] {{!}} [[Кузаго]] {{!}} [[Кузано-Миланино]] {{!}} [[Лайнате]] {{!}} [[Лаккьярелла]] {{!}} [[Лаццате]] {{!}} [[Лезмо]] {{!}} [[Лентате-суль-Севезо]] {{!}} [[Леньяно]] {{!}} [[Лимбьяте]] {{!}} [[Лискате]] {{!}} [[Лиссоне]] {{!}} [[Локате-ди-Триульци]] {{!}} [[Маджента (қала)|Маджента]] {{!}} [[Мазате]] {{!}} [[Макерио]] {{!}} [[Маньяго]] {{!}} [[Маркалло-кон-Казоне]] {{!}} [[Меда]] {{!}} [[Медилья]] {{!}} [[Мезеро]] {{!}} [[Меленьяно]] {{!}} [[Мельцо]] {{!}} [[Меццаго]] {{!}} [[Мизинто]] {{!}} [[Милан]] {{!}} [[Монца]] {{!}} [[Моримондо]] {{!}} [[Мотта-Висконти]] {{!}} [[Муджо]] {{!}} [[Нервьяно]] {{!}} [[Нова-Миланезе]] {{!}} [[Новате-Миланезе]] {{!}} [[Новильо]] {{!}} [[Нозате]] {{!}} [[Опера (муниципалитет)|Опера]] {{!}} [[Орнаго]] {{!}} [[Оссона]] {{!}} [[Оццеро]] {{!}} [[Падерно-Дуньяно]] {{!}} [[Пантильяте]] {{!}} [[Парабьяго]] {{!}} [[Паулло]] {{!}} [[Перо (муниципалитет)|Перо]] {{!}} [[Пескьера-Борромео]] {{!}} [[Пессано-кон-Борнаго]] {{!}} [[Польяно-Миланезе]] {{!}} [[Поццо-д'Адда]] {{!}} [[Поццуоло-Мартезана]] {{!}} [[Преньана-Миланезе]] {{!}} [[Пьеве-Эмануэле]] {{!}} [[Пьольтелло]] {{!}} [[Ренате]] {{!}} [[Рескальдина]] {{!}} [[Робеккетто-кон-Индуно]] {{!}} [[Робекко-суль-Навигльо]] {{!}} [[Родано]] {{!}} [[Розате]] {{!}} [[Ронко-Бриантино]] {{!}} [[Рончелло]] {{!}} [[Ро (провинция Милан)|Ро]] {{!}} [[Роццано]] {{!}} [[Сан-Витторе-Олона]] {{!}} [[Сан-Джорджо-су-Леньяно]] {{!}} [[Сан-Джулиано-Миланезе]] {{!}} [[Сан-Донато-Миланезе]] {{!}} [[Сан-Коломбано-аль-Ламбро]] {{!}} [[Санто-Стефано-Тичино]] {{!}} [[Сан-Ценоне-аль-Ламбро]] {{!}} [[Севезо]] {{!}} [[Сеграте]] {{!}} [[Седриано]] {{!}} [[Сенаго]] {{!}} [[Сереньо]] {{!}} [[Сесто-Сан-Джованни]] {{!}} [[Сеттала]] {{!}} [[Сеттимо-Миланский]] {{!}} [[Совико]] {{!}} [[Соларо (Италия)|Соларо]] {{!}} [[Сульбьате]] {{!}} [[Треццано-Роза]] {{!}} [[Треццано-суль-Навиглио]] {{!}} [[Треццо-сулл'Адда]] {{!}} [[Трибьано]] {{!}} [[Триугджо]] {{!}} [[Труккаццано]] {{!}} [[Турбиго]] {{!}} [[Узмате-Велате]] {{!}} [[Цело-Сурригоне]] {{!}} [[Цибидо-Сан-Джакомо]] {{!}} [[Чезано-Босконе]] {{!}} [[Чезано-Мадерно]] {{!}} [[Чезате]] {{!}} [[Чериано-Лагетто]] {{!}} [[Чернуско-суль-Навильо]] {{!}} [[Черро-аль-Ламбро]] {{!}} [[Черро-Магжиоре]] {{!}} [[Чинизелло-Бальзамо]] {{!}} [[Числьано]]
}}&lt;includeonly&gt;[[Санат:Милан провинциясының елді мекендері]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Үлгілер:Италия провинциялары|Милан]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c3xt425ntqnfnzqkiwcak8i4clbg0om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Ист-Ратерфорд</title>
    <ns>1</ns>
    <id>257463</id>
    <revision>
      <id>3620319</id>
      <parentid>1073373</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:Ист Рузэрфорд (Нью-Джерси)]] бетін [[Талқылау:Ист-Ратерфорд]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>1073373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="1c9vpfoo5s3osgorflzcbzakxfal6ev" xml:space="preserve">{{АҚШ жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>1c9vpfoo5s3osgorflzcbzakxfal6ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Канзас-Сити (Миссури)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>257584</id>
    <revision>
      <id>3620332</id>
      <parentid>1073576</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:Канзас Сити (Миссури)]] бетін [[Талқылау:Канзас-Сити (Миссури)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>1073576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="1c9vpfoo5s3osgorflzcbzakxfal6ev" xml:space="preserve">{{АҚШ жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>1c9vpfoo5s3osgorflzcbzakxfal6ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Фоксборо</title>
    <ns>1</ns>
    <id>262281</id>
    <revision>
      <id>3620323</id>
      <parentid>1081480</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Талқылау:Фоксборо (Массачусетс)]] бетін [[Талқылау:Фоксборо]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>1081480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="1c9vpfoo5s3osgorflzcbzakxfal6ev" xml:space="preserve">{{АҚШ жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}</text>
      <sha1>1c9vpfoo5s3osgorflzcbzakxfal6ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зафин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302741</id>
    <revision>
      <id>3620159</id>
      <parentid>1856331</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4239" sha1="gnd6ve6tfzen4om2g4m8yrcw75dwds1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Зафин 
 |шынайы атауы            = Safien 
 |сурет                   = [[Сурет:Safien Platz Ansicht.jpg|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Швейцария 
 |елтаңба                 = Safien wappen.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=46 |lat_min=40 |lat_sec=56 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=18 |lon_sec=56 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Швейцария әкімшілік бөлінісі{{!}}Кантоны 
 |аймағы                  = Граубюнден 
 |кестедегі аймақ         = Граубюнден (кантон){{!}}Граубюнден  
 |аудан түрі              = Швейцария округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Сурсельва 
 |кестедегі аудан         = Сурсельва (округ){{!}}Сурсельва 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 100.58 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 1315 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі
  |тұрғыны                = 324 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 7107 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GR 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 3651 
 |ортаққордағы санаты     = Safien 
 |сайты                   = http://www.safien.ch 
 |сайт тілі               = 
}} 
[[Сурет:Karte Gemeinde Safien 2007.png|250px|thumb|Картада орналасуы]]
'''Зафин''' ({{lang-de|Safien}}) — [[Швейцария]]ның [[Граубюнден (кантон)|Граубюнден]] кантонында орналасқан коммуна. [[Сурсельва (округ)|Сурсельва]] округінің құрамына кіреді.

[[2006 жыл]]ғы  мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 324 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 100.58 км² шамасында. [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|Ресми идентификациялық коды]] — ''3651'', [[пошта индексі]] — 7107.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.safien.ch Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140210042717/http://www.safien.ch/ |date=2014-02-10 }}

{{Switzerland-geo-stub}}
{{Швейцария:Сурсельва округі:Қалалар}} 

[[Санат:Граубюнден елді мекендері]]</text>
      <sha1>gnd6ve6tfzen4om2g4m8yrcw75dwds1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Мақала сұранысы</title>
    <ns>4</ns>
    <id>489612</id>
    <revision>
      <id>3620226</id>
      <parentid>3617329</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T06:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yerlanmind</username>
        <id>182746</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дуйсенбийн</comment>
      <origin>3620226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12413" sha1="35e6cvlv02pcwz17nv0y8oukw9wtmrb" xml:space="preserve">'''Қазақша Уикипедияда жазылсын деп тілейтін мақала атауларын осы бетке жазыңыздар. Мақала атаулары алфавиттік ретте орналасуы тиіс.'''
Тасбатыр Дүйсенбі

==Теміржол вокзалы==
===Қазақстан===
====[[Түрксіб]]====
* [[Ақтоғай (станция)]]([[:ru:Актогай (станция)]])
* [[Семипалатинск (станция)]]
* [[Жетыген (станция)]]
* [[Алтынкөл (станция)]]([[:ru:Алтынколь (станция)]], [[:en:Altynkol railway station]])
* [[Арыс-1 (станция)]]
* [[Лұговой (станция)]]
* [[Шымкент (станция)]]
* [[Сары-Агач (станция)]]

====[[Орынбор-Ташкент темір жолы]]====
* [[Туркестан (станция)]]
* [[Қызылорда (станция)]]
* [[Қандыағаш (станция)]]

====Түркменбашы — Ташкент темір жолы====
* [[Жетісай (станция)]]
* [[Маусымдық көші-қон]]

===Ресей===
* [[Барнауыл (станция)]]([[:ru:Барнаул (станция)]])
* [[Новосібір-Главный]]([[:ru:Новосибирск-Главный]], [[:en:Novosibirsk railway station]])
* [[Оренбург (станция)]]([[:ru:Оренбург (станция)]])
* [[Таишет (станция)]]([[:ru:Тайшет (станция)]], [[:en:Tayshet railway station]])

===Өзбекстан===
* [[Самарканд (станция)]]([[:ru:Самарканд (станция)]])

===Қытай Республикасы (Тайвань)===
* [[Тайбэй (станция)]]
* [[Каосюн (станция)]]

===Қытай===
* [[Үрімжі (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐站]], [[:en:Ürümqi railway station]])
* [[Үрімжі Оңтүстік (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐南站]], [[:en:Ürümqi South railway station]])
* [[Цзинхэ (станция)]]([[:zh:精河站]])

===Қырғызстан===
* [[Бішкек I]]
* [[Бішкек II]]

===Жапония===
* [[Токио (станция)]]
* [[Шинджуку (станция)]]
* [[Шибуя (станция)]]
* [[Саппоро (станция)]]
* [[Осака (станция)]]

==Музыка==
* [[Пумпуанг Дуанган]] ([[:en:Pumpuang Duangjan]])
* [[Динтара Фунлаб]] ([[:en:Jintara Poonlarp]])
* [[Сурапон Шомбәтхарен]] ([[:en:Suraphol Sombatcharoen]])
* [[Монган Ганкун]] ([[:en:Monkaen Kaenkoon]])
* [[Аырун]] ([[:en:Irene (singer)]])
* [[Сунги]] ([[:en:Kang Seul-gi]])
* [[Ким Џонг-Хјун]] ([[:en:Kim Jong-hyun (singer)]])
* [[Чханйен]] ([[:en:Park Chanyeol]])
* [[Майк Пиромпон]] ([[:en:Mike Phiromphon]])
* [[Лиса Манобан]] ([[:en:Lisa (rapper)]])
* [[Віанг Нарұмон]] ([[:en:Vieng Narumon]])
* [[Тина Карол]] ([[:en:Tina Karol]])
* [[Ой, при лужку, при лужке]]&lt;sup&gt; [[:ru:Ой, при лужку, при лужке|ru]], [[:simple:Oy, pri luzhku|en]], [[:de:Oj, pri luschku, pri luschke|de]]&lt;/sup&gt;

==Футболшылар==
*[[Нобуюки Кодзима]] ([[:en:Nobuyuki Kojima]])
*[[Акира Нарахаси]] ([[:en:Akira Narahashi]])
*[[Наоки Сома]] ([[:en:Naoki Soma]])
*[[Масами Ихара]] ([[:en:Masami Ihara]])
*[[Норио Омура]] ([[:en:Norio Omura]])
*[[Мотохиро Ямагути]] ([[:en:Motohiro Yamaguchi]])
*[[Тэруёси Ито]] ([[:en:Teruyoshi Ito]])
*[[Хидэтоси Наката]] ([[:en:Hidetoshi Nakata]])
*[[Масаси Накаяма]] ([[:en:Masashi Nakayama]])
*[[Хироси Нанами]] ([[:en:Hiroshi Nanami]])
*[[Синдзи Оно]] ([[:en:Shinji Ono]])
*[[Вагнер Лопес]] ([[:en:Wagner Lopes]])
*[[Тосихиро Хаттори]] ([[:en:Toshihiro Hattori]])
*[[Масаюки Окано]] ([[:en:Masayuki Okano]])
*[[Хироаки Морисима]] ([[:en:Hiroaki Morishima]])
*[[Тосихидэ Сайто]] ([[:en:Toshihide Saito]])
*[[Ютака Акита]] ([[:en:Yutaka Akita]])
*[[Сёдзи Дзё]] ([[:en:Shoji Jo]])
*[[Эйсукэ Наканиси]] ([[:en:Eisuke Nakanishi]])
*[[Ёсикацу Кавагути]] ([[:en:Yoshikatsu Kawaguchi]])
*[[Сэйго Нарадзаки]] ([[:en:Seigo Narazaki]])
*[[Такаси Хирано]] ([[:en:Takashi Hirano]])
*[[Такэси Окада]] ([[:en:Takeshi Okada]])
*[[Наоки Мацуда]] ([[:en:Naoki Matsuda]])
*[[Рюдзо Мориока]] ([[:en:Ryuzo Morioka]])
*[[Дзюнъити Инамото]] ([[:en:Junichi Inamoto]])
*[[Акинори Нисидзава]] ([[:en:Akinori Nishizawa]])
*[[Такаюки Судзуки]] ([[:en:Takayuki Suzuki]])
*[[Ацуси Янагисава]] ([[:en:Atsushi Yanagisawa]])
*[[Такаси Фукуниси]] ([[:en:Takashi Fukunishi]])
*[[Кодзи Наката]] ([[:en:Kōji Nakata]])
*[[Цунэясу Миямото]] ([[:en:Tsuneyasu Miyamoto]])
*[[Мицуо Огасавара]] ([[:en:Mitsuo Ogasawara]])
*[[Томокадзу Мёдзин]] ([[:en:Tomokazu Myojin]])
*[[Кадзуюки Тода]] ([[:en:Kazuyuki Toda]])
*[[Дайсукэ Итикава]] ([[:en:Daisuke Ichikawa]])
*[[Хитоси Согахата]] ([[:en:Hitoshi Sogahata]])
*[[Филипп Труссье]] ([[:en:Philippe Troussier]])
*[[Тэруюки Монива]] ([[:en:Teruyuki Moniwa]])
*[[Юити Комано]] ([[:en:Yūichi Komano]])
*[[Ясухито Эндо]] ([[:en:Yasuhito Endō]])
*[[Наохиро Такахара]] ([[:en:Naohiro Takahara]])
*[[Сюнсукэ Накамура]] ([[:en:Shunsuke Nakamura]])
*[[Сэйитиро Маки]] ([[:en:Seiichiro Maki]])
*[[Ёити Дои]] ([[:en:Yoichi Doi]])
*[[Масаси Огуро]] ([[:en:Masashi Oguro]])
*[[Кэйсукэ Цубои]] ([[:en:Keisuke Tsuboi]])
*[[Кейджи Тамада|Кэйдзи Тамада]] ([[:en:Keiji Tamada]])
*[[Акира Кадзи]] ([[:en:Akira Kaji]])
*[[Юдзи Накадзава]] ([[:en:Yuji Nakazawa]])
*[[Юки Абэ]] ([[:en:Yuki Abe]])
*[[Маркус Тулио Танака]] ([[:en:Marcus Tulio Tanaka]])
*[[Ацуто Утида]] ([[:en:Atsuto Uchida]])
*[[Дайсукэ Мацуи]] ([[:en:Daisuke Matsui]])
*[[Синдзи Окадзаки]] ([[:en:Shinji Okazaki]])
*[[Кисё Яно]] ([[:en:Kisho Yano]])
*[[Дайки Ивамаса]] ([[:en:Daiki Iwamasa]])
*[[Кэнго Накамура]] ([[:en:Kengo Nakamura]])
*[[Ясуюки Конно]] ([[:en:Yasuyuki Konno]])
*[[Ёсито Окубо]] ([[:en:Yoshito Ōkubo]])
*[[Макото Хасэбэ]] ([[:en:Makoto Hasebe]])
*[[Такаюки Моримото]] ([[:en:Takayuki Morimoto]])
*[[Эйдзи Кавасима]] ([[:en:Eiji Kawashima]])
*[[Готоку Сакаи]] ([[:en:Gōtoku Sakai]])
*[[Масато Морисигэ]] ([[:en:Masato Morishige]])
*[[Хироси Киётакэ]] ([[:en:Hiroshi Kiyotake]])
*[[Ёитиро Какитани]] ([[:en:Yoichiro Kakitani]])
*[[Сюсаку Нисикава]] ([[:en:Shusaku Nishikawa]])
*[[Тосихиро Аояма]] ([[:en:Toshihiro Aoyama]])
*[[Хотару Ямагути]] ([[:en:Hotaru Yamaguchi]])
*[[Масахико Иноха]] ([[:en:Masahiko Inoha]])
*[[Манабу Сайто]] ([[:en:Manabu Saitō]])
*[[Хироки Сакаи]] ([[:en:Hiroki Sakai]])
*[[Майя Иосида|Мая Ёсида]] ([[:en:Maya Yoshida]])
*[[Сюити Гонда]] ([[:en:Shūichi Gonda]])
*[[Альберто Дзаккерони]] ([[:en:Alberto Zaccheroni]])
*[[Наомити Уэда]] ([[:en:Naomichi Ueda]])
*[[Гэн Сёдзи]] ([[:en:Gen Shoji]])
*[[Ватару Эндо]] ([[:en:Wataru Endo]])
*[[Такаси Усами]] ([[:en:Takashi Usami]])
*[[Масааки Хигасигути]] ([[:en:Masaaki Higashiguchi]])
*[[Рёта Осима]] ([[:en:Ryota Oshima]])
*[[Томоаки Макино]] ([[:en:Tomoaki Makino]])
*[[Косукэ Накамура]] ([[:en:Kosuke Nakamura]])
*[[Акира Нисино]] ([[:en:Akira Nishino (footballer)]])
*[[Кунисиге Камамото]] ([[:en:Kunishige Kamamoto]])

== Компьютерлік ойындар ==
* [[Age of Empires]] ([[:en:Age of Empires (video game)|en]])
* [[Amnesia: The Dark Descent]] ([[:en:Amnesia: The Dark Descent|en]])
* [[Another World (ойын)]] ([[:en:Another World (video game)|en]])
* [[Baldur's Gate]] ([[:en:Baldur's Gate|en]])
* [[Call of Duty (ойын)]] ([[:en:Call of Duty (video game)|en]])
* [[F.E.A.R.]] ([[:en:F.E.A.R.|en]])
* [[Fahrenheit (ойын)]] ([[:en:Fahrenheit (2005 video game)|en]])
* [[Fallout (ойын]] ([[:en:Fallout (video game)|en]])
* [[Gothic (ойын)]] ([[:en:Gothic (video game)|en]])
* [[Guitar Hero (ойын)]] ([[:en:Guitar Hero (video game)|en]])
* [[Half-Life (ойын)]] ([[:en:Half-Life (video game)|en]])
* [[Hearts of Iron]] ([[:en:Hearts of Iron|en]])
* [[Heroes of Might and Magic III]] ([[:en:Heroes of Might and Magic III|en]])
* [[Just Cause]] ([[:en:Just Cause (video game)|en]])
* [[Mafia (ойын)]] ([[:en:Mafia: The City of Lost Heaven|en]])
* [[Mega Man X]] ([[:en:Mega Man X|en]])
* [[Midtown Madness]] ([[:en:Midtown Madness|en]])
* [[Pac-Man]] ([[:en:Pac-Man|en]])
* [[Pong]] ([[:en:Pong|en]])
* [[Persona 4]] ([[:en:Persona 4|en]])
* [[Prince of Persia (1989 ойын)]] ([[:en:Prince of Persia (1989 video game)|en]])
* [[Rayman 3: Hoodlum Havoc]] ([[:en:Rayman 3: Hoodlum Havoc|en]])
* [[Red Dead Redemption]] ([[:en:Red Dead Redemption|en]])
* [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] ([[:en:S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|en]])
* [[World of Tanks]] ([[:en:World of Tanks|en]])
=== Компьютерлік ойындар сериясы ===
* [[Assassin's Creed]] ([[:en:Assassin's Creed|en]])
* [[Call of Duty]] ([[:en:Call of Duty|en]])
* [[Devil May Cry]] ([[:en:Devil May Cry|en]])
* [[The Elder Scrolls]] ([[:en:The Elder Scrolls|en]])
* [[Mass Effect]] ([[:en:Mass Effect|en]])
* [[Megami Tensei]] ([[:en:Megami Tensei|en]])
* [[Rayman]] ([[:en:Rayman|en]])
* [[Warcraft]] ([[:en:Warcraft|en]])
* [[Worms (ойындар сериясы)]] ([[:en:Worms (series)|en]])

=== Компьютерлік ойындар жасаушы ===
* [[2K Games]] ([[:en:2K Games|en]])
* [[Activision]] ([[:en:Activision|en]])
* [[Bethesda Softworks]] ([[:en:Bethesda Softworks|en]])
* [[BioWare]] ([[:en:BioWare|en]])
* [[Capcom]] ([[:en:Capcom|en]])
* [[Electronic Arts]] ([[:en:Electronic Arts|en]])
* [[Konami]] ([[:en:Konami|en]])
* [[Microsoft Studios]] ([[:en:Microsoft Studios|en]])
* [[Square Enix]] ([[:en:Square Enix|en]])
* [[Ubisoft]] ([[:en:Ubisoft|en]])

'''Please write your article requests to be written in Kazakh on this page. The article names in English have to be listed in the alphabetical order.'''
* [[:en:Air China]] - [[Air China]]
* [[:en:Azerbaijani rug]] - [[Әзірбайжан кілемдері]]
* [[:en:China Central Television]] - http://kazakh.cntv.cn/
* [[:en:China Eastern Airlines]] - [[China Eastern Airlines]]
* [[:en:China Southern Airlines]] - [[China Southern Airlines]]
* [[:en:Dani Rodrik]]  - [[Дэни Родрик]]
* [[:en:Dumitru Găleșanu]]  - [[Думитру Гәлешану]]
* [[:en:Foreign relations of Azerbaijan]] - [[Әзірбайжанның сыртқы саясаты]]
* [[:en:Hainan Airlines]] - [[Hainan Airlines]]
* [[:en:Kamen Rider]] - [[Kamen Rider]]
* [[:en:Kamen Rider Ryuki]] - [[Kamen Rider Ryuki]]
* [[:en:Kamen Rider Zero-One]] - [[Kamen Rider Zero-One]]
* [[:en:Tianjin Airlines]]  - [[Tianjin Airlines]]
* [[:en:Ultraman]] - [[Ultraman(франшиза)]]
* [[:en:UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists]] - [[Адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізімі]]
* [[:en:Vrahovice]]  - [[Враговице]]
* [[:pt:Nadia Pariss]]  - [[Надя Парисс]]
* [[:en:Opera in Azerbaijan]] - [[Әзірбайжандағы опера өнері]]
* [[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower]]
* [[:en:Yui Ogura]]
* [[:en:Haruka Yoshimura]]

==Тағы қараңыз==
*[[Уикипедия:Маңыздылығы жоғары жазылмаған мақалалардың толық емес тізімі]]
*[[Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі]]
* [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]])</text>
      <sha1>35e6cvlv02pcwz17nv0y8oukw9wtmrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620235</id>
      <parentid>3620226</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Yerlanmind|Yerlanmind]] ([[User talk:Yerlanmind|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3588853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12380" sha1="64mogzlo5bwwruqewmtauj9wkt0sqv4" xml:space="preserve">'''Қазақша Уикипедияда жазылсын деп тілейтін мақала атауларын осы бетке жазыңыздар. Мақала атаулары алфавиттік ретте орналасуы тиіс.''' 

==Теміржол вокзалы==
===Қазақстан===
====[[Түрксіб]]====
* [[Ақтоғай (станция)]]([[:ru:Актогай (станция)]])
* [[Семипалатинск (станция)]]
* [[Жетыген (станция)]]
* [[Алтынкөл (станция)]]([[:ru:Алтынколь (станция)]], [[:en:Altynkol railway station]])
* [[Арыс-1 (станция)]]
* [[Лұговой (станция)]]
* [[Шымкент (станция)]]
* [[Сары-Агач (станция)]]

====[[Орынбор-Ташкент темір жолы]]====
* [[Туркестан (станция)]]
* [[Қызылорда (станция)]]
* [[Қандыағаш (станция)]]

====Түркменбашы — Ташкент темір жолы====
* [[Жетісай (станция)]]
* [[Маусымдық көші-қон]]

===Ресей===
* [[Барнауыл (станция)]]([[:ru:Барнаул (станция)]])
* [[Новосібір-Главный]]([[:ru:Новосибирск-Главный]], [[:en:Novosibirsk railway station]])
* [[Оренбург (станция)]]([[:ru:Оренбург (станция)]])
* [[Таишет (станция)]]([[:ru:Тайшет (станция)]], [[:en:Tayshet railway station]])

===Өзбекстан===
* [[Самарканд (станция)]]([[:ru:Самарканд (станция)]])

===Қытай Республикасы (Тайвань)===
* [[Тайбэй (станция)]]
* [[Каосюн (станция)]]

===Қытай===
* [[Үрімжі (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐站]], [[:en:Ürümqi railway station]])
* [[Үрімжі Оңтүстік (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐南站]], [[:en:Ürümqi South railway station]])
* [[Цзинхэ (станция)]]([[:zh:精河站]])

===Қырғызстан===
* [[Бішкек I]]
* [[Бішкек II]]

===Жапония===
* [[Токио (станция)]]
* [[Шинджуку (станция)]]
* [[Шибуя (станция)]]
* [[Саппоро (станция)]]
* [[Осака (станция)]]

==Музыка==
* [[Пумпуанг Дуанган]] ([[:en:Pumpuang Duangjan]])
* [[Динтара Фунлаб]] ([[:en:Jintara Poonlarp]])
* [[Сурапон Шомбәтхарен]] ([[:en:Suraphol Sombatcharoen]])
* [[Монган Ганкун]] ([[:en:Monkaen Kaenkoon]])
* [[Аырун]] ([[:en:Irene (singer)]])
* [[Сунги]] ([[:en:Kang Seul-gi]])
* [[Ким Џонг-Хјун]] ([[:en:Kim Jong-hyun (singer)]])
* [[Чханйен]] ([[:en:Park Chanyeol]])
* [[Майк Пиромпон]] ([[:en:Mike Phiromphon]])
* [[Лиса Манобан]] ([[:en:Lisa (rapper)]])
* [[Віанг Нарұмон]] ([[:en:Vieng Narumon]])
* [[Тина Карол]] ([[:en:Tina Karol]])
* [[Ой, при лужку, при лужке]]&lt;sup&gt; [[:ru:Ой, при лужку, при лужке|ru]], [[:simple:Oy, pri luzhku|en]], [[:de:Oj, pri luschku, pri luschke|de]]&lt;/sup&gt;

==Футболшылар==
*[[Нобуюки Кодзима]] ([[:en:Nobuyuki Kojima]])
*[[Акира Нарахаси]] ([[:en:Akira Narahashi]])
*[[Наоки Сома]] ([[:en:Naoki Soma]])
*[[Масами Ихара]] ([[:en:Masami Ihara]])
*[[Норио Омура]] ([[:en:Norio Omura]])
*[[Мотохиро Ямагути]] ([[:en:Motohiro Yamaguchi]])
*[[Тэруёси Ито]] ([[:en:Teruyoshi Ito]])
*[[Хидэтоси Наката]] ([[:en:Hidetoshi Nakata]])
*[[Масаси Накаяма]] ([[:en:Masashi Nakayama]])
*[[Хироси Нанами]] ([[:en:Hiroshi Nanami]])
*[[Синдзи Оно]] ([[:en:Shinji Ono]])
*[[Вагнер Лопес]] ([[:en:Wagner Lopes]])
*[[Тосихиро Хаттори]] ([[:en:Toshihiro Hattori]])
*[[Масаюки Окано]] ([[:en:Masayuki Okano]])
*[[Хироаки Морисима]] ([[:en:Hiroaki Morishima]])
*[[Тосихидэ Сайто]] ([[:en:Toshihide Saito]])
*[[Ютака Акита]] ([[:en:Yutaka Akita]])
*[[Сёдзи Дзё]] ([[:en:Shoji Jo]])
*[[Эйсукэ Наканиси]] ([[:en:Eisuke Nakanishi]])
*[[Ёсикацу Кавагути]] ([[:en:Yoshikatsu Kawaguchi]])
*[[Сэйго Нарадзаки]] ([[:en:Seigo Narazaki]])
*[[Такаси Хирано]] ([[:en:Takashi Hirano]])
*[[Такэси Окада]] ([[:en:Takeshi Okada]])
*[[Наоки Мацуда]] ([[:en:Naoki Matsuda]])
*[[Рюдзо Мориока]] ([[:en:Ryuzo Morioka]])
*[[Дзюнъити Инамото]] ([[:en:Junichi Inamoto]])
*[[Акинори Нисидзава]] ([[:en:Akinori Nishizawa]])
*[[Такаюки Судзуки]] ([[:en:Takayuki Suzuki]])
*[[Ацуси Янагисава]] ([[:en:Atsushi Yanagisawa]])
*[[Такаси Фукуниси]] ([[:en:Takashi Fukunishi]])
*[[Кодзи Наката]] ([[:en:Kōji Nakata]])
*[[Цунэясу Миямото]] ([[:en:Tsuneyasu Miyamoto]])
*[[Мицуо Огасавара]] ([[:en:Mitsuo Ogasawara]])
*[[Томокадзу Мёдзин]] ([[:en:Tomokazu Myojin]])
*[[Кадзуюки Тода]] ([[:en:Kazuyuki Toda]])
*[[Дайсукэ Итикава]] ([[:en:Daisuke Ichikawa]])
*[[Хитоси Согахата]] ([[:en:Hitoshi Sogahata]])
*[[Филипп Труссье]] ([[:en:Philippe Troussier]])
*[[Тэруюки Монива]] ([[:en:Teruyuki Moniwa]])
*[[Юити Комано]] ([[:en:Yūichi Komano]])
*[[Ясухито Эндо]] ([[:en:Yasuhito Endō]])
*[[Наохиро Такахара]] ([[:en:Naohiro Takahara]])
*[[Сюнсукэ Накамура]] ([[:en:Shunsuke Nakamura]])
*[[Сэйитиро Маки]] ([[:en:Seiichiro Maki]])
*[[Ёити Дои]] ([[:en:Yoichi Doi]])
*[[Масаси Огуро]] ([[:en:Masashi Oguro]])
*[[Кэйсукэ Цубои]] ([[:en:Keisuke Tsuboi]])
*[[Кейджи Тамада|Кэйдзи Тамада]] ([[:en:Keiji Tamada]])
*[[Акира Кадзи]] ([[:en:Akira Kaji]])
*[[Юдзи Накадзава]] ([[:en:Yuji Nakazawa]])
*[[Юки Абэ]] ([[:en:Yuki Abe]])
*[[Маркус Тулио Танака]] ([[:en:Marcus Tulio Tanaka]])
*[[Ацуто Утида]] ([[:en:Atsuto Uchida]])
*[[Дайсукэ Мацуи]] ([[:en:Daisuke Matsui]])
*[[Синдзи Окадзаки]] ([[:en:Shinji Okazaki]])
*[[Кисё Яно]] ([[:en:Kisho Yano]])
*[[Дайки Ивамаса]] ([[:en:Daiki Iwamasa]])
*[[Кэнго Накамура]] ([[:en:Kengo Nakamura]])
*[[Ясуюки Конно]] ([[:en:Yasuyuki Konno]])
*[[Ёсито Окубо]] ([[:en:Yoshito Ōkubo]])
*[[Макото Хасэбэ]] ([[:en:Makoto Hasebe]])
*[[Такаюки Моримото]] ([[:en:Takayuki Morimoto]])
*[[Эйдзи Кавасима]] ([[:en:Eiji Kawashima]])
*[[Готоку Сакаи]] ([[:en:Gōtoku Sakai]])
*[[Масато Морисигэ]] ([[:en:Masato Morishige]])
*[[Хироси Киётакэ]] ([[:en:Hiroshi Kiyotake]])
*[[Ёитиро Какитани]] ([[:en:Yoichiro Kakitani]])
*[[Сюсаку Нисикава]] ([[:en:Shusaku Nishikawa]])
*[[Тосихиро Аояма]] ([[:en:Toshihiro Aoyama]])
*[[Хотару Ямагути]] ([[:en:Hotaru Yamaguchi]])
*[[Масахико Иноха]] ([[:en:Masahiko Inoha]])
*[[Манабу Сайто]] ([[:en:Manabu Saitō]])
*[[Хироки Сакаи]] ([[:en:Hiroki Sakai]])
*[[Майя Иосида|Мая Ёсида]] ([[:en:Maya Yoshida]])
*[[Сюити Гонда]] ([[:en:Shūichi Gonda]])
*[[Альберто Дзаккерони]] ([[:en:Alberto Zaccheroni]])
*[[Наомити Уэда]] ([[:en:Naomichi Ueda]])
*[[Гэн Сёдзи]] ([[:en:Gen Shoji]])
*[[Ватару Эндо]] ([[:en:Wataru Endo]])
*[[Такаси Усами]] ([[:en:Takashi Usami]])
*[[Масааки Хигасигути]] ([[:en:Masaaki Higashiguchi]])
*[[Рёта Осима]] ([[:en:Ryota Oshima]])
*[[Томоаки Макино]] ([[:en:Tomoaki Makino]])
*[[Косукэ Накамура]] ([[:en:Kosuke Nakamura]])
*[[Акира Нисино]] ([[:en:Akira Nishino (footballer)]])
*[[Кунисиге Камамото]] ([[:en:Kunishige Kamamoto]])

== Компьютерлік ойындар ==
* [[Age of Empires]] ([[:en:Age of Empires (video game)|en]])
* [[Amnesia: The Dark Descent]] ([[:en:Amnesia: The Dark Descent|en]])
* [[Another World (ойын)]] ([[:en:Another World (video game)|en]])
* [[Baldur's Gate]] ([[:en:Baldur's Gate|en]])
* [[Call of Duty (ойын)]] ([[:en:Call of Duty (video game)|en]])
* [[F.E.A.R.]] ([[:en:F.E.A.R.|en]])
* [[Fahrenheit (ойын)]] ([[:en:Fahrenheit (2005 video game)|en]])
* [[Fallout (ойын]] ([[:en:Fallout (video game)|en]])
* [[Gothic (ойын)]] ([[:en:Gothic (video game)|en]])
* [[Guitar Hero (ойын)]] ([[:en:Guitar Hero (video game)|en]])
* [[Half-Life (ойын)]] ([[:en:Half-Life (video game)|en]])
* [[Hearts of Iron]] ([[:en:Hearts of Iron|en]])
* [[Heroes of Might and Magic III]] ([[:en:Heroes of Might and Magic III|en]])
* [[Just Cause]] ([[:en:Just Cause (video game)|en]])
* [[Mafia (ойын)]] ([[:en:Mafia: The City of Lost Heaven|en]])
* [[Mega Man X]] ([[:en:Mega Man X|en]])
* [[Midtown Madness]] ([[:en:Midtown Madness|en]])
* [[Pac-Man]] ([[:en:Pac-Man|en]])
* [[Pong]] ([[:en:Pong|en]])
* [[Persona 4]] ([[:en:Persona 4|en]])
* [[Prince of Persia (1989 ойын)]] ([[:en:Prince of Persia (1989 video game)|en]])
* [[Rayman 3: Hoodlum Havoc]] ([[:en:Rayman 3: Hoodlum Havoc|en]])
* [[Red Dead Redemption]] ([[:en:Red Dead Redemption|en]])
* [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] ([[:en:S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|en]])
* [[World of Tanks]] ([[:en:World of Tanks|en]])
=== Компьютерлік ойындар сериясы ===
* [[Assassin's Creed]] ([[:en:Assassin's Creed|en]])
* [[Call of Duty]] ([[:en:Call of Duty|en]])
* [[Devil May Cry]] ([[:en:Devil May Cry|en]])
* [[The Elder Scrolls]] ([[:en:The Elder Scrolls|en]])
* [[Mass Effect]] ([[:en:Mass Effect|en]])
* [[Megami Tensei]] ([[:en:Megami Tensei|en]])
* [[Rayman]] ([[:en:Rayman|en]])
* [[Warcraft]] ([[:en:Warcraft|en]])
* [[Worms (ойындар сериясы)]] ([[:en:Worms (series)|en]])

=== Компьютерлік ойындар жасаушы ===
* [[2K Games]] ([[:en:2K Games|en]])
* [[Activision]] ([[:en:Activision|en]])
* [[Bethesda Softworks]] ([[:en:Bethesda Softworks|en]])
* [[BioWare]] ([[:en:BioWare|en]])
* [[Capcom]] ([[:en:Capcom|en]])
* [[Electronic Arts]] ([[:en:Electronic Arts|en]])
* [[Konami]] ([[:en:Konami|en]])
* [[Microsoft Studios]] ([[:en:Microsoft Studios|en]])
* [[Square Enix]] ([[:en:Square Enix|en]])
* [[Ubisoft]] ([[:en:Ubisoft|en]])

'''Please write your article requests to be written in Kazakh on this page. The article names in English have to be listed in the alphabetical order.'''
* [[:en:Air China]] - [[Air China]]
* [[:en:Azerbaijani rug]] - [[Әзірбайжан кілемдері]]
* [[:en:China Central Television]] - http://kazakh.cntv.cn/
* [[:en:China Eastern Airlines]] - [[China Eastern Airlines]]
* [[:en:China Southern Airlines]] - [[China Southern Airlines]]
* [[:en:Dani Rodrik]]  - [[Дэни Родрик]]
* [[:en:Dumitru Găleșanu]]  - [[Думитру Гәлешану]]
* [[:en:Foreign relations of Azerbaijan]] - [[Әзірбайжанның сыртқы саясаты]]
* [[:en:Hainan Airlines]] - [[Hainan Airlines]]
* [[:en:Kamen Rider]] - [[Kamen Rider]]
* [[:en:Kamen Rider Ryuki]] - [[Kamen Rider Ryuki]]
* [[:en:Kamen Rider Zero-One]] - [[Kamen Rider Zero-One]]
* [[:en:Tianjin Airlines]]  - [[Tianjin Airlines]]
* [[:en:Ultraman]] - [[Ultraman(франшиза)]]
* [[:en:UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists]] - [[Адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізімі]]
* [[:en:Vrahovice]]  - [[Враговице]]
* [[:pt:Nadia Pariss]]  - [[Надя Парисс]]
* [[:en:Opera in Azerbaijan]] - [[Әзірбайжандағы опера өнері]]
* [[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower]]
* [[:en:Yui Ogura]]
* [[:en:Haruka Yoshimura]]

==Тағы қараңыз==
*[[Уикипедия:Маңыздылығы жоғары жазылмаған мақалалардың толық емес тізімі]]
*[[Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі]]
* [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]])</text>
      <sha1>64mogzlo5bwwruqewmtauj9wkt0sqv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3620291</id>
      <parentid>3619923</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3620291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17100" sha1="lq67c47t31juwojm1wsyziwzrg4ixkp" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35384]||623||26||18||263||28||3||34245||8||0||170||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2714]||271||7||6||347||8||14||2050||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1177]||37||0||0||11||17||0||1101||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 394]||15||0||7||23||5||1||327||0||0||16||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>lq67c47t31juwojm1wsyziwzrg4ixkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3619999</id>
      <parentid>3619712</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3619999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6822" sha1="62id0s7m4v91esvy1pfm1dd7aqfux3o" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2072}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1907}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1665}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:716}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:279}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 6 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 7 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:169}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 8 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 9 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 10 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 11 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:144}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 12 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:143}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 13 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:134}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 14 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 15 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:110}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 16 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 17 || [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] || [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Kazakhkingofprince}}
|-
| 18 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:93}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 19 || [[User:Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] || [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|Көперхан Анаргүл}}
|-
| 20 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 21 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 22 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 23 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}}
|-
| 24 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}}
|-
| 25 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 26 || [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] || [[Special:Contributions/NaziraBimakova|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|NaziraBimakova}}
|-
| 27 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 28 || [[User:Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] || [[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Қызғалдақ 1986}}
|-
| 29 || [[User:Арай Дүйсекенова|Арай Дүйсекенова]] || [[Special:Contributions/Арай Дүйсекенова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Арай Дүйсекенова}}
|-
| 30 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 31 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}}
|-
| 32 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}}
|-
| 33 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}}
|-
| 34 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 35 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 36 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 37 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}}
|-
| 38 || [[User:Balaburgem|Balaburgem]] || [[Special:Contributions/Balaburgem|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Balaburgem}}
|-
| 39 || [[User:Aidyn93|Aidyn93]] || [[Special:Contributions/Aidyn93|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aidyn93}}
|-
| 40 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}}
|-
| 41 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 42 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 43 || [[User:KarlDaBuddies|KarlDaBuddies]] || [[Special:Contributions/KarlDaBuddies|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|KarlDaBuddies}}
|-
| 44 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}}
|-
| 45 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Nurtenge}}
|-
| 46 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}}
{{/end}}</text>
      <sha1>62id0s7m4v91esvy1pfm1dd7aqfux3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Box/Зодиак:Тоқты</title>
    <ns>2</ns>
    <id>492980</id>
    <revision>
      <id>3620098</id>
      <parentid>2298093</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="e20wdatiwldzr4zun39q9upg34bkxli" xml:space="preserve">{{userbox
| border-c = #FF9900
| id       = [[Сурет:Aries.svg|30px]]
| id-c     = #FF9900
| info     = Бұл қатысушының жұлдызы '''[[тоқты (шоқжұлдыз)|тоқты]]'''.
| info-c   = #F0DC82
| info-fc  = {{{info-fc|black}}}
| info-s   = {{{info-s|8}}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Уикипедия:Жұлдызнама юзербокстары|Тоқты]]
&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{User:Box/doc-inline}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e20wdatiwldzr4zun39q9upg34bkxli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620099</id>
      <parentid>3620098</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="ahhkn7o6eytgv1ill45z27260it6jke" xml:space="preserve">{{userbox
| border-c = #FF9900
| id       = [[Сурет:Aries.svg|30px]]
| id-c     = #FF9900
| info     = Бұл қатысушының жұлдызы '''[[тоқты (шоқжұлдыз)|Тоқты]]'''.
| info-c   = #F0DC82
| info-fc  = {{{info-fc|black}}}
| info-s   = {{{info-s|8}}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Уикипедия:Жұлдызнама юзербокстары|Тоқты]]
&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{User:Box/doc-inline}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahhkn7o6eytgv1ill45z27260it6jke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Coffee86</title>
    <ns>2</ns>
    <id>498117</id>
    <revision>
      <id>3620022</id>
      <parentid>3617278</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <origin>3620022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24663" sha1="lvxv4z7vhsoo2jiar3y6rr9w05fy2ee" xml:space="preserve">{{Biography
| subject_name   = Кенжигалиев Асхат Токанович
| image_name     = 
| image_size     = 
| image_caption  = Coffee86 қатысушысы
| date_of_birth  = 22.08.1986
| place_of_birth = Екібастұз
| date_of_death  = 
| place_of_death = 
| occupation     = мүгедек
| spouse         = 
}}
{{Babel|ru|kk-2|en-2|uz-1|uk-1|az-1|tr-1|tt-1|tg-1}}
{{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}}
{{User:Box/Уақыт жетпейді}}
{{Портал:Ағымдағы оқиғалар/Күнтізбе}}
&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Red&quot;&gt;Менің өмірлік психологиясы:&lt;/span&gt; 1) Дене жоқ — іс жоқ. 2) Өткен және ұмытылған нәрсе әрқашан қате емес. 3) Өмірде бір нәрсені өзгерту керек сияқты көрінсе, олай емес сияқты. 4) Десе де, уақыт емдейтініне сенімдімін. 5) Рахаттануда ұят жоқ — бұл аман қалу. 6) Кейбіреулер мені бақылап, біраз қорытынды жасады. 7) Оны бөлісетін нәрсеге толы адам. 8) Мен адамдарды «оятпауға» тырысамын. 9) Барлығына күшті жүйке қажет. 10) Сіз бұл дүниені түсініп, ақымақ болмайсыз. 11) Менің өмірім көтерілу мен құлдырауға толы. 12) Маған «проблемадан проблема болған кезде» ұнамайды. 13) Қайта емес, қайта. 14) Жаңалық та жақсы — жаңалық емес. 15) Өз көзіңіздегі бөренені көрмеңіз. 16) Өмір әрқашан үйдегідей жайлы бола бермейді. 17) Менде орташа IQ бар, сондықтан сұхбаттасымның мотивтерін, ниеттерін және эмоцияларын болжау қиын. 18) Табыс — күнделікті жұмыс. 19) Өткенге есік қабырғамен қоршалу керек. 20) 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басы жаман түс сияқты болды. 21) Мен өзім болғанды ​​қалаймын. 22) Мен өз тәжірибемнен кейбір нәрселерді орындау қиын екенін білемін, мысалы, оқу. 23) Асықсаң жұртты күлдіріп жібересің. 24) Тозаққа апаратын жол ізгі ниетпен төселген. 25) Мен өшпенді сыншыларға атап өткім келеді: мен мүлдем жеңілген емеспін, мен жай қайыршымын. Сондықтан әрбір тиын үшін мен өз әрекетімді сілкіп, мұқият ойластыруым керек. 26) Мен қарқынды бақылауға, яғни уағыз айтуға шыдай алмаймын. 27) Менің сіз туралы пікірімді және сізге деген көзқарасымды шатастырмаңыз. Саған деген көзқарас мінез-құлқыңа байланысты қалыптасады, сен туралы пікірім тек өзіме байланысты. 28) Адамдармен келіссөздер жүргізіп, ымыраға келу керек. 29) Адамдар жанжалдасып, татуласады. 30) Жылтырағанның бәрі алтын емес. 31) Біреуге шұңқыр қазба — оған өзің түсесің. 32) Мен саудагерлердің жұмысын құрметтеймін. Сауда жалғасуы керек. 33) Тек шыбынның өзі ұша алмайды. 34) Адамдардың аз болуы оттегінің көп болуын білдіреді. 35) Мен өзім үшін өмір сүргім келеді: жалғыздықта өмірден ләззат ал. 36) Сараң екі рет төлейді. 37) Мен 2 орындыққа отыра алмадым. 38) Саясатпен айналысу үшін мүйізтұмсық терісі болуы керек. 39) Кез келген түсініксіз жағдайда ұйықтаңыз. 40) Егер мәселені ақшамен шешуге болатын болса, онда бұл шығын. 41) Мені тек мемлекет соттай алады. 42) Таң кештен дана. 43) Жаңа нәрсе әрқашан кепілдік берілген мәселелермен бірге келеді. 44) Мен өмірімде мәмбетті көп кездестірдім. Енді мен тек өркениет үшінмін. 45) Дүние жақсы адамдарсыз емес. 46) Үкім шығармаңдар, әйтпесе сотталмайсыңдар. 47) Мен кеше туылған жоқпын. 48) Адамдар әдетте өз бетінше үкім шығарады. 49) Мен өзімнің жауларыма және қаскөйлерге қуат алғым келмейді. 50) Мен мүлде сәнқой емеспін: менің өз стилім бар. 51) Кәрі мен жоқ, мен тым қартайдым. 52) Үміт соңғы болып өледі. 53) Мен тамақ пен киімге ұқыпты қараумен ерекшеленемін. 54) Бақыт тыныштықты жақсы көреді. 55) Адамның өзіндік мені бірден қалыптаспайды. Тұлға 25 жаста қалыптасады. 56) Сән циклдік. 57) Адамның адамға қасқыр екеніне көзіміз жетті. 58) Сандарда қауіпсіздік бар. 59) Өткен реніштерімді кешір. Мен ренжіткен барлық адамдардан кешірім сұраймын. 60) Қазақстан – менің отаным. Мен өз елімді жақсы көремін, ол қандай болса да. 61) Мені ұнатпайтын болсам, жай ғана қалдыр. 62) Біреудің жаны — қараңғылық. 63) Екі қол, екі аяқ, естідім, көремін, тірі ана — өмірге шағымданудың қажеті жоқ. 64) Бұл өмірде сіз нақты нәрсені, белгілі бір нәрсені қаламайсыз. 65) Уақытында кету керек. 66) Өмір сүргің келсе, иіруді біл. 67) Жаман татулық жақсы ұрыстан артық. 68) Адамда жол сілтейтін ішкі өзегі, мінезі болуы керек. Сіз өз бойыңызда мінезді тәрбиелеуіңіз керек. 69) Мен ақылды, ғылымды, технологияны, инновацияны және айқын ойлауды құптаймын. 70) Мен өзіме оңай жау табатыным анық. 71) Өмір сізге екінші мүмкіндік бергенде, сіз оған барынша жабысып, әр минутты бағалай бастайсыз. 72) Үйрену ешқашан кеш емес. 73) Мен өзімді ыңғайлы және жайлы сезіну үшін бірдей киімді кигенді жөн көремін. Көпшіліктен ерекшеленбегені дұрыс. 74) Қазақстанда тұратын адам циркке күлмейді. 75) Менің жылдарым — менің байлығым. 76) Бұл өмір тыйымдарға толы. 77) Менің мейірімділігімді әлсіздік деп қабылдамаңыз. 78) Барлық адамдар әртүрлі. 79) Құлағына кеспе іліп қою. 80) Мен өзім билемеймін, бірақ басқалардың мұны істегенін көргенді ұнатамын. 81) «Онда бірдеңе бар» деп айта алатын қыздар мен әйелдер бар. 82) Мен әйелдердің назарынан тыс қалмаған сияқтымын. 83) Тітіркену теңізі және нәтижесі бар. 84) Өз аймағыңызда жүргеніңіз дұрыс. 85) Өмірде өзіңді қарапайым ұстау керек. 86) Сөз — бұл қуаты. Сіз нарықты бақылап отыруыңыз керек. 87) Тазалық — бұл олардың қоқыс тастамайтын жері емес, тазаламайтын жері. 88) Табиғи нәрсе шіркін емес. 89) Сабыр — барлық есіктерді ашатын соңғы кілт. 90) Жауды жақсы білу керек. 91) Қасқырдың аяқтары оны тамақтандырады. 92) Кім таңертең тұрса, оған Алла береді. 93) Жан біраз уақыттан кейін трендте болатын нәрсені таңдағанда. 94) Мен бөтен адамдар арасында өзімдікі және өзімнің арасында жат адам сияқтымын. 95) Ыңғайсыз шындықты айтуым керек еді. 96) Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында келеді. 97) Қазақ әйелі жүйрік атты тоқтатып, жанып тұрған лашықтың ішіне кіреді. 98) Соғыстағыдай алдау еш жерде жоқ. 99) Айла — зеректіктің белгісі. 100) Өмір — бұл азап. Өмір сүру – кесіп өтетін өріс емес. 101) Әр қалжыңның өз үлесі бар. 102) Алыстан дос болу керек. 103) Еш қиналмай, тоғаннан балықты да шығара алмайсың. 104) Бүйректеріңіз істен шыққан кезде Боржомиді ішуге тым кеш. 105) Кейбіреулер мені керемет деп санайтыны бос сөз. 106) Туған жерім сол жерде көмектесті. 107) Мен сезімтал емеспін, бірақ олар менің миыма тамшылағанда, ол маған қатты әсер етеді. 108) Тіпті миллион шыбынның өзі дәреттің дәмді екеніне сендірмейді. 109) Ойлар материалды болып табылады. 110) Ата-ана оқытпаса, халық оқытады. 111) Мен мысықтарды ерекше жақсы көретін емеспін. 112) Тыныш суларда шайтандар бар. 113) Менің көз алдымда адамдардың дөрекі сөздерді (яғни, балағат сөздер айтқанын) ұнатпаймын. Бұл жақсы естілмейді. 114) Өткенді түзетуге тырыспаңыз. Болашаққа нұқсан келтірмеу үшін бар күш-жігерді жұмсаған дұрыс /Венера Нығматулина/. 115) Бастама жазаланады. 116) Тыныш жүрсең, ары қарай жүресің. 117) Әркім сенің жауың емес: кіммен соғысып жүрсің. 118) Сәтсіздіктер мен қателіктер сізді өмірде шыңдайды. 119) Біреу үшін бәрі, біреу үшін ештеңе. 120) Анаңның артына тығылатын уақытты бағала, сонда сен сызбаларда өмір сүресің, бұл қорқынышты және азапты… 121) Егер мен қысты жақсы көрсем, уақыт өте келе мен жазды бағалай бастадым (табиғаттың гүлдену кезеңі). 122) Барлығына ұнауға тырыспау керек. Адамдар әлі де сенің жаныңнан өтіп, тегіс емес екеніңді айтып күңіренеді. 123) Мені және менің мінезімді түсінуге тырысқандар аз. 124) Әзіл мен сарказмды түсіне білу керек. 125) Олар ренжігендерге су тасиды. 126) Маған жиі қатал жауап беруге және мінезді көрсетуге тура келді. 127) Сіз келетін орындар бар және сізді кепілдік проблемалар күтіп тұр. 128) Шыдамдылық пен еңбек бәрін тоздырады.
----
&lt;span style=&quot;color:Red&quot;&gt;Өзім туралы:&lt;/span&gt; Мен принципшіл, турашыл адаммын, бетіме шындықты айтудан қорықпаймын; чайлдфри. Мен жақсы көремін: 1) моноблоктар; 2) мұздатылған кептірілген кофе, капучино; 3) макадамия жаңғағы, фундук, кешью, бадам; 4) кептірілген өрік; 5) манго; 6) манты, тұшпара; 7) монеталар; 8) қыс; 9) жеке өмірге қол сұғылмаушылық; 10) пицца; 11) маркетплейстер; 12) түйелер (бір өркешті және екі өркешті); 13) боран; 14) автобустың артқы жағына отыруға; 15) құймақ, ет және сүзбе қосылған құймақ; 16) самса; 17) лимон қосылған шай; 18) өмір; 19) толтырылған бұрыш, қырыққабат орамдары; 20) халва (самарқан, зығыр және пісте); 21) қамырдағы барабан таяқшалары; 22) аяздар; 23) жағымды тосын сый; 24) инновациялар; 25) сауда орталықтары және сауда үйлері; 26) нан пісіру; 27) бризоль; 28) мандариндер; 29) шынайылық. Маған ұнамайды: 1) жылу; 2) көше жаргоны; 3) түйе синдромы; 4) таныс қарым-қатынастар; 5) кешкі; 6) адамдардың маған деген көңілі қалуы; 7) сәлемдесу; 8) Сіздің атыңызға айтылған сын; 9) мені тәрбиелеп жатқанда немесе оқытқанда; 10) адамдар маған ашуланғанда; 11) деструктивті адамдар мен улы заттар; 12) есікпен ойнағанда.&lt;/small&gt;
----
&lt;small&gt;Егер сіз қаржылай көмектесе алғыңыз келсе, міне менің реквизиттерім&lt;ref&gt;Ақшаны аударатындарға үлкен рақмет ғой…&lt;/ref&gt;:&lt;br&gt;
1) [[Kaspi Bank|Kaspi]] Gold карта нөмірі: 4400 4303 0898 2971.&lt;br&gt;
Уикипедияны қолдауды жалғастыра алуыма қолдау бер.&lt;/small&gt;
----
&lt;center&gt;&lt;small&gt;'''[[:Санат:Қазақ жазушылары|Қазақ жазушылары]]''' • '''[[Уикипедия:Жедел жою өлшемшарттары]]''' • '''[[Үлгі:Тағам]]''' • '''[[Үлгі:Тұлға]]''' • '''[[Үлгі:Кітап]]''' • '''[[Үлгі:Үңгір]]''' • '''[[Үлгі:Ғимарат]]''' • '''[[Үлгі:Фотоқатар]]''' • '''[[Үлгі:Multiple image]]''' • '''[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]]''' • '''[[Үлгі:Өнер туындысы]]''' • '''[[Үлгі:Елді мекен]]''' • '''[[Үлгі:Компания]]''' • '''[[Үлгі:Монумент]]''' • '''[[Үлгі:Мереке]]'''  • '''[[Үлгі:Су қоймасы]]''' • '''[[Үлгі:Әкімшілік бірлік]]''' • '''[[Үлгі:Әдеби шығарма]]''' • '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Byzantine_Empire_topics Template:Byzantine_Empire_topics]'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
----
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float: center; width: 260px; height: 300px; overflow: auto; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small style=&quot;line-height:1.5em&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em&quot;&gt;[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=+Coffee86&amp;lang=kk&amp;wiki=wikipedia&amp;namespace=0&amp;redirects=noredirects&amp;getall=1 Бастаған мақалалары:]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
#'''[[Ибн Рушд]]'''
#'''[[Әлқисса]]'''
#'''[[Дидар]]'''
#'''[[Сәбит ибн Курра]]'''
#'''[[Рұстақ]]'''
#'''[[Соғдылық айналғыш биі]]'''
#'''[[Хутэн]]'''
#'''[[Куста ибн Лукка]]'''
#'''[[Гурек]]'''
#'''[[Мурабба (тағам)]]'''
#'''[[Мухаллеби]]'''
#'''[[Майсор зымырандары]]'''
#'''[[Абдаса]]'''
#'''[[Гандхара өнері]]'''
#'''[[Тумшук]]'''
#'''[[Наан (тағам)]]'''
#'''[[Кулфи]]'''
#'''[[Бастани]]'''
#'''[[Фалуде]]'''
#'''[[Қуыршақтар алқабы]]'''
#'''[[Бұлайық]]'''
#'''[[Библияның соғды тіліндегі аудармалары]]'''
#'''[[Вешпаркар]]'''
#'''[[Фалуда]]'''
#'''[[Ах-ай гроты]]'''
#'''[[Иверск-Серафим соборы]]'''
#'''[[Қызылғаха үңгірлері]]'''
#'''[[Безеклик]]'''
#'''[[Миран (шұрат)]]'''
#'''[[Гирлянда тасушылар]]'''
#'''[[Базилика цистернасы]]'''
#'''[[I Хұсрау патшаның көктемгі кілемі]]'''
#'''[[Раханч]]'''
#'''[[Гандхара]]'''
#'''[[Самарқан қағазы]]'''
#'''[[Занданачи]]'''
#'''[[Кэсы]]'''
#'''[[Инпань адамы]]'''
#'''[[Черчен адамы]]'''
#'''[[Серика]]'''
#'''[[Виша Самбхава]]'''
#'''[[Музаки кінәздігі]]'''
#'''[[Канун (Албания)]]'''
#'''[[Нана (Бактрия құдайы)]]'''
#'''[[Мафраш]]'''
#'''[[Виша Шура]]'''
#'''[[Виша Кирти]]'''
#'''[[Пісте балмұздақ]]'''
#'''[[Хаварнак]]'''
#'''[[Мивнай]]'''
#'''[[Мабхара]]'''
#'''[[Мизан]]'''
#'''[[Мастан-Навиан]]'''
#'''[[Тукаспадак]]'''
#'''[[Шишпир]]'''
#'''[[Агоналия]]'''
#'''[[Тұрғар]]'''
#'''[[Тархун (ихшид)]]'''
#'''[[Меликават]]'''
#'''[[Гипорхема]]'''
#'''[[Гивех]]'''
#'''[[Лейпциг бозторғайлары]]'''
#'''[[Сериндия өнері]]'''
#'''[[Манбидждік Агапий]]'''
#'''[[Кафыр-қала (Самарқан)]]'''
#'''[[Зергер-Тепе]]'''
#'''[[Бетика]]'''
#'''[[Реккесвинт тәжі]]'''
#'''[[Джулиан (вестготтық граф)]]'''
#'''[[Нағиса]]'''
#'''[[Хотандық сақ тілі]]'''
#'''[[Алмихан Сейіті]]'''
#'''[[Духцов сарайы]]'''
#'''[[Брагадан Фруктуоз]]'''
#'''[[Узуфрукт]]'''
#'''[[Гварразардан қазына]]'''
#'''[[Вестготтық шындық]]'''
#'''[[Вигилан кодексі]]'''
#'''[[Соғды жауынгерлері]]'''
#'''[[Вестгот патшалығының флоты]]'''
#'''[[Юйчи Исэн]]'''
#'''[[Түйе жүні]]'''
#'''[[Свина (өзен)]]'''
#'''[[Цедыня]]'''
#'''[[Кельтибериялықтар]]'''
#'''[[Севильялық Исидор]]'''
#'''[[Ифтехар]]'''
#'''[[Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)]]'''
#'''[[Танның батыс базарының мұражайы]]'''
#'''[[Музелес]]'''
#'''[[Ливиядағы болгар дәрігерлерінің соты]]'''
#'''[[Lundbeck]]'''
#'''[[Той түйе (табақ)]]'''
#'''[[Қытай қағазы]]'''
#'''[[Нимруд линзасы]]'''
#'''[[Албания-Болгария қатынастары]]'''
#'''[[Қытайдағы жер сілкінісі (2023)]]'''
#'''[[Жеті кітаптағы медициналық жинақ]]'''
#'''[[Византиялық ғибадатханасы (Судак)]]'''
#'''[[Симон Илеуші]]'''
#'''[[Әулие Павел шіркеуі (Константинополь)]]'''
#'''[[Мирелейон]]'''
#'''[[Әулие Ирина шіркеуі]]'''
#'''[[Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі]]'''
#'''[[Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)]]'''
#'''[[Жаккард матасы]]'''
#'''[[Яздтағы дахма]]'''
#'''[[Кристегі Әулие Андрей шіркеуі]]'''
#'''[[Софа]]'''
#'''[[Үндістан (Бируни)]]'''
#'''[[Вандалдар мен аландар мемлекетінің флоты]]'''
#'''[[Лузитания]]'''
#'''[[Бұхара тарихы (қолжазба)]]'''
#'''[[Таксиладан келген белгісіз меридарх]]'''
#'''[[Гуанчжоудағы қырғын]]'''
#'''[[Аниково табағы]]'''
#'''[[Диолк]]'''
#'''[[Кузхайя (монастырь)]]'''
#'''[[Кливанион]]'''
#'''[[Каббадион]]'''
#'''[[Цангион]]'''
#'''[[Дивитисий]]'''
#'''[[Сериндия]]'''
#'''[[Севильялық Иоанн]]'''
#'''[[Шеду]]'''
#'''[[Сабао (лауазым)]]'''
#'''[[Шалимар бақтары]]'''
#'''[[Бахур]]'''
#'''[[Сенмар]]'''
#'''[[Хвадай-намак]]'''
#'''[[Мехреган]]'''
#'''[[Тирган]]'''
#'''[[Петрона Каматир]]'''
#'''[[Халчаян]]'''
#'''[[Анар сорпасы]]'''
#'''[[Шолезард]]'''
#'''[[Зарда (тағам)]]'''
#'''[[Локакшема]]'''
#'''[[Шатьял]]'''
#'''[[Византия асханасы]]'''
#'''[[Хотан жібек фабрикасы]]'''
#'''[[Мұқанна]]'''
#'''[[Дендера шамы]]'''
#'''[[Бағдат батареясы]]'''
#'''[[Ludus duodecim scriptorum]]'''
#'''[[Бажаур қобди]]'''
#'''[[Табула]]'''
#'''[[Екібастұз политехникалық колледжі]]'''
#'''[[Павлодар машина жасау колледжі]]'''
#'''[[Исабек-ишан]]'''
#'''[[Екібастұз бөгені]]'''
#'''[[Бутринти]]'''
#'''[[Марат Пазылұлы Марденов]]'''
#'''[[Плацинда]]'''
#'''[[Топрак-қала]]'''
#'''[[Лампада]]'''
#'''[[Көшк]]'''
#'''[[Дөңгелек тақталардағы шахмат]]'''
#'''[[Дхармаракша]]'''
#'''[[Дунхуан]]'''
#'''[[Ад-Дэйр]]'''
#'''[[Теңіз органы]]'''
#'''[[Қытайдағы зороастризм]]'''
#'''[[Айвалық мармелады]]'''
#'''[[Қайрақ (құлпытас)]]'''
#'''[[Жеміс мұзы]]'''
#'''[[Парвин Баби]]'''
#'''[[Ан Лушан]]'''
#'''[[Гяз]]'''
#'''[[Туррон]]'''
#'''[[Калаи-Муг]]'''
#'''[[Юэяцюань]]'''
#'''[[Лимпопо (мультфильм)]]'''
#'''[[Лабубу]]'''
#'''[[Константин базиликасы (Трир)]]'''
#'''[[Максенций базиликасы]]'''
#'''[[Әулие Николай базиликасы]]'''
#'''[[Теодорик кесенесі]]'''
#'''[[Әулие Николай шіркеуі (Демре)]]'''
#'''[[Иоанн Кладас]]'''
#'''[[Самейру ханымының базиликасы]]'''
#'''[[Византиялық жібек]]'''
#'''[[Сан-Витале]]'''
#'''[[Византия бақтары]]'''
#'''[[Аэций Амидалық]]'''
#'''[[Византия медицинасы]]'''
#'''[[Эгиналық Павел]]'''
#'''[[Византия өнертабыстарының тізімі]]'''
#'''[[Византия лирасы]]'''
#'''[[Византия сигнал мұнаралары жүйесі]]'''
#'''[[Византия ғылымы]]'''
#'''[[Константинополь жер сілкінісі (557)]]'''
#'''[[Мариам Баоуарди]]'''
#'''[[Антиохиялық Яхья]]'''
#'''[[Шарбел Махлуф]]'''
#'''[[Африкада ыстық екен]]'''
#'''[[Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини]]'''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[en:User:Coffee86]]
[[meta:User:Coffee86]]
[[ru:Участник:Coffee86]]
[[uz:Foydalanuvchi:Coffee86]]
[[tr:Kullanıcı:Coffee86]]</text>
      <sha1>lvxv4z7vhsoo2jiar3y6rr9w05fy2ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жыл басы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504689</id>
    <revision>
      <id>3620110</id>
      <parentid>2956894</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8530" sha1="f7x8um93kua72pwm96sgitnlyjmd165" xml:space="preserve">


== ''''Жыл басы'''' ==


'''Жыл басы'''- дегеніміз  он екі жыл атауларының алғашқысы; мүшел жалдарының бірі, біріншісі - тышқан жылы және Ұлыстың ұлы күні.Он екі жылдардың қатары тышқанмен басталып, доңызбен аяқталады.Олардың арасында сиыр, барыс, қоян, ұлу, жылан, жылқы, қой, мешін, тауық, ит, доңыз жылдары аталады.Бұл жыл атаулары 12 жылда, басқаша айтқанда бір мүшелде бір рет қайталанып отырады.


== Қазақтарда жыл басы деп саналатын ұлттық мейрам ==


(қысқаша ақпарат)
Наурыз мейрамы ұлыстың ұлы күні деп есептеледі.Бұл күнде , яғни 22 наурыз күнінде, күн мен түн теңеледі.Халық Наурыз мерекесіне ерте дайындалады.Осы күні әрбір үйде мол дастарқан жайылады.Дастарқанның басында әрбір адам Наурыз көжені ішуге міндетті.Осы қадірлі көжеге жеті түрлі тағам қосылады.Дастарқан басында жастар үлкендердің батасын алады.Ата-әжелеріміз &quot; Ұлыс оң болсын,ақ мол болсын!&quot; деген қасиетті баталарын айтады.Дәл осы күнде балалар мен қыз, бойжеткендер халқымыздың ұлттық ойндарын ойнап, көңіл көтереді.Оындай еліміздің, жеріміздің жарқыраған, бақытты әрі мерекелі  күні ''Жыл басы'' деп есептеледі.


== Жыл басы  туралы ертегілер  ==


Жыл басын таңдауда жапондықтар да, қазақ халқы да қызықты, балаларға арналған ертегі құрастырудан аянбады.Оның дәлелі , бүлдіршіндерге арналған  журнал беттері  болып табылады .
Жапондықтарда өте қызықты ''Жыл басы'' атты ертегі бар. Бұл ертегі Жаратушының бұйрығы мен тышқанның қулығы туралы  болады.Ертегі басында Жаратушы бүкіл жан-жануарларға жаңа жылдың алғашқы күні таңертең жиналуға бұйрық береді.Онымен қоса, ол &quot;Кім бірінші болып жетсе, сол жыл басы болады.&quot;,- деп айтыпты
тағы да.Оны білмеген жалқау мысық тышқаннан сұрайды.Сонда тышқын оған жаңа жылдың бірінші күні дегеннің орнына екінші күні кел деп айтады.
Жүрісі баяу сиыр таңертең ерте жету үшін жаңа жылға қараған түні жолға шығады. Оны көрген тышқан білдірмей арқасына шығып отырып алады.Таң атқан кезде сиыр Жаратушыға келген кезде, тышқан секіріп түседі. Сонда тышқан бірінші барғандықтан , жыл басы болады.Ал одан кейін сиыр, барыс, қоян, ұлу, жылан, жылқы, қой, маймыл, әтеш, ит, ең соңында барып қабан келеді. Жаңа жылдың екінші күні жалқау мысық келеді. Тышқанның алдағанын білген ол тышқанға өмір бойы өш екен.(бұл жапондықтардың нұсқасы)
Қазақ халқының да осындай ерекше ертегісі әрі әңгімесі бар. Бұнда жануарлар жыл басы болуға таласады.Сонда әр жануар өз ерекшелігін айтып өзін мақтайды.Содан оларға қарап тұрған тышқан оларға бұлай ештеңе шықпайтынын түсіндіріп, кім бірінші жылды көрсе сол жыл басы болады дейді.Сол кезде түйе мақтанып тұрғанын тышқан көріп оның басына шығады. Барлық жануар мен көремін деп тұрғанда тышқан ең бірінші көріп, жыл басы атанады.Осылайша екі ертегіде де тышқан өзін ерекше көрсетіп жыл басы атанады.


== Жыл атаулары туралы ==


====  Mақал - мәтелдер ====

1.Өлі арыстаннан тірі тышқан артық.
2.Мысық жоқта тышқан төбеге шығады.
3.Мысыққ ойын - тышқанға өлім.
4.Ит - жеті қазынаның бірі
5.Ел жатпай, ит тынбас
6.Ит үйдің құлағы
7.Ит иесін қорғайды
8.Ер қанаты - ат
9.Бәйгіден ат келмейді, бап келеді.
10.Сырын білмеген аттың сыртынан жүрме.
11.Ай мінбей атыңды мақтама.
12.Шіделі ат өз атың, тұсаулы ат бос атың.
13.Жаман атқа жал бітсе, жанына торсық байлатпайды.
14.Қой өрісі қорадан.
15.Cиырлы бай - сары май.
16.Қоян көлеңкесінен қорқады.
17.Қоянды қамыс өлтіреді ,батырды намыс өлтіреді.

==== Жұмбақтар ====


Өзінше ноян қорқақ кім? (қоян)

Aлмастан тыным, шабады ?     (құлын)

Ұзын - ұзын із келер, ұзын бойлы қызкелер.   (жылан)

Eл жатса да , енекесі жатпайды.     (сиыр мүйізі)

Қисық ағашқа қар жұқпас.       (сиыр мүйізі)

Иесіне адал, бөтенге қатал.     (ит)

Қошқар мүйіз үйі бар, кіріп соған бұйығар.   (ұлу )

Aрыстанға ұқсайды, тек тышқанды ұстайды.    (мысық)     

Aйдарлы ағам таң атпай айғайлайды     (әтеш)


==== Өлеңдер ====


''Жыл қайыру''

Тышқан қаптап жамасын, 

Cиыр сүзіп алмасын ,

Барыс жүрсе ырылдап,

Қоян қашып тығылмақ,

Ұлу кисін қабығын, 

Жылан қойсын шағуын,

Жылқым жатсын жайылып,

Қойды қоям қайырып,

Мешін маймыл мазақшыл,

Тауық - тары тамақшыл,

Ит- иісшіл көреген,

Доңыз семіз не деген?


''Қоян''

Едірейіп құлағы,
Елең қағып тұрады.
Тықыр етсе бір дыбыс,
Түлкі ғой деп ұғады.
Сыбдыр шықса селк еткен,
Қорқақтығын көрсеткен.
Қорықпайтын қоянды,
Оқимыз тек ертектен!


== Әдебиет ==

* Балдырған журналы , Баспасөз - 2010, 12 ай
*Балдырған журналы , Баспасөз - 2010, 7 ай
*Қазақ газеттері , Үркер журналы, үй жануарларына байланысты мақал-мәтелдер


== Сыртқы сілтеме ==

[http://www.world-eurasia.com Жұмбақтар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218154543/http://world-eurasia.com/ |date=2014-12-18 }}
[http://www.45minut.kz Мақал-мәтелдер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110135310/http://45minut.kz/ |date=2014-01-10 }}
[http://www.refa.kz Наурыз - жыл басы - мейрамдар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028015639/http://refa.kz/ |date=2016-10-28 }}
[http://www.aldiyar.kz ертегілер жыл басы ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923184935/http://aldiyar.kz/ |date=2020-09-23 }}</text>
      <sha1>f7x8um93kua72pwm96sgitnlyjmd165</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509703</id>
    <revision>
      <id>3620149</id>
      <parentid>2037166</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38820" sha1="j61bakhnpowyxhi303mh043dgspvgdb" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Шошқалы соғыс (1859){{!}}1859 жылғы Шошқалы соғыспен}}

Халық бұқарасының арасында патша самодержавиесінің милитаристік саясатына наразылык өсе түсті. Ресейдің орталығындағы революциялық дағдарыстың пісіп-жетілуі ұлттық шеткергі аймақтарда, оның ішінде Қазақстанда да ерекше сезіле бастады. Ол жұмысшылардың ереуілдері мен баска да бой көрсетулерінен көрінді. Осының бәрі патша саясатына наразы бұқараның ашык бой көрсетуіне әкеп сокпай коймайтын еді.

1916 жылы 25 маусым күні орыс емес «бұратана» халықтардың 19-43 жас аралығындағы ер-азаматтары соғысып жатқан армия ауданында корғаныс құрылыстарын салу мен тыл жұмыстарына «реквизицияланатыны» жөніндегі патша жарлығы жарияланды. Алдын ала жасалған есеп бойынша, 390 мың адам алу көзделді.

Аталған Жарлық казақ даласын өте ауыр жағдайға қалдырды. Тыл жұмыстарына жұмылдыру (мобилизациялау) егін өнімдері мен пішен жинау, малды қысқы жайылымдарға айдауға дайындық кезінде жүргізілді. Еңбекке жарамды бүкіл ер-азаматтарды шақыру қоныс аударушылар пайдасына үнемі жер тартып алумен негізгі шайқалған қазақ шаруашылығының экономикалық базасына зор нұсқан келтірді. Іс жүзінде жұртшылық аштан кырылуға душар болды. Байырғы халықты тыл жұмыстарына шақыру халықтың ашу-ызасын тудырып, Орта Азия халықтарының Ресей отаршылдығына қарсы қуатты көтерілісінің басталуына себепші болды.

Сол көтерілістің негізгі ошағы Торғайдағы Амагелді Иманов бастаған ұлт-азаттық күрес болып табылады.

Иманов Амангелді Үдербайұлы (1873-1919) – халық батыры, қазақ халқының 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі, Кенесары Қасымовтың үзеңгілес серігі Иман батыр Дулатұлының немересі. Бұрынғы Торғай уезі Қайдауыл болысында туған. Әкесі шаруа баққан, момын кісі болған. Шешесі Қалампыр Қақуқызы медресе бітірген. Амангелді әуелі ауыл молдасынан 2 жыл оқып, кейін Тасыбай, Тәшмағамбет ишандардың медресесіне түсті. Медреседе 4 жыл оқыған ол түрік, парсы, араб тілдерін меңгерді. Әкесінен 7 жасында жетім қалып, жоқшылық тауқыметін ерте тартты. Ел ішіндегі дау-шарға ерте араласып, сол себепті Ресей империясының жергілікті билеушілерінің қудалауына ұшырап, 1896-1911 жылдары аралығында бірнеше рет түрмеге қамалды. Амангелді батырдың ұйымдастырушылық және қолбасшылық таланты 1916 жылғы Ресей императорының маусым айындағы жарлығына наразылық ретінде Торғай даласында бұрқ еткен ұлт-азаттық көтеріліс барысында айқын көрінді. 2-3 ай ішінде елеулі күшке айналған көтерілісшілер Қоғалыкөлде бас қосып, Әбдіғапар Жанбосыновты хан, Амангелдіні көтеріліс қолбасшысы (сардар) етіп сайлады. Әбдіғапар мен Амангелдінің ұйымдастырушылық іскерлігінің нәтижесінде көтеріліс саяси сипат алды және әскери-ұйымдық жағынан нығайып, оған қатысушы сарбаздар қатары 50 мың адамға жетті. Амангелді Торғай қаласын 27 күн бойы қоршауға алды. Ол көтерілісшілердің Шошқалы, Күйік қопаларындағы шайқастарына, подполковник Тургеневтің жарақты үлкен жасағына қарсы 1917 жылы ақпанның 21-23-індегі Құмкешу-Доғал-Үрпектегі соңғы айқасына тікелей басшылық жасады. Жазалаушылар Торғайдағы ұлт-азаттық көтерілісті тұншықтыра алмады. Көтеріліс Ресейдегі Ақпан төңкерісіне жалғасты. Амангелді 1918 жылы наурыздың 21-і мен сәуірдің 2-і аралығында Орынборда өткен Торғай Кеңестерінің тұңғыш съезіне қатысып, Торғай уезінің әскери комиссары болып тағайындалды. 1919 жылы сәуірдің 20-ында Торғайда Кеңес өкіметі құлап, Амангелді тұтқынға алынып ату жазасына кесілді. Мәйіті бір жылдан кейін әуелі Алакөлге, кейін аудан орталығына әкелініп жерленді. Қабірінің басына және 1947 жылы Алматы қаласында ескерткіш орнатылды. Батырдың есімі Қазақстанның көптеген қалаларындағы көшелерге, Қостанай облысының бір ауданына берілді. 1939 жылы «Ленфильм» киностудиясы «Амангелді» фильмін түсірді. Бұл көркемөнер туындысы қазақтың тұңғыш дыбысты фильмі болды. Амангелдінің ерлікке толы ғұмыры көптеген ақын-жазушылардың, суретшілер мен композиторлардың шығармаларына арқау болған. Амангелді Иманов туралы Жамбыл «Амангелді тойында», Сүлеймен  Сәдуақасұлы «Амангелді туралы»,Омар Шипин «Амангелді айбаты», «Торғай соғысы», Нұрпейіс Байғанин «Амангелді туралы жыр», Сәлімгерей Оңайбекұлы Сәлімгерей «Батыр», Ықылас Адамбеков «Амангелді», Қарабалин «Амангелді», Есенби Омарұлы «Ел батыры», Бақыт Иманов «Амангелді анасымен қоштасқаны» т.б. ақын-жазушылардың атты өлеңдерін атап өтуге болады

Тұтас алғанда Қазақстандағы 1916 ж ұлт — азаттық қозғалысы көтеріліске қазақтармен қатар ұйғырлар, өзбектер, дұнғандар және кейбір өзге халықтардың өкілдері қатысқан оның оңтүстік облыстарын (Жетісу және Сырдария облыстары) айтпағанда бір ұлттық сипатқа ие болды.

Қазақ қоғамында патша жарлығы мен көтеріліске деген көзқарас бір мәнді болған жоқ: бай — феодалдық басшы топтардың белгілі бір бөлігі, сондай — ақ жергілікті әкімшілік деп аталатының шенеуніктері патша жарлығын сөзсіз қолдады және оның басты жүзеге асырушалары болды. Қазақ интеллигенциясының батыл өкілдері (Боқин,Ниязбеков,Жүнісов) патша жарлығына қатал қарсы шықты, сөйтіп халықты қарулы қарсыластық көрсетуге шақырды, ал Қазақ газетінің төңірегіне топтасқан либералдық — демократиялық интеллигенцияның жетекшілері (А.Байтұрсынов,Ә.Бөкейханов,М.Дулатов) тартыншақтық позиция ұстанды.Олар еңбек армиясына адам алу жөнінен асықпауға, алдын — ала дайындық шараларын жүргізу керектігіне патша әкімшілігін көзін жеткізуге талай рет тырысып бақты, ал сонымен қатар, қарусыз халық царизмнің қатал жазалау шараларының құрбандарына айналатынын негізді түрде ескеріп , жарлықтың орындалуына қарсылықты көрсетпеуге шақырды.

Көтерілістің аса ірі орталықтары Жетісу мен Торғай жері болды. Жетісу облысында қарулы қарсыластық шілде-тамыз айларында-ақ бұқаралық сипат алды. Барлық жерлерде найза-сүңгілермен, аңшылық мылтықтармен, суық қарулармен қаруланған көтерілісшілердің жасақтары ұйымдастырылып жатты. 17 шілдеде Жетісу мен Түркістан өлкесінде соғыстық жағдай жарияланды. Патша үкіметі орындары мұнда ірі әскери күштерді жеткізе бастады, әскери горнизондарды нығайтты, қазақ және қырғыз көтерілісшілерінің жазалау үшін Жетісудың қоныс аударған халқының дәулетті топтарынан қарулы жасақтар құрып жатты. Көтерілісшілердің патша жазалаушыларымен ірі қақтығыстары Асы мен Қарқара жайлауларында, Салымсы станциясы маңында, Қастек , Нарынқол, Шарын, Қорам өңірлерінде, Лепсі оязының Садыр Матай болысында және басқа жерлерде болып өтті. Қыркүйек пен қазан айының басында барлық жағынан жазалаушы отрядтар қыспаққа алған Жетісулық көтерілісшілердің едәуір бөлігі табан тірескен шайқастармен шегінуге, сөйтіп, Батыс Қытайға өтіп кетуге мәжбүр болды.

Жетісудағы көтерілісшілер қозғалысы аяусыз басып- жаншылған кезде Торғай даласында ол күш алып, күннен-күнге өрістей түскен еді. Басшылығында А.Иманов пен Ә.Жангелдин тұрған Торғай көтерілісі ең қажырлы және ұзаққа созылған көтеріліс болды. Архивтік құжаттар дәлелдейтіндей, көтерілістің ең шырқау тұсында оған қатысушы жасақтарда 50 мыңдай адам болған. Ондаған мың ұйымдаспаған көтерілісшілерден А.Иманов ондыққа, елулікке, жүздікке, мыңдыққа бөлінген жүйелі әрі тәртіпті әскери организм құрды. Әрбір бөлімшенің басына тиісінше онбасы, елубасы, жүзбасы, мыңбасы қойылды. Арнайы мергендер бөлімшесі құрылды. А.Иманов көтерілісшілердің сардарбасы -бас командашысы болып сайланды, оның жанында әскери кеңес жұмыс істеді.

А.Имановтың көтерілісшісі әскерлері бақылауындағы аудандарда төменгі ауылдық- болыстық әкімшілік басқару қызметінен шын мәнінде шеттетілді, азаматтық үкімет көтерілісшілердің қолына өтті. А.Иманов пен ол басқаратын әскери кеңес арнайы тағайындалған адамдарға (ел бегі) көтерілісшілерді азық түлікпен және аттармен қамтамасыз ету тапсырылған тыл қызметін ұйымдастырды, ұстаханаларда қолдан жасалатын мылтықтар,қылыштар, қанжарлар, найзалар және басқа қарулар әзірлеу ісі жолға қойылды.

22 қазанда А.Иманов бастаған 15 мың көтерілісші Торғай қаласын қоршауға алды. Қаланы қүрсау бірнеше күнге созылды. Сол арлықта қалаға қарай үш бағыттан генерал — лейтенант А.Лаврентьевтің жазалаушы корпусы келе жатты.Патша жазалаушыларының басым күштері жақындап қалған туралы хабар алып,көтерісшілер Торғайды қоршауын қойды және патша әскерлері отрядтарының алдынан шықты. 16 қазанд А .Иманов бастаған жалпы саны 12 мыңға жуық адамнан құралған сазбаздар Топқойма почта станциясы ауданында подполковник Катоминнің жазалаушы отрядтарына шабуыл жасады.Көтерілісшілердің негізгі бұқарасы адам күшін сақтап қалу мақсатында қараша айының екінші жартысында Торғайда 150 шақырым жерге әкетіліп,Батпаққара ауданында шоғырландырылды. Осы арада 1916 жылы қараша айының екінші жартысынан бастап, 1917 жылы ақпанның орта шеніне дейін жазалаушыларға қарсы партизандық жортуылдар жасалып тұрды. Көтерілісшілер мен жазалаушылардың арасындағы айқастар Татырда, Ақшығамда, Доғал үрпек, Күйікте болып өтті. А.Имановтың штабы орналасқан Батпаққара ауданындағы ұрыстар шиеленісті. Ол ұрыстар 1917 ж ақпан айының екінші жартысында кең құлаш жайды. Сол шайқастарда А.Имановтың көтерілісшілері ақпан буржуазиялық- демократиялық революциясын қарсы алды.

Қазақстанның басқа аймақтарында көтерілісшілерге патша жазалаушы отрядтарының басым күштерімен кекілескен ұрыстар жүргізуге тура келді. Семей және Ақмола облыстарында көтерілісшілерге қарсы 12 кавалерия жүздігі, 11 күшейтілген жаяу әскер ротасы қимыл жасады. Ал, Торғай көтерілісшілеріне қарсы патша өкіметі құрамына 17 атқыштар ротасы, 18 казактар жүздігі , 4 кавалерия эскадроны, 18 зеңбірегі, 10 пулеметі және басқалары болған экспедициялық корпус жіберді. Алайда жазалаушылар тура ақпан революциясына дейін көтерілісті сол бойы басып- жаншй алмады. Тек царизм құлатылғаннан кейін ғана Торғай облысындағы көтеріліс тиылды.

Жетісудағы көтерілісті басу үшін 8750 найзалы 95рота , 3900 қылышты 24 жүздік, 16зеңбірек пен 47 пулемет жіберілді. Жетісуда ондаған қазақ және қырғыз ауылдары жойылды, бейбіт тұрғандар құдалаушылыққа ұшыратылды. Патша өкімет орындары сондарына түскен 300 мың қазақтар мен қырғыздар немесе Жетісудың жергілікті тұрғындарының 1/4 бөлігі Қытайға қашуға мәжбір болды.

Тек генерал- губернатор Куропаткин бекіткен сот үкімдерімен Түркістан өлкесінде1917 ж 1 ақпанына дейін өлім жазасына 347 адам, каторглық жұмыстарға 168, түрмеде тұтқындалуына 129 адам кесілді. Ал оның сыртында сотсыз және тергеусіз атылып, жазалаушылар мен қоныс аударған селолар тұрғындарынан жасақталған отрядтардың қолдарынан қазақ тапқандары тағы бар.

1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған көтеріліс

Қазақтарды тыл жұмыстарына алу жөніндегі патша Жарлығы Орынборға 1916 жылғы 28 маусымда жетті. Торғай облысының әкімшілігі метрополияның тікелей өкілдігі ретінде патша жарлығын сөзсіз, бұлжытпай орындау жөнінде шешім қабылдады. Алайда халық назарлығы күн санап өсе түсті. Қостанай, Ырғыз, Ақтөбе уездерінде шаруалардың стихиялық бас көтерулері басталды. Көтерілусішілер тау  шатқалдарына топтасып, пошта бекеттеріне шабуыл жасады, темір жолды бұзды, болыстык басқармаларды талқандап, болыстарды өлтірді. Көтеріліс Солтүстік Қазақстанның көптеген облыстарын қамтыды.

Торғай уезінде Амангелді Иманов бастаған ірі көтерілісшілер жасағы құрылды. Көтеріліске дейін-ақ Амангелді даладағы халық бостандығын жақтаушы, отарлық тәртіптің бітіспес қарсыласы ретінде танылған еді. Ол бірнеше рет түрмеге де түсті, заңсыз сотталған жерлестерінің ісімен Петербургке те сапар шекті.

1916 жылы шілдеде Амангелді шашыранды қазақ жасақтарын көтерілісшілердің бірыңғай сапына жинай бастады. Көтерілісшілер Амангелдіні көтерілісшілер әскерінің бас колбасшысы — сардарбек, Оспан Шолақты оның көмекшісі етіп, Әбдіғапар Жанбосыновты хан етіп сайлады. Амангелдінің әскері көтерілісшілердің басқа жасақтарынан ұйымдасқандығы және тәртібімен ерекшеленді. Сарбаздар ондық, жүздіктер мен мыңдықтарға бөлінді. Басқару жұмысы штаб міндетін атқарған Әскери Кеңес арқылы жүзеге асырылды. Кеңес жанында барлық әкімшілік мәселелерді шешіп отыратын хатшылық жұмыс істеді, пошта орналасты. Басшы орталық жанындағы әділқазылар алқасы әр түрлі заңдық мәселелерді шешумен, арыздарды, шағымдарды қараумен айналысты. Бейбіт халық пен сарбаздардың арасындағы даулы мәселелерді басшы орталық әрбір мың шаруашылыққа тағайындаған елбегі (әкімшілік жетекшісі) шешті.     Көтерілісшілер үшін салықтар мен азық-түлікті жасакшылар жинады, қаражат жөніндегі жұмыстарды арнайы тағайындалған казынашы атқарды.

Көтерілісшілер жасағын мойындаған халық битамал — 4 сомдық салықтан өзге салықтардың барлық түрінен босатылды, пошта жүйесі жолға қойылды. 1916 жылғы қазан айына карай Торғай және Ырғыз уездерінде әрқайсысында 2-3 мың адам болған 20-дай көтерілісшілер жасағы болды. Көтерілісші жасактар үш ірі жасаққа топтасты.

Қазанда көтерілісшілер Қарабұтак селосын қоршап, Қожакөл мен Татыр көлдері ауданында жазалаушы отрядқа шабуыл жасады. 23 қазан күні Амангелді бастаған 15 мың көтерілісші Торғай қаласын қоршады. Қазан әскери округы әскерлерінің қолбасшысы әскери министрге жолдаған хабарында: «Торғай және Ырғыз уездеріндегі жағдайдың тез нашарлап бара жатқанын, Торғаймен тек телеграф байланысы ғана емес, барлық қарым-қатынастың үзілгенін, Ырғыздың коршала бастағанын» баяндады. Сонымен бір мезгілде көтерілісшілердің Торғай мен Ырғызды басып алып, Орынбор—Ташкент темір жолындағы қозғалысты токтатып тастау ойының бар екендігі хабарланды.

Торғай көтерілісшілеріне көрші облыстардың қазақтары қосылды. 1916 жылдың қарашасында көтерілісшілердің саны 50 мыңға жетті. Көтерілісшілер жергілікті отарлык өкімет орындарының жұмысын толыктай дерлік токтатты. Жазалаушы отрядтар көтерілісті баса алмады. Патша үкіметі

Ең соңғы шешімге бел буды. Құрамына майданнан әкелген бөлімдер енген генерал Лаврентьев басқарған арнайы экпедициялық корпус құрылды. Корпус шабуылды бірден үш бағыттан — Қостанай, Ақтөбе мен Шалқардан бастады.

Көтерілісшілер Торғайды патша әскерлері келіп жеткенше алуға ұмтылды, алайда 6 карашадағы қаланы тікелей шабуылмен алу әрекеті сәтсіз аяқталды. Қала 10 күн бойы қоршауда болды, қоршауды одан әрі соза беру мүмкін емес еді, өйткені калаға жазалаушы экспедицияның негізгі күштері жақындап қалып еді. Көтерілісшілер қоршауды тоқтатып, әскерлерге қарсы қозғалды. 16 қарашада көтерілісшілер Түнқойма пошта бекеті ауданында жазалаушы отрядка шабуыл жасады. Көтерілісшілер шебін күшпен бұзып өткен жазалаушылар отряды сол күні Торғайға кірді.

Қарашаның екінші жартысында көтерілісшілердің негізгі бөлігі Торғайдан 150 шакырымға шегініп, Батпаккара шатқалы ауданында, бір бөлігі Аққұм құмында топтасты. Көтерілісшілер Батпаққарада әскери қимылдарға басшылық жасау мен басып алынған аудандарды баскару жөніндегі Кеңес құрды. Көтерілісшілермен күрес жүргізу үшін Самарадан генерал Мака-ровтың жаңа жазалаушы экспедициясы шығып, оған Орынбордан әскери бөлімдер келіп қосылды. Нашар қаруланғанына қарамастан көтерілісшілер күрестің партизандық әдістерін кеңінен қолданып, жазалаушылардың негізгі күштерінің қолын байлады.

30 карашада полковник фон Розеннің отрядының келе жатқаны жөнінде мәлімет алған 6 мыңдай көтерілісшілер жазалаушыларға қарсы аттанды. Зеңбірек, пулемет, мылтықтардың жаудырған оғына қарамастан көтерілісшілер жазалаушылар шабуылын тойтарды. Ерте басталған қыс, қатты аяз бен жауған қар көтерілісшілердің қимылын қиындатты. Амангелді Иманов пен Әбдіғапар Жанбосынов өз сарбаздарын жазалаушылар жете алмайтын жерлерге жинақтады. Көтерілісшілер өздерін азық-түлік, жем-шөппен қамтамасыз етіп, жертөлелер салды, киіз үйлерде тұрды. 1917 жылдың басында Амангелді отаршылдарға қарсы күресті кайта бастауды қолға алды. Қостанайдан шыққан жазалаушы отрядтардың көтерілісшілер жолын бөгеп, жазалаушылар шегінуге мәжбүр болды.

Ақпан революциясының қарсаңында, Қазакстанның басқа облыстарында әскери қимылдар тоқтағанда, Торғай даласында жазалаушылар отрядтары мен көтерілісшілер арасындағы шайқастар жалғасып жатты. 22—24 ақпан күндері көтерілісшілер жазалаушылармен соңғы шайқасын Доғал Үрпек ауданында өткізді. Асқан табандылықпен шайкасқан көтерілісшілер қаланың ішкергі аймактарына ақырындап шегінді. Торғай өзенінің мұзымен ауыл-дарымен шегінген қазақтарды жазалаушы әскер екі жақтан оқ жаудырып, бірнеше жүздеген әйелдер, қарттар мен балаларды, мыңнан аса сарбаздарды өлтірді. Ақпанның соңында Доғал Үрпекті көтерілісшілердің қолында қалдырып, жазалаушылар шегінді.

Ақпан төнкерісінің жеңісінен соң даладағы көтерілісішілер отрядтарвның саңы шұғыл өсті, ал 1917жылыдың соңында Амангельді Торғайды алды.

Шілденің басында Қазақстанның барлық аймақтарында дерлік көп кешікпей қарулы көтеріліске айналған стихиялық бас көтерулер басталды. Халық қаһарының соққысын алдымен тылдық жұмыстарға баратындардың тізімін тікелей жасаушы болыс басқарушылары, ауыл ағамандары және патша әкімшілігінің басқа да төменгі қызметкерлері алды. Қазақтардың метрика куәлігінің жоқтығын пайдаланып, олар тізімге жасы нешеде екенін қарама, өз беттерінше кедейлерді енгізіп, ал байлардың балаларын пара бергені үшін шақырудан босатып отырған. Тізімдер жасау жүиесі іс жүзінде осындай жаппай парақорлық пен қызмет бабын теріс пайдаланушылық туғызды.

Оның үстіне патша өкіметі орындары лауазымды адамдарды, болыстық, селолық және ауылдық басқарушылардың, жергілікті тұрғындардан шыққан полецейлік төменгі шендегілерді, имамдарды, молдаларды, майда несие мекемелерінің есепшілері менбухгалтерлерін, жоғары және орта оқу орындарының оқушыларын,үкіметтік мекемелер шенеуніктерін және дворяндық, құрметті азаматтық құқықпен пайдаланатын адамдарды армияға алудан босатты.

Патшаның қатал жарлығына және жер – жерден оны орындаудағы әіділетсіздік тәсілдерге қатты ашынғн еңбекшілер қолдарына не түссе, сонымен қаруланып патша өкіметінің өкілдеріне, болыстық басқарушыларға, ауылдық ағамандрға, полицерлерге, қазақтарға, шенеуніктерге: «адамдар бермейміз» деген айқаймен тарпа бас салып, сазайын тарттырды. Олар болыс басқарушыларының, ауыл ағамандарының кеңселері мен үйлерін өртеді, осылай ету арқылы тылдық жұмыстарға алынудан арыламыз деп аңғырт ойлап, іс жүргізу қағаздары мен әскерге шақырлатыңдардың тізімдерін жойды.

Сонымен қатар патша үкіметінің жазалау әрекеттері қарқын ала бастады. Ол туралы деректерде сақталып қалған. Мсыалға, қазақтардың таяққа жығылып өлгені жайында Омбыдағы жандарм мекемесі істерінен алынған деректе «14 ағұста тұтқынға алынған қазақтардың артынан оларды босатуды сұранып, Беловск қаласына ылғи жаяу-жалпы қазақтар келген. Ябазарды құр тамашалауға жиналған жұрт әлі де көп еді. Сол арада 600-ден астам қазақ жиналып-ақ қалған еді. Оларды алдауға түсіріп, айналдыра қамап, болыс кеңесінің қорасына апардық та, жалғыз оқ шығын қалмай, таяқ, саржын ағаш, балтамен ғана шаруасын бітірдік. Шала жансыз жатқандарын арбаға артып, қорада өлімші болып жатқандардың үстінен жүргіздік».

Ондағы мақсат, әлі жаны шыға қоймағандарын арбамен таптап, жұмысын бітіру еді. Оның үстіне сол күні дружинаға шыұұан солдаттар да көрші болыстарға барып, қазақты шетінен қырып, шауып, талап келді»

1916 ж көтеріліс қазақ халқының көп ғасырлық тарихында ерекше орын алды. Имперализм мен бірінші дүниежүзілік соғыс жағдайларында А.Иманов пен көтерілістің басқа басшылары халықты өз уақытында Сырым Датұлы, И.Тайманов, М.Өтемісұлы, К.Қасымұлы мен Н.Қасымовтың басшылығмен болған ұлт азаттық қозғалысынан кейін бірінші рет 1916ж көтеріліс кең байтақ өлкенің барлық бөліктерін қамтып, бүкілқазақстандық сипат алды. Көтеріліс отарлауға және импералистік саясатқа қарсы бағытта өрбіді. Халықты ұлттық және саяси азат ету жолындағы көтерілістің басты міндеттерімен салыстырғанда бұл көтерілістің таптық жағы екінші кезектегі мәселе болып шықты.

Қорытынды

1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс тарихымызда халқымыздың басынан өткен ең ауыр тарихи ақтаңғалақ оқиғалардың бірі болды. Көтеріліс барысында, әсіресе, қазақтардың саны Қазақ өлкесінде 446 мыңға, Орта Азияда 121,7 мыңға, Астрахань губерниясында 51,8 мыңға, Ресей империясында 617,5 мыңға азайып кетті.1917 жылы Торғай көтерілісінің талқандалуы аяқталуы барысында 3 мыңдай адам жауапқат тартылып, 201-і өлім жазасына кесілді, 161-і каторға айдалды, жүздеген ауылдар тоналып, өртелді, жазықсыз адамдар атылды.

Көтеріліс бір жағынан жеңіліс тапты, оның өзіндік себептері де көп болды: бытыраңқылық, әскери қарудың жеткіліксіздігі, руаралық қақтығыстардың болуы, жергілікті халық пен қоныстанушылар арасындағы қайшылықтардың болуы, ұлттық демократиялық зиялылар қатарында бірліктің болмауы, қазақ феодалдарының сатқындығы сияқты себептер әсер етті. Екінші жағынан көтеріліс жеңіліс тапқанымен оның қазақ тарихындағы тарихи маңызы зор болды. Атап айтсақ, қазақ халқының таптық саны өсті, Қазақстан халықтары ұлттық мүдделерінің ортақтығын ұғынып, бастары біріксе жеңіске жететініне көздері жетті, патша өкіметін сескендірді; қозғалыс барысында өкімет құрылымы, қарулы күштер, басқару аппараты құрылды; Ресей империясындағы азаттық күрестің шырқау шегі болды.

Тарихымызда  осы Торғай көтерілісінің басшы-сардарбегі Амангелді Иманов өзінің тактикасымен, ерекшеліктерімен көзге түсті: ттабанды болып ұзаққа созылуы, билік көтерілісшілердің қолына көшіп, бір орталықтан жүргізілуі ,басқарудың тәртіпке келтірілген жүйесі болды.
==Дереккөздер==
# Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 1 том

2. «1916 жыл.Әңгімелер, өлеңдер, дастандар» Алматы «Рауан» 1996

3. «Қазақстан тарихы» Алматы Шың-Кітап,2007

[[Санат:Тарих]]</text>
      <sha1>j61bakhnpowyxhi303mh043dgspvgdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620151</id>
      <parentid>3620149</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Түрін бердім</comment>
      <origin>3620151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39441" sha1="a1h4oflecbrm0a8lzu1oh80rolmb6q1" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Шошқалы соғыс (1859){{!}}1859 жылғы Шошқалы соғыспен}}

'''Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық қозғалыс''' — 1916 жылғы Торғайдағы ұлт-азаттық көтеріліс кезінде Амангелді Иманов сарбаздары мен патша әскерлері арасында өткен ірі қақтығыс. Ол 1917 жылғы қаңтар–ақпан айларында Күйік қопасымен бірге партизандық соғыс тактикасын қолданумен ерекшеленді.

== Барысы ==
Халық бұқарасының арасында патша самодержавиесінің милитаристік саясатына наразылык өсе түсті. Ресейдің орталығындағы революциялық дағдарыстың пісіп-жетілуі ұлттық шеткергі аймақтарда, оның ішінде Қазақстанда да ерекше сезіле бастады. Ол жұмысшылардың ереуілдері мен баска да бой көрсетулерінен көрінді. Осының бәрі патша саясатына наразы бұқараның ашык бой көрсетуіне әкеп сокпай коймайтын еді.

1916 жылы 25 маусым күні орыс емес «бұратана» халықтардың 19-43 жас аралығындағы ер-азаматтары соғысып жатқан армия ауданында корғаныс құрылыстарын салу мен тыл жұмыстарына «реквизицияланатыны» жөніндегі патша жарлығы жарияланды. Алдын ала жасалған есеп бойынша, 390 мың адам алу көзделді.

Аталған Жарлық казақ даласын өте ауыр жағдайға қалдырды. Тыл жұмыстарына жұмылдыру (мобилизациялау) егін өнімдері мен пішен жинау, малды қысқы жайылымдарға айдауға дайындық кезінде жүргізілді. Еңбекке жарамды бүкіл ер-азаматтарды шақыру қоныс аударушылар пайдасына үнемі жер тартып алумен негізгі шайқалған қазақ шаруашылығының экономикалық базасына зор нұсқан келтірді. Іс жүзінде жұртшылық аштан кырылуға душар болды. Байырғы халықты тыл жұмыстарына шақыру халықтың ашу-ызасын тудырып, Орта Азия халықтарының Ресей отаршылдығына қарсы қуатты көтерілісінің басталуына себепші болды.

Сол көтерілістің негізгі ошағы Торғайдағы Амагелді Иманов бастаған ұлт-азаттық күрес болып табылады.

== Басталғалы ==
Иманов Амангелді Үдербайұлы (1873-1919) – халық батыры, қазақ халқының 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі, Кенесары Қасымовтың үзеңгілес серігі Иман батыр Дулатұлының немересі. Бұрынғы Торғай уезі Қайдауыл болысында туған. Әкесі шаруа баққан, момын кісі болған. Шешесі Қалампыр Қақуқызы медресе бітірген. Амангелді әуелі ауыл молдасынан 2 жыл оқып, кейін Тасыбай, Тәшмағамбет ишандардың медресесіне түсті. Медреседе 4 жыл оқыған ол түрік, парсы, араб тілдерін меңгерді. Әкесінен 7 жасында жетім қалып, жоқшылық тауқыметін ерте тартты. Ел ішіндегі дау-шарға ерте араласып, сол себепті Ресей империясының жергілікті билеушілерінің қудалауына ұшырап, 1896-1911 жылдары аралығында бірнеше рет түрмеге қамалды. Амангелді батырдың ұйымдастырушылық және қолбасшылық таланты 1916 жылғы Ресей императорының маусым айындағы жарлығына наразылық ретінде Торғай даласында бұрқ еткен ұлт-азаттық көтеріліс барысында айқын көрінді. 2-3 ай ішінде елеулі күшке айналған көтерілісшілер Қоғалыкөлде бас қосып, Әбдіғапар Жанбосыновты хан, Амангелдіні көтеріліс қолбасшысы (сардар) етіп сайлады. Әбдіғапар мен Амангелдінің ұйымдастырушылық іскерлігінің нәтижесінде көтеріліс саяси сипат алды және әскери-ұйымдық жағынан нығайып, оған қатысушы сарбаздар қатары 50 мың адамға жетті. Амангелді Торғай қаласын 27 күн бойы қоршауға алды. Ол көтерілісшілердің Шошқалы, Күйік қопаларындағы шайқастарына, подполковник Тургеневтің жарақты үлкен жасағына қарсы 1917 жылы ақпанның 21-23-індегі Құмкешу-Доғал-Үрпектегі соңғы айқасына тікелей басшылық жасады. Жазалаушылар Торғайдағы ұлт-азаттық көтерілісті тұншықтыра алмады. Көтеріліс Ресейдегі Ақпан төңкерісіне жалғасты. Амангелді 1918 жылы наурыздың 21-і мен сәуірдің 2-і аралығында Орынборда өткен Торғай Кеңестерінің тұңғыш съезіне қатысып, Торғай уезінің әскери комиссары болып тағайындалды. 1919 жылы сәуірдің 20-ында Торғайда Кеңес өкіметі құлап, Амангелді тұтқынға алынып ату жазасына кесілді. Мәйіті бір жылдан кейін әуелі Алакөлге, кейін аудан орталығына әкелініп жерленді. Қабірінің басына және 1947 жылы Алматы қаласында ескерткіш орнатылды. Батырдың есімі Қазақстанның көптеген қалаларындағы көшелерге, Қостанай облысының бір ауданына берілді. 1939 жылы «Ленфильм» киностудиясы «Амангелді» фильмін түсірді. Бұл көркемөнер туындысы қазақтың тұңғыш дыбысты фильмі болды. Амангелдінің ерлікке толы ғұмыры көптеген ақын-жазушылардың, суретшілер мен композиторлардың шығармаларына арқау болған. Амангелді Иманов туралы Жамбыл «Амангелді тойында», Сүлеймен  Сәдуақасұлы «Амангелді туралы»,Омар Шипин «Амангелді айбаты», «Торғай соғысы», Нұрпейіс Байғанин «Амангелді туралы жыр», Сәлімгерей Оңайбекұлы Сәлімгерей «Батыр», Ықылас Адамбеков «Амангелді», Қарабалин «Амангелді», Есенби Омарұлы «Ел батыры», Бақыт Иманов «Амангелді анасымен қоштасқаны» т.б. ақын-жазушылардың атты өлеңдерін атап өтуге болады

Тұтас алғанда Қазақстандағы 1916 ж ұлт — азаттық қозғалысы көтеріліске қазақтармен қатар ұйғырлар, өзбектер, дұнғандар және кейбір өзге халықтардың өкілдері қатысқан оның оңтүстік облыстарын (Жетісу және Сырдария облыстары) айтпағанда бір ұлттық сипатқа ие болды.

Қазақ қоғамында патша жарлығы мен көтеріліске деген көзқарас бір мәнді болған жоқ: бай — феодалдық басшы топтардың белгілі бір бөлігі, сондай — ақ жергілікті әкімшілік деп аталатының шенеуніктері патша жарлығын сөзсіз қолдады және оның басты жүзеге асырушалары болды. Қазақ интеллигенциясының батыл өкілдері (Боқин,Ниязбеков,Жүнісов) патша жарлығына қатал қарсы шықты, сөйтіп халықты қарулы қарсыластық көрсетуге шақырды, ал Қазақ газетінің төңірегіне топтасқан либералдық — демократиялық интеллигенцияның жетекшілері (А.Байтұрсынов,Ә.Бөкейханов,М.Дулатов) тартыншақтық позиция ұстанды.Олар еңбек армиясына адам алу жөнінен асықпауға, алдын — ала дайындық шараларын жүргізу керектігіне патша әкімшілігін көзін жеткізуге талай рет тырысып бақты, ал сонымен қатар, қарусыз халық царизмнің қатал жазалау шараларының құрбандарына айналатынын негізді түрде ескеріп , жарлықтың орындалуына қарсылықты көрсетпеуге шақырды.

Көтерілістің аса ірі орталықтары Жетісу мен Торғай жері болды. Жетісу облысында қарулы қарсыластық шілде-тамыз айларында-ақ бұқаралық сипат алды. Барлық жерлерде найза-сүңгілермен, аңшылық мылтықтармен, суық қарулармен қаруланған көтерілісшілердің жасақтары ұйымдастырылып жатты. 17 шілдеде Жетісу мен Түркістан өлкесінде соғыстық жағдай жарияланды. Патша үкіметі орындары мұнда ірі әскери күштерді жеткізе бастады, әскери горнизондарды нығайтты, қазақ және қырғыз көтерілісшілерінің жазалау үшін Жетісудың қоныс аударған халқының дәулетті топтарынан қарулы жасақтар құрып жатты. Көтерілісшілердің патша жазалаушыларымен ірі қақтығыстары Асы мен Қарқара жайлауларында, Салымсы станциясы маңында, Қастек , Нарынқол, Шарын, Қорам өңірлерінде, Лепсі оязының Садыр Матай болысында және басқа жерлерде болып өтті. Қыркүйек пен қазан айының басында барлық жағынан жазалаушы отрядтар қыспаққа алған Жетісулық көтерілісшілердің едәуір бөлігі табан тірескен шайқастармен шегінуге, сөйтіп, Батыс Қытайға өтіп кетуге мәжбүр болды.

Жетісудағы көтерілісшілер қозғалысы аяусыз басып- жаншылған кезде Торғай даласында ол күш алып, күннен-күнге өрістей түскен еді. Басшылығында А.Иманов пен Ә.Жангелдин тұрған Торғай көтерілісі ең қажырлы және ұзаққа созылған көтеріліс болды. Архивтік құжаттар дәлелдейтіндей, көтерілістің ең шырқау тұсында оған қатысушы жасақтарда 50 мыңдай адам болған. Ондаған мың ұйымдаспаған көтерілісшілерден А.Иманов ондыққа, елулікке, жүздікке, мыңдыққа бөлінген жүйелі әрі тәртіпті әскери организм құрды. Әрбір бөлімшенің басына тиісінше онбасы, елубасы, жүзбасы, мыңбасы қойылды. Арнайы мергендер бөлімшесі құрылды. А.Иманов көтерілісшілердің сардарбасы -бас командашысы болып сайланды, оның жанында әскери кеңес жұмыс істеді.

А.Имановтың көтерілісшісі әскерлері бақылауындағы аудандарда төменгі ауылдық- болыстық әкімшілік басқару қызметінен шын мәнінде шеттетілді, азаматтық үкімет көтерілісшілердің қолына өтті. А.Иманов пен ол басқаратын әскери кеңес арнайы тағайындалған адамдарға (ел бегі) көтерілісшілерді азық түлікпен және аттармен қамтамасыз ету тапсырылған тыл қызметін ұйымдастырды, ұстаханаларда қолдан жасалатын мылтықтар,қылыштар, қанжарлар, найзалар және басқа қарулар әзірлеу ісі жолға қойылды.

22 қазанда А.Иманов бастаған 15 мың көтерілісші Торғай қаласын қоршауға алды. Қаланы қүрсау бірнеше күнге созылды. Сол арлықта қалаға қарай үш бағыттан генерал — лейтенант А.Лаврентьевтің жазалаушы корпусы келе жатты.Патша жазалаушыларының басым күштері жақындап қалған туралы хабар алып,көтерісшілер Торғайды қоршауын қойды және патша әскерлері отрядтарының алдынан шықты. 16 қазанд А .Иманов бастаған жалпы саны 12 мыңға жуық адамнан құралған сазбаздар Топқойма почта станциясы ауданында подполковник Катоминнің жазалаушы отрядтарына шабуыл жасады.Көтерілісшілердің негізгі бұқарасы адам күшін сақтап қалу мақсатында қараша айының екінші жартысында Торғайда 150 шақырым жерге әкетіліп,Батпаққара ауданында шоғырландырылды. Осы арада 1916 жылы қараша айының екінші жартысынан бастап, 1917 жылы ақпанның орта шеніне дейін жазалаушыларға қарсы партизандық жортуылдар жасалып тұрды. Көтерілісшілер мен жазалаушылардың арасындағы айқастар Татырда, Ақшығамда, Доғал үрпек, Күйікте болып өтті. А.Имановтың штабы орналасқан Батпаққара ауданындағы ұрыстар шиеленісті. Ол ұрыстар 1917 ж ақпан айының екінші жартысында кең құлаш жайды. Сол шайқастарда А.Имановтың көтерілісшілері ақпан буржуазиялық- демократиялық революциясын қарсы алды.

Қазақстанның басқа аймақтарында көтерілісшілерге патша жазалаушы отрядтарының басым күштерімен кекілескен ұрыстар жүргізуге тура келді. Семей және Ақмола облыстарында көтерілісшілерге қарсы 12 кавалерия жүздігі, 11 күшейтілген жаяу әскер ротасы қимыл жасады. Ал, Торғай көтерілісшілеріне қарсы патша өкіметі құрамына 17 атқыштар ротасы, 18 казактар жүздігі , 4 кавалерия эскадроны, 18 зеңбірегі, 10 пулеметі және басқалары болған экспедициялық корпус жіберді. Алайда жазалаушылар тура ақпан революциясына дейін көтерілісті сол бойы басып- жаншй алмады. Тек царизм құлатылғаннан кейін ғана Торғай облысындағы көтеріліс тиылды.

Жетісудағы көтерілісті басу үшін 8750 найзалы 95рота , 3900 қылышты 24 жүздік, 16зеңбірек пен 47 пулемет жіберілді. Жетісуда ондаған қазақ және қырғыз ауылдары жойылды, бейбіт тұрғандар құдалаушылыққа ұшыратылды. Патша өкімет орындары сондарына түскен 300 мың қазақтар мен қырғыздар немесе Жетісудың жергілікті тұрғындарының 1/4 бөлігі Қытайға қашуға мәжбір болды.

Тек генерал- губернатор Куропаткин бекіткен сот үкімдерімен Түркістан өлкесінде1917 ж 1 ақпанына дейін өлім жазасына 347 адам, каторглық жұмыстарға 168, түрмеде тұтқындалуына 129 адам кесілді. Ал оның сыртында сотсыз және тергеусіз атылып, жазалаушылар мен қоныс аударған селолар тұрғындарынан жасақталған отрядтардың қолдарынан қазақ тапқандары тағы бар.

== 1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған көтеріліс ==

Қазақтарды тыл жұмыстарына алу жөніндегі патша Жарлығы Орынборға 1916 жылғы 28 маусымда жетті. Торғай облысының әкімшілігі метрополияның тікелей өкілдігі ретінде патша жарлығын сөзсіз, бұлжытпай орындау жөнінде шешім қабылдады. Алайда халық назарлығы күн санап өсе түсті. Қостанай, Ырғыз, Ақтөбе уездерінде шаруалардың стихиялық бас көтерулері басталды. Көтерілусішілер тау  шатқалдарына топтасып, пошта бекеттеріне шабуыл жасады, темір жолды бұзды, болыстык басқармаларды талқандап, болыстарды өлтірді. Көтеріліс Солтүстік Қазақстанның көптеген облыстарын қамтыды.

Торғай уезінде Амангелді Иманов бастаған ірі көтерілісшілер жасағы құрылды. Көтеріліске дейін-ақ Амангелді даладағы халық бостандығын жақтаушы, отарлық тәртіптің бітіспес қарсыласы ретінде танылған еді. Ол бірнеше рет түрмеге де түсті, заңсыз сотталған жерлестерінің ісімен Петербургке те сапар шекті.

1916 жылы шілдеде Амангелді шашыранды қазақ жасақтарын көтерілісшілердің бірыңғай сапына жинай бастады. Көтерілісшілер Амангелдіні көтерілісшілер әскерінің бас колбасшысы — сардарбек, Оспан Шолақты оның көмекшісі етіп, Әбдіғапар Жанбосыновты хан етіп сайлады. Амангелдінің әскері көтерілісшілердің басқа жасақтарынан ұйымдасқандығы және тәртібімен ерекшеленді. Сарбаздар ондық, жүздіктер мен мыңдықтарға бөлінді. Басқару жұмысы штаб міндетін атқарған Әскери Кеңес арқылы жүзеге асырылды. Кеңес жанында барлық әкімшілік мәселелерді шешіп отыратын хатшылық жұмыс істеді, пошта орналасты. Басшы орталық жанындағы әділқазылар алқасы әр түрлі заңдық мәселелерді шешумен, арыздарды, шағымдарды қараумен айналысты. Бейбіт халық пен сарбаздардың арасындағы даулы мәселелерді басшы орталық әрбір мың шаруашылыққа тағайындаған елбегі (әкімшілік жетекшісі) шешті.     Көтерілісшілер үшін салықтар мен азық-түлікті жасакшылар жинады, қаражат жөніндегі жұмыстарды арнайы тағайындалған казынашы атқарды.

Көтерілісшілер жасағын мойындаған халық битамал — 4 сомдық салықтан өзге салықтардың барлық түрінен босатылды, пошта жүйесі жолға қойылды. 1916 жылғы қазан айына карай Торғай және Ырғыз уездерінде әрқайсысында 2-3 мың адам болған 20-дай көтерілісшілер жасағы болды. Көтерілісші жасактар үш ірі жасаққа топтасты.

Қазанда көтерілісшілер Қарабұтак селосын қоршап, Қожакөл мен Татыр көлдері ауданында жазалаушы отрядқа шабуыл жасады. 23 қазан күні Амангелді бастаған 15 мың көтерілісші Торғай қаласын қоршады. Қазан әскери округы әскерлерінің қолбасшысы әскери министрге жолдаған хабарында: «Торғай және Ырғыз уездеріндегі жағдайдың тез нашарлап бара жатқанын, Торғаймен тек телеграф байланысы ғана емес, барлық қарым-қатынастың үзілгенін, Ырғыздың коршала бастағанын» баяндады. Сонымен бір мезгілде көтерілісшілердің Торғай мен Ырғызды басып алып, Орынбор—Ташкент темір жолындағы қозғалысты токтатып тастау ойының бар екендігі хабарланды.

Торғай көтерілісшілеріне көрші облыстардың қазақтары қосылды. 1916 жылдың қарашасында көтерілісшілердің саны 50 мыңға жетті. Көтерілісшілер жергілікті отарлык өкімет орындарының жұмысын толыктай дерлік токтатты. Жазалаушы отрядтар көтерілісті баса алмады. Патша үкіметі

Ең соңғы шешімге бел буды. Құрамына майданнан әкелген бөлімдер енген генерал Лаврентьев басқарған арнайы экпедициялық корпус құрылды. Корпус шабуылды бірден үш бағыттан — Қостанай, Ақтөбе мен Шалқардан бастады.

Көтерілісшілер Торғайды патша әскерлері келіп жеткенше алуға ұмтылды, алайда 6 карашадағы қаланы тікелей шабуылмен алу әрекеті сәтсіз аяқталды. Қала 10 күн бойы қоршауда болды, қоршауды одан әрі соза беру мүмкін емес еді, өйткені калаға жазалаушы экспедицияның негізгі күштері жақындап қалып еді. Көтерілісшілер қоршауды тоқтатып, әскерлерге қарсы қозғалды. 16 қарашада көтерілісшілер Түнқойма пошта бекеті ауданында жазалаушы отрядка шабуыл жасады. Көтерілісшілер шебін күшпен бұзып өткен жазалаушылар отряды сол күні Торғайға кірді.

Қарашаның екінші жартысында көтерілісшілердің негізгі бөлігі Торғайдан 150 шакырымға шегініп, Батпаккара шатқалы ауданында, бір бөлігі Аққұм құмында топтасты. Көтерілісшілер Батпаққарада әскери қимылдарға басшылық жасау мен басып алынған аудандарды баскару жөніндегі Кеңес құрды. Көтерілісшілермен күрес жүргізу үшін Самарадан генерал Мака-ровтың жаңа жазалаушы экспедициясы шығып, оған Орынбордан әскери бөлімдер келіп қосылды. Нашар қаруланғанына қарамастан көтерілісшілер күрестің партизандық әдістерін кеңінен қолданып, жазалаушылардың негізгі күштерінің қолын байлады.

30 карашада полковник фон Розеннің отрядының келе жатқаны жөнінде мәлімет алған 6 мыңдай көтерілісшілер жазалаушыларға қарсы аттанды. Зеңбірек, пулемет, мылтықтардың жаудырған оғына қарамастан көтерілісшілер жазалаушылар шабуылын тойтарды. Ерте басталған қыс, қатты аяз бен жауған қар көтерілісшілердің қимылын қиындатты. Амангелді Иманов пен Әбдіғапар Жанбосынов өз сарбаздарын жазалаушылар жете алмайтын жерлерге жинақтады. Көтерілісшілер өздерін азық-түлік, жем-шөппен қамтамасыз етіп, жертөлелер салды, киіз үйлерде тұрды. 1917 жылдың басында Амангелді отаршылдарға қарсы күресті кайта бастауды қолға алды. Қостанайдан шыққан жазалаушы отрядтардың көтерілісшілер жолын бөгеп, жазалаушылар шегінуге мәжбүр болды.

Ақпан революциясының қарсаңында, Қазакстанның басқа облыстарында әскери қимылдар тоқтағанда, Торғай даласында жазалаушылар отрядтары мен көтерілісшілер арасындағы шайқастар жалғасып жатты. 22—24 ақпан күндері көтерілісшілер жазалаушылармен соңғы шайқасын Доғал Үрпек ауданында өткізді. Асқан табандылықпен шайкасқан көтерілісшілер қаланың ішкергі аймактарына ақырындап шегінді. Торғай өзенінің мұзымен ауыл-дарымен шегінген қазақтарды жазалаушы әскер екі жақтан оқ жаудырып, бірнеше жүздеген әйелдер, қарттар мен балаларды, мыңнан аса сарбаздарды өлтірді. Ақпанның соңында Доғал Үрпекті көтерілісшілердің қолында қалдырып, жазалаушылар шегінді.

Ақпан төнкерісінің жеңісінен соң даладағы көтерілісішілер отрядтарвның саңы шұғыл өсті, ал 1917жылыдың соңында Амангельді Торғайды алды.

Шілденің басында Қазақстанның барлық аймақтарында дерлік көп кешікпей қарулы көтеріліске айналған стихиялық бас көтерулер басталды. Халық қаһарының соққысын алдымен тылдық жұмыстарға баратындардың тізімін тікелей жасаушы болыс басқарушылары, ауыл ағамандары және патша әкімшілігінің басқа да төменгі қызметкерлері алды. Қазақтардың метрика куәлігінің жоқтығын пайдаланып, олар тізімге жасы нешеде екенін қарама, өз беттерінше кедейлерді енгізіп, ал байлардың балаларын пара бергені үшін шақырудан босатып отырған. Тізімдер жасау жүиесі іс жүзінде осындай жаппай парақорлық пен қызмет бабын теріс пайдаланушылық туғызды.

Оның үстіне патша өкіметі орындары лауазымды адамдарды, болыстық, селолық және ауылдық басқарушылардың, жергілікті тұрғындардан шыққан полецейлік төменгі шендегілерді, имамдарды, молдаларды, майда несие мекемелерінің есепшілері менбухгалтерлерін, жоғары және орта оқу орындарының оқушыларын,үкіметтік мекемелер шенеуніктерін және дворяндық, құрметті азаматтық құқықпен пайдаланатын адамдарды армияға алудан босатты.

Патшаның қатал жарлығына және жер – жерден оны орындаудағы әіділетсіздік тәсілдерге қатты ашынғн еңбекшілер қолдарына не түссе, сонымен қаруланып патша өкіметінің өкілдеріне, болыстық басқарушыларға, ауылдық ағамандрға, полицерлерге, қазақтарға, шенеуніктерге: «адамдар бермейміз» деген айқаймен тарпа бас салып, сазайын тарттырды. Олар болыс басқарушыларының, ауыл ағамандарының кеңселері мен үйлерін өртеді, осылай ету арқылы тылдық жұмыстарға алынудан арыламыз деп аңғырт ойлап, іс жүргізу қағаздары мен әскерге шақырлатыңдардың тізімдерін жойды.

Сонымен қатар патша үкіметінің жазалау әрекеттері қарқын ала бастады. Ол туралы деректерде сақталып қалған. Мсыалға, қазақтардың таяққа жығылып өлгені жайында Омбыдағы жандарм мекемесі істерінен алынған деректе «14 ағұста тұтқынға алынған қазақтардың артынан оларды босатуды сұранып, Беловск қаласына ылғи жаяу-жалпы қазақтар келген. Ябазарды құр тамашалауға жиналған жұрт әлі де көп еді. Сол арада 600-ден астам қазақ жиналып-ақ қалған еді. Оларды алдауға түсіріп, айналдыра қамап, болыс кеңесінің қорасына апардық та, жалғыз оқ шығын қалмай, таяқ, саржын ағаш, балтамен ғана шаруасын бітірдік. Шала жансыз жатқандарын арбаға артып, қорада өлімші болып жатқандардың үстінен жүргіздік».

Ондағы мақсат, әлі жаны шыға қоймағандарын арбамен таптап, жұмысын бітіру еді. Оның үстіне сол күні дружинаға шыұұан солдаттар да көрші болыстарға барып, қазақты шетінен қырып, шауып, талап келді»

1916 ж көтеріліс қазақ халқының көп ғасырлық тарихында ерекше орын алды. Имперализм мен бірінші дүниежүзілік соғыс жағдайларында А.Иманов пен көтерілістің басқа басшылары халықты өз уақытында Сырым Датұлы, И.Тайманов, М.Өтемісұлы, К.Қасымұлы мен Н.Қасымовтың басшылығмен болған ұлт азаттық қозғалысынан кейін бірінші рет 1916ж көтеріліс кең байтақ өлкенің барлық бөліктерін қамтып, бүкілқазақстандық сипат алды. Көтеріліс отарлауға және импералистік саясатқа қарсы бағытта өрбіді. Халықты ұлттық және саяси азат ету жолындағы көтерілістің басты міндеттерімен салыстырғанда бұл көтерілістің таптық жағы екінші кезектегі мәселе болып шықты.

== Қорытынды ==

1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс тарихымызда халқымыздың басынан өткен ең ауыр тарихи ақтаңғалақ оқиғалардың бірі болды. Көтеріліс барысында, әсіресе, қазақтардың саны Қазақ өлкесінде 446 мыңға, Орта Азияда 121,7 мыңға, Астрахань губерниясында 51,8 мыңға, Ресей империясында 617,5 мыңға азайып кетті.1917 жылы Торғай көтерілісінің талқандалуы аяқталуы барысында 3 мыңдай адам жауапқат тартылып, 201-і өлім жазасына кесілді, 161-і каторға айдалды, жүздеген ауылдар тоналып, өртелді, жазықсыз адамдар атылды.

Көтеріліс бір жағынан жеңіліс тапты, оның өзіндік себептері де көп болды: бытыраңқылық, әскери қарудың жеткіліксіздігі, руаралық қақтығыстардың болуы, жергілікті халық пен қоныстанушылар арасындағы қайшылықтардың болуы, ұлттық демократиялық зиялылар қатарында бірліктің болмауы, қазақ феодалдарының сатқындығы сияқты себептер әсер етті. Екінші жағынан көтеріліс жеңіліс тапқанымен оның қазақ тарихындағы тарихи маңызы зор болды. Атап айтсақ, қазақ халқының таптық саны өсті, Қазақстан халықтары ұлттық мүдделерінің ортақтығын ұғынып, бастары біріксе жеңіске жететініне көздері жетті, патша өкіметін сескендірді; қозғалыс барысында өкімет құрылымы, қарулы күштер, басқару аппараты құрылды; Ресей империясындағы азаттық күрестің шырқау шегі болды.

Тарихымызда  осы Торғай көтерілісінің басшы-сардарбегі Амангелді Иманов өзінің тактикасымен, ерекшеліктерімен көзге түсті: ттабанды болып ұзаққа созылуы, билік көтерілісшілердің қолына көшіп, бір орталықтан жүргізілуі ,басқарудың тәртіпке келтірілген жүйесі болды.
==Дереккөздер==
# Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 1 том

2. «1916 жыл.Әңгімелер, өлеңдер, дастандар» Алматы «Рауан» 1996

3. «Қазақстан тарихы» Алматы Шың-Кітап,2007

[[Санат:Тарих]]</text>
      <sha1>a1h4oflecbrm0a8lzu1oh80rolmb6q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steyr AUG</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521443</id>
    <revision>
      <id>3620035</id>
      <parentid>2928458</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:AUG_A1_407mm_03.jpg|AUG_A1_407mm_03.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Krd|Krd]] [[commons:File:AUG_A1_407mm_03.jpg|жойған]], себебі: No ticket permission since 20 May 2026.</comment>
      <origin>3620035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="end14y9pwga19tj2qrudqm8nvvr8eu7" xml:space="preserve">[[Сурет:AUG A1 508mm 04.jpg|300px|нобай|оңға|Steyr AUG A1 508 мм қаруы]] &lt;br /&gt; 
'''Стеэйр АУГ''' (''АУГ'' қысқарған сөзі ағылшын тілінен аударғанда – армияның әмбебап винтовкасы деген мағына береді) – [[1977]] жылы австриялық [[Стеэйр Дэймлер Пуч]] компаниясы шығарған атқыштар қару-жарағының кешені. Винтовкаға америкалық 40-мм ұңғылық М203 граната атқышы орнатылады. Винтовка [[Булл– пап]] құрастыру сызбасы бойынша құрастырылған. Оқ атудың екі тәртібі бар: жалғыздықтан және автоматты түрде атады. Үш оқтан кейін тоқтап, қайтадан оқ жаудыратын режимі бар. 

==Оқпаны==
*Негізгісінің салмағы – 508мм
*Қысқартылған оқпаны – 350 және 407 мм
*Ауыр оқпаны – 621мм

==Түрлері==
*[[Steyr AUG A1]]
*[[Steyr AUG A2]]
*[[Steyr AUG A3]]
*[[Steyr AUG HBAR]]
*[[Steyr AUG P]]
*[[Steyr AUG Z]]

== Қаруды пайдаланушы елдер ==
* {{Байрақ|Чили}}
* {{Байрақ|Аргентина}}
* {{Байрақ|Аустрия}}
* {{Байрақ|Австралия}}
* {{Байрақ|Болгария}}
* {{Байрақ|Ұлыбритания}}
* {{flagcountry|Croatia}}
* {{Байрақ|Джибути}}
* {{Байрақ|Гамбия}}
* {{Байрақ|Германия}}
* {{Байрақ|Индонезия}}
* {{Байрақ|Бразилия}}
* {{Байрақ|Ирландия}}
* {{Байрақ|Италия}}
* {{Байрақ|Камерун}}
* {{flagcountry|Luxembourg}}
* {{flagcountry|Malaysia}}
* {{flagcountry|Morocco}}
* {{flagcountry|Netherlands}}
* {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
* {{Байрақ|Оман}}
* {{flagcountry|Pakistan}}
* {{Байрақ|Польша}}
* {{flagcountry|Serbia}}
* {{Байрақ|АҚШ}}
* {{Байрақ|Қытай}}
* {{flagcountry|Tunisia}}
* {{Байрақ|Уругвай}}
* {{Байрақ|Эквадор}}&lt;ref&gt;1100 қызықты деректер&lt;/ref&gt;.  

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
*http://gunsite.narod.ru/steyr_aug.htm
*http://kollektsiya.ru/strelkovoe-oruzhie/360-steyr-aug-a1-a2-a3-avstrijskaya-armejskaya-universalnaya-vintovka.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006075620/http://kollektsiya.ru/strelkovoe-oruzhie/360-steyr-aug-a1-a2-a3-avstrijskaya-armejskaya-universalnaya-vintovka.html |date=2014-10-06 }}
*http://www.armoury-online.ru/articles/ar/at/aug/

[[Санат:Қарулар]]</text>
      <sha1>end14y9pwga19tj2qrudqm8nvvr8eu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Назофарингит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527414</id>
    <revision>
      <id>3620164</id>
      <parentid>3508540</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattennut</username>
        <id>114712</id>
      </contributor>
      <origin>3620164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5514" sha1="p2gb3rk58mm5uhizmrtfjgz232n2fej" xml:space="preserve">{{Ауру|Name=Назофарингит|Image=Rhinovirus.PNG|ICD10={{ICD10|J|00}}|ICD9={{ICD9|460}}|DiseasesDB=31088|MedlinePlus=000678|eMedicine_mult={{EMedicine2|med|2339}}|MeshID=D003139}}
'''Назофарингит''' (ринофарингит, риновирусты инфекция, немесе риноназофарингит, эпифарингит&lt;ref&gt;{{cite book|title=Textbook of Oral Medicine|year=2008|publisher=Jaypee Brothers Publishers|isbn=9788180615627|page=336|url=http://books.google.ca/books?id=8_jWY8wOGEsC&amp;pg=PA336|author=John, Pramod R. John}}&lt;/ref&gt;), күнделікті өмірде '''салқын тию''' я '''[[тұмау]]'''&amp;nbsp;— жоғарғы тыныс жолдарыныӊ шырышты қабығыныӊ талаурап қабынуы, себебі болып көбіне аӊқаныӊ бактериалды немесе вирусты инфекциялық қабынуы болып табылады&lt;ref name=&quot;БСЭ_катар&quot;&gt;[http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%20(%D0%BC%D0%B5%D0%B4.)/][[Большая Советская энциклопедия|БСЭ]]&lt;span&gt;: Катар (мед.) — 1969—1978.&lt;/span&gt; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213124635/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%20(%D0%BC%D0%B5%D0%B4.)/|date=2014-12-13}}&lt;/ref&gt;. Сонымен қатар бұл ауру – сырқатқа асқынған және инфекциялық [[ринит]], ринореяны жатыстырады). Көп мемлекеттерде ЖРВИ еӊ кеӊ таралған инфекциялық ауру болып табылады. Жылына орта есеппен ересек адамдар 2—3 рет, балалар 6—10 рет ауырады&lt;ref&gt;[http://www.commoncold.org/undrstn2.htm What а Common Cold Is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521023655/http://www.commoncold.org/undrstn2.htm |date=2015-05-21 }}&lt;/ref&gt;.

== Этиологиясы ==
Назофарингит, жоғарыда айтылғандай, көбіне вирусты немесе бактериалды этиологияда болады. Созылмалы назофарингиттың қоздырғыштары әдетте бактериалды, кейде грибок инфекциясы болып табылады. Дегенмен бастапқы себебі әрқашанда вирусты инфекция болады.

Инфекциялық қоздырғыштары болып көбіне [[риновирус]]тар, бактериялардан&amp;nbsp;— [[стрептококктар]], [[стафилококктар]], [[диплококктар]] (оныӊ ішінде [[менингококктар]]), [[пневмококктар]] және басқа да микрофлора болып табылады. Бұлардыӊ бәрі қалыпты жағдайда аӊқада қауіпсіз патогенді емес формада кездеседі.

''Созылмалы назофарингиттің'' негізгі себептері толық емделмеген назофарингит, аңқаның құрылысыныӊ жеке аномалды ерекшеліктері, жиі тоңу, жүректіӊ, бауырдыӊ, бүйректіӊ аурулары, инфекциялар, шаң мен газдардыӊ әсері, алкоголь және темекі шегу болып табылады.

== Белгілері мен симптомдары ==
[[Сурет:Illu conducting passages kk.svg|нобай|Адам ағзасыныӊ тыныс жолдары]]
Әдетте назофарингит дене қызуынан (37,5°С—38,0°С) басталады. Сонымен қоса, бас аурумен, тамақтың жыбырлауымен, жұтынғанда ауырғанымен, мұрын бітуімен, мұрынмен тыныс алуының қиындауымен сипатталады&lt;ref&gt;Нисевич Н. И., Учайкин В. Ф., Инфекционные болезни у детей, 1-е изд,М., Медицина, 1990, 624 бет, Учебная литература для студентов медицинских институтов,sbn  5-225-01635-9,тираж 30&amp;&lt;/ref&gt;. Жалпы [[Аңқал|аңқада]] жайсыздық, құрғақтық, жегідей жеу, мазалап, кейде желке тартып, құлақ шулап, есту қабылеті төмендейді. Сонымен бірге әлсіздік, [[адинамия]], бозарыңқылық, тамақтың қызаруы мен ісінуі және аңқаның артқы қабырғасында өңездің жиналуымен сипатталады.

Кейде ересек адамдарда назофарингит қызусыз өтеді. Балаларда қызу реакциясы өте қатты айқындалады.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Eccles R | title = Understanding the symptoms of the common cold and influenza | journal = Lancet Infect Dis | volume = 5 | issue = 11 | pages = 718–25 | date = қараша 2005 | pmid = 16253889 | doi = 10.1016/S1473-3099(05)70270-X |issn = 1473-3099 }}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жұқпалы аурулар]]</text>
      <sha1>p2gb3rk58mm5uhizmrtfjgz232n2fej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Назофарингит</title>
    <ns>1</ns>
    <id>527415</id>
    <revision>
      <id>3620165</id>
      <parentid>2199163</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattennut</username>
        <id>114712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жылжыту: Назофарингит → Салқын тию */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3620165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="523" sha1="1ohidx6j2oq72s4eqkrgy22hujsuqgy" xml:space="preserve">{{ТМ}}

== Жылжыту: Назофарингит → Салқын тию ==

&quot;Назофарингит&quot; деп көпшілігі айтпайды. Басқа тілді уикипедияларда осы мақаланы ғылыми атауымен атамайды (орыс. Простуда, ағыл. Common cold). Біз де жылжытуымыз жөн [[Қатысушы:Mattennut|Mattennut]] ([[Қатысушы талқылауы:Mattennut|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>1ohidx6j2oq72s4eqkrgy22hujsuqgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620171</id>
      <parentid>3620165</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жылжыту: Назофарингит → Салқын тию */ Жауап беру</comment>
      <origin>3620171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="hn9ar9wpeo3b9yz8vygb8uzckiwqg0g" xml:space="preserve">{{ТМ}}

== Жылжыту: Назофарингит → Салқын тию ==

&quot;Назофарингит&quot; деп көпшілігі айтпайды. Басқа тілді уикипедияларда осы мақаланы ғылыми атауымен атамайды (орыс. Простуда, ағыл. Common cold). Біз де жылжытуымыз жөн [[Қатысушы:Mattennut|Mattennut]] ([[Қатысушы талқылауы:Mattennut|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. маусымның 21 (+05)

:{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:12, 2026 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>hn9ar9wpeo3b9yz8vygb8uzckiwqg0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3620221</id>
      <parentid>3619876</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T05:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3620221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="4rcblwt8uqediroumvz19wl3goq2rno" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96120&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 120]
| data-sort-value=&quot;1098&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1098]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86549&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 549]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;84067&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 84 067]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 545]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 562]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;28319&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 28 319]
| data-sort-value=&quot;47&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 47]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;22204&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 204]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;19543&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 19 543]
| data-sort-value=&quot;121&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 121]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;19180&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 180]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17122&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 122]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16072&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13765&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11255&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 255]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 083]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8156]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7947&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7947]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7480]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7420&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4460&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4460]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4364&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4364]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3590&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3590]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3158&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3158]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2876&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2876]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2466&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2466]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2393&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2393]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2009&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2001]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1605&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1605]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1536&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1536]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1525&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1525]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1155&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1155]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1048&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;668&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 668]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;572&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 572]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>4rcblwt8uqediroumvz19wl3goq2rno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майемер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>555270</id>
    <revision>
      <id>3620284</id>
      <parentid>3500136</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Атауы */</comment>
      <origin>3620284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5103" sha1="cn3xlxtud4pkuhi8jszmizz8p3ilrj7" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =  Ауыл
|атауы                 =Майемер
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =   
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =     
   |lat_deg =49 |lat_min =10|lat_sec = 45 
   |lon_deg =84|lon_min = 58|lon_sec =18
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Шығыс Қазақстан облысы
|кестедегі облыс         = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан
|ауданы                  = Үлкен Нарын ауданы
|кестедегі аудан         = Үлкен Нарын ауданы{{!}}Үлкен Нарын 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Алтынбел ауылдық округі{{!}}Алтынбел
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         =  
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}479
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}

'''Майемер''', ''Маймыр'' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Үлкен Нарын ауданы]], [[Алтынбел ауылдық округі]] құрамындағы ауыл.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы [[Үлкен Нарын]] ауылынан шығысқа қарай 35 км-дей жерде.

== Атауы ==
Шежірешілер Майемер ауылының атауын Мая бимен байланыстырады. Олардың айтуынша, Мая би және Қаратай елінің тағы бip белді адамы, байы Есбол Құратайұлы мен батыры Жәнібек Шақабайұлы үшeyi 1750 жылдары бip шоғыр елді бастап әкеліп, оларды осы өңірге қоныстандырады. Сондағы Мая бидің бұл аймаққа шұрайлы жеріне тамсана қарап, сипаттай келе: — адамдар май еметін жер екен, осы ара Майемер болсын, – деген екен&lt;ref&gt;Әбілғазинова Г. Майемер туралы аңыз / Гүлбаршын Әбілғазинова // Нарын таңы. – 2025. – 17 қаңтар (№ 2). – Б. 8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://anyz.pushkinlibrary.kz/kz/component/content/article/29-kone-anyzdar/169-maiere-anyzy.html?Itemid=101|title=Майемер туралы аңыз|publisher=Көне Аңыз-әпсаналар бөлімі // Шығыс Қазақстанның аңыз-әпсаналары интернет-порталы}}&lt;/ref&gt;.

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||788||{{құлдырау}}569 ||{{құлдырау}}479 ||84,2 ||277 ||{{құлдырау}}251 ||90,6 ||292 ||{{құлдырау}}228 ||78,1
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Үлкен Нарын ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Үлкен Нарын ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>cn3xlxtud4pkuhi8jszmizz8p3ilrj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жұлдыз ауруы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557935</id>
    <revision>
      <id>3620121</id>
      <parentid>3618372</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9354" sha1="sawddycotdfuj07udymfagyd9mesx3r" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Жұлдыз ауруы 
 |Шынайы атауы     = StarStruck
 |Суреті           =
 |Сурет ені        = 
 |Жанры            = [[отбасылық фильм]], [[мюзикл]]
 |Режиссёрі        = Майкл Гроссман
 |Продюсері        = Дуглас Слоун, Джейн Бибер
 |Сценарист        = Барбара Джонс, Энни Деянг
 |Актерлер         = [[Стерлинг Найт]], [[Даниэль Кэмпбелл]], [[Брэндон Смит]], [[Челси Стауб]]
 |Операторы        = Горацио Маркинез
 |Композиторы      = 
 |Компания         = 
 |Бюджеті          =
 |Түсім            = 
 |Мемлекет         = {{USA}}
 |Тілі             = [[ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Ұзақтығы         = 90 мин
 |Жыл              = [[2010 жыл]]
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     = 
 |imdb_id          = 1579247
}}
'''Жұлдыз ауруы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''StarStruck'') — Дисней корпорациясы [[2010 жыл]]ы [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] түсірген фильм.&lt;ref name=«TVBythenumbers»&gt;{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|title=Disney’s «Starstruck» Shines in Debut With 6.0 Million Viewers|work=[[TV by the Numbers]]|date=2010-02-15|access-date=2018-02-17|archive-date=2016-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829063059/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Сюжет ==
Джессика және Сара әпке мен сінілі. Сара Олсен атақты жұлдыз Кристофер Уайлдтың жанкүйері. Бірақ әпкесінің бұл махаббатың Джессика түсінбейді. Бірде Джессика отбасымен Лос-Анджелеске туысқандарын көруге аттанады.

Сара Кристофердың [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]] екенін біліп, оны кездестірмекші болады. Алайда ата-анасы оны тек сінілісімен ғана бір жерге жібереді. Сондықтан Сара мен Джессика бірге түнгі клубқа барады. Бұл жерде кездейсоқ оқиға болады. Концерттен қайтып бара жатқан Кристофер Джессиканы абайсызда қағып кетеді. Не істерін білмей, ол қызды ауруханаға апарады. Сол жерде тексерістен өтіп, Джессиканы жібереді. Бірақ Кристофердың уақыты тығыз болып, ол алдымен бейтаныс қызды өз үйіне алып барады. Сол жерде ол өнерін көрсетіп, Джессиканы үйіне апармақшы болады. Алайда оларды тез арада папарацилар көріп, артынан қуады. Амалсыздан Кристофер Джессиканың үйінің көлікжайына қонуға мәжбүр болады. Таңертең ол үйіне қайта алмай, жағажайға кетеді. Келесі күні ызаланған Сара Джессиканы жағажайға апарады. Тура сол жерде Кристофер де дем алып жатқан болатын. Джессика оны тез таныды, қасына отырып, онымен сөйлеседі.

Содан соң олар Лос-Анджелесті көруге барады. Олар бірге суретке түсіп, көптеген жерлерде қыдырды. Бірақ оларды қайтадан папарацилар ұстап алғандықтан, олар басқа жолмен баруға мәжбүр болады. Жолда олар адасып, көліктері сынып қалады. Жағажайға жаяу қайтып бара жатқанда олар бір-бірімен жақын танысады. Бірақ жағажайға келген соң олар ұрысып қалады. Ал Кристоферді жанкүйерлері көріп қояды. Джессика үйіне қайтып кетеді.

Келесі күні жанжал басталады. Бүкіл ел Кристофер мен Джессиканың суретін көреді.  Бұндай жанжал Кристофердің беделіне нұқсан қою мүмкін болғандықтан, Джессика танымал жұлдызды ешқашан көрмедім деп өтірік айтады. Содан кейін Кристофердің бүкіл жанкүйерлері қызды жек көріп кетеді. Соңында Кристофер Джессикаға ғашық болып қалғанын түсініп оның қаласына барады. Ол Джессика үшін арнайы ән айтып, оған сезімін білдіреді.

== Рөлдерде ==
{| class=«wikitable»
!Актер/Актриса
!Рөлі
|-
|Даниэль Кэмпбелл
|''Джессика Олсен'' 
|-
|Стерлинг Найт
|''Кристофер Уайлд'' 
|-
|Брендон Смит
|''Альберт Джошуа «Стабби» Стаббинс'' 
|-
|Челси Стауб
|''Алексис Бендер''
|-
|Мэгги Кастл
|''Сара Олсен'' 
|}

== Қабылдау ==
Фильмнің премьерасы 6,0 миллион көрермен жинады, оның алғашқы премьерасы жексенбіге қараған түні болды, бұл жалпы көрермендер, 7-11 жас аралығындағы балалар мен жасөспірімдер үшін арнаның түпнұсқа фильмінің ең танымал ақпан айындағы премьерасы болды.&lt;ref name=«TVBythenumbers2»&gt;{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|title=Disney's «Starstruck» Shines in Debut With 6.0 Million Viewers|work=[[TV by the Numbers]]|date=February 15, 2010|access-date=August 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829063059/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/02/15/disneys-starstruck-shines-in-debut-with-6-0-million-viewers/|archive-date=August 29, 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Бұл Disney арнасының жасөспірімдер арасындағы барлық уақыттағы ең жоғары көрсеткіші (2,3 миллион) және 2007 жылдың 19 тамызында «High School Musical 2» бис шығарылымынан кейінгі жалпы көрермендер (6,0 миллион) мен 7-11 жастағы балалар (2,4 миллион) арасындағы екінші рекорд. Фильмнің премьерасы [[Ұлыбритания]] мен [[Ирландия]]да 2010 жылдың 14 мамырында өтті және 987000 көрермен жинады.&lt;ref name=«barb»&gt;[[BARB]], via [http://www.barb.co.uk/viewing/weekly-top-10?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121214014705/http://www.barb.co.uk/viewing/weekly-top-10 |date=2012-12-14 }}&lt;/ref&gt;

== Саундтрек ==
Саундтрек 2010 жылдың 9 ақпанында Walt Disney Records белгісімен шығарылды.&lt;ref name=«amazon»&gt;{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B002YICNCY|title=Starstruck: Various Artists: Music|website=Amazon|access-date=2012-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110223844/http://www.amazon.com/dp/B002YICNCY|archive-date=2016-01-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Саундтрек американдық Billboard 200 диаграммасында 23-ші орынға жетті. Ол өзінің дебютін Billboard 200 диаграммасының 98-ші сатылымында 8257 данамен жасады. 2010 жылдың 6 наурызында аяқталған аптада саундтрек сатылымы 19 058 данаға өсті (131 пайызға өсті), ол Billboard 200 диаграммасында 98-ден 23-ші орынға көтерілді. Фильмде Кристофер Уайлдтың рөлін сомдайтын Стерлинг Найт саундтректе тек титулдық ән айтады, ал қалған әндерді сол кездегі университет фанклубының мүшесі Дрю Райан Скотт орындайды. Найт мұның себебі оның фильмнің актерлік құрамына кеш қосылуына байланысты екенін айтты.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:2010 жылғы фильмдер]]</text>
      <sha1>sawddycotdfuj07udymfagyd9mesx3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жұмаш мешіті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558633</id>
    <revision>
      <id>3620127</id>
      <parentid>3601627</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="87s2ostg00wqzgj558o9mbx48j1wtxt" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Толықтыру}}
== Жұмаш мешіті ==
1. Мешіттің толық мекен – жайы Қостанай облысы, Арқалық қаласы. Молодежный ауылы «Жұмаш» зәбия мешіті. Молодежная көшесі №7. индекс 110311.2. Мешіт құрылысының басталуы мен біткен мерізімі.Мешіт 2006 жылдың 1 мамырынан басталып, 2006 жылдың 15 тамызында аяқталды.3. 
== Мешіт жерінің жалпы көлемі ==
А) Сипаты-1 жобалы серия.

Б) Қабат саны-бір қабатты.

В) Құрылыс салу алаңы-144 кв.м.

Г) Ғимараттың көлемі-432 куб.

Ғ) Жалпы алаңы-127,2 кв.м.

Д) Балкон жоқ.

Е) Тұрғын алаңы-116,8 кв.м.

Ж) Қабырға материалы-кірпіш.4. Мешіт ғимаратының жалпы көлемі, сиымдылығы. Мешіттің биіктігі 4 метр,ені 12 метр. Алаңы 144м2 . 100 адамдық, мұнараның биіктігі 10 метр.5. Мешіт ғимаратының биіктігі, формасы, өрнекпен безендірілуі, мешіттің жабдықталуын жалпы баяндау. Мешіттің биіктігі 4 метр. Формасы-бір күмбезді, бір мұнарлы. Кірпішпен өрнектелген, азия үлгісінде безендірілген. Мешіттің іші кілеммен жабдықталған.6. Мешіттің күмбезі мен мұнарасы және аумағындағы қосалқы ғимараттардың сипаты. Алдынан қарағанда мешіттің ауласы темір қоршаумен қоршалған, ұзындығы 45 м., ені 40 м. Бояумен безендірілген мұнарасы көрініп тұр, мұнара биіктігі 10 метр. Оң жақтан қарағанда сырты селикатный кірпішпен салынған, күмбезі көрініп тұр. Сол жақтан қарағанда бір терезе, күмбез және мұнараның үсті көрініп тұр. Артынан қарағанда қоршалған шарбақ, екі терезе және күмбез, мұнарасы көрінеді. Алдыңғы беті 1 данаОң жағы 1 данаСол жағы 1 данаАрты 1 данаКүмбезі 1 дана

== Сілтемелер ==
* http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz025.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171102051224/http://www.akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz025.html |date=2017-11-02 }}

[[Санат:Қазақстан мешіттері]]</text>
      <sha1>87s2ostg00wqzgj558o9mbx48j1wtxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жұма мешіті (Қостанай)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558642</id>
    <revision>
      <id>3620122</id>
      <parentid>3601593</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="43b2dubss4i8alxwkx10lpqzzhtu5ny" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
== Орналасуы ==
Қостанай облысы, Денис аудандық &quot;Жұма&quot; мешіті
== Жұма мешіті ==
Денисов ауданындағы «Жұма» мешіті 1995 жылы салынды. Оның құрылысын бұрынғы Ордженикидзе ауданының 1485-ші жылжымалы механикаландырылған колоннасы жүргізді. Жобасын «Қостанай горсельпроект» мекемесі жасады.Ғибадат үйінің сырты керамзитблок және қызыл кірпіштен өріліп салынған. Мұнара, күмбезінің диаметрі 4 метр. Жалпы ауданы 40х20. Парасат ордасы 150 орындық. Мешіт қабырғаларына Қағбатулланың суреті, « Фатиха», «Фалақ», «Нас» сүрелері және намаз уақыттары ілініп қойылған. Жұма мешітінің есігі қашанда мұсылмандар қауымына ашық.
== Сілтеме ==
http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz016.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241012085100/https://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz016.html |date=2024-10-12 }}

[[Санат:Қазақстан мешіттері]]</text>
      <sha1>43b2dubss4i8alxwkx10lpqzzhtu5ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зұлқарнайұлы Мұса қажы мешіті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558659</id>
    <revision>
      <id>3620173</id>
      <parentid>3562275</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5069" sha1="nd4hsfxj4z6gf3lkqtqkepqv0fe0wjx" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Толықтыру}}
== Орналасуы ==
Қостанай облысы, Меңдіқара аудандық &quot;Зұлқарнайұлы Мұса қажы&quot; мешіті

== Зұлқарнайұлы Мұса қажы мешіті ==
«Зұлқарнайұлы Мұса қажы» мешіті, инд.111300, Қазақстан Республикасы, Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы, Боровской селосы, Байназаров көшесі, 109 үй. 2. Мешіт құрлысының басталуы мен біткен мерзімі:Зұлқарнайұлы Мұса қажы мұсылмандар мешітінің тұрған үйі 1913-1914 жылдарда Ресейден қоныс аударған орыс көпесі Шарухов салдырған, 1925 жылы бұл үйде «Несие қоғамы» мал жинап дайындаған. Оның төрағасы болып Клименов істеген. Одан кейін бұл үй мемлекеттік банк болды, банк болғанда 1950 жылдары жалғастырылып кассалақ залдың құлысы салынған. 1981-82 жылдары банк үйі жаңа ғимаратқа көшкендіктен бұл үйде «Теледидар жөндейтін шеберхана» болды. Шеберхана 1982 жылдан 1991 жылға дейін жұмыс істеді.1992 жылы жаңа мешіт салуға қаржы жетпегендіктен мешіт тұрған үйді мешітке айналдыру үшін күрделі жөндеу басталды.1993 жылы күрделі жөндеу аяқталды. Осы жылдың 26 наурызында мешіттің ашылуы болды.2006 жылы қыркүйек айынан желтоқсан айына дейін мешітте аудан әкімі Нұрғалиев Жомарт Мирасұлының ұйымдастыруымен мешітте күрделі жұмыстары жургізілді.3. Мешіт жерінің жалпы көлемі мен ауласының сипаты:Мешіт жерінің көлемі 0,2232 га, қоршауы темір шарбақпен және битон қроғанмен қоршалған мешітін ауласы асфальтпен және өрнекті қиық тастармен( брушатка) жол төселген.4. Мешіт ғимыратынның жалпы көлемі, сйымдылығы:Жалпы көлемі 320,6 т/м намаз оқитын үлкен залынынң көлемі 138,6 т/м, неке қию, Құран оқитын кіші зал 50,4 т/м, имамнын бөлмесі 18,3 т\м, есепшінің бөлмесі 10,3 т\м, кітапхана бөлмесі 12,5т\м, сыйымдылығы 150 адам.5. Мешіт ғимыратының биіктігі, формасы, өрнекпен безендірілуі, сәулет ерекшелігі, мешіттің жабдықталуы жайлы баяндау:Мешіт ғимратының биіктігі 13 метр, алғашшында қызыл кірпішпен салынған кейін сыртын сыланған, жалпы ғимырат тарихи ескерткішке жатады. Қосалқы құралған бөлігінің биіктігі 10 метр, шатырланым кок каңалтыр (метала черапицамен) жабылған. Мешіт кітапханасында діни және қазақша әдеби көрем кітаптар мен республикалық, облыстық, аудандык баспасөз басылымдары бар. Және халықтан алынған ескі діни кітаптар бар. Мешіт интернет жүйесіне қосылған Қазақстан Мұсылмандары Діни Басқармасынын сайдынан барлық діни мақалалар мен жаналықтарды алып тұрамыз. 6. Мешітің күмбезі мен мұнарасы және аумағындағы қосалқы ғимраттың сипаты:Мешіт күмбезінің биіктігі 3 метр, кокпен боялған бұрыштарында кікентай төрт мұнарасы бар биіктігі 2 метрден, мешітін қасында мешіт қарамағындағы пәтер мен автокөлік қоятын темір гараж бар.

== Сілтемелер ==
* http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz010.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250207051302/https://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz010.html |date=2025-02-07 }}

[[Санат:Қазақстан мешіттері]]</text>
      <sha1>nd4hsfxj4z6gf3lkqtqkepqv0fe0wjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жиентай қажы мешіті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558662</id>
    <revision>
      <id>3620031</id>
      <parentid>3580384</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2118" sha1="nplelbro83sywmxbx0wug9kwgvhv9qa" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

== Орналасуы ==
Қостанай облысы, Федоров ауданы, Жаркөл селосының &quot;Жиентай қажы&quot; мешіті
== Жиентай қажы мешіті ==
Федоров аудандық «Жиентай қажы» атындағы мешіттің сипаттамасы:
Федоровка селосы, Пушкин көшесі, 44 үй.
Бұрынғы «Ветаптека» ғимаратын мешітке бейімдеген - 1996 жылы.
Мешіт жерінің жалпы көлемі ауласымен бірге: ұзындығы 80 метр, ені 40 метр.
Мешіт ғимаратының жалпы көлемі 20м х20 метр. 100 адамдық ,екі бөлме.
Мешіт ғимаратының биіктігі 2,5 метр, формасы тең төрт бұрышты, өрнектелмеген, сәулетті ерекшелігі жоқ. Мешіттің ішінде кілем, көрпешелер төселген.
Мешіттің күмбезі төбенің ортасында ,биіктігі 3 метр, төрт бұрышында төрт мұнара.Әрқайсының биіктіктері 1,2 метр. Күмбез мұнаралардың төбелерінде –ай орнатылған. Мешіт аумағындағы қосалқы ғимараттар кірпіштен жасаған автомашиналардың гараждары. Ұзындығы-20 метр, ені-6 метр.
Екі сырт көрінісі, үш ішкі көрінісі түсірілген суреттер жіберіліп отыр. Сырттарында жазылуы.
== Сілтеме ==
http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz009.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120161022/http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz009.html |date=2018-01-20 }}

[[Санат:Қазақстан мешіттері]]</text>
      <sha1>nplelbro83sywmxbx0wug9kwgvhv9qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Журахон Рахмонбердиевич Рахмонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560580</id>
    <revision>
      <id>3620106</id>
      <parentid>3022959</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16544" sha1="avkug0t52coama1eozqu25zujzxr45u" xml:space="preserve">{{Кинематограф
 |есімі                  = Журахон Рахмонбердиевич Рахмонов
 |сурет          = 
 |суреттің сипаттамасы = 
 |туылғанындағы есімі     = {{lang-uz|Раҳмонов Жўрахон Раҳмонбердиевич}}
 |туған күні        = 18.8.1917
 |туған жері       = [[Ош]] қаласы, [[Ош облысы]] [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |қайтыс болған күні          = 7.04.1977
 |қайтыс болған жері         = [[Ош]] қаласы, [[Ош облысы]] [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |мамандығы  = {{актер|КСРО|Қырғызстан}}
 |азаматтығы          = {{USSR}} [[Қырғызстан]]
 |белсенділік жылдары      = [[1937]]  – [[1977]]
 |шоғырланғаны          =
 |киностудия           = 
 |марапаттары            = 
 |imdb_id	= 
 |сайты	= 
}}
'''Журахон Рахмонбердиевич Рахмонов''' — [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Бабыр атындағы Ош театрдың]] негізін қалаушы, кеңестік қырғыз [[театр]] және [[кино]] [[актер]]і, [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек ССР]] еңбек сіңірген әртісі ([[1974 жыл|1974]]).

== Өмірбаяны ==
Журахон Рахмонов [[Ош]] қаласында 18 тамызда [[1917 жыл]]ы қызметкерлер отбасында дүниеге келген. Ол [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Киров атындағы Ош өзбек драма театрының]] (қазір [[Бабыр]] атындағы) негізін қалаушылардың бірі болды. [[1937 жыл]]ы, ол Ош театрда [[актер]] енгізілген. Сондай-ақ [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Киров атындағы Ош өзбек драма театрының]] негізін қалаушы болып әкесі Рахмонберди Мадазимов ([[1914 жыл]]дан бастап) табылады, сондай-ақ оның ағасы Уринбой Рахмоновтың ([[1927 жыл]]дан бастап) табылады.

[[1938 жыл]]ы [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Армия]] қатарына шақырылды. [[Кеңес-Фин соғысы]], тұндыру [[Санкт-Петербург|Ленинград]]ты қорғауға қатысқан, 2-ші Белорус майданының 9 танк корпусының 95 танк бригадасының аға сержанты болып қызмет атқарды. Ол [[Ресей]], [[Украина]], [[Беларусь]], [[Польша]], [[Германия]], [[Берлин]] және [[Рейхстаг (ғимарат)|Рейхстаг]] басып азат етуге қатысқан. Ол «Отан соғысы» II дәрежелі орденімен (23 тамызда [[1943 жыл]]ғы тапсырыс саны 9-TК №015/п), және көптеген [[медаль]]дармен марапатталған.

Соғыстан кейін Журахон Рахмонов [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры]] жұмыс істейді оралды және ол жерде өнер қызметкерiнiң жұмыс істеді, оның өмірінің соңына дейін, ол [[театр]] және [[кино]] жүзден астам рөлдерді орындады.

Журахон Рахмонов 7 сәуір [[1977 жыл]]ы қайтыс болған және [[Ош]] қаласында жерленген.

== Фильмография ==
*[[1971]] - &quot;Захар Беркут&quot;
*[[1972]] - &quot;Kөше&quot;
*Жолбарыс&quot; - басмашы
*&quot;Азамат&quot;

== [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Театрда]] жұмыс істеу ==
*1937 - [[Фридрих Шиллер|Шиллер]] «Алдау және махаббат», Ш.Хуршид «Фархад және Ширин».
*1938 - C. Гольдони «Екі қожайынға бір қызметкер», Сабир Абдулла, «Өзбекстан саберi».
*1946 - Мұхтаров «Әйелдер құрметте».
*1947 - Уйгун «Көктем», Хуршид «Фархад және Ширин».
*1948 - K.Tренёв «Қызыл галстук», Уйгун «Өмір әні», Уйгун «Олтiнкол».
*1949 - Фатхуллин «Гүлтешелері», Хамид Алимжан «Семург».
*1950 - Акрам Исмаил «Әділет», Сабир Абдулла [[Алпамыс батыр|«Алпамыш»]].
*1951 - [[Бөкенбаев Жомарт|Бөкенбаев]] [[Тоқтағұл Сатылғанов|«Тоқтағұл»]], Хуршид «Лейли және Мәжнүн».
*1952 - Шүкір Садулла «Ёрилтош», Махмуд Рахмон «Қуаныш», Абдулла Каххар «Жібек сузана».
*1953 - Иззат Сұлтан «[[Әлішер Науаи]]», Н.В. Лысенко «Наталка Полтавка», K. Яшин «Нурхон».
*1954 - Шүкір Садулла «Өрісіне мерекелеу», Бахром Рахмонов «Жүрек құпиялары».
*1955 - K.Яшин «Oфтобхон», [[Рабиндранат Тагор]] «Ганг өзенінің қыз».
*1956 - K.Яшин «Равшан және Зулхумор», Фатхуллин «Отанды қалтқысыз сүю», Ахмедов «Құпияларды кеуде».
*1957 - Сабир Абдулла [[Алпамыс батыр|«Алпамыш»]], Самад Вургун «Юлдуз».
*1958 - Хамид Алимжан «Ойгул және Бахтиёр», M.Шатров «Революция атымен».
*1959 - Тұрсын Собiров «Орзигул», Ахмад Бобожон «Ашық Гариб және Шахсанам», A.Бобожон «Тайфун», Хамза «Паранжа құпиялары».
*1960 - Кубанычбек Маликов «Жоғары жерге туралы», Хамид Гулам «Ташбалта ғашық», Карло Гоцци «Турандот ханшайым».
*1961 - Рихси Орифжонов &quot;Егер басшысы қисық болса&quot;, K.Яшин «Дилором».
*1962 - Шүкір Садулла «Екі білезіктер», Бексултан Жакиев «Әкесі тағдыры».
*1963 - Мухаммаджон Хайруллаев «Балалар», Абдулла Каххар «Табыттан дауыс», Яхёхон Маматхонов «Мели хоббон, Наби товон».
*1964 - Ахмад Бобожон «Өлеңның трагедиясы», [[Қанабек Байсейітов|Қ. Байсейітов]], [[Қуандық Төлегенұлы Шаңғытбаев|Қ. Шаңғытбаев]] «Беу, қыздар-ай», [[Уильям Шекспир]] «Отелло», Касымали Жантөшев «Ібіліс қыз», [[Премчанд]] «Ниммi».
*1965 - Жамал Сахиб «Гули сиёх», Фатхуллин «Оның жастық махаббат», Касымалы Жантөшев «Тау бүркіт», Иззат Сұлтан «Бүркіттің ұшу».
*1966 - Иззат Сұлтан «Белгісіз тұлға», Сабир Абдулла, «Гүл және Навруз», [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]] «[[Ана - Жер-Ана]]», Уйгун «Парвона».
*1967 - [[Әлішер Науаи]] «Дилором», Адхам Рахмат «Абдулла Нәбиев», Уткур Рашид «Құдалар», Касымалы Жантөшев «Мұртты қыз».
*1968 - [[Қадыри Абдулла|Абдулла Қадыри]] «Құрбандық үстелінің шаян», Анатолий Софронов «Үйленген аспаз», Мирзабек Тойбаев «Жаңа қалыңдық», Бекниязов, Исмаилов «Екі оттың арасында», Абдугани Абдугафуров «Өкініш».
*1969 - [[Николай Васильевич Гоголь|Н.В. Гоголь]] «Үйлену», Хамид Гулам «Оғаш нәрселер», Шараф Рашидов «Қуатты толқын» Мирзакалон Исмоилий «Қашан Ферғана астам көтеріледі кезде».
*1970 - Т. Абдумомунов  «Кім соңғы күледі», М. Ордубади «Қалыңдық 5 сом», Шухрат «Арзан күйеу», Димитрас Псафас «Өтірікші қажет».
*1971 - A.Д. Иловайский «Чанду оқиғалары», Гунтекин &quot;Шариғат бойынша алдау&quot;, Умаржон Исмаилов &quot;Рустам&quot;, Суорун Омоллоон «Таңсәрі бұрын».
*1972 - Мұхтаров «Тозақ ұрпақ», Токтоболот Абдумомунов «Атабектың кызы», A.Абдугафуров «Балойи нафс».
*1973 - Абдукаххор Маннонов «Өмір бастауы», Александр Островский «Найзағай», Хамид Гулам «Ташбалта ғашық», Саидмуродов «Тау сұлулық».
*1974 - A.Абдугафуров «Күйдіргі әйел», Жура Махмудов «Сұлулық», [[Аалы Тоқамбаев]] «Аширбой», Рихси Орифжонов «Жазасы жоқ қылмыс», Саид Ахмад, «Келін бүлік».
*1975 - Тұрсын Сабиров «Орзигул», [[Николай Васильевич Гоголь|Н.В. Гоголь]] «Ревизор», Умарахунов «Алыстан адам», Хутаев «Жас жүрек қарттар», Акрам Исмаил «Әділет».
*1976 - Мехрибон Назаров &quot;Басқа қолмен&quot;, Т. Абдумомунов &quot;Ешкімге айтпаңыз&quot;, Бабаханов «Әзіл-қалжың Әли», Ахмедов «Құпияларды кеуде».
*1977 - Папаян «Үйлену алдында тәртіпсіздік», [[Насирдин Байтемиров]] «Уркуя», A.Абдугафуров «Әкелер мұрасы», [[Аалы Тоқамбаев]]  «Жанашырлық жануарлар».

Сонымен қатар, ол көптеген [[концерт]]терге қатысты.

== Отбасы==
Әкесі: [[Рахмонберди Мадазимов]] ([[1875]]-[[1933]]). Ана: Бибихон ([[1884]]-[[1922]]). Әйелі Ойимхон ([[1929]]-[[1997]]). Балалар: Анзиратхон ([[1951]]-[[2015]]), Муяссархон ([[1955]]), Санжарбек қажы ([[1959]]-[[2012]]), Минурахон ([[1962]]), Муаззамхон ([[1964]]), Әнуар ([[1969]]-[[2004]]).

== Марапаттары ==
*2-дәрежелі Отан соғысы ордені (23 тамыз [[1943 жыл]])
*«1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің жиырма жыл» медалі (03.02.[[1968 жыл]])
*«КСРО Қарулы Күштерінің 50 жыл» медалі (25.10.[[1968 жыл]]).
*«Владимир Ильич Ленин туғанына 100-жылдығына естелік» мерейтойлық медалі (10.04.[[1970 жыл]]) 
*«Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 25 жылдығы» белгісі ([[1970 жыл]])
*«1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің отыз жыл» медалі (21.11.[[1975 жыл]])
*[[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек ССР]] еңбек сіңірген әртісі (5 шілде [[1974 жыл]])
*[[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]] [[Жоғарғы Кеңес]]і Президиумының Құрмет грамотасымен (10 ақпан [[1968 жыл]]) 
*9 бесжылдығы Ударнигы (28 қаңтар [[1976 жыл]])
*[[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]] [[Жоғарғы Кеңес]]і Президиумының Құрмет грамотасымен (28 тамыз [[1974 жыл]]) 
*[[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]] Мәдениет министрлігінің Құрмет грамотасымен ([[1957 жыл]])
*және [[Ұлы Отан соғысы]]ның [[ардагер]]і ретінде көптеген [[медаль]]дармен марапатталған.&lt;ref&gt;[[Ош облысы]]ның [[энциклопедия]]сы. «Театр өмір» бөлім, [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]] [[Ғылым академиясы]]ның жарияланған, 110-бет, [[1987 жыл]], [[Бішкек|Фрунзе қаласы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;А. Абдугафуров «Ош көрнекті ұлдары», 129-130 бет. [[2000 жыл]]ы, [[Ош]] қаласы.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;А. Абдугафуров «Ош академиялық театры», 6, 41, 45 бет. [[2010 жыл]]ы, [[Ош]] қаласы.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20150202215028/http://www.echoosha.narod.ru/March07/deti.htm &lt;small&gt;Актер әулеті&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20150202205819/http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm &lt;small&gt;Олар ізашарлар болды&lt;/small&gt;]
* [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386102084 &lt;small&gt;Центразия Тұлғалар&lt;/small&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114341/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386102084 |date=2016-03-04 }}
* [http://portalus.ru/modules/biographies/rus_readme.php?archive=&amp;id=1422777290&amp;start_from=&amp;subaction=showfull&amp;ucat=12 &lt;small&gt;Атақты өмірбаяны&lt;/small&gt;]
* [http://www.onteatr.ru/aktery/rakhmonov-zhurakhon-rakhmonberdievich &lt;small&gt;Кеңес кино және театр актерлері ерлер&lt;/small&gt;]
* [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp12969646/ &lt;small&gt;Мұрағаттық құжаттар ЦАМО аға сержант Рахманов Журахон&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20160415175431/http://referaty.in.ua/index.php?newsid=1546318 &lt;small&gt;Дерексіз&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20160214164058/http://dunyouzbeklari.com/archives/128495 &lt;small&gt;Журахон Рахмоновтың Муштум журналы&lt;/small&gt;]
* [http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 &lt;small&gt;Театрдың тарихы&lt;/small&gt;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117023421/http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 |date=2015-11-17 }}

[[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]]
[[Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары]]
[[Санат:Қырғызстанда театр қозғалысының құрылтайшылары]]</text>
      <sha1>avkug0t52coama1eozqu25zujzxr45u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канайма ұлттық саябағы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565228</id>
    <revision>
      <id>3620329</id>
      <parentid>2901511</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="qvr8jilntd29nahgfxou0id6v4x30rj" xml:space="preserve">[[Сурет:Venezuela_037.jpg|оңға|нобай|300x300 нүкте|Лагуна Канайма]]
'''Канайма''' '''Ұлттық паркі''' ({{Lang-esp|Parque Nacional Canaima}}) — [[Венесуэла]] оңтүстік-шығысында [[Бразилия]] және [[Гайана]]мен шекарасындағы парк. Аумағы шамамен 30000 [[Шаршы километр|км²]]. Боливар штатында орналасқан және шамамен сол Гран Сабана табиғи паркіндей аумақты алып жатыр.

Парк [[12 маусым]] [[1962 жыл]]ы ашылды көлемі бойынша елде екінші орын алады, тек Парима-Тапирапеко паркіне орын береді.
&quot;[[1994 жыл]]ы Канайма [[ЮНЕСКО]] [[Әлемдік мұра]] тізіміне енді. Парктің басты көрікті орны және құндылығы ондағы тепуилер (жалпақшоқылы таулар).

Парктегі ең танымал тепуи — Рорайма (ең биік және өрмелеу үшін ең қарапайым) және Ауянтепуи, онда атақты ең биік [[Анхель]] сарқырамасы орналасқан. Тепуи — [[Оңтүстік Америка]] және [[Африка]]  бір [[Гондвана|суперқұрлық]] бөліктері болған кездегі дәуірде қалыптасқан құмдақтар.

Ұлттық парктің аумағы [[Пемон тілі|пемон]] [[Үндістер|үнді]] халқының отаны болып табылады, олар тепуи &quot;мавари&quot; рухтарының үйі ретінде санайды. Парк шалғай жерлерде; жолдарды байланыстыратын елді-мекендер өте аз, сондықтан негізгі көлік шағын авиация болып табылады, сондай-ақ жаяу өтпе жолдар және өзендермен [[каноэ]]мен жүзуге болады.

Жергілікті тұрғындардың көпшілігі — пемондар, негізінен, [[туризм]]ен айналысады.

== Сілтемелер ==
* [http://www.wcmc.org.uk/protected_areas/data/wh/canaima.html World Conservation Monitoring Centre]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311042012/http://www.wcmc.org.uk/protected_areas/data/wh/canaima.html |date=2007-03-11 }}
* [http://whc.unesco.org/en/list/701 Official UNESCO website entry]
* [http://phototravelguide.ru/nacionalnye-parki-zapovedniki/kanayma-venesuela/ Суреттер парк]

[[Санат:ХТҚО II санаты]]</text>
      <sha1>qvr8jilntd29nahgfxou0id6v4x30rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567052</id>
    <revision>
      <id>3620092</id>
      <parentid>3574380</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="e0to6wtzgc57pfjw59anhrua60bvhiy" xml:space="preserve">'''Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі''' — қолданылатын шынайы немесе виртуалды (мысалы, байт-код, IL) процессордың машиналық кодтарында тікелей бағдарламалауға жақын бағдарламалау тілі&lt;ref&gt;Таненбаум Э. Архитектура компьютера. — 5-е изд. — СПб.: Питер, 2007. — С. 24-28. — ISBN 5-469-01431-6.&lt;/ref&gt;. Машиналық командаларды белгілеу үшін әдетте мнемоникалық белгілеу қолданылады. Бұл командаларды екілік нөлдер мен бірліктердин тізбегі түрінде емес, адам тіліндегі (әдетте ағылшын тіліндегі) сөздердің мағыналы қысқартулары түрінде есте сақтауға мүмкіндік береді.

Кейде бір мнемоникалық белгілеу әртүрлі операндтар үстінен бірдей әрекетті орындайтын машиналық командалардың тұтас бір тобына сәйкес келеді. Машиналық командалардан бөлек, төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері макроанықтамалар (макростар) сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсына алады&lt;ref&gt;Юров В. И. Assembler: учебник для вузов. — 2-е изд. — СПб.: Питер, 2003. — С. 15-18. — ISBN 5-94723-581-2.&lt;/ref&gt;. Директивалардың көмегімен тұрақтылар мен литералдық жолдарды енгізу, айнымалылар үшін жадты резервтеу және орындалатын кодты белгілі бір мекенжайлар бойынша орналастыру мүмкіндігін бере отырып, машиналық кодтарды трансляциялау процесін басқаруға болады. Жиі бұл тілдер нақты жад ұяшықтарының орнына айнымалылармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Әдетте, төмен деңгейлі тілдер нақты бір процессорлар отбасының ерекшеліктерін пайдаланады&lt;ref&gt;Прата С. Язык программирования C. Лекции и упражнения. — 6-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2015. — С. 40-42. — ISBN 978-5-8459-1950-2.&lt;/ref&gt;. Төмен деңгейлі тілдің жалпыға мәлім мысалы — ассемблер тілі, дегенмен ассемблер тілдерінің тобы деп айтқан дұрысырақ болады. Сонымен қатар, бір процессор үшін машиналық командалары сәйкес келетін, бірақ қосымша функциялар жиынтығымен (директивалар мен макростармен) ерекшеленетін ассемблер тілінің бірнеше түрі болуы мүмкін&lt;ref&gt;Ахо А., Лам М., Сети Р., Ульман Д. Компиляторы: принципы, технологии и инструментарий. — 2-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2008. — С. 35-39. — ISBN 978-5-8459-1349-4.&lt;/ref&gt;.

Сондай-ақ төмен деңгейлі тілдерге шартты түрде Microsoft .NET платформасында қолданылатын CIL-ді, сонымен қатар Фортты жатқызуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Бағдарламалау тілдері]]
[[Санат:Төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері]]

== Сілтемелер ==
* http://www.lcard.ru/lexicon/low_level_programming</text>
      <sha1>e0to6wtzgc57pfjw59anhrua60bvhiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620093</id>
      <parentid>3620092</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3620093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4005" sha1="013rxngisfjgv6xaxbe4b06s5999aa7" xml:space="preserve">'''Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі''' — қолданылатын шынайы немесе виртуалды (мысалы, байт-код, IL) процессордың машиналық кодтарында тікелей бағдарламалауға жақын бағдарламалау тілі&lt;ref&gt;Таненбаум Э. Архитектура компьютера. — 5-е изд. — СПб.: Питер, 2007. — С. 24-28. — ISBN 5-469-01431-6.&lt;/ref&gt;. Машиналық командаларды белгілеу үшін әдетте мнемоникалық белгілеу қолданылады. Бұл командаларды екілік нөлдер мен бірліктердин тізбегі түрінде емес, адам тіліндегі (әдетте ағылшын тіліндегі) сөздердің мағыналы қысқартулары түрінде есте сақтауға мүмкіндік береді.

Кейде бір мнемоникалық белгілеу әртүрлі операндтар үстінен бірдей әрекетті орындайтын машиналық командалардың тұтас бір тобына сәйкес келеді. Машиналық командалардан бөлек, төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері макроанықтамалар (макростар) сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсына алады&lt;ref&gt;Юров В. И. Assembler: учебник для вузов. — 2-е изд. — СПб.: Питер, 2003. — С. 15-18. — ISBN 5-94723-581-2.&lt;/ref&gt;. Директивалардың көмегімен тұрақтылар мен литералдық жолдарды енгізу, айнымалылар үшін жадты резервтеу және орындалатын кодты белгілі бір мекенжайлар бойынша орналастыру мүмкіндігін бере отырып, машиналық кодтарды трансляциялау процесін басқаруға болады. Жиі бұл тілдер нақты жад ұяшықтарының орнына айнымалылармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Әдетте, төмен деңгейлі тілдер нақты бір процессорлар отбасының ерекшеліктерін пайдаланады&lt;ref&gt;Прата С. Язык программирования C. Лекции и упражнения. — 6-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2015. — С. 40-42. — ISBN 978-5-8459-1950-2.&lt;/ref&gt;. Төмен деңгейлі тілдің жалпыға мәлім мысалы — ассемблер тілі, дегенмен ассемблер тілдерінің тобы деп айтқан дұрысырақ болады. Сонымен қатар, бір процессор үшін машиналық командалары сәйкес келетін, бірақ қосымша функциялар жиынтығымен (директивалар мен макростармен) ерекшеленетін ассемблер тілінің бірнеше түрі болуы мүмкін&lt;ref&gt;Ахо А., Лам М., Сети Р., Ульман Д. Компиляторы: принципы, технологии и инструментарий. — 2-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2008. — С. 35-39. — ISBN 978-5-8459-1349-4.&lt;/ref&gt;.

Сондай-ақ төмен деңгейлі тілдерге шартты түрде Microsoft .NET платформасында қолданылатын CIL-ді, сонымен қатар Фортты жатқызуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Бағдарламалау тілдері]]
[[Санат:Төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері]]</text>
      <sha1>013rxngisfjgv6xaxbe4b06s5999aa7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620094</id>
      <parentid>3620093</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Төменгі дәрежедегі программа]] бетін [[Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3620093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4005" sha1="013rxngisfjgv6xaxbe4b06s5999aa7" xml:space="preserve">'''Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі''' — қолданылатын шынайы немесе виртуалды (мысалы, байт-код, IL) процессордың машиналық кодтарында тікелей бағдарламалауға жақын бағдарламалау тілі&lt;ref&gt;Таненбаум Э. Архитектура компьютера. — 5-е изд. — СПб.: Питер, 2007. — С. 24-28. — ISBN 5-469-01431-6.&lt;/ref&gt;. Машиналық командаларды белгілеу үшін әдетте мнемоникалық белгілеу қолданылады. Бұл командаларды екілік нөлдер мен бірліктердин тізбегі түрінде емес, адам тіліндегі (әдетте ағылшын тіліндегі) сөздердің мағыналы қысқартулары түрінде есте сақтауға мүмкіндік береді.

Кейде бір мнемоникалық белгілеу әртүрлі операндтар үстінен бірдей әрекетті орындайтын машиналық командалардың тұтас бір тобына сәйкес келеді. Машиналық командалардан бөлек, төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері макроанықтамалар (макростар) сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсына алады&lt;ref&gt;Юров В. И. Assembler: учебник для вузов. — 2-е изд. — СПб.: Питер, 2003. — С. 15-18. — ISBN 5-94723-581-2.&lt;/ref&gt;. Директивалардың көмегімен тұрақтылар мен литералдық жолдарды енгізу, айнымалылар үшін жадты резервтеу және орындалатын кодты белгілі бір мекенжайлар бойынша орналастыру мүмкіндігін бере отырып, машиналық кодтарды трансляциялау процесін басқаруға болады. Жиі бұл тілдер нақты жад ұяшықтарының орнына айнымалылармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Әдетте, төмен деңгейлі тілдер нақты бір процессорлар отбасының ерекшеліктерін пайдаланады&lt;ref&gt;Прата С. Язык программирования C. Лекции и упражнения. — 6-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2015. — С. 40-42. — ISBN 978-5-8459-1950-2.&lt;/ref&gt;. Төмен деңгейлі тілдің жалпыға мәлім мысалы — ассемблер тілі, дегенмен ассемблер тілдерінің тобы деп айтқан дұрысырақ болады. Сонымен қатар, бір процессор үшін машиналық командалары сәйкес келетін, бірақ қосымша функциялар жиынтығымен (директивалар мен макростармен) ерекшеленетін ассемблер тілінің бірнеше түрі болуы мүмкін&lt;ref&gt;Ахо А., Лам М., Сети Р., Ульман Д. Компиляторы: принципы, технологии и инструментарий. — 2-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2008. — С. 35-39. — ISBN 978-5-8459-1349-4.&lt;/ref&gt;.

Сондай-ақ төмен деңгейлі тілдерге шартты түрде Microsoft .NET платформасында қолданылатын CIL-ді, сонымен қатар Фортты жатқызуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Бағдарламалау тілдері]]
[[Санат:Төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері]]</text>
      <sha1>013rxngisfjgv6xaxbe4b06s5999aa7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620096</id>
      <parentid>3620094</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4005" sha1="0srr3ms37b05xxruw19yrcd7x7tgwm1" xml:space="preserve">'''Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі''' — қолданылатын шынайы немесе виртуалды (мысалы, байт-код, IL) процессордың машиналық кодтарында тікелей бағдарламалауға жақын бағдарламалау тілі.&lt;ref&gt;Таненбаум Э. Архитектура компьютера. — 5-е изд. — СПб.: Питер, 2007. — С. 24-28. — ISBN 5-469-01431-6.&lt;/ref&gt; Машиналық командаларды белгілеу үшін әдетте мнемоникалық белгілеу қолданылады. Бұл командаларды екілік нөлдер мен бірліктердин тізбегі түрінде емес, адам тіліндегі (әдетте ағылшын тіліндегі) сөздердің мағыналы қысқартулары түрінде есте сақтауға мүмкіндік береді.

Кейде бір мнемоникалық белгілеу әртүрлі операндтар үстінен бірдей әрекетті орындайтын машиналық командалардың тұтас бір тобына сәйкес келеді. Машиналық командалардан бөлек, төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері макроанықтамалар (макростар) сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсына алады.&lt;ref&gt;Юров В. И. Assembler: учебник для вузов. — 2-е изд. — СПб.: Питер, 2003. — С. 15-18. — ISBN 5-94723-581-2.&lt;/ref&gt; Директивалардың көмегімен тұрақтылар мен литералдық жолдарды енгізу, айнымалылар үшін жадты резервтеу және орындалатын кодты белгілі бір мекенжайлар бойынша орналастыру мүмкіндігін бере отырып, машиналық кодтарды трансляциялау процесін басқаруға болады. Жиі бұл тілдер нақты жад ұяшықтарының орнына айнымалылармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Әдетте, төмен деңгейлі тілдер нақты бір процессорлар отбасының ерекшеліктерін пайдаланады.&lt;ref&gt;Прата С. Язык программирования C. Лекции и упражнения. — 6-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2015. — С. 40-42. — ISBN 978-5-8459-1950-2.&lt;/ref&gt; Төмен деңгейлі тілдің жалпыға мәлім мысалы — ассемблер тілі, дегенмен ассемблер тілдерінің тобы деп айтқан дұрысырақ болады. Сонымен қатар, бір процессор үшін машиналық командалары сәйкес келетін, бірақ қосымша функциялар жиынтығымен (директивалар мен макростармен) ерекшеленетін ассемблер тілінің бірнеше түрі болуы мүмкін.&lt;ref&gt;Ахо А., Лам М., Сети Р., Ульман Д. Компиляторы: принципы, технологии и инструментарий. — 2-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2008. — С. 35-39. — ISBN 978-5-8459-1349-4.&lt;/ref&gt;

Сондай-ақ төмен деңгейлі тілдерге шартты түрде Microsoft .NET платформасында қолданылатын CIL-ді, сонымен қатар Фортты жатқызуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Бағдарламалау тілдері]]
[[Санат:Төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері]]</text>
      <sha1>0srr3ms37b05xxruw19yrcd7x7tgwm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620097</id>
      <parentid>3620096</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4009" sha1="7d15i9e6gg6w4018r21aet5lhwhapuj" xml:space="preserve">'''Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі''' — қолданылатын шынайы немесе виртуалды (мысалы, байт-код, IL) [[процессор]]дың машиналық кодтарында тікелей бағдарламалауға жақын бағдарламалау тілі.&lt;ref&gt;Таненбаум Э. Архитектура компьютера. — 5-е изд. — СПб.: Питер, 2007. — С. 24-28. — ISBN 5-469-01431-6.&lt;/ref&gt; Машиналық командаларды белгілеу үшін әдетте мнемоникалық белгілеу қолданылады. Бұл командаларды екілік нөлдер мен бірліктердин тізбегі түрінде емес, адам тіліндегі (әдетте ағылшын тіліндегі) сөздердің мағыналы қысқартулары түрінде есте сақтауға мүмкіндік береді.

Кейде бір мнемоникалық белгілеу әртүрлі операндтар үстінен бірдей әрекетті орындайтын машиналық командалардың тұтас бір тобына сәйкес келеді. Машиналық командалардан бөлек, төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері макроанықтамалар (макростар) сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсына алады.&lt;ref&gt;Юров В. И. Assembler: учебник для вузов. — 2-е изд. — СПб.: Питер, 2003. — С. 15-18. — ISBN 5-94723-581-2.&lt;/ref&gt; Директивалардың көмегімен тұрақтылар мен литералдық жолдарды енгізу, айнымалылар үшін жадты резервтеу және орындалатын кодты белгілі бір мекенжайлар бойынша орналастыру мүмкіндігін бере отырып, машиналық кодтарды трансляциялау процесін басқаруға болады. Жиі бұл тілдер нақты жад ұяшықтарының орнына айнымалылармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Әдетте, төмен деңгейлі тілдер нақты бір процессорлар отбасының ерекшеліктерін пайдаланады.&lt;ref&gt;Прата С. Язык программирования C. Лекции и упражнения. — 6-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2015. — С. 40-42. — ISBN 978-5-8459-1950-2.&lt;/ref&gt; Төмен деңгейлі тілдің жалпыға мәлім мысалы — ассемблер тілі, дегенмен ассемблер тілдерінің тобы деп айтқан дұрысырақ болады. Сонымен қатар, бір процессор үшін машиналық командалары сәйкес келетін, бірақ қосымша функциялар жиынтығымен (директивалар мен макростармен) ерекшеленетін ассемблер тілінің бірнеше түрі болуы мүмкін.&lt;ref&gt;Ахо А., Лам М., Сети Р., Ульман Д. Компиляторы: принципы, технологии и инструментарий. — 2-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2008. — С. 35-39. — ISBN 978-5-8459-1349-4.&lt;/ref&gt;

Сондай-ақ төмен деңгейлі тілдерге шартты түрде Microsoft .NET платформасында қолданылатын CIL-ді, сонымен қатар Фортты жатқызуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Бағдарламалау тілдері]]
[[Санат:Төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері]]</text>
      <sha1>7d15i9e6gg6w4018r21aet5lhwhapuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620191</id>
      <parentid>3620097</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Бағдарламалау тілдері|Бағдарламалау тілдері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3952" sha1="fogq537v8plzsjjbfe6ql0wq09ikahc" xml:space="preserve">'''Төмен деңгейлі бағдарламалау тілі''' — қолданылатын шынайы немесе виртуалды (мысалы, байт-код, IL) [[процессор]]дың машиналық кодтарында тікелей бағдарламалауға жақын бағдарламалау тілі.&lt;ref&gt;Таненбаум Э. Архитектура компьютера. — 5-е изд. — СПб.: Питер, 2007. — С. 24-28. — ISBN 5-469-01431-6.&lt;/ref&gt; Машиналық командаларды белгілеу үшін әдетте мнемоникалық белгілеу қолданылады. Бұл командаларды екілік нөлдер мен бірліктердин тізбегі түрінде емес, адам тіліндегі (әдетте ағылшын тіліндегі) сөздердің мағыналы қысқартулары түрінде есте сақтауға мүмкіндік береді.

Кейде бір мнемоникалық белгілеу әртүрлі операндтар үстінен бірдей әрекетті орындайтын машиналық командалардың тұтас бір тобына сәйкес келеді. Машиналық командалардан бөлек, төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері макроанықтамалар (макростар) сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсына алады.&lt;ref&gt;Юров В. И. Assembler: учебник для вузов. — 2-е изд. — СПб.: Питер, 2003. — С. 15-18. — ISBN 5-94723-581-2.&lt;/ref&gt; Директивалардың көмегімен тұрақтылар мен литералдық жолдарды енгізу, айнымалылар үшін жадты резервтеу және орындалатын кодты белгілі бір мекенжайлар бойынша орналастыру мүмкіндігін бере отырып, машиналық кодтарды трансляциялау процесін басқаруға болады. Жиі бұл тілдер нақты жад ұяшықтарының орнына айнымалылармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Әдетте, төмен деңгейлі тілдер нақты бір процессорлар отбасының ерекшеліктерін пайдаланады.&lt;ref&gt;Прата С. Язык программирования C. Лекции и упражнения. — 6-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2015. — С. 40-42. — ISBN 978-5-8459-1950-2.&lt;/ref&gt; Төмен деңгейлі тілдің жалпыға мәлім мысалы — ассемблер тілі, дегенмен ассемблер тілдерінің тобы деп айтқан дұрысырақ болады. Сонымен қатар, бір процессор үшін машиналық командалары сәйкес келетін, бірақ қосымша функциялар жиынтығымен (директивалар мен макростармен) ерекшеленетін ассемблер тілінің бірнеше түрі болуы мүмкін.&lt;ref&gt;Ахо А., Лам М., Сети Р., Ульман Д. Компиляторы: принципы, технологии и инструментарий. — 2-е изд. — М.: ИД Вильямс, 2008. — С. 35-39. — ISBN 978-5-8459-1349-4.&lt;/ref&gt;

Сондай-ақ төмен деңгейлі тілдерге шартты түрде Microsoft .NET платформасында қолданылатын CIL-ді, сонымен қатар Фортты жатқызуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Төмен деңгейлі бағдарламалау тілдері]]</text>
      <sha1>fogq537v8plzsjjbfe6ql0wq09ikahc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фанкони анемиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567058</id>
    <revision>
      <id>3620066</id>
      <parentid>3616860</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тағы қараңыз */</comment>
      <origin>3620066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9421" sha1="cut4o7h2alnyfyhykfpnik3lw6njzwk" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Фанкони анемиясы''' — тұқым қуатын және жүре пайда болған себептерден дамитын ауру.

{{Taxobox
|name = Фанкони анемиясы
|image = Fanconi anemia pathway.png
|image_caption = Фанкони анемиясының жасушалық деңгейдегі патогенезі мен ДНҚ репарациясының бұзылу жолдары
|regnum = 
}}
'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.

== Сілтемелер ==
{{Reflist}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]

== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;ref&gt;Стамбеков С.Ж &quot;Генетика&quot; 2002ж &lt;/ref&gt;

[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>cut4o7h2alnyfyhykfpnik3lw6njzwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620067</id>
      <parentid>3620066</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Аурудың белгілері */</comment>
      <origin>3620067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7223" sha1="rnu08tfefmwyynmo1fncpa2og18yn81" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Фанкони анемиясы''' — тұқым қуатын және жүре пайда болған себептерден дамитын ауру.

{{Taxobox
|name = Фанкони анемиясы
|image = Fanconi anemia pathway.png
|image_caption = Фанкони анемиясының жасушалық деңгейдегі патогенезі мен ДНҚ репарациясының бұзылу жолдары
|regnum = 
}}
'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.

== Сілтемелер ==
{{Reflist}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;ref&gt;Стамбеков С.Ж &quot;Генетика&quot; 2002ж &lt;/ref&gt;

[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>rnu08tfefmwyynmo1fncpa2og18yn81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620068</id>
      <parentid>3620067</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Емі */</comment>
      <origin>3620068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9420" sha1="n4du49e0lf34634c9onskuact27iafb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Фанкони анемиясы''' — тұқым қуатын және жүре пайда болған себептерден дамитын ауру.

{{Taxobox
|name = Фанкони анемиясы
|image = Fanconi anemia pathway.png
|image_caption = Фанкони анемиясының жасушалық деңгейдегі патогенезі мен ДНҚ репарациясының бұзылу жолдары
|regnum = 
}}
'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.
== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Сілтемелер ==
{{Reflist}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;ref&gt;Стамбеков С.Ж &quot;Генетика&quot; 2002ж &lt;/ref&gt;

[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>n4du49e0lf34634c9onskuact27iafb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620069</id>
      <parentid>3620068</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3620069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9437" sha1="sogkyuvaacpbnb6qxp4l693esvai2ya" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Фанкони анемиясы''' — тұқым қуатын және жүре пайда болған себептерден дамитын ауру.

{{Taxobox
|name = Фанкони анемиясы
|image = Fanconi anemia pathway.png
|image_caption = Фанкони анемиясының жасушалық деңгейдегі патогенезі мен ДНҚ репарациясының бұзылу жолдары
|regnum = 
}}
'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.
== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;ref&gt;Стамбеков С.Ж &quot;Генетика&quot; 2002ж &lt;/ref&gt;

[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>sogkyuvaacpbnb6qxp4l693esvai2ya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620070</id>
      <parentid>3620069</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9319" sha1="mvpejnkuv5e9xm1tuivb449ja9yghlz" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Фанкони анемиясы''' — тұқым қуатын және жүре пайда болған себептерден дамитын ауру.

{{Taxobox
|name = Фанкони анемиясы
|image = Fanconi anemia pathway.png
|image_caption = Фанкони анемиясының жасушалық деңгейдегі патогенезі мен ДНҚ репарациясының бұзылу жолдары
|regnum = 
}}
'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.
== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]


[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>mvpejnkuv5e9xm1tuivb449ja9yghlz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620071</id>
      <parentid>3620070</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9162" sha1="9s1b60vttwbbmhfaj1drt37x32f2bwg" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Taxobox
|name = Фанкони анемиясы
|image = Fanconi anemia pathway.png
|image_caption = Фанкони анемиясының жасушалық деңгейдегі патогенезі мен ДНҚ репарациясының бұзылу жолдары
|regnum = 
}}
'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.
== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]


[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>9s1b60vttwbbmhfaj1drt37x32f2bwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620072</id>
      <parentid>3620071</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9172" sha1="kgioav9zubawfthpaoy3uaq1lfruf7x" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Фанкони анемиясы
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 4745
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|D|61|03}}
 |ICD9            = {{ICD9|284.03}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 227650

 |OMIM_mult       = {{OMIM2|227645}} {{OMIM2|227646}} {{OMIM2|605724}}
 |MedlinePlus     = 000334
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 3022

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|med|3392}}
}}

'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.
== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]


[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>kgioav9zubawfthpaoy3uaq1lfruf7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620073</id>
      <parentid>3620072</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9102" sha1="d6kwpixarli4mfmp0oenrv8alecqjn8" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Фанкони анемиясы
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 4745
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|D|61|03}}
 |ICD9            = {{ICD9|284.03}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 227650

 |OMIM_mult       = {{OMIM2|227645}} {{OMIM2|227646}} {{OMIM2|605724}}
 |MedlinePlus     = 000334
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 3022

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|med|3392}}
}}

'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт сүйек кемігінің қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр Гвидо Фанкони (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек FANCB генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (FANCA, FANCC, FANCD2, FANCE, FANCF, FANCG, BRCA2 (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп FA жолын (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.
== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Генетикалық аурулар]]
[[Санат:Гематология]]
[[Санат:Педиатрия]]


[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Ауру белгілері]]
[[Санат:Анемия]]</text>
      <sha1>d6kwpixarli4mfmp0oenrv8alecqjn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620188</id>
      <parentid>3620073</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>− 6 санат; +[[Санат:Қан аурулары]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8913" sha1="8ins02zpzxu2egiwp9jsceoojlfixh3" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Фанкони анемиясы
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 4745
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|D|61|03}}
 |ICD9            = {{ICD9|284.03}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 227650

 |OMIM_mult       = {{OMIM2|227645}} {{OMIM2|227646}} {{OMIM2|605724}}
 |MedlinePlus     = 000334
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 3022

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|med|3392}}
}}

'''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт сүйек кемігінің қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр Гвидо Фанкони (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған.

== Этиологиясы мен генетикасы ==
Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек FANCB генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды.

Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (FANCA, FANCC, FANCD2, FANCE, FANCF, FANCG, BRCA2 (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп FA жолын (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Клиникалық көрінісі ==
Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды:
* '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады.
* '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):'''
** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы);
** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады);
** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары;
** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар.
** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Диагностикасы ==
1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады.
2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді.
3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады.

== Емі ==
Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады:
* '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн.
* '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады.
* '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт.
== Аурудың белгілері ==
Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі.
Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі.  Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қан аурулары]]</text>
      <sha1>8ins02zpzxu2egiwp9jsceoojlfixh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пфайффер синдромы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567432</id>
    <revision>
      <id>3620076</id>
      <parentid>3595746</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="axoiecn5s7z4ropxd6k16o0f2b3uex7" xml:space="preserve">'''Пфайффер синдромы''' — бас сүйектің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» (краниостеноз) сипатталатын сирек кездесетін генетикалық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders. ISBN 0-7216-2921-0.&lt;/ref&gt;:577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл синдром 1964 жылы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt;. Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;.

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;.

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{декеркөздер}}</text>
      <sha1>axoiecn5s7z4ropxd6k16o0f2b3uex7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620077</id>
      <parentid>3620076</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="dkpg7cvt2vhkz5gblzny1q4r20h6o4q" xml:space="preserve">'''Пфайффер синдромы''' — бас сүйектің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» (краниостеноз) сипатталатын сирек кездесетін генетикалық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders. ISBN 0-7216-2921-0.&lt;/ref&gt;:577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл синдром 1964 жылы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt;. Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;.

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;.

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>dkpg7cvt2vhkz5gblzny1q4r20h6o4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620078</id>
      <parentid>3620077</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5040" sha1="0hzbbopivuryb8gseiv00ol53qemixs" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Пфайффер синдромы
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 10006
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|Q|87|0}}
 |ICD9            = {{ICD9|756.0}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 101600

 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 1785

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|plastic|434}}
}}

'''Пфайффер синдромы''' — бас сүйектің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» (краниостеноз) сипатталатын сирек кездесетін генетикалық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders. ISBN 0-7216-2921-0.&lt;/ref&gt;:577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл синдром 1964 жылы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt;. Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;.

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;.

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0hzbbopivuryb8gseiv00ol53qemixs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620079</id>
      <parentid>3620078</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5125" sha1="nxie0w4di7japsbjlyxv4gf7kh4575a" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Пфайффер синдромы
 |Image           = Pfeiffer's syndrome type II with cloverleaf shaped skull and bilateral proptosis.png|
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 10006
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|Q|87|0}}
 |ICD9            = {{ICD9|756.0}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 101600

 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 1785

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|plastic|434}}
}}

'''Пфайффер синдромы''' — бас сүйектің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» (краниостеноз) сипатталатын сирек кездесетін генетикалық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды:&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders. ISBN 0-7216-2921-0.&lt;/ref&gt;577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл синдром 1964 жылы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt; Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді.&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;.

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>nxie0w4di7japsbjlyxv4gf7kh4575a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620080</id>
      <parentid>3620079</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5105" sha1="cc2s5smf9jkwrdfgh52vmc3nbjaq1fw" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Пфайффер синдромы
 |Image           = Pfeiffer's syndrome type II with cloverleaf shaped skull and bilateral proptosis.png|
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 10006
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|Q|87|0}}
 |ICD9            = {{ICD9|756.0}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 101600

 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 1785

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|plastic|434}}
}}

'''Пфайффер синдромы''' — бас сүйектің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» (краниостеноз) сипатталатын сирек кездесетін генетикалық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды:&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders.&lt;/ref&gt;577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл синдром 1964 жылы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt; Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді.&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;.

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>cc2s5smf9jkwrdfgh52vmc3nbjaq1fw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620081</id>
      <parentid>3620080</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Генетика */</comment>
      <origin>3620081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5105" sha1="73gfs88uxgdlryl2gdzx96ac300we7y" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Пфайффер синдромы
 |Image           = Pfeiffer's syndrome type II with cloverleaf shaped skull and bilateral proptosis.png|
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 10006
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|Q|87|0}}
 |ICD9            = {{ICD9|756.0}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 101600

 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 1785

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|plastic|434}}
}}

'''Пфайффер синдромы''' — бас сүйектің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» (краниостеноз) сипатталатын сирек кездесетін генетикалық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды:&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders.&lt;/ref&gt;577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл синдром 1964 жылы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt; Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді.&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды.&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>73gfs88uxgdlryl2gdzx96ac300we7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620082</id>
      <parentid>3620081</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="gu3klkwga7o9g7iu6x3oodw2qtbx6kd" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Пфайффер синдромы
 |Image           = Pfeiffer's syndrome type II with cloverleaf shaped skull and bilateral proptosis.png|
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 10006
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|Q|87|0}}
 |ICD9            = {{ICD9|756.0}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 101600
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 1785
 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|plastic|434}}
}}

'''Пфайффер синдромы''' — [[бас сүйек]]тің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» ([[краниостеноз]]) сипатталатын сирек кездесетін [[генетика]]лық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды:&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders.&lt;/ref&gt;577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл [[синдром]] [[1964 жыл]]ы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt; Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді.&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды.&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>gu3klkwga7o9g7iu6x3oodw2qtbx6kd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620083</id>
      <parentid>3620082</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрінісі */</comment>
      <origin>3620083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5124" sha1="q6oz77fccllk4naiirkkbwr3g24jwux" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Пфайффер синдромы
 |Image           = Pfeiffer's syndrome type II with cloverleaf shaped skull and bilateral proptosis.png|
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 10006
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|Q|87|0}}
 |ICD9            = {{ICD9|756.0}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 101600
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 1785
 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|plastic|434}}
}}

'''Пфайффер синдромы''' — [[бас сүйек]]тің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» ([[краниостеноз]]) сипатталатын сирек кездесетін [[генетика]]лық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды:&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders.&lt;/ref&gt;577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл [[синдром]] [[1964 жыл]]ы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt; Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді.&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды.&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башпайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>q6oz77fccllk4naiirkkbwr3g24jwux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620189</id>
      <parentid>3620083</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Сирек аурулар|Сирек аурулар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5166" sha1="9s62cdpwwcjjylugsj72b4a2069hxd7" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Пфайффер синдромы
 |Image           = Pfeiffer's syndrome type II with cloverleaf shaped skull and bilateral proptosis.png|
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 10006
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|Q|87|0}}
 |ICD9            = {{ICD9|756.0}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 101600
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = ped
 |eMedicineTopic  = 1785
 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|plastic|434}}
}}

'''Пфайффер синдромы''' — [[бас сүйек]]тің кейбір сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуімен» ([[краниостеноз]]) сипатталатын сирек кездесетін [[генетика]]лық бұзылыс, бұл бас сүйектің одан әрі өсуіне кедергі келтіреді және сол арқылы бас пен бет пішінін зақымдайды:&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders.&lt;/ref&gt;577 Пфайффер синдромы қол мен аяқ сүйектеріне де әсер етеді.

Бұл [[синдром]] [[1964 жыл]]ы биік шығыңқы маңдай және жоғарғы жақ гипоплазиясы (бет сүйектерін тірейтін, айтарлықтай шығыңқы көздер) сияқты краниосиностозға тән бет әлпетінің белгілерін санамалап берген Рудольф Артур Пфайффердің (1931—2012) құрметіне аталған.&lt;ref name=&quot;Pfeiffer&quot;&gt;Pfeiffer RA (1964). &quot;Dominant hereditary acrocephalosyndactyly&quot; [Dominant hereditary acrocephalosyndactyly]. ''Z. Kinderheilkd.'' (in German). 90: 301–20.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt&quot;&gt;&quot;Rudolf Arthur Pfeiffer&quot; на Who Named It?&lt;/ref&gt; Пфайффер синдромымен 100 000 жаңа туған нәрестенің біреуі дүниеге келеді.&lt;ref name=&quot;Vajo&quot;&gt;Vajo, Z; Francomano, CA; Wilkin, DJ (2000). &quot;The molecular and genetic basis of fibroblast growth factor receptor (FGFR) developmental syndromes&quot;. ''Endocrine Reviews''. 21 (1): 23–39.&lt;/ref&gt;

== Генетика ==
Пфайффер синдромы фибробласттардың өсу факторы рецепторлары 1 және 2 мутацияларымен айтарлықтай байланысты. Бұл рецепторлар сүйектің дұрыс дамуы үшін өте маңызды.&lt;ref name=&quot;Rutland&quot;&gt;Rutland, P; Pulleyn, LJ; Reardon, W; Baraitser, M; Hayward, R; Jones, B; Malcolm, S; Winter, RM; Oldridge, M; Slaney, SF (1995). &quot;Identical mutations in the FGFR2 gene cause both Pfeiffer and Crouzon syndrome phenotypes&quot;. ''Nature Genetics''. 9 (2): 173–6.&lt;/ref&gt;

== Көрінісі ==
Пфайффер сипаттаған бет әлпеті белгілерінің көбісі бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуінің» нәтижесі болып табылады. Бас қалыпты түрде өсіп, дами алмайды, бұл көздің шығыңқы пішінге ие болуына және кең ашылуына, жоғарғы жақтың нашар дамуына, ал мұрынның тұмсық тәрізді көрінуіне әкеледі. Пфайффер синдромы бар балалардың шамамен 50 пайызы есту қабілетін жоғалтады және тіс проблемаларына тап болады. Қол мен аяқтағы кең үлкен башпайлар — бұл синдромның ерекше белгілері.

== Жіктелуі ==
Пфайффер синдромы үш типке бөлінеді.

* '''1-ші тип''', сонымен қатар классикалық Пфайффер синдромы ретінде белгілі, жоғарыда аталған белгілерге ие. Бұл типі бар адамдардың көпшілігінің интеллектісі қалыпты және жеткілікті түрде толыққанды өмір сүреді.
* '''2-ші және 3-ші типтер''' неғұрлым күрделі және жүйке жүйесінің проблемаларымен байланысты. Бас сүйектерінің мерзімінен бұрын «бірігіп өсуі» мидың өсуін шектеуі мүмкін, бұл дамудың тежелуіне және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін.
* '''2-ші тип''' 3-ші типтен бас сүйегінің ауқымды «бірігіп өсуі» себебінен бастың жоңышқа жапырағы тәрізді қалыптасуына әкелуі мүмкін екендігімен ерекшеленеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сирек аурулар]]</text>
      <sha1>9s62cdpwwcjjylugsj72b4a2069hxd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ферми энергиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567460</id>
    <revision>
      <id>3620043</id>
      <parentid>3573946</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6216" sha1="itvizjs1ovf95kiokvnsywh9qnjzwjq" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (немесе Ферми деңгейі)''' ($E_{F}$) — өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесінің негізгі күйіне бір бөлшекті қосқан кездегі энергияның артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Бұл шама жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі [[химиялық потенциал]]ына эквивалентті. Ферми энергиясын, сондай-ақ, абсолют нөл температурадағы негізгі күйде орналасқан фермионның максималды энергиясы ретінде де түсінуге болады&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы — [[қатты дене физикасы]]ндағы орталық ұғымдардың бирі.

Шартты түрде бұл ұғым итальяндық физик [[Энрико Ферми]]дің құрметіне аталған.

== Математикалық сипаттамасы ==
Үш өлшемді кеңістіктегі спині $1/2$ тең, релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін Ферми энергиясы келесі формуламен анықталады&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;:

$$E_{\text{F}}={\frac {\hbar ^{2}}{2m_{0}}}\left({\frac {3\pi ^{2}N}{V}}\right)^{2/3}$$

Мұндағы:
* $\hbar$ — келтірілген [[Планк тұрақтысы]],
* $m_{0}$ — фермионның массасы,
* $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

== Физикалық мағынасы ==
Фермиондар — спині жарты бүтін (әдетте $1/2$) болатын бөлшектер (мысалы, [[электрон]]дар). Олар [[Паули принципі]]не бағынады. Бұл принцип бойынша, бірдей екі бөлшек кванттық-механикалық жүйені (мысалы, [[атом]]ды) құрағанда, бір уақытта бірдей кванттық күйде бола алмайды. Соның салдарынан фермиондар [[Ферми — Дирак статистикасы]]на бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Мир, 1964.&lt;/ref&gt;. 

Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап құрылады: бөлшектер олардың энергиясының өсу ретімен бір-бірлеп бос күйлерге орналасады (мысалы, электрондардың атомдағы электрондық орбитальдарды толтыруы сияқты). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғарғы толтырылған күйдің энергиясына (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйеде бұл айырмашылық маңызды емес) тең болады. Сондықтан Ферми энергиясын '''Ферми деңгейі''' деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектердің қозғалыс жылдамдығы '''Ферми жылдамдығы''' деп аталады.

== Ферми беті ==
[[Еркін электронды газ]]да (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне қарай белгілеуге болады. Металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де [[квазиимпульс]]ты пайдалана отырып, осыған ұқсас сипаттама жасауға болады (Қараңыз: ''Периодтық потенциалдағы бөлшек''). 

Кез келген жағдайда, Ферми энергиясына ие күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады және бұл бет '''Ферми беті''' деп аталады&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. 
* Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера пішінді болады.
* Периодтық жүйелер (металдар) үшін оның пішіні қисық, күрделі болып келеді.

Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды, ал ониялық топологиясы металдардың кинетикалық қасиеттерімен (мысалы, [[электр өткізгіштік]]пен) тікелей байланысты. Қазіргі уақытта көптеген металдардың Ферми беттері эксперименттік және теориялық тұрғыдан толық зерттелген.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ферми — Дирак статистикасы]]
* [[Паули принципі]]
* [[Энрико Ферми]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қатты дене физикасы]]
[[Санат:Кванттық механика]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>itvizjs1ovf95kiokvnsywh9qnjzwjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620047</id>
      <parentid>3620043</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Математикалық сипаттамасы */</comment>
      <origin>3620047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6224" sha1="s2wij9k16jm1z59zc3t1z68fjav895u" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (немесе Ферми деңгейі)''' ($E_{F}$) — өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесінің негізгі күйіне бір бөлшекті қосқан кездегі энергияның артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Бұл шама жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі [[химиялық потенциал]]ына эквивалентті. Ферми энергиясын, сондай-ақ, абсолют нөл температурадағы негізгі күйде орналасқан фермионның максималды энергиясы ретінде де түсінуге болады&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы — [[қатты дене физикасы]]ндағы орталық ұғымдардың бирі.

Шартты түрде бұл ұғым итальяндық физик [[Энрико Ферми]]дің құрметіне аталған.

== Математикалық сипаттамасы ==
Үш өлшемді кеңістіктегі спині $1/2$ тең, релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін Ферми энергиясы келесі формуламен анықталады&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;:

&lt;math&gt;{{f}_{FD}}\left( E-\mu  \right)=\frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu }{kT} \right)+1}.&lt;/math&gt;

Мұндағы:
* $\hbar$ — келтірілген [[Планк тұрақтысы]],
* $m_{0}$ — фермионның массасы,
* $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

== Физикалық мағынасы ==
Фермиондар — спині жарты бүтін (әдетте $1/2$) болатын бөлшектер (мысалы, [[электрон]]дар). Олар [[Паули принципі]]не бағынады. Бұл принцип бойынша, бірдей екі бөлшек кванттық-механикалық жүйені (мысалы, [[атом]]ды) құрағанда, бір уақытта бірдей кванттық күйде бола алмайды. Соның салдарынан фермиондар [[Ферми — Дирак статистикасы]]на бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Мир, 1964.&lt;/ref&gt;. 

Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап құрылады: бөлшектер олардың энергиясының өсу ретімен бір-бірлеп бос күйлерге орналасады (мысалы, электрондардың атомдағы электрондық орбитальдарды толтыруы сияқты). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғарғы толтырылған күйдің энергиясына (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйеде бұл айырмашылық маңызды емес) тең болады. Сондықтан Ферми энергиясын '''Ферми деңгейі''' деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектердің қозғалыс жылдамдығы '''Ферми жылдамдығы''' деп аталады.

== Ферми беті ==
[[Еркін электронды газ]]да (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне қарай белгілеуге болады. Металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де [[квазиимпульс]]ты пайдалана отырып, осыған ұқсас сипаттама жасауға болады (Қараңыз: ''Периодтық потенциалдағы бөлшек''). 

Кез келген жағдайда, Ферми энергиясына ие күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады және бұл бет '''Ферми беті''' деп аталады&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. 
* Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера пішінді болады.
* Периодтық жүйелер (металдар) үшін оның пішіні қисық, күрделі болып келеді.

Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды, ал ониялық топологиясы металдардың кинетикалық қасиеттерімен (мысалы, [[электр өткізгіштік]]пен) тікелей байланысты. Қазіргі уақытта көптеген металдардың Ферми беттері эксперименттік және теориялық тұрғыдан толық зерттелген.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ферми — Дирак статистикасы]]
* [[Паули принципі]]
* [[Энрико Ферми]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қатты дене физикасы]]
[[Санат:Кванттық механика]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>s2wij9k16jm1z59zc3t1z68fjav895u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620049</id>
      <parentid>3620047</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Математикалық сипаттамасы */</comment>
      <origin>3620049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6264" sha1="ci15cob9zpmam11f36vagercb9no4oc" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (немесе Ферми деңгейі)''' ($E_{F}$) — өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесінің негізгі күйіне бір бөлшекті қосқан кездегі энергияның артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Бұл шама жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі [[химиялық потенциал]]ына эквивалентті. Ферми энергиясын, сондай-ақ, абсолют нөл температурадағы негізгі күйде орналасқан фермионның максималды энергиясы ретінде де түсінуге болады&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы — [[қатты дене физикасы]]ндағы орталық ұғымдардың бирі.

Шартты түрде бұл ұғым итальяндық физик [[Энрико Ферми]]дің құрметіне аталған.

== Математикалық сипаттамасы ==
Үш өлшемді кеңістіктегі спині $1/2$ тең, релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін Ферми энергиясы келесі формуламен анықталады&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;:

&lt;math&gt;\mu=E _F\left[1-\frac{\pi^2}{12}\left(\frac{kT}{E_F}\right)^2+\frac{\pi^4}{80}\left(\frac{kT}{E_F}\right)^4+\ldots\right],&lt;/math&gt;

Мұндағы:
* $\hbar$ — келтірілген [[Планк тұрақтысы]],
* $m_{0}$ — фермионның массасы,
* $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

== Физикалық мағынасы ==
Фермиондар — спині жарты бүтін (әдетте $1/2$) болатын бөлшектер (мысалы, [[электрон]]дар). Олар [[Паули принципі]]не бағынады. Бұл принцип бойынша, бірдей екі бөлшек кванттық-механикалық жүйені (мысалы, [[атом]]ды) құрағанда, бір уақытта бірдей кванттық күйде бола алмайды. Соның салдарынан фермиондар [[Ферми — Дирак статистикасы]]на бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Мир, 1964.&lt;/ref&gt;. 

Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап құрылады: бөлшектер олардың энергиясының өсу ретімен бір-бірлеп бос күйлерге орналасады (мысалы, электрондардың атомдағы электрондық орбитальдарды толтыруы сияқты). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғарғы толтырылған күйдің энергиясына (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйеде бұл айырмашылық маңызды емес) тең болады. Сондықтан Ферми энергиясын '''Ферми деңгейі''' деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектердің қозғалыс жылдамдығы '''Ферми жылдамдығы''' деп аталады.

== Ферми беті ==
[[Еркін электронды газ]]да (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне қарай белгілеуге болады. Металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де [[квазиимпульс]]ты пайдалана отырып, осыған ұқсас сипаттама жасауға болады (Қараңыз: ''Периодтық потенциалдағы бөлшек''). 

Кез келген жағдайда, Ферми энергиясына ие күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады және бұл бет '''Ферми беті''' деп аталады&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. 
* Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера пішінді болады.
* Периодтық жүйелер (металдар) үшін оның пішіні қисық, күрделі болып келеді.

Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды, ал ониялық топологиясы металдардың кинетикалық қасиеттерімен (мысалы, [[электр өткізгіштік]]пен) тікелей байланысты. Қазіргі уақытта көптеген металдардың Ферми беттері эксперименттік және теориялық тұрғыдан толық зерттелген.

== Тағы қараңыз ==
* [[Ферми — Дирак статистикасы]]
* [[Паули принципі]]
* [[Энрико Ферми]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қатты дене физикасы]]
[[Санат:Кванттық механика]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>ci15cob9zpmam11f36vagercb9no4oc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620051</id>
      <parentid>3620049</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5474" sha1="cbfvztglbdmvmkpjruqfo22qiuzoqyp" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' ($E_{F}$) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

$$E_{\text{F}}={\frac {\hbar ^{2}}{2m_{0}}}\left({\frac {3\pi ^{2}N}{V}}\right)^{2/3},$$
Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы $\hbar$ — келтірілген Планк тұрақтысы, $m_{0}$ — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>cbfvztglbdmvmkpjruqfo22qiuzoqyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620052</id>
      <parentid>3620051</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9195" sha1="6v03nwfd4ff7awxtd7tliwexf7k8qss" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' ($E_{F}$) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

$$E_{\text{F}}={\frac {\hbar ^{2}}{2m_{0}}}\left({\frac {3\pi ^{2}N}{V}}\right)^{2/3},$$
Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы $\hbar$ — келтірілген Планк тұрақтысы, $m_{0}$ — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>6v03nwfd4ff7awxtd7tliwexf7k8qss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620053</id>
      <parentid>3620052</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10918" sha1="ai0t2j0iht7pyonlt2jntvvl7ati11u" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' ($E_{F}$) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

$$E_{\text{F}}={\frac {\hbar ^{2}}{2m_{0}}}\left({\frac {3\pi ^{2}N}{V}}\right)^{2/3},$$
Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы $\hbar$ — келтірілген Планк тұрақтысы, $m_{0}$ — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>ai0t2j0iht7pyonlt2jntvvl7ati11u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620055</id>
      <parentid>3620053</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12066" sha1="h3ioc4xdzqwsht4cmf4meonf4qctwb0" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' ($E_{F}$) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

$$E_{\text{F}}={\frac {\hbar ^{2}}{2m_{0}}}\left({\frac {3\pi ^{2}N}{V}}\right)^{2/3},$$
Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы $\hbar$ — келтірілген Планк тұрақтысы, $m_{0}$ — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>h3ioc4xdzqwsht4cmf4meonf4qctwb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620056</id>
      <parentid>3620055</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12067" sha1="26mjnfwo7tqiwjb5v2mksxakkcfm3yo" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' ($E_{F}$) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы $\hbar$ — келтірілген Планк тұрақтысы, $m_{0}$ — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>26mjnfwo7tqiwjb5v2mksxakkcfm3yo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620057</id>
      <parentid>3620056</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12076" sha1="sz1o7xue4kch6ebehnd848r2y40kjim" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы $\hbar$ — келтірілген Планк тұрақтысы, $m_{0}$ — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>sz1o7xue4kch6ebehnd848r2y40kjim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620058</id>
      <parentid>3620057</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12087" sha1="a81e7e9x9d09dwb5ra5fvz35kuk2fql" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, $m_{0}$ — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>a81e7e9x9d09dwb5ra5fvz35kuk2fql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620059</id>
      <parentid>3620058</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12096" sha1="k9xqgtvxrvngxzoeju302ybsrtw0tvk" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, $N/V$ — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>k9xqgtvxrvngxzoeju302ybsrtw0tvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620060</id>
      <parentid>3620059</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12107" sha1="5zx5tt3ac0xz2weooep92f2chisxbf6" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt;. Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;.

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt;. Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt;. Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>5zx5tt3ac0xz2weooep92f2chisxbf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620061</id>
      <parentid>3620060</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12107" sha1="ess2hpmahqbdtuzna1xtpumlnxh31ue" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы.&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt; Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;. Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады.&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt; Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt; Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>ess2hpmahqbdtuzna1xtpumlnxh31ue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620062</id>
      <parentid>3620061</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12107" sha1="nidd4dm66hg1f8xbotmk2kz4t1zj6kw" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы.&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt; Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген.&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt; Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады.&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt; Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt; Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;.

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>nidd4dm66hg1f8xbotmk2kz4t1zj6kw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620063</id>
      <parentid>3620062</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі */</comment>
      <origin>3620063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12106" sha1="6upuvtxm7cszgtwsl7jwoya5isohdgd" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы.&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt; Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик Энрико Фермидің құрметіне берілген.&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt; Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады.&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt; Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt; Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды:&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;
&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады.&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>6upuvtxm7cszgtwsl7jwoya5isohdgd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620064</id>
      <parentid>3620063</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12110" sha1="hjizx1givorf2k6by1yqccgw451e6go" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы.&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt; Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик [[Энрико Ферми]]дің құрметіне берілген.&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt; Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады.&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt; Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt; Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы электрондардың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; температураларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — Больцман тұрақтысы. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды:&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;
&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады.&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>hjizx1givorf2k6by1yqccgw451e6go</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620065</id>
      <parentid>3620064</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі */</comment>
      <origin>3620065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12122" sha1="p664n2b232ow0r8hml4kxcwn0a0awca" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы.&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt; Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик [[Энрико Ферми]]дің құрметіне берілген.&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt; Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады.&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt; Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt; Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы [[электрондар]]дың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; [[температура]]ларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — [[Больцман тұрақтысы]]. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды:&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;
&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады.&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Фермиондар]]
[[Санат:Ферми энергиясы]]</text>
      <sha1>p664n2b232ow0r8hml4kxcwn0a0awca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620185</id>
      <parentid>3620065</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Санат:Фермиондар]]; −[[Санат:Ферми энергиясы]]; ±[[Санат:Физика]]→[[Санат:Энергия]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12043" sha1="kv5nijny4kh6itpg1dvytz6xl6hznnb" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы.&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt; Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик [[Энрико Ферми]]дің құрметіне берілген.&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt; Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады.&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt; Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt; Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы [[электрондар]]дың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; [[температура]]ларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — [[Больцман тұрақтысы]]. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды:&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;
&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады.&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Энергия]]</text>
      <sha1>kv5nijny4kh6itpg1dvytz6xl6hznnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620187</id>
      <parentid>3620185</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қатты денелер физикасы|Қатты денелер физикасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12101" sha1="hj11tiafo8j0hijg8wu71z01pjx0h51" xml:space="preserve">'''Ферми энергиясы (деңгейі)''' (&lt;math&gt;E_F&lt;/math&gt;) өзара әрекеттеспейтін фермиондар жүйесі — бұл бір бөлшекті қосқанда жүйенің негізгі күйі энергиясының артуы.&lt;ref&gt;Киттель Ч. Введение в физику твердого тела. — М.: Наука, 1978. — С. 250-262.&lt;/ref&gt; Ферми энергиясы жүйенің абсолют нөл температурадағы негізгі күйіндегі химиялық потенциалына эквивалентті. Ферми энергиясын абсолют нөл температурадағы негізгі күйдегі фермионның maximalды энергиясы ретінде де интерпретациялауға болады. Ферми энергиясы — қатты дене физикасының орталық ұғымдарының бірі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot;&gt;Ашкрофт Н., Мермин Н. Физика твердого тела. В 2-х томах. — М.: Мир, 1979.&lt;/ref&gt;

Үш өлшемді кеңістіктегі спині 1/2 тең релятивистік емес өзара әрекеттеспейтін бөлшектер үшін

&lt;math&gt;E_\text{F} = \frac{\hbar^2}{2m_0} \left( \frac{3 \pi^2 N}{V} \right)^{2/3},&lt;/math&gt;

Атау итальяндық физик [[Энрико Ферми]]дің құрметіне берілген.&lt;ref&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt; Мұндағы &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; — келтірілген Планк тұрақтысы, &lt;math&gt;m_0&lt;/math&gt; — фермионның массасы, &lt;math&gt;N/V&lt;/math&gt; — бөлшектердің концентрациясы.

Фермиондар — спині жарты бүтін, әдетте 1/2 болатын бөлшектер, мысалы электрондар — Паулидің тыйым салу принципіне бағынады, бұл принцип бойынша кванттық-механикалық жүйені (мысалы, атомды) құрайтын екі бірдей бөлшек бірдей кванттық күйде бола алмайды. Сондықтан фермиондар Ферми — Дирак статистикасына бағынады.&lt;ref&gt;Блейкмор Дж. Статистика электронов в полупроводниках. — М.: Mir, 1964.&lt;/ref&gt; Өзара әрекеттеспейтін фермиондардың негізгі күйі бос жүйеден бастап, бөлшектерді бір-бірлеп біртіндеп қосу арқылы, олардың энергиясының өсу ретімен күйлерді ретімен толтыру арқылы құрылады (мысалы, электрондардың атомның электронды орбитальдарын толтыруы). Бөлшектердің қажетті санына жеткенде, Ферми энергиясы ең жоғары толтырылған күйдің энергиясына тең болады (немесе ең төменгі бос күйдің энергиясына: макроскопиялық жүйе жағдайында айырмашылық маңызды емес). Сондықтан Ферми энергиясын Ферми деңгейі деп те атайды. Энергиясы Ферми энергиясына тең бөлшектер Ферми жылдамдығы деп аталатын жылдамдықпен қозғалады.

Еркін электронды газда (фермиондардың идеал газының кванттық-механикалық нұсқасы) кванттық күйлерді олардың импульсіне сәйкес белгілеуге болады. Осыған ұқсас нәрсені металдың атомдық торында қозғалатын электрондар сияқты периодтық жүйелер үшін де, квазиимпульсті (Периодтық потенциалдағы бөлшек) пайдалана отырып жасауға болады. Кез келген жағдайда Ферми энергиясы бар күйлер импульстер кеңістігіндегі бетте орналасады, ол Ферми беті ретінде белгілі.&lt;ref name=&quot;Ashcroft&quot; /&gt; Еркін электронды газ үшін Ферми беті — сфера беті; периодтық жүйелер үшін ол жалпы алғанда бұрмаланған пішінге ие. Ферми бетінің астындағы көлем жүйедегі электрондар санын анықтайды және оның топологиясы металдардың тасымалдау қасиеттерімен, мысалы, электр өткізгіштігімен тікелей байланысты. Көптеген металдардың Ферми беттері эксперименталды және теориялық тұрғыдан жақсы зерттелген.

== Нөлдік емес температурадағы Ферми деңгейі ==
Металдағы [[электрондар]]дың маңызды жағдайы үшін барлық ақылға қонымды &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; [[температура]]ларында &lt;math&gt;kT \ll \mu&lt;/math&gt; деп санауға болады, мұндағы &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; — берілген температурадағы химиялық потенциал, &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; — [[Больцман тұрақтысы]]. Мұндай жағдайды азғындаған ферми-газ деп атайды. (Басқа шекті жағдайда &lt;math&gt;kT \gg \mu&lt;/math&gt; болғанда, ферми-газ азғындамаған деп аталады, азғындамаған ферми-газдың толтырылу сандары аз және оны классикалық Больцман статистикасымен сипаттауға болады.)

Еркін ферми-газдың Ферми энергиясы химиялық потенциалмен келесі теңдеу арқылы байланысқан

:&lt;math&gt;\mu =E_{F}\left[1-{\frac {\pi ^{2}}{12}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{2}+{\frac {\pi ^{4}}{80}}\left({\frac {kT}{E_{F}}}\right)^{4}+\ldots \right],&lt;/math&gt;
Сондықтан, сипатты Ферми температурасынан &lt;math&gt;E_{F}/k&lt;/math&gt; әлдеқайда төмен температураларда химиялық потенциал Ферми энергиясына шамамен тең болады. Сипатты температура металл үшін &lt;math&gt;10^{4}&lt;/math&gt; K ретінде болады, сондықтан бөлме температурасында (300 K) Ферми энергиясы мен химиялық потенциал іс жүзінде эквивалентті. Бұл өте маңызды, өйткені химиялық потенциал Ферми — Дирак үлестіріміне кіретін Ферми энергиясы болып табылмайды:&lt;ref name=&quot;Landau&quot;&gt;Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1. — («Теоретическая физика», том V). — М.: Наука, 1976.&lt;/ref&gt;
&lt;math&gt;f_{FD}(E-\mu) = \frac{1}{\exp \left( \frac{E-\mu}{kT} \right) + 1}.&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;T \to 0&lt;/math&gt; температурасында және фермионның энергиясы &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; Ферми энергиясы &lt;math&gt;E_{F}&lt;/math&gt;-ге тең болғанда, Ферми-Дирак үлестірім функциясы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu(T)) \to \frac{1}{2}&lt;/math&gt; мәніне ұмтылады. &lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; төмен температураларында &lt;math&gt;E = E_{F}&lt;/math&gt; энергетикалық күйлердің толтырылу шекарасы &lt;math&gt;kT&lt;/math&gt; ретті шамаға симметриялы түрде бұлдырайды (жуылады). Бұл ретте Ферми энергиясы бар электрондық күйлердің толтырылу ықтималдығы &lt;math&gt;f_{FD}(E_{F}-\mu) \approx 1/2&lt;/math&gt;. Жоғары температурада бұлдырау симметриялы емес болады, ал химиялық потенциалдың мәні төмен энергиялар аймағына ығысады.&lt;ref name=&quot;Landau&quot; /&gt;

&lt;math&gt;kT \ll E_{F}&lt;/math&gt; жағдайында Ферми деңгейі ретінде тура жартылай толтырылған деңгейді (яғни, бөлшекмен толтырылу ықтималдығы 1/2-ге тең күй деңгейін) таңдауға болады.

== Ферми энергиясы, температурасы және жылдамдығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 !Элемент 
 !Ферми энергиясы, эВ 
 !Ферми температурасы, ×10 000 K 
 !Ферми жылдамдығы, ×1000 км/с 
 |-

 |[[Литий|Li]]
 |4,74 
 |5,51
 |1,29 
 |-

 |[[Натрий|Na]]
 |3,24 
 |3,77
 |1,07 
 |-

 |[[Калий|K]]
 |2,12 
 |2,46
 |0,86 
 |-

 |[[Рубидий|Rb]]
 |1,85 
 |2,15
 |0,81 
 |-

 |[[Цезий|Cs]]
 |1,59 
 |1,84
 |0,75 
 |-

 |[[Мыс|Cu]]
 |7,00 
 |8,16
 |1,57 
 |-

 |[[Күміс|Ag]]
 |5,49 
 |6,38
 |1,39 
 |-

 |[[Алтын|Au]]
 |5,53 
 |6,42
 |1,40 
 |-

 |[[Бериллий|Be]]
 |14,3 
 |16,6
 |2,25 
 |-

 |[[Магний|Mg]]
 |7,08 
 |8,23
 |1,58 
 |-

 |[[Кальций|Ca]]
 |4,69 
 |5,44
 |1,28 
 |-

 |[[Стронций|Sr]]
 |3,93 
 |4,57
 |1,18 
 |-

 |[[Барий|Ba]]
 |3,64 
 |4,23
 |1,13 
 |-

 |[[Ниобий|Nb]]
 |5,32 
 |6,18
 |1,37 
 |-

 |[[Темір|Fe]]
 |11,1 
 |13,0
 |1,98 
 |-

 |[[Марганец|Mn]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96 
 |-

 |[[Мырыш|Zn]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Кадмий|Cd]]
 |7,47 
 |8,68
 |1,62 
 |-

 |[[Сынап|Hg]]
 |7,13 
 |8,29
 |1,58 
 |-

 |[[Алюминий|Al]]
 |11,7 
 |13,6
 |2,03 
 |-

 |[[Галлий|Ga]]
 |10,4 
 |12,1
 |1,92 
 |-

 |[[Индий|In]]
 |8,63 
 |10,0
 |1,74 
 |-

 |[[Таллий|Tl]]
 |8,15 
 |9,46
 |1,69 
 |-

 |[[Қалайы|Sn]]
 |10,2 
 |11,8
 |1,90 
 |-

 |[[Қорғасын|Pb]]
 |9,47 
 |11,0
 |1,83 
 |-

 |[[Висмут|Bi]]
 |9,90 
 |11,5
 |1,87 
 |-

 |[[Сурьма|Sb]]
 |10,9 
 |12,7
 |1,96
 |-

 |[[Никель|Ni]]
 |11,67 
 |
 |2,04
 |-

 |[[Хром|Cr]]
 |6,92 
 |
 |1,56
 |}

== Ферми энергиясы мен өткізгіштік электрондар концентрациясының байланысы ==
Азғындаған жартылай өткізгіштердегі өткізгіштік электрондардың концентрациясы жартылай толтырылған энергетикалық зонаның шетінен Ферми деңгейіне дейінгі қашықтықпен байланысты. Бұл оң шаманы кейде еркін электронды газдың Ферми энергиясына ұқсас етіп Ферми энергиясы деп те атайды, ол белгілі болғандай оң мәнге ие.

Металдарда әдетте бірнеше жартылай толтырылған энергетикалық зоналар болады, сондықтан еркін заряд тасымалдаушылар концентрациясының Ферми деңгейінің орнына тәуелділігінің нақты түрін көрсету мүмкін емес болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Энергия]]
[[Санат:Қатты денелер физикасы]]</text>
      <sha1>hj11tiafo8j0hijg8wu71z01pjx0h51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трихотилламания</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567684</id>
    <revision>
      <id>3620084</id>
      <parentid>2485068</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Трихотилламания синдромы]] бетін [[Трихотилламания]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>2485068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5510" sha1="7u6ai6a5apl6qwyjyft1xylnm618sx7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Трихотилломания синдромы''' - дененің әр түрлі бөліктеріндегі шашты  жұлуы. Бұл ауытқулар  балалық шақта кең тараған. АҚШ зерттеулеріне  сәйкес,  трихотилломания синдромына қыздардың 3,4% және 1,2% ұлдар ұшырайды. 1889 жылы француз дерматологі А. Аллопо зерттеп, анықтаған.

== Аурудың сипаты ==

Науқастардың  тікелей шашты тартуға ықыласы  өте жоғары болады. Бұл ықылас  бірден шашты тартқаннан  кейін жоғалып, науқаста  рахат жағымды сезім пайда болады. Әдетте мұндай аурулардың шашты жұлу ережелері бар. Олар алдымен шашты саусаққа орап, сосын тартып жұлып, шашты жұтып қояды. Мұндай жағдайлар , жалғыздықтан, күнделікті  қайталанатын бір істентен жалыққанда  туындайды. Сондай-ақ, стресс немесе жүйкенің қозуынан болуы мүмкін, бірақ жиі науқастың тыныш  жағдайларында  пайда болады. Науқастар шаштың жоқ жерлерін, парик кию арқылы, кірпік жабыстыру арқылы, қасқа татуаж жасату арқылы, ұзын жеңді көйлек кию арқылы жасырады. Оқушылар мен жасөспірімдер арасындағы  трихотилломания синдромы -толыққанды психикалық бұзылу. 

=== Психикалық бұзылу көріністері ===

Стресс және мазасыздану, обессивті-компульсивтік бұзылуды жеңу  қабілетсіздігі. Генетикалық бейімділігі және ми нейрондық биологиялық белсенді заттардың алмасуының бұзылуы,  қолайсыз  оқиғалар мен жағдайлар  себеп болады.

=== Өз-өзіне зиян жасауы ===

Бұл бұзылуда , науқас әдейі эмоционалдық мәселелерді уақытша жеңілдету үшін өздерін жарақаттап, жарақат ауыруы қысқа мерзімді пациенттердің қанағаттануын қамтамасыз ететін эндорфинді  тудырады.

=== Мидағы морфологиялық өзгерістер ===

Кейбір науқастарда ми құрылымдарының өзгерістері анықталған, бірақ аурудың бұл өзгерістермен байланысы әлі дәлелденген жоқ. Белгілі бір геннің қатысуымен аурудың генетикалық бейімділігі  қазір белсенді зерттелуде.

== Аурудың белгілері ==

Адамдар бас терісіндегі  шашты тартып жұлады. Сондай-ақ қас пен кірпіктіде жұлу, ал аяқ-қолдағы, денедегі түктерді жұлу сирек кездеседі. Шашты жою үшін, науқастар, өз саусақтарын, тырнақтарын, немесе пинцет сияқты басқа қол жетімді құралдарды пайдаланады.

== Емі ==

=== Гипноз ===

Гипноз - жылдам нәтижелер береді және қатты жұмыс талап етпейді тиімді әдісі. Бір гипноз сеансы кезінде, терапевт науқасқа  мінез-құлық және стресске қарсы  реакция, жаңа және тиімді бағдарламалар мен  шабыттандырады. Гипноз кезінде  өз-өзіне деген сенімділік ынтасын арттырып, нәтижесінде жаман әдеттері  ұмыттырылып, көп жағдайда ол әдеттері қайталанбайды. 

=== Танымдық  мінез терапиясы ===

Трихотилломания синдромын  емдеу үшін ТМТ әдістері ең тиімді әдетті  қайта даярлау болып табылады. Осылайша, бір жағынан, адам мінез-құлқына  қажетсіз жағдайларды анықтау үшін және  өзін қалпына келтіру үшін үлкен талпыныс жасайды. Мысалы, шашты тартудың орнына басты сипау, науқас түрлі ыңғайсыз жағдайларда, шашты тартпай-ақ өмір сүруге үйренеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;ref&gt;Г. Г. Шанько &quot;Неврозы у детей&quot; Минск 2007 г&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Медициналық анықтама   Алматы 2010 жыл&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>7u6ai6a5apl6qwyjyft1xylnm618sx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620086</id>
      <parentid>3620084</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4535" sha1="n6cbri8w3uxp6fefna0djweflsanhbn" xml:space="preserve">'''Трихотиллома́ния (ТТМ)''' (көне грекше: θρίξ (ілік септігі τριχός) «шаш, қыл-қыбыр» + τίλλω «жұлу, жұлып алу» + μανία «жындылық, ессіздік») — адамның өз шашын жұлуға деген компульсивті құштарлығымен сипатталатын психикалық бұзылыс. 2022 жылы қабылданған Аурулардың халықаралық жіктелуінің 11-ші қайта қарауына (АХЖ-11) сәйкес, бұл бұзылыс обсессивті-компульсивті және тұлғаның соған ұқсас бұзылыстары аясында санатқа жатқызылады&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision)''. https://who.int&lt;/ref&gt;. ТТМ сонымен қатар өз денесімен манипуляция жасауға бағытталған мінез-құлық бұзылыстарының ерекше кіші класына (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) жатады, оған онихофагия (тырнақ тістеу әдеті), акнеэкстракция, дермотилломания (теріні шұқу) және басқа да ұқсас мінез-құлық актілері кіреді&lt;ref name=&quot;Grant&quot;&gt;Grant JE, Redden SA, Leppink EW, Odlaug BL. Trichotillomania and co-occurring body-focused repetitive behaviors. ''Psychiatry Res.'' 2016;242:256-261.&lt;/ref&gt;.

ТТМ кезінде адам әдетте шаштарын саусақтарымен немесе пинцет сияқты құралдарды пайдалана отырып, жеке-жеке жұлып алады. Жұлынған шашпен кейінгі өзара әрекеттесу онымен манипуляция жасауды, қарауды немесе шайнауды, кейде фолликулярлық бөлігін немесе тіпті бүкіл шашты жұтуды қамтуы мүмкін. ТТМ бар адам шашты толығымен жеп қойғанда, бұл «трихофагия» деп аталады және асқазан-ішек жолында елеулі патологиялық өзгерістер тудыруы мүмкін, сондай-ақ өмірге әлеуетті қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырылады&lt;ref&gt;Sah DE, Koo J, Price VH. Trichotillomania. ''Dermatol Ther.'' 2008;21(1):13-21.&lt;/ref&gt;.

Шаш жұлу ауруы туралы сақталып қалған ең ескі дерек біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда Аристотельде кездеседі. «Трихотилломания» терминінің өзін 1889 жылы француз дерматологы Ф. А. Аллопо ойлап тапқан&lt;ref&gt;Hallopeau H. Alopecia by scratching (trichotillomania or trichomania). ''Ann Dermatol Syphiligr.'' 1889;10:440–441.&lt;/ref&gt;. Тек 1987 жылы ғана трихотилломания Америкалық психиатриялық қауымдастықтың Диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының үшінші басылымына енді&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (1987). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (3rd ed., revised). Washington, DC.&lt;/ref&gt;.

=== Статистика ===
Трихотилломания (ТТМ) туралы ғылыми дискурс аясында бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың өз жағдайын қоғамнан жасыруға бейімділігіне байланысты қолжетімді статистикалық мәліметтердің шектеулі екенін атап өткен жөн&lt;ref name=&quot;Grant&quot; /&gt;. Сонымен бірге, әдебиетте ТТМ жағдайларын анықтаудың өсу үрдісі тіркелуде, бұл ішінара цифрлық технологиялар дәуірінде ақпараттық ресурсовқа және анонимді диагностикалау әдістемелеріне қол жеткізудің жеңілдеуімен байланысты болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>n6cbri8w3uxp6fefna0djweflsanhbn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620087</id>
      <parentid>3620086</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Статистика */</comment>
      <origin>3620087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8066" sha1="d7leiu5zycivxcqo2y4h2yon6t61g76" xml:space="preserve">'''Трихотиллома́ния (ТТМ)''' (көне грекше: θρίξ (ілік септігі τριχός) «шаш, қыл-қыбыр» + τίλλω «жұлу, жұлып алу» + μανία «жындылық, ессіздік») — адамның өз шашын жұлуға деген компульсивті құштарлығымен сипатталатын психикалық бұзылыс. 2022 жылы қабылданған Аурулардың халықаралық жіктелуінің 11-ші қайта қарауына (АХЖ-11) сәйкес, бұл бұзылыс обсессивті-компульсивті және тұлғаның соған ұқсас бұзылыстары аясында санатқа жатқызылады&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision)''. https://who.int&lt;/ref&gt;. ТТМ сонымен қатар өз денесімен манипуляция жасауға бағытталған мінез-құлық бұзылыстарының ерекше кіші класына (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) жатады, оған онихофагия (тырнақ тістеу әдеті), акнеэкстракция, дермотилломания (теріні шұқу) және басқа да ұқсас мінез-құлық актілері кіреді&lt;ref name=&quot;Grant&quot;&gt;Grant JE, Redden SA, Leppink EW, Odlaug BL. Trichotillomania and co-occurring body-focused repetitive behaviors. ''Psychiatry Res.'' 2016;242:256-261.&lt;/ref&gt;.

ТТМ кезінде адам әдетте шаштарын саусақтарымен немесе пинцет сияқты құралдарды пайдалана отырып, жеке-жеке жұлып алады. Жұлынған шашпен кейінгі өзара әрекеттесу онымен манипуляция жасауды, қарауды немесе шайнауды, кейде фолликулярлық бөлігін немесе тіпті бүкіл шашты жұтуды қамтуы мүмкін. ТТМ бар адам шашты толығымен жеп қойғанда, бұл «трихофагия» деп аталады және асқазан-ішек жолында елеулі патологиялық өзгерістер тудыруы мүмкін, сондай-ақ өмірге әлеуетті қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырылады&lt;ref&gt;Sah DE, Koo J, Price VH. Trichotillomania. ''Dermatol Ther.'' 2008;21(1):13-21.&lt;/ref&gt;.

Шаш жұлу ауруы туралы сақталып қалған ең ескі дерек біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда Аристотельде кездеседі. «Трихотилломания» терминінің өзін 1889 жылы француз дерматологы Ф. А. Аллопо ойлап тапқан&lt;ref&gt;Hallopeau H. Alopecia by scratching (trichotillomania or trichomania). ''Ann Dermatol Syphiligr.'' 1889;10:440–441.&lt;/ref&gt;. Тек 1987 жылы ғана трихотилломания Америкалық психиатриялық қауымдастықтың Диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының үшінші басылымына енді&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (1987). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (3rd ed., revised). Washington, DC.&lt;/ref&gt;.

=== Статистика ===
Трихотилломания (ТТМ) туралы ғылыми дискурс аясында бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың өз жағдайын қоғамнан жасыруға бейімділігіне байланысты қолжетімді статистикалық мәліметтердің шектеулі екенін атап өткен жөн&lt;ref name=&quot;Grant&quot; /&gt;. Сонымен бірге, әдебиетте ТТМ жағдайларын анықтаудың өсу үрдісі тіркелуде, бұл ішінара цифрлық технологиялар дәуірінде ақпараттық ресурсовқа және анонимді диагностикалау әдістемелеріне қол жеткізудің жеңілдеуімен байланысты болуы мүмкін.
=== Эпидемиология ===
Зерттеулер халық арасында ТТМ-нің таралу ауқымы 1%-дан 3,5%-ға дейінгі аралықты қамтитынын көрсетеді, бұл ретте әйел жынысы еркек жынысымен салыстырғанда бұл бұзылыстың дамуына 4-7 есе жоғары бейімділік танытады&lt;ref&gt;Duke DC, Keeley ML, Ricketts EJ, et al. The phenomenology of trichotillomania. ''Clin Psychol Rev.'' 2010;30(2):148-166.&lt;/ref&gt;. Шаш жабынымен манипуляция жасаудың негізгі оқшауланатын орны бас терісі (скальп) болып табылады, одан кейін кірпіктер мен қастар келеді.

=== Жас динамикасы ===
ТТМ көбінесе адолесценттік (жасөспірімдік) кезеңде, 9 бен 13 жас аралығында басталады, алайда бұзылыстың бұдан ерте де, кеш те басталу жағдайлары мүмкін. Шашты кезекпен жұлу тән сипат болып табылады, бұл ретте бір «сессия» ұзақ уақытты алуы мүмкін.

=== Неврологиялық жағдайлармен байланысы ===
Гериатрия контексінде ТТМ-нің орталық жүйке жүйесінің белгілі бір бөліктерінің зақымдануымен байланысты жағдайлары атап өтіледі. Мәселен, деменция немесе Альцгеймер ауруына байланысты стационарлық күтімде жатқан егде жастағы адамдардың 3,6%-ға дейінгі бөлігі ТТМ симптомдарын көрсетеді&lt;ref&gt;Woods DW, Houghton DC. Clinical presentations and DSM-5 diagnostic criteria for trichotillomania. ''Handbook of Trichotillomania''. 2014.&lt;/ref&gt;. Мұндай жағдайлардағы компульсивті әрекеттер тек шаш жұлуды ғана емес, сонымен бірге басқа да қайталанатын моторлық актілерді қамтуы мүмкін.

=== Клиникалық ағымы ===
ТТМ ұзақ эпизодтармен өтуі мүмкін, олар көбінесе стресстік жағдайлардан туындайтын асқыну кезеңдерімен де, шаш жұлуға деген құштарлық болмайтын ремиссия кезеңдерімен де алмасып отырады. Климактериялық өзгерістер кезеңінде симптоматиканың күшею жағдайлары байқалған.

ТТМ психиатриялық бұзылыстар шеңберінде денеге бағытталған қайталанатын мінез-құлық бұзылыстарының (BFRBs) кең санатының бөлігі ретінде жіктеледі. Дегенмен, диагностикалық қателіктер жиі туындайды, бұл ретте ең көп таралған қате диагностика обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ) болып табылады&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Arlington, VA.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>d7leiu5zycivxcqo2y4h2yon6t61g76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620088</id>
      <parentid>3620087</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8486" sha1="bmowm82tbsoxoywz2rp0z414scyz8sz" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Трихотилломания
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 31191
 |DiseasesDB_mult = 

 |ICD10           = {{ICD10|F|63|3}}
 |ICD9            = {{ICD9|312.39}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 613229

 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 001517
 |eMedicineSubj   = med
 |eMedicineTopic  = 3110

 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|ped|2312}}
}}

'''Трихотиллома́ния (ТТМ)''' (көне грекше: θρίξ (ілік септігі τριχός) «шаш, қыл-қыбыр» + τίλλω «жұлу, жұлып алу» + μανία «жындылық, ессіздік») — адамның өз шашын жұлуға деген компульсивті құштарлығымен сипатталатын психикалық бұзылыс. 2022 жылы қабылданған Аурулардың халықаралық жіктелуінің 11-ші қайта қарауына (АХЖ-11) сәйкес, бұл бұзылыс обсессивті-компульсивті және тұлғаның соған ұқсас бұзылыстары аясында санатқа жатқызылады&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision)''. https://who.int&lt;/ref&gt;. ТТМ сонымен қатар өз денесімен манипуляция жасауға бағытталған мінез-құлық бұзылыстарының ерекше кіші класына (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) жатады, оған онихофагия (тырнақ тістеу әдеті), акнеэкстракция, дермотилломания (теріні шұқу) және басқа да ұқсас мінез-құлық актілері кіреді&lt;ref name=&quot;Grant&quot;&gt;Grant JE, Redden SA, Leppink EW, Odlaug BL. Trichotillomania and co-occurring body-focused repetitive behaviors. ''Psychiatry Res.'' 2016;242:256-261.&lt;/ref&gt;.

ТТМ кезінде адам әдетте шаштарын саусақтарымен немесе пинцет сияқты құралдарды пайдалана отырып, жеке-жеке жұлып алады. Жұлынған шашпен кейінгі өзара әрекеттесу онымен манипуляция жасауды, қарауды немесе шайнауды, кейде фолликулярлық бөлігін немесе тіпті бүкіл шашты жұтуды қамтуы мүмкін. ТТМ бар адам шашты толығымен жеп қойғанда, бұл «трихофагия» деп аталады және асқазан-ішек жолында елеулі патологиялық өзгерістер тудыруы мүмкін, сондай-ақ өмірге әлеуетті қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырылады&lt;ref&gt;Sah DE, Koo J, Price VH. Trichotillomania. ''Dermatol Ther.'' 2008;21(1):13-21.&lt;/ref&gt;.

Шаш жұлу ауруы туралы сақталып қалған ең ескі дерек біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда Аристотельде кездеседі. «Трихотилломания» терминінің өзін 1889 жылы француз дерматологы Ф. А. Аллопо ойлап тапқан&lt;ref&gt;Hallopeau H. Alopecia by scratching (trichotillomania or trichomania). ''Ann Dermatol Syphiligr.'' 1889;10:440–441.&lt;/ref&gt;. Тек 1987 жылы ғана трихотилломания Америкалық психиатриялық қауымдастықтың Диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының үшінші басылымына енді&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (1987). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (3rd ed., revised). Washington, DC.&lt;/ref&gt;.

=== Статистика ===
Трихотилломания (ТТМ) туралы ғылыми дискурс аясында бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың өз жағдайын қоғамнан жасыруға бейімділігіне байланысты қолжетімді статистикалық мәліметтердің шектеулі екенін атап өткен жөн&lt;ref name=&quot;Grant&quot; /&gt;. Сонымен бірге, әдебиетте ТТМ жағдайларын анықтаудың өсу үрдісі тіркелуде, бұл ішінара цифрлық технологиялар дәуірінде ақпараттық ресурсовқа және анонимді диагностикалау әдістемелеріне қол жеткізудің жеңілдеуімен байланысты болуы мүмкін.
=== Эпидемиология ===
Зерттеулер халық арасында ТТМ-нің таралу ауқымы 1%-дан 3,5%-ға дейінгі аралықты қамтитынын көрсетеді, бұл ретте әйел жынысы еркек жынысымен салыстырғанда бұл бұзылыстың дамуына 4-7 есе жоғары бейімділік танытады&lt;ref&gt;Duke DC, Keeley ML, Ricketts EJ, et al. The phenomenology of trichotillomania. ''Clin Psychol Rev.'' 2010;30(2):148-166.&lt;/ref&gt;. Шаш жабынымен манипуляция жасаудың негізгі оқшауланатын орны бас терісі (скальп) болып табылады, одан кейін кірпіктер мен қастар келеді.

=== Жас динамикасы ===
ТТМ көбінесе адолесценттік (жасөспірімдік) кезеңде, 9 бен 13 жас аралығында басталады, алайда бұзылыстың бұдан ерте де, кеш те басталу жағдайлары мүмкін. Шашты кезекпен жұлу тән сипат болып табылады, бұл ретте бір «сессия» ұзақ уақытты алуы мүмкін.

=== Неврологиялық жағдайлармен байланысы ===
Гериатрия контексінде ТТМ-нің орталық жүйке жүйесінің белгілі бір бөліктерінің зақымдануымен байланысты жағдайлары атап өтіледі. Мәселен, деменция немесе Альцгеймер ауруына байланысты стационарлық күтімде жатқан егде жастағы адамдардың 3,6%-ға дейінгі бөлігі ТТМ симптомдарын көрсетеді&lt;ref&gt;Woods DW, Houghton DC. Clinical presentations and DSM-5 diagnostic criteria for trichotillomania. ''Handbook of Trichotillomania''. 2014.&lt;/ref&gt;. Мұндай жағдайлардағы компульсивті әрекеттер тек шаш жұлуды ғана емес, сонымен бірге басқа да қайталанатын моторлық актілерді қамтуы мүмкін.

=== Клиникалық ағымы ===
ТТМ ұзақ эпизодтармен өтуі мүмкін, олар көбінесе стресстік жағдайлардан туындайтын асқыну кезеңдерімен де, шаш жұлуға деген құштарлық болмайтын ремиссия кезеңдерімен де алмасып отырады. Климактериялық өзгерістер кезеңінде симптоматиканың күшею жағдайлары байқалған.

ТТМ психиатриялық бұзылыстар шеңберінде денеге бағытталған қайталанатын мінез-құлық бұзылыстарының (BFRBs) кең санатының бөлігі ретінде жіктеледі. Дегенмен, диагностикалық қателіктер жиі туындайды, бұл ретте ең көп таралған қате диагностика обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ) болып табылады&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Arlington, VA.&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>bmowm82tbsoxoywz2rp0z414scyz8sz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620089</id>
      <parentid>3620088</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8484" sha1="h2faej18u8mvyk21sy08if5xe2v62b8" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Трихотилломания
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 31191
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|F|63|3}}
 |ICD9            = {{ICD9|312.39}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 613229
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 001517
 |eMedicineSubj   = med
 |eMedicineTopic  = 3110
 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|ped|2312}}
}}

'''Трихотиллома́ния (ТТМ)''' (көне грекше: θρίξ (ілік септігі τριχός) «шаш, қыл-қыбыр» + τίλλω «жұлу, жұлып алу» + μανία «жындылық, ессіздік») — адамның өз шашын жұлуға деген компульсивті құштарлығымен сипатталатын психикалық бұзылыс. 2022 жылы қабылданған. Аурулардың халықаралық жіктелуінің 11-ші қайта қарауына (АХЖ-11) сәйкес, бұл бұзылыс обсессивті-компульсивті және тұлғаның соған ұқсас бұзылыстары аясында санатқа жатқызылады.&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision)''. https://who.int&lt;/ref&gt; ТТМ сонымен қатар өз денесімен манипуляция жасауға бағытталған мінез-құлық бұзылыстарының ерекше кіші класына (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) жатады, оған онихофагия (тырнақ тістеу әдеті), акнеэкстракция, дермотилломания (теріні шұқу) және басқа да ұқсас мінез-құлық актілері кіреді.&lt;ref name=&quot;Grant&quot;&gt;Grant JE, Redden SA, Leppink EW, Odlaug BL. Trichotillomania and co-occurring body-focused repetitive behaviors. ''Psychiatry Res.'' 2016;242:256-261.&lt;/ref&gt;

ТТМ кезінде адам әдетте шаштарын саусақтарымен немесе пинцет сияқты құралдарды пайдалана отырып, жеке-жеке жұлып алады. Жұлынған шашпен кейінгі өзара әрекеттесу онымен манипуляция жасауды, қарауды немесе шайнауды, кейде фолликулярлық бөлігін немесе тіпті бүкіл шашты жұтуды қамтуы мүмкін. ТТМ бар адам шашты толығымен жеп қойғанда, бұл «трихофагия» деп аталады және асқазан-ішек жолында елеулі патологиялық өзгерістер тудыруы мүмкін, сондай-ақ өмірге әлеуетті қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;Sah DE, Koo J, Price VH. Trichotillomania. ''Dermatol Ther.'' 2008;21(1):13-21.&lt;/ref&gt;

Шаш жұлу ауруы туралы сақталып қалған ең ескі дерек біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда Аристотельде кездеседі. «Трихотилломания» терминінің өзін 1889 жылы француз дерматологы Ф. А. Аллопо ойлап тапқан.&lt;ref&gt;Hallopeau H. Alopecia by scratching (trichotillomania or trichomania). ''Ann Dermatol Syphiligr.'' 1889;10:440–441.&lt;/ref&gt; Тек 1987 жылы ғана трихотилломания Америкалық психиатриялық қауымдастықтың Диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының үшінші басылымына енді.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (1987). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (3rd ed., revised). Washington, DC.&lt;/ref&gt;

=== Статистика ===
Трихотилломания (ТТМ) туралы ғылыми дискурс аясында бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың өз жағдайын қоғамнан жасыруға бейімділігіне байланысты қолжетімді статистикалық мәліметтердің шектеулі екенін атап өткен жөн.&lt;ref name=&quot;Grant&quot; /&gt; Сонымен бірге, әдебиетте ТТМ жағдайларын анықтаудың өсу үрдісі тіркелуде, бұл ішінара цифрлық технологиялар дәуірінде ақпараттық ресурсовқа және анонимді диагностикалау әдістемелеріне қол жеткізудің жеңілдеуімен байланысты болуы мүмкін.
=== Эпидемиология ===
Зерттеулер халық арасында ТТМ-нің таралу ауқымы 1%-дан 3,5%-ға дейінгі аралықты қамтитынын көрсетеді, бұл ретте әйел жынысы еркек жынысымен салыстырғанда бұл бұзылыстың дамуына 4-7 есе жоғары бейімділік танытады.&lt;ref&gt;Duke DC, Keeley ML, Ricketts EJ, et al. The phenomenology of trichotillomania. ''Clin Psychol Rev.'' 2010;30(2):148-166.&lt;/ref&gt; Шаш жабынымен манипуляция жасаудың негізгі оқшауланатын орны бас терісі (скальп) болып табылады, одан кейін кірпіктер мен қастар келеді.

=== Жас динамикасы ===
ТТМ көбінесе адолесценттік (жасөспірімдік) кезеңде, 9 бен 13 жас аралығында басталады, алайда бұзылыстың бұдан ерте де, кеш те басталу жағдайлары мүмкін. Шашты кезекпен жұлу тән сипат болып табылады, бұл ретте бір «сессия» ұзақ уақытты алуы мүмкін.

=== Неврологиялық жағдайлармен байланысы ===
Гериатрия контексінде ТТМ-нің орталық жүйке жүйесінің белгілі бір бөліктерінің зақымдануымен байланысты жағдайлары атап өтіледі. Мәселен, деменция немесе Альцгеймер ауруына байланысты стационарлық күтімде жатқан егде жастағы адамдардың 3,6%-ға дейінгі бөлігі ТТМ симптомдарын көрсетеді.&lt;ref&gt;Woods DW, Houghton DC. Clinical presentations and DSM-5 diagnostic criteria for trichotillomania. ''Handbook of Trichotillomania''. 2014.&lt;/ref&gt; Мұндай жағдайлардағы компульсивті әрекеттер тек шаш жұлуды ғана емес, сонымен бірге басқа да қайталанатын моторлық актілерді қамтуы мүмкін.

=== Клиникалық ағымы ===
ТТМ ұзақ эпизодтармен өтуі мүмкін, олар көбінесе стресстік жағдайлардан туындайтын асқыну кезеңдерімен де, шаш жұлуға деген құштарлық болмайтын ремиссия кезеңдерімен де алмасып отырады. Климактериялық өзгерістер кезеңінде симптоматиканың күшею жағдайлары байқалған.

ТТМ психиатриялық бұзылыстар шеңберінде денеге бағытталған қайталанатын мінез-құлық бұзылыстарының (BFRBs) кең санатының бөлігі ретінде жіктеледі. Дегенмен, диагностикалық қателіктер жиі туындайды, бұл ретте ең көп таралған қате диагностика обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ) болып табылады.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Arlington, VA.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>h2faej18u8mvyk21sy08if5xe2v62b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620090</id>
      <parentid>3620089</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8486" sha1="n6otuexugojawc6vpp1uj6msk9hg52a" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Трихотилломания
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 31191
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|F|63|3}}
 |ICD9            = {{ICD9|312.39}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 613229
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 001517
 |eMedicineSubj   = med
 |eMedicineTopic  = 3110
 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|ped|2312}}
}}

'''Трихотиллома́ния (ТТМ)''' (көне грекше: θρίξ (ілік септігі τριχός) «шаш, қыл-қыбыр» + τίλλω «жұлу, жұлып алу» + μανία «жындылық, ессіздік») — адамның өз шашын жұлуға деген компульсивті құштарлығымен сипатталатын психикалық бұзылыс. [[2022 жылы қабылданған. Аурулардың халықаралық жіктелуінің 11-ші қайта қарауына (АХЖ-11) сәйкес, бұл бұзылыс обсессивті-компульсивті және тұлғаның соған ұқсас бұзылыстары аясында санатқа жатқызылады.&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision)''. https://who.int&lt;/ref&gt; ТТМ сонымен қатар өз денесімен манипуляция жасауға бағытталған мінез-құлық бұзылыстарының ерекше кіші класына (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) жатады, оған онихофагия (тырнақ тістеу әдеті), акнеэкстракция, дермотилломания (теріні шұқу) және басқа да ұқсас мінез-құлық актілері кіреді.&lt;ref name=&quot;Grant&quot;&gt;Grant JE, Redden SA, Leppink EW, Odlaug BL. Trichotillomania and co-occurring body-focused repetitive behaviors. ''Psychiatry Res.'' 2016;242:256-261.&lt;/ref&gt;

ТТМ кезінде адам әдетте шаштарын саусақтарымен немесе пинцет сияқты құралдарды пайдалана отырып, жеке-жеке жұлып алады. Жұлынған шашпен кейінгі өзара әрекеттесу онымен манипуляция жасауды, қарауды немесе шайнауды, кейде фолликулярлық бөлігін немесе тіпті бүкіл шашты жұтуды қамтуы мүмкін. ТТМ бар адам шашты толығымен жеп қойғанда, бұл «трихофагия» деп аталады және асқазан-ішек жолында елеулі патологиялық өзгерістер тудыруы мүмкін, сондай-ақ өмірге әлеуетті қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;Sah DE, Koo J, Price VH. Trichotillomania. ''Dermatol Ther.'' 2008;21(1):13-21.&lt;/ref&gt;

Шаш жұлу ауруы туралы сақталып қалған ең ескі дерек біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда Аристотельде кездеседі. «Трихотилломания» терминінің өзін 1889 жылы француз дерматологы Ф. А. Аллопо ойлап тапқан.&lt;ref&gt;Hallopeau H. Alopecia by scratching (trichotillomania or trichomania). ''Ann Dermatol Syphiligr.'' 1889;10:440–441.&lt;/ref&gt; Тек 1987 жылы ғана трихотилломания Америкалық психиатриялық қауымдастықтың Диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының үшінші басылымына енді.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (1987). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (3rd ed., revised). Washington, DC.&lt;/ref&gt;

=== Статистика ===
Трихотилломания (ТТМ) туралы ғылыми дискурс аясында бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың өз жағдайын қоғамнан жасыруға бейімділігіне байланысты қолжетімді статистикалық мәліметтердің шектеулі екенін атап өткен жөн.&lt;ref name=&quot;Grant&quot; /&gt; Сонымен бірге, әдебиетте ТТМ жағдайларын анықтаудың өсу үрдісі тіркелуде, бұл ішінара цифрлық технологиялар дәуірінде ақпараттық ресурсовқа және анонимді диагностикалау әдістемелеріне қол жеткізудің жеңілдеуімен байланысты болуы мүмкін.
=== Эпидемиология ===
Зерттеулер халық арасында ТТМ-нің таралу ауқымы 1%-дан 3,5%-ға дейінгі аралықты қамтитынын көрсетеді, бұл ретте әйел жынысы еркек жынысымен салыстырғанда бұл бұзылыстың дамуына 4-7 есе жоғары бейімділік танытады.&lt;ref&gt;Duke DC, Keeley ML, Ricketts EJ, et al. The phenomenology of trichotillomania. ''Clin Psychol Rev.'' 2010;30(2):148-166.&lt;/ref&gt; Шаш жабынымен манипуляция жасаудың негізгі оқшауланатын орны бас терісі (скальп) болып табылады, одан кейін кірпіктер мен қастар келеді.

=== Жас динамикасы ===
ТТМ көбінесе адолесценттік (жасөспірімдік) кезеңде, 9 бен 13 жас аралығында басталады, алайда бұзылыстың бұдан ерте де, кеш те басталу жағдайлары мүмкін. Шашты кезекпен жұлу тән сипат болып табылады, бұл ретте бір «сессия» ұзақ уақытты алуы мүмкін.

=== Неврологиялық жағдайлармен байланысы ===
Гериатрия контексінде ТТМ-нің орталық жүйке жүйесінің белгілі бір бөліктерінің зақымдануымен байланысты жағдайлары атап өтіледі. Мәселен, деменция немесе Альцгеймер ауруына байланысты стационарлық күтімде жатқан егде жастағы адамдардың 3,6%-ға дейінгі бөлігі ТТМ симптомдарын көрсетеді.&lt;ref&gt;Woods DW, Houghton DC. Clinical presentations and DSM-5 diagnostic criteria for trichotillomania. ''Handbook of Trichotillomania''. 2014.&lt;/ref&gt; Мұндай жағдайлардағы компульсивті әрекеттер тек шаш жұлуды ғана емес, сонымен бірге басқа да қайталанатын моторлық актілерді қамтуы мүмкін.

=== Клиникалық ағымы ===
ТТМ ұзақ эпизодтармен өтуі мүмкін, олар көбінесе стресстік жағдайлардан туындайтын асқыну кезеңдерімен де, шаш жұлуға деген құштарлық болмайтын ремиссия кезеңдерімен де алмасып отырады. Климактериялық өзгерістер кезеңінде симптоматиканың күшею жағдайлары байқалған.

ТТМ психиатриялық бұзылыстар шеңберінде денеге бағытталған қайталанатын мінез-құлық бұзылыстарының (BFRBs) кең санатының бөлігі ретінде жіктеледі. Дегенмен, диагностикалық қателіктер жиі туындайды, бұл ретте ең көп таралған қате диагностика обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ) болып табылады.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Arlington, VA.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>n6otuexugojawc6vpp1uj6msk9hg52a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620091</id>
      <parentid>3620090</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3620091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8500" sha1="oev4ju7p201tzn104elif82v81c3ifx" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Трихотилломания
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 31191
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|F|63|3}}
 |ICD9            = {{ICD9|312.39}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 613229
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 001517
 |eMedicineSubj   = med
 |eMedicineTopic  = 3110
 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|ped|2312}}
}}

'''Трихотиллома́ния (ТТМ)''' (көне грекше: θρίξ (ілік септігі τριχός) «шаш, қыл-қыбыр» + τίλλω «жұлу, жұлып алу» + μανία «жындылық, ессіздік») — адамның өз шашын жұлуға деген компульсивті құштарлығымен сипатталатын психикалық бұзылыс. [[2022 жыл]]ы қабылданған. Аурулардың халықаралық жіктелуінің 11-ші қайта қарауына (АХЖ-11) сәйкес, бұл бұзылыс обсессивті-компульсивті және тұлғаның соған ұқсас бұзылыстары аясында санатқа жатқызылады.&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision)''. https://who.int&lt;/ref&gt; ТТМ сонымен қатар өз денесімен манипуляция жасауға бағытталған мінез-құлық бұзылыстарының ерекше кіші класына (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) жатады, оған онихофагия (тырнақ тістеу әдеті), акнеэкстракция, дермотилломания (теріні шұқу) және басқа да ұқсас мінез-құлық актілері кіреді.&lt;ref name=&quot;Grant&quot;&gt;Grant JE, Redden SA, Leppink EW, Odlaug BL. Trichotillomania and co-occurring body-focused repetitive behaviors. ''Psychiatry Res.'' 2016;242:256-261.&lt;/ref&gt;

ТТМ кезінде адам әдетте шаштарын саусақтарымен немесе пинцет сияқты құралдарды пайдалана отырып, жеке-жеке жұлып алады. Жұлынған шашпен кейінгі өзара әрекеттесу онымен манипуляция жасауды, қарауды немесе шайнауды, кейде фолликулярлық бөлігін немесе тіпті бүкіл шашты жұтуды қамтуы мүмкін. ТТМ бар адам шашты толығымен жеп қойғанда, бұл «трихофагия» деп аталады және асқазан-ішек жолында елеулі патологиялық өзгерістер тудыруы мүмкін, сондай-ақ өмірге әлеуетті қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;Sah DE, Koo J, Price VH. Trichotillomania. ''Dermatol Ther.'' 2008;21(1):13-21.&lt;/ref&gt;

Шаш жұлу ауруы туралы сақталып қалған ең ескі дерек біздің заманымызға дейінгі [[IV ғасыр{]да [[Аристотель]]де кездеседі. «Трихотилломания» терминінің өзін [[1889 жыл]]ы француз дерматологы Ф. А. Аллопо ойлап тапқан.&lt;ref&gt;Hallopeau H. Alopecia by scratching (trichotillomania or trichomania). ''Ann Dermatol Syphiligr.'' 1889;10:440–441.&lt;/ref&gt; Тек 1987 жылы ғана трихотилломания Америкалық психиатриялық қауымдастықтың Диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының үшінші басылымына енді.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (1987). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (3rd ed., revised). Washington, DC.&lt;/ref&gt;

=== Статистика ===
Трихотилломания (ТТМ) туралы ғылыми дискурс аясында бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың өз жағдайын қоғамнан жасыруға бейімділігіне байланысты қолжетімді статистикалық мәліметтердің шектеулі екенін атап өткен жөн.&lt;ref name=&quot;Grant&quot; /&gt; Сонымен бірге, әдебиетте ТТМ жағдайларын анықтаудың өсу үрдісі тіркелуде, бұл ішінара цифрлық технологиялар дәуірінде ақпараттық ресурсовқа және анонимді диагностикалау әдістемелеріне қол жеткізудің жеңілдеуімен байланысты болуы мүмкін.
=== Эпидемиология ===
Зерттеулер халық арасында ТТМ-нің таралу ауқымы 1%-дан 3,5%-ға дейінгі аралықты қамтитынын көрсетеді, бұл ретте әйел жынысы еркек жынысымен салыстырғанда бұл бұзылыстың дамуына 4-7 есе жоғары бейімділік танытады.&lt;ref&gt;Duke DC, Keeley ML, Ricketts EJ, et al. The phenomenology of trichotillomania. ''Clin Psychol Rev.'' 2010;30(2):148-166.&lt;/ref&gt; Шаш жабынымен манипуляция жасаудың негізгі оқшауланатын орны бас терісі (скальп) болып табылады, одан кейін кірпіктер мен қастар келеді.

=== Жас динамикасы ===
ТТМ көбінесе адолесценттік (жасөспірімдік) кезеңде, 9 бен 13 жас аралығында басталады, алайда бұзылыстың бұдан ерте де, кеш те басталу жағдайлары мүмкін. Шашты кезекпен жұлу тән сипат болып табылады, бұл ретте бір «сессия» ұзақ уақытты алуы мүмкін.

=== Неврологиялық жағдайлармен байланысы ===
Гериатрия контексінде ТТМ-нің орталық жүйке жүйесінің белгілі бір бөліктерінің зақымдануымен байланысты жағдайлары атап өтіледі. Мәселен, деменция немесе Альцгеймер ауруына байланысты стационарлық күтімде жатқан егде жастағы адамдардың 3,6%-ға дейінгі бөлігі ТТМ симптомдарын көрсетеді.&lt;ref&gt;Woods DW, Houghton DC. Clinical presentations and DSM-5 diagnostic criteria for trichotillomania. ''Handbook of Trichotillomania''. 2014.&lt;/ref&gt; Мұндай жағдайлардағы компульсивті әрекеттер тек шаш жұлуды ғана емес, сонымен бірге басқа да қайталанатын моторлық актілерді қамтуы мүмкін.

=== Клиникалық ағымы ===
ТТМ ұзақ эпизодтармен өтуі мүмкін, олар көбінесе стресстік жағдайлардан туындайтын асқыну кезеңдерімен де, шаш жұлуға деген құштарлық болмайтын ремиссия кезеңдерімен де алмасып отырады. Климактериялық өзгерістер кезеңінде симптоматиканың күшею жағдайлары байқалған.

ТТМ психиатриялық бұзылыстар шеңберінде денеге бағытталған қайталанатын мінез-құлық бұзылыстарының (BFRBs) кең санатының бөлігі ретінде жіктеледі. Дегенмен, диагностикалық қателіктер жиі туындайды, бұл ретте ең көп таралған қате диагностика обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ) болып табылады.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Arlington, VA.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>oev4ju7p201tzn104elif82v81c3ifx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620190</id>
      <parentid>3620091</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Психикалық ауытқулар симптомдары|Психикалық ауытқулар симптомдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8579" sha1="pfo0rlz6p3i2h5l0mp5kgdu1mlay0gf" xml:space="preserve">{{Ауру
 |Name            = Трихотилломания
 |Image           = 
 |Caption         = 
 |DiseasesDB      = 31191
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|F|63|3}}
 |ICD9            = {{ICD9|312.39}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 613229
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 001517
 |eMedicineSubj   = med
 |eMedicineTopic  = 3110
 |eMedicine_mult  = {{eMedicine2|ped|2312}}
}}

'''Трихотиллома́ния (ТТМ)''' (көне грекше: θρίξ (ілік септігі τριχός) «шаш, қыл-қыбыр» + τίλλω «жұлу, жұлып алу» + μανία «жындылық, ессіздік») — адамның өз шашын жұлуға деген компульсивті құштарлығымен сипатталатын психикалық бұзылыс. [[2022 жыл]]ы қабылданған. Аурулардың халықаралық жіктелуінің 11-ші қайта қарауына (АХЖ-11) сәйкес, бұл бұзылыс обсессивті-компульсивті және тұлғаның соған ұқсас бұзылыстары аясында санатқа жатқызылады.&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision)''. https://who.int&lt;/ref&gt; ТТМ сонымен қатар өз денесімен манипуляция жасауға бағытталған мінез-құлық бұзылыстарының ерекше кіші класына (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) жатады, оған онихофагия (тырнақ тістеу әдеті), акнеэкстракция, дермотилломания (теріні шұқу) және басқа да ұқсас мінез-құлық актілері кіреді.&lt;ref name=&quot;Grant&quot;&gt;Grant JE, Redden SA, Leppink EW, Odlaug BL. Trichotillomania and co-occurring body-focused repetitive behaviors. ''Psychiatry Res.'' 2016;242:256-261.&lt;/ref&gt;

ТТМ кезінде адам әдетте шаштарын саусақтарымен немесе пинцет сияқты құралдарды пайдалана отырып, жеке-жеке жұлып алады. Жұлынған шашпен кейінгі өзара әрекеттесу онымен манипуляция жасауды, қарауды немесе шайнауды, кейде фолликулярлық бөлігін немесе тіпті бүкіл шашты жұтуды қамтуы мүмкін. ТТМ бар адам шашты толығымен жеп қойғанда, бұл «трихофагия» деп аталады және асқазан-ішек жолында елеулі патологиялық өзгерістер тудыруы мүмкін, сондай-ақ өмірге әлеуетті қауіп төндіретін жағдай ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;Sah DE, Koo J, Price VH. Trichotillomania. ''Dermatol Ther.'' 2008;21(1):13-21.&lt;/ref&gt;

Шаш жұлу ауруы туралы сақталып қалған ең ескі дерек біздің заманымызға дейінгі [[IV ғасыр{]да [[Аристотель]]де кездеседі. «Трихотилломания» терминінің өзін [[1889 жыл]]ы француз дерматологы Ф. А. Аллопо ойлап тапқан.&lt;ref&gt;Hallopeau H. Alopecia by scratching (trichotillomania or trichomania). ''Ann Dermatol Syphiligr.'' 1889;10:440–441.&lt;/ref&gt; Тек 1987 жылы ғана трихотилломания Америкалық психиатриялық қауымдастықтың Диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының үшінші басылымына енді.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (1987). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (3rd ed., revised). Washington, DC.&lt;/ref&gt;

=== Статистика ===
Трихотилломания (ТТМ) туралы ғылыми дискурс аясында бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың өз жағдайын қоғамнан жасыруға бейімділігіне байланысты қолжетімді статистикалық мәліметтердің шектеулі екенін атап өткен жөн.&lt;ref name=&quot;Grant&quot; /&gt; Сонымен бірге, әдебиетте ТТМ жағдайларын анықтаудың өсу үрдісі тіркелуде, бұл ішінара цифрлық технологиялар дәуірінде ақпараттық ресурсовқа және анонимді диагностикалау әдістемелеріне қол жеткізудің жеңілдеуімен байланысты болуы мүмкін.
=== Эпидемиология ===
Зерттеулер халық арасында ТТМ-нің таралу ауқымы 1%-дан 3,5%-ға дейінгі аралықты қамтитынын көрсетеді, бұл ретте әйел жынысы еркек жынысымен салыстырғанда бұл бұзылыстың дамуына 4-7 есе жоғары бейімділік танытады.&lt;ref&gt;Duke DC, Keeley ML, Ricketts EJ, et al. The phenomenology of trichotillomania. ''Clin Psychol Rev.'' 2010;30(2):148-166.&lt;/ref&gt; Шаш жабынымен манипуляция жасаудың негізгі оқшауланатын орны бас терісі (скальп) болып табылады, одан кейін кірпіктер мен қастар келеді.

=== Жас динамикасы ===
ТТМ көбінесе адолесценттік (жасөспірімдік) кезеңде, 9 бен 13 жас аралығында басталады, алайда бұзылыстың бұдан ерте де, кеш те басталу жағдайлары мүмкін. Шашты кезекпен жұлу тән сипат болып табылады, бұл ретте бір «сессия» ұзақ уақытты алуы мүмкін.

=== Неврологиялық жағдайлармен байланысы ===
Гериатрия контексінде ТТМ-нің орталық жүйке жүйесінің белгілі бір бөліктерінің зақымдануымен байланысты жағдайлары атап өтіледі. Мәселен, деменция немесе Альцгеймер ауруына байланысты стационарлық күтімде жатқан егде жастағы адамдардың 3,6%-ға дейінгі бөлігі ТТМ симптомдарын көрсетеді.&lt;ref&gt;Woods DW, Houghton DC. Clinical presentations and DSM-5 diagnostic criteria for trichotillomania. ''Handbook of Trichotillomania''. 2014.&lt;/ref&gt; Мұндай жағдайлардағы компульсивті әрекеттер тек шаш жұлуды ғана емес, сонымен бірге басқа да қайталанатын моторлық актілерді қамтуы мүмкін.

=== Клиникалық ағымы ===
ТТМ ұзақ эпизодтармен өтуі мүмкін, олар көбінесе стресстік жағдайлардан туындайтын асқыну кезеңдерімен де, шаш жұлуға деген құштарлық болмайтын ремиссия кезеңдерімен де алмасып отырады. Климактериялық өзгерістер кезеңінде симптоматиканың күшею жағдайлары байқалған.

ТТМ психиатриялық бұзылыстар шеңберінде денеге бағытталған қайталанатын мінез-құлық бұзылыстарының (BFRBs) кең санатының бөлігі ретінде жіктеледі. Дегенмен, диагностикалық қателіктер жиі туындайды, бұл ретте ең көп таралған қате диагностика обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ) болып табылады.&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Arlington, VA.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Психикалық ауытқулар симптомдары]]</text>
      <sha1>pfo0rlz6p3i2h5l0mp5kgdu1mlay0gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иондық каналдар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>568808</id>
    <revision>
      <id>3620203</id>
      <parentid>3596419</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6274" sha1="f3sq76kxigpy1xk9mha0demdiqtxiht" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Иондық каналдар''' — бұл жасуша мембранасына иондарды өткізуін қамтамасыз етеді. Ал бұл процесс иондардың қозуы мен жасушаішілік регуляцияның арқасында жүзеге асады. Na+, K+, Са2+, Сl- иондары жасуша ішіне еніп, арнайы сұйықтықпен толтырылған каналдар арқылы сыртқа шығады. Каналдардың өлшемі кішкентай ғана (диаметрі 0,5-0,7 нм). Бұл өлшем каналдардың жасуша мембранасының аз ғана бөлігін алып тұрғанын дәлелдейді.
Иондық каналдардың құрылысын әртүрлі әдістермен зерттейді. Ең көп таралған зерттеу түрі кернеудің тіркелімінің әдісі немесе «voltage-clamp». Зерттеудің басты принципі, арнайы электрондық системалардың көмегімен белгіленген аймақта мембрана потенциалын тіркеп анықтау. Ол мембрана арқылы өтетін иондық тоқтың ұзындығын өлшейді. Егер потенциал тұрақты болса,онда ол Ом заңына сәйкес ион өткізгіштігіне пропорционал болады. Жауап беруге деполиризация кезінде каналдар ашылады,содан кейн иондар электрохимиялық градиент бойынша мемьранага енеді. Иондык ток пайда болып   жасушаны деполиризациялайды. Мембрана арқылы ұзындығы бірдей электрлік тоқ өткізіледі. Сондай-ақ трансмембраналық айырым потенциалы өзгермейді. Әлуеттің және ион арнаның төл блокаторының тіркелімінің әдісінің бірлескен игерушілігі торша мембранада ион арнаның түрлі үлгісінің ашылымына деген келтірді.
Қазіргі кезде әр түрлі иондарға каналдардың көп түрі тіркелген. Олардың ең тиімдісі , екіншісі, негізгі ионнан басқа, ол басқа да иондарды өткізе алады.
Жеке каналдардың құрылысын зерттеу  потенциалдың локалдық фиксация әдісімен «path-clamp» жүзеге асады. Ол үшін шыны микроэлектродты тұзды тұнбамен толтырып, мембрана жоғарғы бетіне қысылып кішкене зарядталады. Сол уақытта мембрананың кішкене бөлігі микроэлектродқа сорылады. Егер сорылу аймағында иондық канал болатын болса, онда жеке каналдың белсенділігін тіркейді. Жеке каналдың белсенділігін тіркеудің кернеу фиксациясынан айырмашылығы көп емес.
Каналдың сыртқы бөлігі зерттеуге тиімді келеді, ал ішкі бөлігін зерттеуде белгілі бір қиындықтар туындайды. П. Г. Костюк жасушаішілік диализ әдісін құрастырды. Бұл әдіс кіріс және шығыс иондық каналдарының құрылысын микроэлектродтардың қатысуынсыз тіркеуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде, иондық каналдың бір бөлігі , жасушасыртылық ашық кеңістікте өзінің функционалдық құрылысы жағынан каналдың бөлігінен айырмашылығы бар.
Осы иондық каналдар мембараны екі негізгі құрылғымен қамтамасыз  етеді: Селективті және өткізгіштік.
Селективті немесе таңдаушылық , арнаның оның айрықша ақуызды құрылымымен қамсызданады. Арнаның көпшілігі электробасқар- болып табылады, оның иондарды өткізу қабілеті мембрана потенциалдарының ұзындығына байланысты.Канал функционалдық характеристикасы жағынан біркелкі емес, бұл әсіресе ақуыздық құрылысына қатысты.
Натрий каналының жұмыс істеу тәртібін мысал ретінде қарастырып көрейік.Тыныштық күйде натрий каналы жабық күйде болады.Белгілі бір дәрежедегі жасуша мембрана депорилизациясы кезінде m- активациялық қақпасы ашылып, натрий Na+  иондарының мембрана ішіне өтуі күшейеді.Бірнеше милисекундтан кейін m-қақпасы ашылып,  n-қақпасы жабылады.Инактивация жасуша клеткасында жылдам жүреді және инактивация дәрежесі деполяризация стимулының  ұзындығы мен уақытына тікелей байланысты.&lt;ref&gt;http://referatikz.ru/iondik {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031150821/http://referatikz.ru/iondik |date=2016-10-31 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>f3sq76kxigpy1xk9mha0demdiqtxiht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>609030</id>
    <revision>
      <id>3620312</id>
      <parentid>3617901</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топтар */</comment>
      <origin>3620312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17155" sha1="hyqyf7j2pol0orgtf1vapf95z4lr4u4" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>hyqyf7j2pol0orgtf1vapf95z4lr4u4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620314</id>
      <parentid>3620312</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топтар */</comment>
      <origin>3620314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22145" sha1="726x1n3mrnoratwzguv0vl0yn54badh" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt; — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;&lt;sup&gt;[B]&lt;/sup&gt; — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== А тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}}&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt;|2|0|0|3|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt;|1|0|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}&lt;sup&gt;[B]&lt;/sup&gt;|0|1|1|2|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|1|1|1|3}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>726x1n3mrnoratwzguv0vl0yn54badh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620315</id>
      <parentid>3620314</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топтық турнир */</comment>
      <origin>3620315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27138" sha1="hhulx2mmw8gqato177k0tuwpud9bm86" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt; — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;&lt;sup&gt;[B]&lt;/sup&gt; — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== А тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}}&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt;|2|0|0|3|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt;|1|0|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}&lt;sup&gt;[B]&lt;/sup&gt;|0|1|1|2|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|1|1|1|3}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Канада}}&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt;|1|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швейцария}}&lt;sup&gt;[A]&lt;/sup&gt;|1|1|0|5|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}&lt;sup&gt;[B]&lt;/sup&gt;|0|1|1|2|5}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|1|1|7}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>hhulx2mmw8gqato177k0tuwpud9bm86</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620325</id>
      <parentid>3620315</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топтық турнир */</comment>
      <origin>3620325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31845" sha1="n14g385aqkfflss8424kcy6qe17re2w" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== А тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ, Ө)'''|2|0|0|3|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|1|2|3|түс=lightblue}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|1|1|1|3}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел; Ө — Келесі раундқа өтті}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Канада}} '''(Қ)'''|1|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швейцария}}|1|1|0|5|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0|1|1|2|5|түс=lightblue}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|1|1|7}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}|1|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}|1|1|0|2|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|1|1|1|түс=lightblue}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}} '''(Ш)'''|0|0|2|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Ш — Шығып кетті}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>n14g385aqkfflss8424kcy6qe17re2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620327</id>
      <parentid>3620325</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топтық турнир */</comment>
      <origin>3620327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36817" sha1="h3a64j1pvwnms5d596uiagbuo27q9ye" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{Байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;{{байрақ|Мексика}}&lt;br&gt;{{байрақ|Канада}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 2026 жыл
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
  | логотипі      =
  | қатысушылар саны = 
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = 
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   = 
  | бомбардир  = 
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = 
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           =2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок.

2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен [[ФИФА]]-ның 68-ші конгресінің отырысында [[Футбол|футболдан]] әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы - [[Мексика]]), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы - [[Канада]]), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Синсинатти (Огайо)|Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды.

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===

* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Қатысушылар ==

=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
| colspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;white&quot; |
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== А тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ, Ө)'''|2|0|0|3|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|1|2|3|түс=lightblue}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|1|1|1|3}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел; Ө — Келесі раундқа өтті}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Канада}} '''(Қ)'''|1|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швейцария}}|1|1|0|5|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0|1|1|2|5|түс=lightblue}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|1|1|7}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}|1|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}|1|1|0|2|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|1|1|1|түс=lightblue}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}} '''(Ш)'''|0|0|2|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Ш — Шығып кетті}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ, Ө)'''|2|0|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}|1|0|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}|1|0|1|2|4|түс=lightblue}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}} '''(Ш)'''|0|0|2|0|3}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел; Ө — Келесі раундқа өтті; Ш — Шығып кетті}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>h3a64j1pvwnms5d596uiagbuo27q9ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Кавьедес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631765</id>
    <revision>
      <id>3620196</id>
      <parentid>2916452</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T22:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5602" sha1="nnl4uqcth7wdc9tj0h36kb56uyqwys6" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Иван Кавьедес
| сурет = Ivan_Kaviedes_Aucas_2012.jpg
| туған күні = 24.10.1977
| туған жері = Санто-Доминго-де-Лос-Колорадос, [[Эквадор]]
| азаматтығы = {{flagicon|Эквадор|20px}} [[Эквадор]]
| бойы = 182
| позиция = шабуылшы
| қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
| клубтары = {{футбол карьерасы|1995—1998|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Эмелек]]|57 (48)
|1999|{{flagicon|Италия|20px}} [[Перуджа (футбол клубы)|Перуджа]]|14 (4)
|1999|{{flagicon|Испания|20px}} [[Сельта]]|5 (0)
|2000|{{flagicon|Испания|20px}} [[Пуэбла (футбол клубы)|Пуэбла]]|17 (4)
|2000—2001|{{flagicon|Испания|20px}} [[Реал Вальядолид]]|23 (6)
|2002|{{flagicon|Португалия|20px}} [[Порту (футбол клубы)|Порту]]|0 (0)
|2002|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Барселона (футбол клубы, Гуаякиль)|Барселона (Гуаякиль)]]|8 (4)
|2002—2003|{{flagicon|Испания|20px}} [[Сельта]]|1 (0)
|2003|{{flagicon|Испания|20px}} [[Пуэбла (футбол клубы)|Пуэбла]]|6 (0)
|2003|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Депортиво Кито]]|10 (2)
|2004|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Барселона (футбол клубы, Гуаякиль)|Барселона (Гуаякиль)]]|19 (9)
|2004|{{flagicon|Англия|20px}} [[Кристал Пэлас (футбол клубы)|Кристал Пэлас]]|4 (0)
|2005|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Барселона (футбол клубы, Гуаякиль)|Барселона (Гуаякиль)]]|19 (4)
|2005—2006|{{flagicon|Аргентина|20px}} [[Архентинос Хуниорс]]|13 (1)
|2006|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Барселона (футбол клубы, Гуаякиль)|Барселона (Гуаякиль)]]|5 (1)
|2007|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Эль Насьональ]]|34 (14)
|2008|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[ЛДУ Кито]]|2 (1)
|2010—2011|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Макара (футбольный клуб)|Макара]]|22 (10)
|2011—2012|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Эль Насьональ]]|16 (7)
|2012|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Депортиво Кито]]|0 (0)
|2012|{{flagicon|Эквадор|20px}} [[Аукас]]|14 (5)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1996—2012|{{Футбол|Эквадор}} |57 (17)}}
}}
'''Хайме Иван Кавьедес Льоренти''' ({{lang-es|Jaime Iván Kaviedes Llorenty}}; {{туғанкүні|24|10|1977}}&lt;ref&gt;https://www.national-football-teams.com/player/2016.html&lt;/ref&gt;, [[Санто-Доминго-де-Лос-Колорадос]], [[Эквадор]]) — эквадорлық футболшы, шабуылшы. 2002, 2006 жылдары [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионатына]], 1999 жылы [[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогына]] қатысқан. Эквадор, Италия, Испания, Аргентина, Португалия, Англия клубтарында және [[Эквадор Ұлттық футбол құрамасы|Эквадор Ұлттық футбол құрамасында]] ойнаған. 

1998 жылы &quot;Эмелек&quot; сапында Эквадор А сериясының үздік мергені атанды.  

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===

* Либертадорес кубогы: 2008

=== Жеке ===

* Ұлттық чемпионаттарда ең көп гол соққан футболшы: 1998 (43 гол)
* Эквадор чемпионатының үздік мергені: 1998
* Эквадор чемпионатының үздік ойыншысы: 1998

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20060613191048/http://ivankaviedes.com/ Ресми сайт]{{ref-es}}
* [http://www.ecuafutbol.org/web/modal.php?cedula=1711340123 ecuafutbol.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121065417/http://www.ecuafutbol.org/web/modal.php?cedula=1711340123 |date=2018-01-21 }}{{ref-es}}
* [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/player/3508_KAVIEDES_Ivan.html Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313063509/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/player/3508_KAVIEDES_Ivan.html |date=2007-03-13 }}{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20130131082613/http://www.time.com/time/insidebiz/article/0,9171,1223385,00.html TIME magazine article «Marvel Unmasked»]{{ref-en}}

[[Санат:Эквадор футболшылары]]
[[Санат:Эквадор Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Перуджа ФК ойыншылары]]
[[Санат:Реал Вальядолид ФК ойыншылары]]
[[Санат:Порту ФК ойыншылары]]
[[Санат:Барселона Гуаякиль ФК ойыншылары]]
[[Санат:Сельта ФК ойыншылары]]
[[Санат:Кристалл Пэлас ФК ойыншылары]]
[[Санат:Архентинос Хуниорс ФК ойыншылары]]
[[Санат:ЛДУ Кито ФК ойыншылары]]
[[Санат:Депортиво Кито ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>nnl4uqcth7wdc9tj0h36kb56uyqwys6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иржи Немец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632650</id>
    <revision>
      <id>3620212</id>
      <parentid>3538041</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4082" sha1="f8m96sc1qkrxvut5tie0rkmyu65yol8" xml:space="preserve">{{футболшы
| есімі                  = Иржи Немец
| туған жері       = Пацов, Чехословакия
| азаматтығы          = {{flagicon|Чехословакия|20px}} [[Чехословакия]]&lt;br&gt;{{flagicon|Чехия|20px}} [[Чехия]]
| бойы                =
| туған күні            = 16.05.1966
| қазіргі клуб        = ''карьерасын аяқтады''
| позиция              = жартылай қорғаушы
| клубтары                = {{Футбол карьерасы
|1981—1987|{{flagicon|Чехословакия|20px}} [[Динамо (футбол клубы, Ческе-Будеёвице)|Динамо (Ч-Б)]]|58 (2)
|1987—1990|{{flagicon|Чехословакия|20px}} [[Дукла (футбол клубы, Прага)|Дукла (Прага)]]|82 (5)
|1990—1993|{{flagicon|Чехословакия|20px}} [[Спарта (футбол клубы, Прага)|Спарта (Прага)]]|84 (6)
|1993—2002|{{flagicon|Германия|20px}} [[Шальке 04]]|257 (6)
|2002—2003|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Хмел (футбол клубы)|Хмел]]|27 (0)
|2003|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Спарта (футбол клубы, Прага)|Спарта (Прага)]]|12 (0)
|2004|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Виктория Жижков]]|12 (0)
|2004—2005|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Спарта (футбол клубы, Прага)|Спарта (Прага)-В]]|15 (0)
|2005—2006|{{flagicon|Чехия|20px}} Добровице|}}
| ұлттық құрамы = {{Футбол карьерасы
|1990—1993|{{футбол|Чехословакия}}|20 (0)
|1994—2001|{{футбол|Чехия}}|64 (1)}}
| бапкер клубтары     = {{Футбол карьерасы
|2006—2009|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Дукла (футбол клубы, Прага)|Дукла (Прага)]]|
|2014—|{{flagicon|Чехия|20px}} Зличин|}}
}}
'''Иржи Немец''' ({{lang-cs|Jiří Němec}}; 16 мамыр 1966&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/274&lt;/ref&gt;, [[Пацов]], [[Чехословакия]]) — чехиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1990 жылы әлем чемпионатына, 1996, 2000 жылдары Еуропа чемпионатына қатысқан.

1981—2005 жылдары Чехословакия, Германия, Чехия клубтарында ойнады. 2006 жылдан бастап бапкерлікке кірісті.

1997 жылғы Чехияның жыл футболшысы.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Чехословакия чемпионы: 1990/91, 1992/93
* Чехословакия кубогы: 1990, 1992
* Германия кубогы: 2001, 2002
* УЕФА кубогы: 1997
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1996

=== Жеке ===

* Чехияның жыл футболшысы (1997)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}} 
== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20070927003058/http://www.fotbal.cz/c/nat/players/viewstat.asp?name=NemecJiri Статистикасы]
*[https://www.worldfootball.net/player_summary/jiri-nmec/ Профилі]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425205417/https://www.worldfootball.net/player_summary/jiri-nmec/ |date=2019-04-25 }}

[[Санат:Чехословакия футболшылары]]
[[Санат:Чехословакия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Чехия футболшылары]]
[[Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Чехия футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Спарта Прага ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары]]
[[Санат:Виктория Жижков ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>f8m96sc1qkrxvut5tie0rkmyu65yol8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Живица Юлия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632834</id>
    <revision>
      <id>3620026</id>
      <parentid>3581263</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1931" sha1="o6gd7dap1lxt7shctlme7p1e52px3ch" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Живица Юлия Владимировна''' (14 мамыр 1990 жыл) - қазақстандық семсерлесуші, Қазақстан Республикасының халықаралық класстағы спорт шебері, 2012 жылғы Лондондағы Олимпиаданың қатысушысы.

== Өмірбаяны ==
[[Азия]] мен Океания (Вакаяма, [[Жапония]]) төңірегінде өткен квалификациаланған олимпиадалық турнирді жеңіп алу арқылы, Лондондық Олимпиадаға жолдама алды.

Олимпиадада ол жалғыз ресейлік [[Гаврилова, Юлия Петровна|Юлия Гавриловадан]] 7:15 есебімен жеңіліп қалды.

=== Жеке өмірі ===
Ол [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] студенті.

== Сілтемелер ==
* [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zh/yuliya-zhivitsa-1.html Юлия Живица] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121217013636/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zh/yuliya-zhivitsa-1.html |date=2012-12-17 }} Олимпиялық спорт туралы
* [https://web.archive.org/web/20130404175814/http://www.london2012.com/athlete/zhivitsa-yuliya-1136219/ Юлия Живица] - 2012 жылғы  
* [http://thenews.kz/2012/08/01/1168078.html Қазақстандық семсершілер шайқасқа қосылды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120456/http://thenews.kz/2012/08/01/1168078.html |date=2016-03-04 }}

[[Санат:Спорт шеберлері]]</text>
      <sha1>o6gd7dap1lxt7shctlme7p1e52px3ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Миллиардерлер тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>640400</id>
    <revision>
      <id>3620178</id>
      <parentid>3202974</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekzhan2211</username>
        <id>182740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3620178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6947" sha1="qztzvgi13jq9wln4bi7pfm3puk27ca4" xml:space="preserve">[[Сурет:Portrait of J. D. Rockefeller.jpg|right|thumb|199px|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]] — Жер шарындағы алғашқы долларлық миллиардер]]
'''Әлемдік миллиардерлер тізімі''' — америкалық ''[[Forbes]]'' іскерлік журналының миллиардер болып табылатын, яғни капиталы 1 миллиард [[АҚШ доллары]]нан асатын адамдардың жыл сайынғы рейтингі. Ең алғашқы рейтинг 1987 жылғы наурыз айында жарияланды.&lt;ref name=MW2014&gt;{{cite news |title=Bill Gates back on top, WhatsApp founders and more women in Forbes' billionaire rankings |newspaper=Market Watch, [[The Wall Street Journal]] |date=4 March 2014 |first=Barbara |last=Kollmeyer |url=http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |access-date=5 March 2014 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831173331/http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Жыл сайынғы бұл тізімге мүлкін түсініксіз немесе теріс жолмен тапқан және [[диктатор]]лар мен олардың отбасыларының мүшелері кірмейді.

Әлемнің ең алғашқы долларлық миллиардері болып 29 қыркүйек 1916 жылы [[Standard Oil]] компаниясын ашқан [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Рокфеллер]] атанды.

Әлемнің ең алғашқы долларлық триллионері болып 16 маусым 2026 жылы [[Илон Рив Маск|Илон Маск]] атанды.

''Forbes'' мәліметі бойынша 2001 жылы әлемде 564 миллиардерлер болса, 2023 жылы олардың саны 2668-ге жетті.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/billionaires/#22d047ae251c&lt;/ref&gt;

== Әлемнің ең бай үш адамы ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Jeff Bezos' iconic laugh.jpg|&lt;center&gt;1&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Джефф Безос]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg|&lt;center&gt;2&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Билл Гейтс]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Warren Buffett KU Visit.jpg|&lt;center&gt;3&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Уоррен Баффет]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Миллиардерлердің алғашқы ондығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2019 жылы
! 2018 жылы
! Аты-жөні
! Жасы &lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Әл ауқатының&lt;br&gt;өзгерісі, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Азаматтығы
|-
|1↔||1||[[Джефф Безос]]||55||131,0↗||+19,0||{{USA}}
|-
|2↔||2||[[Билл Гейтс]]||63||96,0↗||+6,5||{{USA}}
|-
|3↔||3||[[Уоррен Баффет ]]||88||82,0↗||-1,5||{{USA}}
|-
|4↔||4||[[Бернар Арно]]||70||76,0↗||+4,0||{{FRA}}
|-
|5↑||7||[[Карлос Слим]]||79||64,0↗||-3,1||{{MEX}}
|-
|6↔||6||[[Амансио Ортега]]||83||62,7↗||-7,3||{{ESP}}
|-
|7↑||10||[[Ларри Эллисон]]||74||62,5↗||-4,0||{{USA}}
|-
|8↓||5||[[Марк Цукерберг]]||35||62,3↗||-8,7||{{USA}}
|-
|9↑||11||[[Майкл Блумберг]]||77||55,5↗||+5,5||{{USA}}
|-
|10↑||12||[[Ларри Пейдж]]||46||50,8↗||+2,0||{{USA}}
|}

== Миллиардерлердің саны бойынша алғашқы он елдің тізімі ==
''Forbes''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/billionaires|title=The World's Billionaires 2017|publisher=Forbes|accessdate=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; мәліметі бойынша миллиардерлердің саны жөнінен ТОП 10 ел:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Ел
!Миллиардерлер саны
!Ең бай
|-
|1
|{{USA}}
|565
|Джефф Безос
|-
|2
|{{CHN}}
|319
|Ван Цзяньлинь
|-
|3
|{{GER}}
|114
|Бит Хеистер және Карл Альбрехт
|-
|4
|{{IND}}
|101
|Мукеш Амбани
|-
|5
|{{RUS}}
|96
|Леонид Михельсон
|-
|6
|{{HKG}}
|67
|Ли Кашин
|-
|7
|{{GBR}}
|54
|Шри және Гопи Хиндуджа
|-
|8
|{{BRA}}
|43
|Жорже Паулу Леманн
|-
|9
|{{ITA}}
|42
|Мария Франка Фиссоло
|-
|10
|{{CAN}}
|39
|Дэвид Томсон
|}

== Қазақстандағы ең бай бес адам ==
2019 жылғы мәлімет бойынша&lt;ref&gt;[https://m.forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2019 Қазақстанның ең бай 50 адамы]&lt;/ref&gt; [[Қазақстан]]дағы ең бай бес адам:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2019 жылы
! 2012 жылы
! Аты-жөні
! Жасы&lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Әл ауқатының&lt;br&gt;өзгерісі, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
|-
|1↔||1||Владимир Ким||58||4,5↗||+1
|-
|2↑||4||Болат Өтемұратов||61||3,4↗||+1,8
|-
|3↑||5||[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]]||52||3,1↗||+1,8
|-
|4↑||6||[[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]]||51||3,1↗||+1,8
|-
|5↓||2||Алиджан Ибрахимов||65||2,3↙||-0,6
|}

== 2007 жылғы ең бай бес адам ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt; 
Сурет: Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg | &lt;center&gt; 1 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Билл Гейтс]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}}&lt;/small&gt; &lt;/center &gt; 
Сурет: Warren Buffett KU Visit.jpg | &lt;center&gt; 2 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Уоррен Баффет]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Carlos_Slim_moustache.jpg | &lt;center&gt; 3 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Карлос Слим Элу]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{MEX}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt;
Сурет: Kampradlectur.jpg | &lt;center&gt; 4 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Ингвар Кампрад]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{SWE}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Lakshmi Mittal simple.jpg | &lt;center&gt; 5 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Миттал Лакшми]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{IND}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.forbes.com/2009/03/11/worlds-richest-people-billionaires-2009-billionaires_land.html The World's Billionaires] ''«[[Forbes]]»''

[[Санат:Әлемнің ең дәулетті адамдар тізімі]]</text>
      <sha1>qztzvgi13jq9wln4bi7pfm3puk27ca4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620186</id>
      <parentid>3620178</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekzhan2211</username>
        <id>182740</id>
      </contributor>
      <origin>3620186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6992" sha1="dpprviuof0ul4ddsm8723ufi8cihlyl" xml:space="preserve">[[Сурет:Portrait of J. D. Rockefeller.jpg|right|thumb|199px|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]] — Жер шарындағы алғашқы долларлық миллиардер]]
'''Әлемдік миллиардерлер тізімі''' — америкалық ''[[Forbes]]'' іскерлік журналының миллиардер болып табылатын, яғни капиталы 1 миллиард [[АҚШ доллары]]нан асатын адамдардың жыл сайынғы рейтингі. Ең алғашқы рейтинг 1987 жылғы наурыз айында жарияланды.&lt;ref name=MW2014&gt;{{cite news |title=Bill Gates back on top, WhatsApp founders and more women in Forbes' billionaire rankings |newspaper=Market Watch, [[The Wall Street Journal]] |date=4 March 2014 |first=Barbara |last=Kollmeyer |url=http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |access-date=5 March 2014 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831173331/http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Жыл сайынғы бұл тізімге мүлкін түсініксіз немесе теріс жолмен тапқан және [[диктатор]]лар мен олардың отбасыларының мүшелері кірмейді.

Әлемнің ең алғашқы долларлық миллиардері болып 29 қыркүйек 1916 жылы [[Standard Oil]] компаниясын ашқан [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Рокфеллер]] атанды.

Әлемнің ең алғашқы долларлық триллионері болып 16 маусым 2026 жылы [[Илон Рив Маск|Илон Маск]] атанды.

''Forbes'' мәліметі бойынша 2001 жылы әлемде 564 миллиардерлер болса, 2023 жылы олардың саны 2668-ге жетті.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/billionaires/#22d047ae251c&lt;/ref&gt;

== Әлемнің ең бай үш адамы ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:USAFA_Hosts_Elon_Musk_(Image_1_of_17)_(cropped).jpg|&lt;center&gt;1&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Илон Маск]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|&lt;center&gt;2&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Ларри Пейдж]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Sergey Brin Ted 2010 (cropped).jpg|&lt;center&gt;3&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Сергей Брин]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Миллиардерлердің алғашқы ондығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2019 жылы
! 2018 жылы
! Аты-жөні
! Жасы &lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Әл ауқатының&lt;br&gt;өзгерісі, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Азаматтығы
|-
|1↔||1||[[Джефф Безос]]||55||131,0↗||+19,0||{{USA}}
|-
|2↔||2||[[Билл Гейтс]]||63||96,0↗||+6,5||{{USA}}
|-
|3↔||3||[[Уоррен Баффет ]]||88||82,0↗||-1,5||{{USA}}
|-
|4↔||4||[[Бернар Арно]]||70||76,0↗||+4,0||{{FRA}}
|-
|5↑||7||[[Карлос Слим]]||79||64,0↗||-3,1||{{MEX}}
|-
|6↔||6||[[Амансио Ортега]]||83||62,7↗||-7,3||{{ESP}}
|-
|7↑||10||[[Ларри Эллисон]]||74||62,5↗||-4,0||{{USA}}
|-
|8↓||5||[[Марк Цукерберг]]||35||62,3↗||-8,7||{{USA}}
|-
|9↑||11||[[Майкл Блумберг]]||77||55,5↗||+5,5||{{USA}}
|-
|10↑||12||[[Ларри Пейдж]]||46||50,8↗||+2,0||{{USA}}
|}

== Миллиардерлердің саны бойынша алғашқы он елдің тізімі ==
''Forbes''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/billionaires|title=The World's Billionaires 2017|publisher=Forbes|accessdate=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; мәліметі бойынша миллиардерлердің саны жөнінен ТОП 10 ел:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Ел
!Миллиардерлер саны
!Ең бай
|-
|1
|{{USA}}
|565
|Джефф Безос
|-
|2
|{{CHN}}
|319
|Ван Цзяньлинь
|-
|3
|{{GER}}
|114
|Бит Хеистер және Карл Альбрехт
|-
|4
|{{IND}}
|101
|Мукеш Амбани
|-
|5
|{{RUS}}
|96
|Леонид Михельсон
|-
|6
|{{HKG}}
|67
|Ли Кашин
|-
|7
|{{GBR}}
|54
|Шри және Гопи Хиндуджа
|-
|8
|{{BRA}}
|43
|Жорже Паулу Леманн
|-
|9
|{{ITA}}
|42
|Мария Франка Фиссоло
|-
|10
|{{CAN}}
|39
|Дэвид Томсон
|}

== Қазақстандағы ең бай бес адам ==
2019 жылғы мәлімет бойынша&lt;ref&gt;[https://m.forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2019 Қазақстанның ең бай 50 адамы]&lt;/ref&gt; [[Қазақстан]]дағы ең бай бес адам:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2019 жылы
! 2012 жылы
! Аты-жөні
! Жасы&lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Әл ауқатының&lt;br&gt;өзгерісі, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
|-
|1↔||1||Владимир Ким||58||4,5↗||+1
|-
|2↑||4||Болат Өтемұратов||61||3,4↗||+1,8
|-
|3↑||5||[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]]||52||3,1↗||+1,8
|-
|4↑||6||[[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]]||51||3,1↗||+1,8
|-
|5↓||2||Алиджан Ибрахимов||65||2,3↙||-0,6
|}

== 2007 жылғы ең бай бес адам ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt; 
Сурет: Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg | &lt;center&gt; 1 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Билл Гейтс]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}}&lt;/small&gt; &lt;/center &gt; 
Сурет: Warren Buffett KU Visit.jpg | &lt;center&gt; 2 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Уоррен Баффет]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Carlos_Slim_moustache.jpg | &lt;center&gt; 3 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Карлос Слим Элу]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{MEX}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt;
Сурет: Kampradlectur.jpg | &lt;center&gt; 4 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Ингвар Кампрад]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{SWE}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Lakshmi Mittal simple.jpg | &lt;center&gt; 5 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Миттал Лакшми]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{IND}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.forbes.com/2009/03/11/worlds-richest-people-billionaires-2009-billionaires_land.html The World's Billionaires] ''«[[Forbes]]»''

[[Санат:Әлемнің ең дәулетті адамдар тізімі]]</text>
      <sha1>dpprviuof0ul4ddsm8723ufi8cihlyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620194</id>
      <parentid>3620186</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3620194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6967" sha1="999dlkya2g536yigm5w0dz8mrlqx08g" xml:space="preserve">[[Сурет:Portrait of J. D. Rockefeller.jpg|right|thumb|199px|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]] — Жер шарындағы алғашқы долларлық миллиардер]]
'''Әлемдік миллиардерлер тізімі''' — америкалық ''[[Forbes]]'' іскерлік журналының миллиардер болып табылатын, яғни капиталы 1 миллиард [[АҚШ доллары]]нан асатын адамдардың жыл сайынғы рейтингі. Ең алғашқы рейтинг 1987 жылғы наурыз айында жарияланды.&lt;ref name=MW2014&gt;{{cite news |title=Bill Gates back on top, WhatsApp founders and more women in Forbes' billionaire rankings |newspaper=Market Watch, [[The Wall Street Journal]] |date=4 March 2014 |first=Barbara |last=Kollmeyer |url=http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |access-date=5 March 2014 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831173331/http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Жыл сайынғы бұл тізімге мүлкін түсініксіз немесе теріс жолмен тапқан және [[диктатор]]лар мен олардың отбасыларының мүшелері кірмейді.

Әлемнің ең алғашқы долларлық миллиардері болып 29 қыркүйек 1916 жылы [[Standard Oil]] компаниясын ашқан [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Рокфеллер]] атанды.

Әлемнің ең алғашқы долларлық триллионері болып 16 маусым 2026 жылы [[Илон Маск]] атанды.

''Forbes'' мәліметі бойынша 2001 жылы әлемде 564 миллиардерлер болса, 2023 жылы олардың саны 2668-ге жетті.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/billionaires/#22d047ae251c&lt;/ref&gt;

== Әлемнің ең бай үш адамы ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:USAFA_Hosts_Elon_Musk_(Image_1_of_17)_(cropped).jpg|&lt;center&gt;1&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Илон Маск]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|&lt;center&gt;2&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Ларри Пейдж]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Sergey Brin Ted 2010 (cropped).jpg|&lt;center&gt;3&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Сергей Брин]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Миллиардерлердің алғашқы ондығы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2019 жылы
! 2018 жылы
! Аты-жөні
! Жасы &lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Әл ауқатының&lt;br&gt;өзгерісі, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Азаматтығы
|-
|1↔||1||[[Джефф Безос]]||55||131,0↗||+19,0||{{USA}}
|-
|2↔||2||[[Билл Гейтс]]||63||96,0↗||+6,5||{{USA}}
|-
|3↔||3||[[Уоррен Баффет ]]||88||82,0↗||-1,5||{{USA}}
|-
|4↔||4||[[Бернар Арно]]||70||76,0↗||+4,0||{{FRA}}
|-
|5↑||7||[[Карлос Слим]]||79||64,0↗||-3,1||{{MEX}}
|-
|6↔||6||[[Амансио Ортега]]||83||62,7↗||-7,3||{{ESP}}
|-
|7↑||10||[[Ларри Эллисон]]||74||62,5↗||-4,0||{{USA}}
|-
|8↓||5||[[Марк Цукерберг]]||35||62,3↗||-8,7||{{USA}}
|-
|9↑||11||[[Майкл Блумберг]]||77||55,5↗||+5,5||{{USA}}
|-
|10↑||12||[[Ларри Пейдж]]||46||50,8↗||+2,0||{{USA}}
|}

== Миллиардерлердің саны бойынша алғашқы он елдің тізімі ==
''Forbes''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/billionaires|title=The World's Billionaires 2017|publisher=Forbes|accessdate=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; мәліметі бойынша миллиардерлердің саны жөнінен ТОП 10 ел:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Ел
!Миллиардерлер саны
!Ең бай
|-
|1
|{{USA}}
|565
|Джефф Безос
|-
|2
|{{CHN}}
|319
|Ван Цзяньлинь
|-
|3
|{{GER}}
|114
|Бит Хеистер және Карл Альбрехт
|-
|4
|{{IND}}
|101
|Мукеш Амбани
|-
|5
|{{RUS}}
|96
|Леонид Михельсон
|-
|6
|{{HKG}}
|67
|Ли Кашин
|-
|7
|{{GBR}}
|54
|Шри және Гопи Хиндуджа
|-
|8
|{{BRA}}
|43
|Жорже Паулу Леманн
|-
|9
|{{ITA}}
|42
|Мария Франка Фиссоло
|-
|10
|{{CAN}}
|39
|Дэвид Томсон
|}

== Қазақстандағы ең бай бес адам ==
2019 жылғы мәлімет бойынша&lt;ref&gt;[https://m.forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2019 Қазақстанның ең бай 50 адамы]&lt;/ref&gt; [[Қазақстан]]дағы ең бай бес адам:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2019 жылы
! 2012 жылы
! Аты-жөні
! Жасы&lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
! Әл ауқатының&lt;br&gt;өзгерісі, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
|-
|1↔||1||Владимир Ким||58||4,5↗||+1
|-
|2↑||4||Болат Өтемұратов||61||3,4↗||+1,8
|-
|3↑||5||[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]]||52||3,1↗||+1,8
|-
|4↑||6||[[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]]||51||3,1↗||+1,8
|-
|5↓||2||Алиджан Ибрахимов||65||2,3↙||-0,6
|}

== 2007 жылғы ең бай бес адам ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt; 
Сурет: Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg | &lt;center&gt; 1 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Билл Гейтс]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}}&lt;/small&gt; &lt;/center &gt; 
Сурет: Warren Buffett KU Visit.jpg | &lt;center&gt; 2 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Уоррен Баффет]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Carlos_Slim_moustache.jpg | &lt;center&gt; 3 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Карлос Слим Элу]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{MEX}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt;
Сурет: Kampradlectur.jpg | &lt;center&gt; 4 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Ингвар Кампрад]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{SWE}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Lakshmi Mittal simple.jpg | &lt;center&gt; 5 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Миттал Лакшми]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{IND}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.forbes.com/2009/03/11/worlds-richest-people-billionaires-2009-billionaires_land.html The World's Billionaires] ''«[[Forbes]]»''

[[Санат:Әлемнің ең дәулетті адамдар тізімі]]</text>
      <sha1>999dlkya2g536yigm5w0dz8mrlqx08g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620197</id>
      <parentid>3620194</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T22:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekzhan2211</username>
        <id>182740</id>
      </contributor>
      <comment>Обновлил</comment>
      <origin>3620197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8780" sha1="7dvawyjj2dux2r29v3qx4uut9j4vb3q" xml:space="preserve">[[Сурет:Portrait of J. D. Rockefeller.jpg|right|thumb|199px|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]] — Жер шарындағы алғашқы долларлық миллиардер]]
'''Әлемдік миллиардерлер тізімі''' — америкалық ''[[Forbes]]'' іскерлік журналының миллиардер болып табылатын, яғни капиталы 1 миллиард [[АҚШ доллары]]нан асатын адамдардың жыл сайынғы рейтингі. Ең алғашқы рейтинг 1987 жылғы наурыз айында жарияланды.&lt;ref name=MW2014&gt;{{cite news |title=Bill Gates back on top, WhatsApp founders and more women in Forbes' billionaire rankings |newspaper=Market Watch, [[The Wall Street Journal]] |date=4 March 2014 |first=Barbara |last=Kollmeyer |url=http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |access-date=5 March 2014 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831173331/http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Жыл сайынғы бұл тізімге мүлкін түсініксіз немесе теріс жолмен тапқан және [[диктатор]]лар мен олардың отбасыларының мүшелері кірмейді.

Әлемнің ең алғашқы долларлық миллиардері болып 29 қыркүйек 1916 жылы [[Standard Oil]] компаниясын ашқан [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Рокфеллер]] атанды.

Әлемнің ең алғашқы долларлық триллионері болып 16 маусым 2026 жылы [[Илон Маск]] атанды.

''Forbes'' мәліметі бойынша 2001 жылы әлемде 564 миллиардерлер болса, 2023 жылы олардың саны 2668-ге жетті.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/billionaires/#22d047ae251c&lt;/ref&gt;

== Әлемнің ең бай үш адамы ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:USAFA_Hosts_Elon_Musk_(Image_1_of_17)_(cropped).jpg|&lt;center&gt;1&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Илон Маск]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|&lt;center&gt;2&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Ларри Пейдж]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Sergey Brin Ted 2010 (cropped).jpg|&lt;center&gt;3&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Сергей Брин]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== 2026 жылғы тізім&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/milliardery/556500-20-bogatejsih-ludej-mira-2026-rejting-forbes|title=Әлемдегі ең бай 20 адам — 2026 жылғы Forbes рейтингі|lang=ru-RU|website=Forbes.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20260311105531/https://www.forbes.ru/milliardery/556500-20-bogatejsih-ludej-mira-2026-rejting-forbes|archive-date=2026-03-11|access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt; ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! №
! Аты
! Жасы
! Байлығы, &lt;br&gt;&lt;small&gt;(млрд, $)&lt;/small&gt;
! Саласы
! Активтері
! Резиденциясы
|-
| 1 || [[Илон Маск]] || 54 || 1100 || [[ғарыш]] &lt;br&gt;[[автомобиль өнеркәсібі]] &lt;br&gt;[[интернет]] || [[SpaceX]]&lt;br&gt;[[Tesla]]&lt;br&gt;[[Твиттер]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 2 || [[Ларри Пейдж]] || 52 || 257 || [[интернет]] || [[Google (компания)|Google]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 3 || [[Сергей Брин]] || 52 || 237 || [[интернет]] || [[Google (компания)|Google]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 4 || [[Джефф Безос]] || 62 || 224 || [[онлайн-сауда]] || [[Amazon]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 5 || [[Марк Цукерберг]] || 41 || 222 || [[интернет]] || [[Meta Platforms|Meta]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 6 || [[Ларри Эллисон]] || 81 || 190 || [[бағдарламалық жасақтама]] || [[Oracle]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 7 || [[Бернар Арно]] || 77 || 171 || [[бөлшек сауда]] || [[LVMH]] || {{flag|Франция}}
|-
| 8 || [[Дженсен Хуанг]] || 63 || 154 || [[жартылай өткізгіштер]] || [[Nvidia]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 9 || [[Уоррен Баффетт]] || 95 || 149 || [[инвестициялар]] || [[Berkshire Hathaway]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 10 || [[Амансио Ортега]] || 89 || 148 || [[бөлшек сауда]] || [[Inditex]] || {{flag|Испания}}
|-
| 11 || [[Роб Уолтон]] || 81 || 146 || [[бөлшек сауда]] || [[Walmart]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 12 || [[Джим Уолтон]] || 77 || 143 || [[бөлшек сауда]] || [[Walmart]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 13 || [[Майкл Делл]] || 61 || 141 || [[телекоммуникация]] || [[Dell Technologies]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 14 || [[Элис Уолтон]] || 76 || 134 || [[бөлшек сауда]] || [[Walmart]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 15 || [[Стив Балмер]] || 69 || 126 || [[бағдарламалық жасақтама]] || [[Microsoft]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 16 || [[Карлос Слим Элу]] || 86 || 125 || [[телекоммуникация]] || [[Grupo Carso]] || {{flag|Мексика}}
|-
| 17 || [[Чанпэн Чжао]] || 49 || 110 || [[криптовалюта]] || [[Binance]] || {{flag|Канада}}
|-
| 18 || [[Майкл Блумберг]] || 84 || 109 || [[қаржы]] || [[Bloomberg]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 19 || [[Билл Гейтс]] || 70 || 108 || [[бағдарламалық жасақтама]] || [[Microsoft]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 20 || [[Франсуаза Беттанкур Майерс]] || 72 || 100 || [[косметика]] || [[L’Oréal]] || {{flag|Франция}}
|-
|}
== Миллиардерлердің саны бойынша алғашқы он елдің тізімі ==
''Forbes''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/billionaires|title=The World's Billionaires 2017|publisher=Forbes|accessdate=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; мәліметі бойынша миллиардерлердің саны жөнінен ТОП 10 ел:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Ел
!Миллиардерлер саны
!Ең бай
|-
|1
|{{USA}}
|988
|Илон Маск
|-
|2
|{{CHN}}
|539
|Чжан Имин
|-
|3
|{{IND}}
|227
|Мукеш Амбани
|-
|4
|{{GER}}
|211
|Дитер Шварц
|-
|5
|{{RUS}}
|147
|Алексей Мордашов
|-
|6
|{{ITA}}
|96
|Андреа Пиньятаро
|-
|7
|{{CAN}}
|82
|Чанпэн Чжао
|-
|8
|{{HKG}}
|70
|Ли Кашин
|-
|9
|{{TWN}}
|67
|Джейсон мен Ричард Чанг
|-
|10
|{{BRA}}
|65
|Эдуардо Саверин
|}

== Қазақстандағы ең бай бес адам ==
2019 жылғы мәлімет бойынша&lt;ref&gt;[https://m.forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2019 Қазақстанның ең бай 50 адамы]&lt;/ref&gt; [[Қазақстан]]дағы ең бай бес адам:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2026 жылы
! Аты-жөні
! Жасы&lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
|-
|1||Вячеслав Ким||56||7,8
|-
|2||Владимир Ким||65||5,9
|-
|3||Тимур Құлыбаев||59||5,4
|-
|4||Динара Құлыбаева||58||5,4
|-
|5||Болат Өтемұратов||68||5,4
|}

== 2007 жылғы ең бай бес адам ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt; 
Сурет: Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg | &lt;center&gt; 1 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Билл Гейтс]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}}&lt;/small&gt; &lt;/center &gt; 
Сурет: Warren Buffett KU Visit.jpg | &lt;center&gt; 2 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Уоррен Баффет]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Carlos_Slim_moustache.jpg | &lt;center&gt; 3 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Карлос Слим Элу]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{MEX}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt;
Сурет: Kampradlectur.jpg | &lt;center&gt; 4 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Ингвар Кампрад]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{SWE}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Lakshmi Mittal simple.jpg | &lt;center&gt; 5 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Миттал Лакшми]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{IND}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.forbes.com/2009/03/11/worlds-richest-people-billionaires-2009-billionaires_land.html The World's Billionaires] ''«[[Forbes]]»''

[[Санат:Әлемнің ең дәулетті адамдар тізімі]]</text>
      <sha1>7dvawyjj2dux2r29v3qx4uut9j4vb3q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620198</id>
      <parentid>3620197</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T22:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekzhan2211</username>
        <id>182740</id>
      </contributor>
      <comment>Кей жердегі қателіктерді түзеп,жаңа ақпараттарды жаздым</comment>
      <origin>3620198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8887" sha1="8543tkohoriuhivskny97j3e22iz3lz" xml:space="preserve">[[Сурет:Portrait of J. D. Rockefeller.jpg|right|thumb|199px|[[Джон Дэвисон Рокфеллер]] — Жер шарындағы алғашқы долларлық миллиардер]]

[[File:Elon Musk Royal Society.jpg|right|thumb|200px|[[Илон Маск]] — Жер шарындағы алғашқы долларлық триллионер]]

'''Әлемдік миллиардерлер тізімі''' — америкалық ''[[Forbes]]'' іскерлік журналының миллиардер болып табылатын, яғни капиталы 1 миллиард [[АҚШ доллары]]нан асатын адамдардың жыл сайынғы рейтингі. Ең алғашқы рейтинг 1987 жылғы наурыз айында жарияланды.&lt;ref name=MW2014&gt;{{cite news |title=Bill Gates back on top, WhatsApp founders and more women in Forbes' billionaire rankings |newspaper=Market Watch, [[The Wall Street Journal]] |date=4 March 2014 |first=Barbara |last=Kollmeyer |url=http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |access-date=5 March 2014 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831173331/http://blogs.marketwatch.com/thetell/2014/03/04/bill-gates-back-on-top-whatsapp-founders-and-more-women-in-forbes-billionaire-rankings/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Жыл сайынғы бұл тізімге мүлкін түсініксіз немесе теріс жолмен тапқан және [[диктатор]]лар мен олардың отбасыларының мүшелері кірмейді.

Әлемнің ең алғашқы долларлық миллиардері болып 29 қыркүйек 1916 жылы [[Standard Oil]] компаниясын ашқан [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Рокфеллер]] атанды.

Әлемнің ең алғашқы долларлық триллионері болып 16 маусым 2026 жылы [[Илон Маск]] атанды.

''Forbes'' мәліметі бойынша 2001 жылы әлемде 564 миллиардерлер болса, 2023 жылы 2668-ге,2025 жылы — 3028-ге,2026 жылы олардың саны 3428 ге жетті

== Әлемнің ең бай үш адамы ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:USAFA_Hosts_Elon_Musk_(Image_1_of_17)_(cropped).jpg|&lt;center&gt;1&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Илон Маск]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|&lt;center&gt;2&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Ларри Пейдж]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Сурет:Sergey Brin Ted 2010 (cropped).jpg|&lt;center&gt;3&lt;sup&gt;ші&lt;/sup&gt; — [[Сергей Брин]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{USA}}&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== 2026 жылғы тізім&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/milliardery/556500-20-bogatejsih-ludej-mira-2026-rejting-forbes|title=Әлемдегі ең бай 20 адам — 2026 жылғы Forbes рейтингі|lang=ru-RU|website=Forbes.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20260311105531/https://www.forbes.ru/milliardery/556500-20-bogatejsih-ludej-mira-2026-rejting-forbes|archive-date=2026-03-11|access-date=2026-04-21}}&lt;/ref&gt; ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! №
! Аты
! Жасы
! Байлығы, &lt;br&gt;&lt;small&gt;(млрд, $)&lt;/small&gt;
! Саласы
! Активтері
! Резиденциясы
|-
| 1 || [[Илон Маск]] || 54 || 1100 || [[ғарыш]] &lt;br&gt;[[автомобиль өнеркәсібі]] &lt;br&gt;[[интернет]] || [[SpaceX]]&lt;br&gt;[[Tesla]]&lt;br&gt;[[Твиттер]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 2 || [[Ларри Пейдж]] || 52 || 257 || [[интернет]] || [[Google (компания)|Google]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 3 || [[Сергей Брин]] || 52 || 237 || [[интернет]] || [[Google (компания)|Google]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 4 || [[Джефф Безос]] || 62 || 224 || [[онлайн-сауда]] || [[Amazon]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 5 || [[Марк Цукерберг]] || 41 || 222 || [[интернет]] || [[Meta Platforms|Meta]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 6 || [[Ларри Эллисон]] || 81 || 190 || [[бағдарламалық жасақтама]] || [[Oracle]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 7 || [[Бернар Арно]] || 77 || 171 || [[бөлшек сауда]] || [[LVMH]] || {{flag|Франция}}
|-
| 8 || [[Дженсен Хуанг]] || 63 || 154 || [[жартылай өткізгіштер]] || [[Nvidia]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 9 || [[Уоррен Баффетт]] || 95 || 149 || [[инвестициялар]] || [[Berkshire Hathaway]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 10 || [[Амансио Ортега]] || 89 || 148 || [[бөлшек сауда]] || [[Inditex]] || {{flag|Испания}}
|-
| 11 || [[Роб Уолтон]] || 81 || 146 || [[бөлшек сауда]] || [[Walmart]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 12 || [[Джим Уолтон]] || 77 || 143 || [[бөлшек сауда]] || [[Walmart]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 13 || [[Майкл Делл]] || 61 || 141 || [[телекоммуникация]] || [[Dell Technologies]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 14 || [[Элис Уолтон]] || 76 || 134 || [[бөлшек сауда]] || [[Walmart]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 15 || [[Стив Балмер]] || 69 || 126 || [[бағдарламалық жасақтама]] || [[Microsoft]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 16 || [[Карлос Слим Элу]] || 86 || 125 || [[телекоммуникация]] || [[Grupo Carso]] || {{flag|Мексика}}
|-
| 17 || [[Чанпэн Чжао]] || 49 || 110 || [[криптовалюта]] || [[Binance]] || {{flag|Канада}}
|-
| 18 || [[Майкл Блумберг]] || 84 || 109 || [[қаржы]] || [[Bloomberg]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 19 || [[Билл Гейтс]] || 70 || 108 || [[бағдарламалық жасақтама]] || [[Microsoft]] || {{flag|АҚШ}}
|-
| 20 || [[Франсуаза Беттанкур Майерс]] || 72 || 100 || [[косметика]] || [[L’Oréal]] || {{flag|Франция}}
|-
|}
== Миллиардерлердің саны бойынша алғашқы он елдің тізімі ==
''Forbes''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/billionaires|title=The World's Billionaires 2017|publisher=Forbes|accessdate=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; мәліметі бойынша миллиардерлердің саны жөнінен ТОП 10 ел:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Ел
!Миллиардерлер саны
!Ең бай
|-
|1
|{{USA}}
|988
|Илон Маск
|-
|2
|{{CHN}}
|539
|Чжан Имин
|-
|3
|{{IND}}
|227
|Мукеш Амбани
|-
|4
|{{GER}}
|211
|Дитер Шварц
|-
|5
|{{RUS}}
|147
|Алексей Мордашов
|-
|6
|{{ITA}}
|96
|Андреа Пиньятаро
|-
|7
|{{CAN}}
|82
|Чанпэн Чжао
|-
|8
|{{HKG}}
|70
|Ли Кашин
|-
|9
|{{TWN}}
|67
|Джейсон мен Ричард Чанг
|-
|10
|{{BRA}}
|65
|Эдуардо Саверин
|}

== Қазақстандағы ең бай бес адам ==
2026 жылғы мәлімет бойынша&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77]&lt;/ref&gt; [[Қазақстан]]дағы ең бай бес адам:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! 2026 жылы
! Аты-жөні
! Жасы&lt;br&gt;(рейтинг жарияланған кезде)&lt;small&gt;
! Әл ауқаты, миллиард [[АҚШ доллары|$]]
|-
|1||Вячеслав Ким||56||7,8
|-
|2||Владимир Ким||65||5,9
|-
|3||Тимур Құлыбаев||59||5,4
|-
|4||Динара Құлыбаева||58||5,4
|-
|5||Болат Өтемұратов||68||5,4
|}

== 2007 жылғы ең бай бес адам ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt; 
Сурет: Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg | &lt;center&gt; 1 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Билл Гейтс]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}}&lt;/small&gt; &lt;/center &gt; 
Сурет: Warren Buffett KU Visit.jpg | &lt;center&gt; 2 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Уоррен Баффет]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{USA}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Carlos_Slim_moustache.jpg | &lt;center&gt; 3 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Карлос Слим Элу]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{MEX}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt;
Сурет: Kampradlectur.jpg | &lt;center&gt; 4 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Ингвар Кампрад]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{SWE}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
Сурет: Lakshmi Mittal simple.jpg | &lt;center&gt; 5 &lt;sup&gt; ші &lt;/sup&gt; - [[Миттал Лакшми]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; {{IND}} &lt;/small&gt; &lt;/center&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.forbes.com/2009/03/11/worlds-richest-people-billionaires-2009-billionaires_land.html The World's Billionaires] ''«[[Forbes]]»''

[[Санат:Әлемнің ең дәулетті адамдар тізімі]]</text>
      <sha1>8543tkohoriuhivskny97j3e22iz3lz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ингрид Добеши</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651017</id>
    <revision>
      <id>3620202</id>
      <parentid>3583087</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T01:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7684" sha1="cl6nen0lbxtvzlunz4q5q299e39hmef" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ғалым
|Есімі=Ингрид Добеши
|Шынайы есімі={{lang-fr|Ingrid Daubechies}}
|Суреті=Ingrid Daubechies (2005).jpg
|Сурет ені=
|Сурет тақырыбы= Ингрид Добеши 2005 жылы
|Туған күні= 17 тамыз, 1954 жыл (66 жас)&lt;ref&gt;https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6n15zh8#resources&lt;/ref&gt;
|Қайтыс болған күні=
|from=
|nocat=
|Туған жері=[[Хаутхален-Хелхтерен]], Бельгия
|Қайтыс болған жері=
|Азаматтығы= Бельгия, АҚШ
|Ғылыми аясы=[[математика]], [[физика]]
|Жұмыс орны=[[Принстон университеті]]
|Ғылыми дәрежесі=[[PhD-доктор]]
|Ғылыми атағы=
|Альма-матер= Еркін Брюссель университеті
|Ғылыми жетекші=
|Атақты шәкірттері=
|Несімен белгілі=
|Марапаттары = 
|Сайты=
|Қолтаңбасы=
|Қолтаңба ені=
|Уикидәйек=
|Уикиқайнар=
|Commons=}}

'''Ингрид Добеши''' ({{lang-fr|Ingrid Daubechies}}; [[17 тамыз]] [[1954 жыл]], [[Бельгия]]) — [[АҚШ]] математигі, шығу тегі бойынша бельгиялық.
[[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1998)&lt;ref&gt;http://www.nasonline.org/member-directory/members/3002628.html&lt;/ref&gt; және оның Кеңесінің (2020)&lt;ref&gt;http://www.nasonline.org/about-nas/leadership/nas-council.html&lt;/ref&gt;, Американдық философиялық қоғамның (2003), Лондондық (2007) және Американдық (2012)&lt;ref&gt;http://www.ams.org/cgi-bin/fellows/fellows.cgi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207151427/http://www.ams.org/cgi-bin/fellows/fellows.cgi |date=2021-02-07 }}&lt;/ref&gt; математикалық қоғамдарының құрметті мүшесі, Дьюк университетінің профессоры. Американдық өнер және ғылым академиясының мүшесі, Франция ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2009)&lt;ref&gt;https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-D/ingrid-daubechies.html&lt;/ref&gt;. 2014 жылы Бельгияның баронессасы атағын алды.&lt;ref&gt;https://www.lemonde.fr/sciences/article/2014/07/15/ingrid-daubechies-la-baronne-des-maths_4456754_1650684.html&lt;/ref&gt;.

==Өмірбаяны==
Бельгияның Хаутхален-Хелхтерен қаласында дүниеге келген. Брюссель еркін университетінде физика саласынан бакалавр және PhD дәрежелерін алып, кейін сол жерде он жылдан астам уақыт сабақ берген.

1987 жылы Добеши вейвлеттерге байланысты AT &amp; T Bell зертханаларында жұмыс істеп бастады. Сонымен қатар Мичиган мен Рутгерс университеттерінде сабақ беріп жүрді. 1994 жылы ол Принстон университетінің алғашқы математика пәнінен әйел-профессоры атанды. 2011 жылдан бастап Дьюк университетінде математика профессоры болып қызмет атқарады. 

Добеши вейвлет-анализ және суреттерді сығу саласындағы жұмыстарымен танымал. 2010 жылы Халықаралық математикалық одақтың 2011-2014 жылдар аралығында бірінші әйел президенті болып сайланды.&lt;ref&gt;https://polit.ru/news/2010/08/18/imu_180810/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020060347/https://polit.ru/news/2010/08/18/imu_180810/ |date=2019-10-20 }}&lt;/ref&gt;

Ықшам тасымалдағышпен вейвлеттер теориясын, атап айтқанда Добеши вейвлет отбасысын, қарапайым Хаар вейвлетін, сонымен қатар Коэн-Даубеши-Фово биортогоналды вейлветін құру, оларды дамыту және танымал ету - Ингрид Добешидың ғылымға енгізген ең мөлшерлі үлестері болып табылады.

==Марапаттары==
*Физикадан Луи Эмпейн премиясы(1984)
*Макартур стипендиясы (1992)
*«Математикалық сипаттама» үшін Стил премиясы (1994)
*Математикадан Рут Литл Саттер премиясы (1997)
*Эйлерлік лекциясы (1998)
*Технологиялық инновация үшін Электротехника және электроника инженерлері институтының алтын мерейтойлық сыйлығы (IEEE)(1998)
*Математикан АҚШ Ұлттық ғылым академиясының медалі (2000)
*Эдуард Рейн премиясы (2000)
*Гиббс лекциясы (2005)
*Нётеровтық оқырман (2006)
*Гуггенхайм стипендиясы(2010)&lt;ref&gt;https://www.gf.org/fellows/all-fellows/ingrid-daubechies/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421041029/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/ingrid-daubechies/ |date=2019-04-21 }}&lt;/ref&gt;
*Джон фон Нейман лекциясы(2011)
*«Ғылыми зерттеулерге қосқан үлесі үшін»  Стила премиясы (2011)
*«Электротехника» санатындағы Бенджамин Франклин медалі (2011)
*Окава премиясы (2011)
*Математикадан Неммерс премиясы (2012)
*BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award (2012)
*William Benter Prize in Applied Mathematics (2018)
*Л’Ореаль премиясы — ЮНЕСКО «Ғылымдағы әйелдер үшін» (2019)
*Астурия ханшайымының сыйлығы (2020)

Еуропа университеттерінің бірнеше құрметті дәрежелерімен марапатталған, Оксфордтың құрметті докторы (2013)&lt;ref&gt;http://www.ox.ac.uk/news-and-events/The-University-Year/Encaenia/2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806061445/http://www.ox.ac.uk/news-and-events/The-University-Year/Encaenia/2013 |date=2016-08-06 }}&lt;/ref&gt;

==Еңбегі==
Daubechies I. Толқындар туралы он дәріс. - Ижевск: РХД, 2001. - 464 б. - ISBN 5-93972-044-7.

==Дереккөздер==
''{{дереккөздер}}''

[[Санат:АҚШ ғалымдары]]
[[Санат:АҚШ математиктері]]
[[Санат:1954 жылы туғандар]]
[[Санат:17 тамызда туғандар]]
[[Санат:Әйел ғалымдар]]
[[Санат:XXI ғасыр ғалымдары]]
[[Санат:Әйел математиктер]]
[[Санат:Әйел физиктер]]
[[Санат:PhD-докторлар]]
[[Санат:Принстон университеті оқытушылары]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]</text>
      <sha1>cl6nen0lbxtvzlunz4q5q299e39hmef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иберия 1999</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651424</id>
    <revision>
      <id>3620182</id>
      <parentid>3525121</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="dibrwfsy1xah84d89qqy6tn015fjato" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы = {{ту|Грузия}} Сабуртало
| құрылған = [[20 тамыз]] [[1999 жыл]]
| стадион = Михаил Месхи, [[Тбилиси]]
| сыйымдылығы = 24 680
| жаттықтырушы = {{ту|Грузия}} [[Темур Шаламберидзе]]
| капитаны = {{ту|Грузия}} [[Гаги Маргвелашвили]]
| демеуші = «[[Банк ВТБ]]»&lt;ref&gt;http://ru.vtb.ge/about/society/sport/saburtalo/&lt;/ref&gt;
| жарыс = [[Футболдан Грузия чемпионаты|Эровнули лига]]
| маусым = 2025
| орын = '''1-орын'''
| сайты = http://www.fcsaburtalo.ge/ 
| текущий сезон = 
| pattern_la1 = 
| pattern_b1 = 
| pattern_ra1 = 
| leftarm1 = FF0000
| body1 = FF0000
| rightarm1 = FF0000
| shorts1 = FF0000
| socks1 = FF0000
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = 
| pattern_ra2 = 
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
}}
«'''Сабуртало'''» ({{lang-ka|საფეხბურთო კლუბი საბურთალო}}) — [[Грузия|Грузияның]] [[Тбилиси]] қаласындағы футбол клубы, 1999 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Михаил Месхи атындағы стадионда өткізеді, сыйымдылығы 24 мың адам. 

2015/16 жылдан бері тек жоғары лигада ойнап келеді. 

== Жетістіктері ==

=== [[Футболдан Грузия чемпионаты|Эровнули лига]] ===

* Чемпион (3): 2018, 2024, 2025

=== Грузия кубогы ===

* Жеңімпаз (1): 2019

=== Грузия суперкубогы ===

* Жеңімпаз (1): 2020

=== Бірінші лига ===

* Чемпион (1): 2014/15

== Атақты ойыншылары ==

* Валерий Казаишвили
* Георгий Чантурия
* Джемал Табидзе
* Давид Хочолава
* Бачана Арабули
* Лаша Тотадзе
* Лаша Двали

== Сілтемелер ==

* http://www.fcsaburtalo.ge/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190511191123/http://www.fcsaburtalo.ge/ |date=2019-05-11 }}

[[Санат:Грузия футбол клубтары]]
[[Санат:1999 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>dibrwfsy1xah84d89qqy6tn015fjato</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Оттович Кистер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652468</id>
    <revision>
      <id>3620199</id>
      <parentid>2884630</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T23:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4676" sha1="r8trv83s4dp0cvrh40xe9o4nud17om6" xml:space="preserve">{{футболшы
|есімі = Игорь Оттович Кистер
|туған күні = 10.06.1965
|азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
|қазіргі клуб = карьерасын аяқтады
|позиция  =
|бойы = 182
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1982—1988|{{ту|КСРО}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Актюбинец]]|111 (4)
|1988—1989|{{ту|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|11 (0)
|1990—1997|{{ту|КСРО}}{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|223 (11)
|1997|{{аренда}} {{ту|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар-Харрикейн]]|11 (1)
|1998|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат-СОФК]]|3 (0)
|2000|{{ту|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе-Ленто]]|8 (1)
}}
}}
'''Игорь Оттович Кистер''' (10 маусым 1965 жыл, [[Ақтөбе облысы]]) — КСРО-лық және қазақстандық футболшы, қорғаушы.  

== Карьерасы ==

=== Футболшы ===
1983 жылы КСРО екінші лигасындағы &quot;[[Ақтөбе (футбол клубы)|Актюбинец]]&quot; клубында кәсіпқой карьерасын бастады. Тұңғыш ойынын сол жылы 10 тамызда &quot;[[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Тракторға]]&quot; қарсы өткізді. Бұл ойында ақтөбеліктер 0:1 есебімен ұтылып қалды. 

1988 жылы &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; клубына ауысты, [[Футболдан КСРО чемпионаты 1988|КСРО жоғары лигасындағы]] тұңғыш ойынын 9 тамызда &quot;[[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенитке]]&quot; қарсы өткізді, Бұл матчта Кистер 90 минут толық ойнады, ал ойын 1:1 есебімен тең аяқталды. 

Маусым қорытындысында &quot;Қайрат&quot; бірінші лигаға түсіп қалды, бірақ [[КСРО футбол федерациялары кубогы|КСРО футбол федерациялары кубогында]] топ жарды. Бұл турнирде Кистер төрт кездесуде алаңға шықты, Мәскеудің &quot;[[Динамо (футбол клубы, Мәскеу)|Динамосының]]&quot; қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты.

1989 жылы бірінші лигада ойнаған &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; сапында төрт кездесуде ғана алаңға шықты. Маусым ортасында &quot;Ақтөбеге&quot; қайта оралды.

1997 жылы &quot;[[Қайсар (футбол клубы)|Қайсарға]]&quot; жалға берілді. 

1998 жылы тоғыз жылдық үзілістен соң бірінші лигаға түсіп қалған &quot;Қайратта&quot; ойнады.

2000 жылы &quot;Ақтөбеде&quot; ойнап, карьерасын аяқтады. 

=== Кейінгі карьерасы ===
Кейін төрешілікпен айналысты, ал 2003 жылы ФИФА дәрежесіндегі төреші мәртебесін алды.

2014 жылы &quot;Ақтөбе&quot; клубының бапкер көмекшісі қызметін атқарды. 2011-12 және 2018 жылдары клуб басшысы қызметіне тағайындалды. 2013 жылдан бері клубтың спорттық директоры&lt;ref&gt;https://historyfootball.ru/kister-igor-ottovich-sssr-kazaxstan/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109000952/https://historyfootball.ru/kister-igor-ottovich-sssr-kazaxstan/ |date=2021-01-09 }}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*[https://footballfacts.ru/person/games/20148-kisterigorottovich Статистикасы]
{{бастама}}
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футбол төрешілері]]
[[Санат:Қазақстан футбол төрешілері]]</text>
      <sha1>r8trv83s4dp0cvrh40xe9o4nud17om6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жожоның таңғажайып хикаясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672655</id>
    <revision>
      <id>3620036</id>
      <parentid>3487370</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20405" sha1="6qszthoecq756tpyosnk56cxmjhuh0h" xml:space="preserve">[[Сурет:JoJo's Bizarre Adventure logo.png|нобай]]
'''Жожоның таңғажайып хикаясы''' ({{lang-ja|ジョジョの奇妙な冒険}}, {{lang-en|JoJo's Bizarre Adventure}}) — [[Жапония|жапондық]] ''мангака'' (манга авторы) [[Хирохико Араки]] ойлап тапқан [[манга]] топтамасы&lt;ref&gt;{{кітап|авторы=Clements J., McCarthy H.|тақырыбы=The Anime Encyclopedia, 3rd Revised Edition: A Century of Japanese Animation|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=E03KBgAAQBAJ&amp;pg=PT1522|беттері=1522|баспасы=Stone Bridge Press|жыл=2015|isbn=9781611729092}}&lt;/ref&gt;. 1987—2004 жылдары бұл топтама ''Weekly Shonen Jump'' журналында жарияланып жүрді, кейінірек ай сайын шығатын '' Ultra Jump'' журналында басыла бастады. Қазіргі таңға дейін жалпы саны 131 том манга жарияланды.

Сегіз бөлімнен тұратын «Жожоның таңғажайып хикаясы» Жонатан Жостар ({{lang-en|Jonathan Joestar}}) мен оның ұрпақтарының хикаялары туралы баяндайды. Әр бөлім сайын оқырмандарға тылсым күшке ие жаңа қаһарманның оқиғасы таныстырылады.

Манганың негізінде 13 бөлімнен тұратын OVA топтамасы (1993—2002), толық метражды анимациялық фильм (2007), толық метражды фильм (2017) және ''David Production'' студиясы жасаған жеті маусымнан тұратын топтама (2012—2021) түсірілді. Сонымен қатар, «Жожоның таңғажайып хикаясы»-ның желісімен кітаптар басылып, [[видео ойын]]дар жасалды.

== Сеттинг ==
Жожоның таңғажайып хикаясының ғаламы - кейбір адамдар өздерінің ішкі рухани күшін «Стандқа» ([[Жапон тілі|жапон.]] スタンド ''сутандо'') түрлендіруге қабілетті нақты әлемнің көрінісі, энергияның тағы бір белгілі түрі - «хамон» ([[Жапон тілі|жапон.]] 波紋 ''хамон'')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2010-12-23 Jason Thompson's House of 1000 Manga — JoJo's Bizarre Adventure]. ''Anime News Network''&lt;/ref&gt;. Әр бөлім әр түрлі кейіпкерлері бар тәуелсіз оқиға. Басты кейіпкерлер ортақ Джостар тұқымдас ағашына жататындығымен біріктірілген, бұл мойынның сол жағындағы жұлдыз түріндегі туу белгісімен&lt;ref&gt;[https://www.giantbomb.com/joestar-birthmark/3015-7681/characters/ Joestar Birthmark Characters — Giant Bomb]. Giant Bomb.&lt;/ref&gt;, сондай-ақ шайқаста стандды немесе хамонды пайдалану мүмкіндігімен расталады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Francesco-Alessio Ursini.''&amp;nbsp;[https://cg.ubiquitypress.com/article/10.16995/cg.95/ David Bowie’s Influence on ''JoJo’s Bizarre Adventure''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180526090126/https://cg.ubiquitypress.com/article/10.16995/cg.95/ |date=2018-05-26 }}&amp;nbsp;&lt;small&gt;(ағыл.)&lt;/small&gt;&amp;nbsp;// The Comics Grid: Journal of Comics Scholarship.&amp;nbsp;— 2017-03-15.&amp;nbsp;— Vol. 7, iss. 0.&amp;nbsp;— ISSN [https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&amp;q=n2:2048-0792 2048-0792].&amp;nbsp;— doi:10.16995/cg.95/.&amp;nbsp;&lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20180526090126/https://cg.ubiquitypress.com/article/10.16995/cg.95/ Мұрағатталған]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Хирохико Араки өз франшизасында әр уақытта жаңа елдерді таңдайды: [[Англия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Жапония]], [[Италия]], [[Мысыр]], [[Сингапур]], [[Үндістан]], [[Пәкістан]] және [[Сауд Арабиясы]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Көптеген кейіпкерлер мен станд атаулары әйгілі [[Рок-музыка|рок]]-топтар мен [[джаз]], рок және [[хип-хоп]] әншілерінен алынған&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''K. Thor Jensen.''&amp;nbsp;[https://www.geek.com/anime/the-geeksplainer-jojos-bizarre-adventure-1715453/ The Geeksplainer: JoJo’s Bizarre Adventure]&amp;nbsp;&lt;small&gt;(ағыл.)&lt;/small&gt;.&amp;nbsp;''Geek''&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;&amp;nbsp;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Басты кейіпкерлердің атауларында '''''JoJo (Жожо немесе ДжоДжо)''''' ([[Жапон тілі|жапон.]] ジョジョ ''дзёдзё'') сөзінен алынған буындар бар.

Жожоның таңғажайып хикаясы франшизасының басқа манга туындыларымен салыстырғанда бірқатар ерекшеліктері бар. Мысалы, төртінші бөлімнен бастап кейіпкерлер жарқын [[Андрогиния|андрогиндік]] келбетке ие және дене мен беттің жеке бөліктерінің егжей-тегжейлі сызуымен ерекшеленеді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Сондай-ақ, қарсыластармен бетпе-бет келгенде, кейіпкерлер жиі «Жожо позалары» деп аталатын ерекше дене позицияларын алады және қазіргі жапон мәдениетінде кеңінен танымал&lt;ref&gt;''Masaki Oshita, Kei Yamamura, Aoi Honda.'' Expressive Human Pose Deformation Based on the Rules of Attractive Poses. — Proceedings of the Computer Graphics International Conference, Article No. 33, 2017. — 530 с. — ISBN 978-1-4503-5228-4.&lt;/ref&gt;. Сонымен қатар, Жожоның таңғажайып хикаясы мангасының көріністерінде белгілі бір эмоционалды атмосфераны немесе кейіпкерден туындайтын «аураны» жеткізу үшін қолданылатын [[Еліктеу сөз|ономатопея]], ономатопеялық [[Жапон тілі|катакана]] таңбалары жиі қолданылады&lt;ref&gt;''Daniel E. Josephy-Hernandez.'' The Translation of Graphemes in Anime in Its Original and Fansubbed Versions. — TranscUlturAl, 2017. — 104 с.&lt;/ref&gt;.

=== Сюжет ===
'''I бөлім: ''Phantom Blood'''''

Оқиғалар [[XIX ғасыр|19 ғасырда]] [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] өтеді. Бай жер иесі Джордж Джостардың кішкентай ұлы Джонатан өзінің жаңа асыранды ағасы Дио Брандомен бір үйді бөлісуге мәжбүр. Ол өз кезегінде Джонатанға тиесілі мұраны алуға ниетті. Сәтсіз әрекеттерден кейін Дио жұмбақ маска киіп, вампирге айналады, Джорджды өлтіреді және мүлікті өртеп жібереді&lt;ref&gt;''Rebecca Silverman.'' [http://www.animenewsnetwork.com/review/jojo-bizarre-adventure/part-1/gn-1/.83656 JoJo's Bizarre Adventure: Part 1 GN 1 — Review] &lt;small&gt;(ағыл.)&lt;/small&gt;. ''Anime News Network''&lt;small&gt;.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20151107075056/http://www.animenewsnetwork.com/review/jojo-bizarre-adventure/part-1/gn-1/.83656 Мұрағатталған]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Джонатан саяхатқа шығады және өлмегендерді, соның ішінде Дио мен оның жаңа өлмеген қызметшілерін жеңу үшін қолданылатын «хамон» (жапон. 波紋 ''хамон'') [[Жекпе-жек|жекпе-жектің түрін]] меңгеру арқылы жаңа одақтастарды табады&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;''DiMarco Foti, Francesco Pelosi.'' [https://www.lospaziobianco.it/bizzarre-avventure-generazioni-eccentriche/ Generazioni eccentriche: Le bizzarre avventure di JoJo]&lt;small&gt;(итал.)&lt;/small&gt;. ''Lospaziobianco''. &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

'''II бөлім: ''Battle Tendency'''''

Оқиғалар [[1938 жыл|1938 жылға]] ауыстырылды. Неміс экспедициясы [[Мексика|Мексикадағы]] қирандылардың арасынан тас болған адамды тауып, оны тірілтеді. Алайда [[Нацистік Германия|нацистер]] бұл олжаның қауіптілігін сезбейді де, оянған «баған адамы» ([[Жапон тілі|жапон.]] 柱の男 ''хасира но отоко'') («пиллармені») зертхана қызметкерлерін өлтіріп, қашып кетеді, содан кейін әріптестерін ұйқысынан ояту үшін. Олар бірге адамзаттың үстемдігін қалпына келтіруге кірісті. Ежелгі вампирлер Джонатан Джостардың бас кейіпкері және немересі Джозеф Джостармен бетпе-бет келуі керек. Джозеф жаңа одақтастарымен бірігіп, «хамон» жекпе-жектің түрін меңгеру дағдысын меңгереді, өйткені хамонның көмегімен ғана вампирдің денесін жоюға болады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

'''III бөлім: ''Stardust Crusaders'''''

Оқиғалар [[1989 жыл|1989 жылы]] орын алады. Дио Брандо ұзақ ұйқыдан оянып, саркофагты денесімен бірге [[Атлант мұхиты|Атлант мұхитының]] түбінен балықшылар тартып алған. Дионың Джонатанның денесін ұстап алғаны белгілі болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Осы себепті Джонатанның барлық ұрпақтарында «стандтар» ([[Жапон тілі|жапон.]] スタンド ''сутандо'') оянады&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Оларды Джозеф Джостар, оның қызы Холли Куджо және немересі Джотаро Куджо қабылдады. Алайда Холли өзінің жаңа күштеріне төтеп бере алмайды және өмір сүруге 50 күннен аспайды. Холлиді құтқарудың жалғыз жолы - уақыт біткенше Дионы өлтіру. Осылайша Джозеф, Джотаро және олардың жаңа одақтастары [[Азия]] және [[Мысыр]] арқылы саяхатқа шығып, жол бойында Дионың қолбасшыларымен кездеседі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

'''VI бөлім: ''Diamond Is Unbreakable'''''

Оқиғалар [[1999 жыл|1999 жылы]] [[Жапония|Жапонияда]] өтеді. Джостар отбасы Джозефтің Жапонияның Морио қаласында тұратын Джоске Хигашиката есімді некесіз ұлы бар екенін біледі. Көп ұзамай Джоскенің өзі қалада артефактілердің бар екенін біледі - адамдардан жаңа станд иегерлерді жасауға қабілетті «садақ пен жебе». Артефактілерді іздеп жатқанда, Джоске және оның жаңа одақтастары, соның ішінде қалаға келген Джотаро Куджо, артында із қалдырмайтын станд иесі, сериялық өлтіруші Йошикаге Кира түріндегі үлкен қауіп туралы біледі&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

'''V бөлім: ''Golden Wind'''''

Оқиғалар [[Италия|Италияда]], [[Неаполь|Неапольде]], [[2001 жыл|2001 жылы]] өтеді. Басты кейіпкер - Джорно Джованна, ол ресми түрде Дио Брандоның ұлы, бірақ Джонатан Джостардың биологиялық ұрпағы. Джорно балаларға есірткі сататын есірткі сатушылардан құтылу үшін [[мафия]] басшысы болғысы келеді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ол қосылатын команда, станд пайдаланушылардан тұрады, мафия басшысы Диаволомен күресіп, Диаволо өзінің жеке басын жасыру үшін өлтірмекші болған қызы Триш Унаны қорғауы керек&lt;ref&gt;[http://www.kurou-sagi.com/entry/jyojyo_goldwind 【ネタバレ】ジョジョの奇妙な冒険黄金の風の魅力について語るよォォォォォオオオーー - またここ] &lt;small&gt;(жапон.)&lt;/small&gt;, ''またここ'' (8 1月 2017). &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20180526081206/http://www.kurou-sagi.com/entry/jyojyo_goldwind Мұрағатталған]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

'''VI бөлім: ''Stone Ocean'''''

Оқиға 2011 жылы [[Флорида]] штатындағы Сент-Люси портында өтеді. Джотаро Куджоның қызы Джолин Куджо жазатайым оқиғаға байланысты түрмеге жабылады&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Қорытындылай келе, бойжеткен қожайынсыз әрекет ететін және нысанадан «станд мен жанды» алып, оны комаға, содан кейін өлімге әкелетін жұмбақ станд Уайт Снейкке тап болады. Оның келесі құрбаны - Джотаро, ол Джолинді сол жерден алып кету үшін түрмеге келді. Кейіпкер әкесін мүмкіндігінше тез құтқаруы керек және ол үшін стендтері бар басқа тұтқындармен бірігеді&lt;ref&gt;[http://kansou-review.com/jojos-bizarre-adventure-part6/ 世界が無茶苦茶になる「ジョジョの奇妙な冒険 Part6 ストーンオーシャン」レビュー] &lt;small&gt;(жапон.)&lt;/small&gt;, ''感想とレビュー'' (22 3月 2016). &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20180526191107/http://kansou-review.com/jojos-bizarre-adventure-part6/ Мұрағатталған]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

'''VII бөлім: ''Steel Ball Run'''''

Бұл алдыңғы JoJo бөліктеріне қатысы жоқ балама тарих және манганың бірінші бөліктерінің интерпретациясы&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Көптеген кейіпкерлер франшизаның алғашқы алты бөлігінің кейіпкерлерінің бейнелері&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Бұл оқиға 1890 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарында]] халықаралық ат жарысы кезінде орын алады. Жеңімпазға 50 миллион [[доллар]] сыйақы уәде етілген. Сюжет жарыстарға қатысатын екі басты кейіпкерді, Джайро Цеппели мен Джонни Джостарды таныстырады&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Жарыстарды [[АҚШ президенті]] Фанни Валентайн қадағалайды, ол станд ұстаушының өкілеттіктерін кеңейтуге қабілетті қасиетті жәдігерлерді табуға кіріседі. Жаңа күштің көмегімен Валентайн АҚШ-ны әлемдегі ең күшті мемлекетке айналдырғысы келеді&lt;ref&gt;''Justin Seals.'' [http://www.freakinawesomenetwork.net/2014/04/steel-ball-run-a-manga-review/ Steel Ball Run: A Manga Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209090325/http://www.freakinawesomenetwork.net/2014/04/steel-ball-run-a-manga-review/ |date=2018-02-09 }}&lt;small&gt;(ағыл.)&lt;/small&gt;. ''Ffreakinawesomenetwork''.&lt;/ref&gt;. Дегенмен, жәдігерлерді Джайро мен Джонни тауып алады, енді басты кейіпкерлер президентке жұмыс істейтін құпия агенттерден қорғануы керек&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

'''VIII бөлім: ''JoJolion'''''

Оқиғалар [[2011 жыл|2011 жылы]] [[Жапония|Жапонияда]] өтеді. Сюжет ''Diamond Is Unbreakable'' мангасының төртінші бөлігінің интерпретациясы&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Ойдан шығарылған Морио қаласында [[Жапониядағы жер сілкінісі (2011)|жер сілкінісі мен цунами]] нәтижесінде симметриялы тесіктері бар түсініксіз табиғаттағы төбелер пайда бола бастады&lt;ref&gt;[http://www.manga-news.com/index.php/manga/critique/Jojos-bizarre-adventure-Saison-8-Jojo-Lion/vol-1 Critique du volume manga]&lt;small&gt;(фр.)&lt;/small&gt;. ''Manga-news''. &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ясухо Хиросе есімді жас қыз үйінді астынан [[Амнезия|жадын жоғалтқан]] жас жігітті тауып алып, оған «Джоске» деп ат қояды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Кейіпкер өзінің өткен өмірінің сырын ашуға тырысып, екі түрлі адамның қосылуы нәтижесінде пайда болғанын біледі. Оның өткенін одан әрі зерттеу басты кейіпкерді қаладағы жұмбақ локакака ағашының жемісін сататын қылмыс [[Синдикат|синдикатының]] әрекетімен&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; бетпе-бет келуге әкеледі. Бұл жемістер адамдарды емдеуге және орнына бір нәрсені «алып кетуге» қабілетті&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

'''IX бөлім: ''The JOJOLands'''''

2021 жылғы қыркүйектегі Ultra Jump санында Араки &quot;JOJOLANDS&quot; ([[Жапон тілі|жапон.]] ジョジョランズ ''дзёдзёранзу'') деп аталатын, кейінірек &quot;The JOJOLands&quot; деп пішімделген серияның 9-бөлімі 2023 жылы ақпанның 17-нде қысқа үзілістен кейін басталады деп мәлімдеді&lt;ref&gt;''Mateo, Alex'' [https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-18/jojo-bizarre-adventure-series-teases-jojolands-title-announces-1st-spinoff-manga/.176402 JoJo's Bizarre Adventure Series Teases JOJOLANDS Title, Announces 1st Spinoff Manga] &lt;small&gt;(ағыл.)&lt;/small&gt;. Anime News Network&lt;/ref&gt;.

== Аниме топатамасының маусымдары ==
# Phantom Blood — 9 бөлім, 6 қазан 2012 — 1 желтоқсан 2012
# Battle Tendency — 17 бөлім, 8 желтоқсан 2012 — 6 сәуір 2013
# Stardust Crusaders (1) — 24 бөлім, 5 сәуір 2014 — 12 қыркүйек 2014
# Stardust Crusaders (2) — 24 бөлім, 9 қаңтар 2015 — 19 маусым 2015
# Diamond Is Unbreakable — 39 бөлім, 1 сәуір 2016 — 23 желтоқсан 2016
# Golden Wind — 39 бөлім, 5 қазан 2018 — 28 шілде 2019
# Stone Ocean — ?, 1 желтоқсан 2021

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Мангалар]]
[[Санат:Аниме-сериалдар]]</text>
      <sha1>6qszthoecq756tpyosnk56cxmjhuh0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіндегі 2-шақырылым депутаттарының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>673780</id>
    <revision>
      <id>3620289</id>
      <parentid>3619815</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29049" sha1="abqih819i8fcektn6ej7fvv1sj8o979" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіндегі депутаттардың 2-шақырылымы (1947-1951). 1947 жылы 16 ақпанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлауда сайланды.

Барлық сайлау комиссияларынан келіп түскен мәліметтер бойынша бөлімшелік тізімге енгізілген сайлаушылардың жалпы саны 3 553 881 сайлаушы болып анықталды. Оның ішінде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының сайлауына 3 552 984 адам немесе тіркелген сайлаушылардың жалпы санының 99,97 пайызы қатысты.

Қазақ ССР Жоғарғы Советiнiң сайлауы жөнiндегi барлық 300 сайлау округiнде коммунистер мен партияда жоқтар блогының кандидаттары үшiн 3 миллион 541 980 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 99,70 пайызын құрайды. Кандидаттарға қарсы 10 789 адам дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,30 пайызын құрайды.

== Алматы қаласы ==
# [[Хафис Хасаинович Айбасов]] — Горно-Октябрьск округі.
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Киров округі.
# [[Балжан Бөлтірікова]] — Пушкин округі.
# [[Пантелей Степанович Вишня]] — Молотов округі.
# [[Сүлеймен Жүсіпбекұлы Жүсіпбеков]] — Октябрьск округі.
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Дзержинский округі.
# [[Илья Федосеевич Нечитайло]] — Теміржол округі.
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Фрунзе округі.
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Зауыт округі.
# [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] — Ленин округі.
# [[Иван Егорович Шмельков]] — Привокзальный округі.
# [[Антонина Николаевна Юрлова]] — Кіші Алматы округі.

== Алматы облысы ==
# [[Жылқыбай Абаев]] — Кіші Станичный округі.
# [[Әлишер Бейсенұлы Бейсенов]] — Іле-Пристанционный округі.
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Іле ауылдық округі.
# [[Андрей Иванович Владимиров]] — Түрген округі.
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Еңбекшіқазақ округі.
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Шілік округі.
# [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев]] — Балқаш округі.
# [[Болат Нұркенұлы Нұркен]] — Тастақ округі.
# [[Юнус Рахметұлы Раджибаев]] — Ұйғыр округі.
# [[Екатерина Антоновна Симкова]] — Қаскелең округі.
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Талғар округі.
# [[Надежда Петровна Чернышева]] — Жамбыл округі.
# [[Несіпті Шахаманова]] — Кеген округі.

== Ақмола облысы ==
# [[Зағи Абакова]] — Қорғалжын округі.
# [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев]] — Сандықтау округі.
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар ауылдық округ.
# [[Иван Михайлович Гончаров]] — Шортанды округі.
# [[Вера Терентьевна Грищенко]] — Вознесенский округі.
# [[Құрман Дияров|Құрман Диярұлы Дияров]] — Кеңес округі.
# [[Піспекбай Елемесов]] — Қазқошы округі.
# [[Бәйкен Иманов]] — Ақмола-вокзал маңы округі.
# [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы Қанапин]] — Атбасар қалалық округ.
# [[Атымтай Қисанов]] — Есіл округі.
# [[Василий Васильевич Курочкин]] — Ақмола-Теміржол округі.
# [[Михаил Николаевич Луценко]] — Степнякский округі.
# [[Клавдия Григорьевна Николаева]] — Молотовский округі.
# [[Мария Максимовна Пахомова]] — Еркіншілік округі.
# [[Төлеутай Сәменова]] — Ақмола-Зауыт округі.
# [[Сабыр Сәрсембаев]] — Вишневский округі.
# [[Хәкім Ташмагомбетов]] — Сталинский-Промышленный округі.
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округі.
# [[Мұқаш Хасенов]] — Ақмола-Орталық округі.
# [[Семен Алексеевич Чесноков]] — Макинский округі.
# [[Евдокия Трофимовна Чухлиева]] — Калининский округі.
# [[Бижан Шортанова]] — Ақмола ауылдық округ.

== Ақтөбе облысы ==
# [[Сағынтай Ахметұлы Ахметов]] — Ключевой округі.
# [[Жұмабек Дүйісов]] — Ырғыз округі.
# [[Екатерина Ивановна Иванова]] — Ленин қалалық округ.
# [[Ақжанай Кәрекенова]] — Ойыл округі.
# [[Виктор Николаевич Козлов (партиялық қайраткер)|Виктор Николаевич Козлов]] — Жұрын округі.
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Шалқар округі.
# [[Шашан Оразбайұлы]] — Ақтөбе ауылдық округ.
# [[Георгий Дмитриевич Пузанов]] — Ақтөбе-Теміржол округ.
# [[Зейнеп Қасенқызы Сағымбаева]] — Степной округі.
# [[Өзипа Жаңабайқызы Сатқанғалиева]] — Байғанин округі.
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Мәртөк округі.
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Темір округі.
# [[Қалдыпара Шерниязова]] — Новороссийский округі.
# [[Петр Прокофьевич Ширяев]] — Ақтөбе қала маңы округі.
# [[Уәли Жақыпұлы]] — Қобда округі.

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Балтабек Асанов]] — Шыңғырлау округі.
# [[Бақтығали Уәлиұлы Уәлиев]] — Жанғали округі.
# [[Мұзаппар Дайыров|Мұзаппар Дайырұлы Дайыров]] — Орда округі.
# [[Қазтай Едігеұлы]] — Каменск округі.
# [[Қалида Ермұқатова]] — Орал теміржол округі.
# [[Хұсайын Сахубалиұлы Ишанов]] — Жәнібек округі.
# [[Мадина Күзембаева]] — Тайпақ округі.
# [[Мұхтар Мейірманов]] — Чапаев округі.
# [[Иван Яковлевич Орлов]] — Бөрілі округі.
# [[Анна Тарасовна Ротань]] — Приреченский округі.
# [[Константин Яковлевич Румянцев]] — Орал ауылдық округ.
# [[Мінайдар Сәлімұлы Салин]] — Жымпиты округі.
# [[Ксения Афанасьевна Утехина]] — Орал орталық округ.
# [[Павел Андреевич Хлевин]] — Теректі округі.

== Гурьев облысы ==
# [[Әмір Бақыраев]] — Маңғыстау округі.
# [[Сәлімжан Фазылұлы Ғалиев]] — Ембі округі.
# [[Қалеш Дүймұқанов]] — Новобогатинский округі.
# [[Рамазан Искариев]] — Мақат округі.
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Шевченко округі,
# [[Мақпал Мусина]] — Есбол округі.
# [[Нәсі Нұрханаева]] — Теңіз округі.
# [[Әбдіхамит Ібінияұлы Сембаев]] — Қызылқоға округі.
# [[Агриппина Захаровна Слепнева]] — Каганович округі.
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев]] — Гурьев округі.
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев]] — Жылықоса округі.
# [[Садық Шәріпұлы Шәріпов]] — Бақсай округі.

== Жамбыл облысы ==
# [[Анарбек Абызов]] — Новотроицк округі.
# [[Сергей Федорович Алексеев]] — Красногорск округі.
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Сарысу округі.
# [[Екатерина Федоровна Демченко]] — Қордай округі.
# [[Наужан Дидарбекова]] — Свердловск округі.
# [[Әбдірахман Досанов]] — Меркен округі.
# [[Әбдіжапар Досымбаев]] — Талас округі.
# [[Дарья Никаноровна Еволенко]] — Луговск округі.
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы Еділбаев]] — Көктерек округі.
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Жамбыл-Новогород округі.
# [[Базаргүл Келмембетова]] — Қостаған округі.
# [[Александр Андреевич Просолупов]] — Жалпақтөбе округі.
# [[Жапай Сасықбаев]] — Теміржол округі.
# [[Мұсатай Шахшин]] — Шу округі.
# [[Елизавета Савельевна Филиппова]] — Жамбыл-Старогород округі.
# [[Сергей Яковлевич Яковлев (мемлекеттік қайраткер)|Сергей Яковлевич Яковлев]] — Сахаро-Заводск округі.

== Көкшетау облысы ==
# [[Мәуліт Әбуов]] — Қызылту округі.
# [[Сақыш Әлжапарова]] — Рузаев округі.
# [[Қабжан Бейсекейұлы Бейсекеев]] — Еңбекшілдер округі.
# [[Бапан Бектұрсынов]] — Зеренді округі.
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриевский округі.
# [[Петр Лаврентьевич Брович]] — Красноармейский округі.
# [[Иван Григорьевич Гаврилов]] — Щучинск қалалық округ.
# [[Елемес Ергебеков]] — Көкшетау-Киров округі.
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Келлер округі.
# [[Шәмшия Құлмұрзина]] — Айыртау округі.
# [[Байтық Нағметов]] — Володар округі.
# [[Садық Құсайынұлы Нұрмағамбетов]] — Арықбалық округі.
# [[Яков Алексеевич Першин]] — Кременчуг округі.
# [[Махмұт Сапарғалиев]] — Чкалов округі.
# [[Гүлжиян Жұмабайқызы Сейітқалиева]] — Көкшетау ауылдық округ.
# [[Таисия Ильинична Семенова]] — Көкшетау қалалық округ.

== Қарағанды облысы ==
# [[Вячеслав Михайлович Молотов]] — Қарағанды қ. Киров округі.
# [[Тихон Иванович Абабков]] — Бертіс округі.
# [[Балмақан Аймақанов]] — Жезқазған округі.
# [[Балташ Әкіжанов]] — Қарағанды-Привокзальный округі.
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Майқұдық округі.
# [[Жүсіп Асқаров]] — Қарқаралы округі.
# [[Алексей Петрович Бызов]] — Қарағанды-Сталин округі.
# [[Дмитрий Терентьевич Десятников]] — Прибалхашский округі.
# [[Александра Ивановна Ерохина]] — Михайловский округі.
# [[Қармыза Жауғашева]] — Нұра округі.
# [[Николай Дмитриевич Заленский]] — Ворошиловский округі.
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Шет округі.
# [[Мария Афанасьевна Кошевенко]] — Осакаров округі.
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды-Ленин округі.
# [[Несіпбала Мешелова]] — Жаңаарқа округі.
# [[Борис Данилович Нагаев]] — Пионерский округі.
# [[Сергей Прохорович Плеханов]] — Қарағанды-Железнодорожный округі.
# [[Петр Яковлевич Поздняков]] — Телман округі.
# [[Бисен Серікбаев]] — Қоңырат округі.
# [[Шаймаған Серіков]] — Шақты округі.
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Ұлытау округі.
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі.
# [[Василий Тихонович Шибаев]] — Ново-Тихоновский округі.

== Қостанай облысы ==
# [[Дмитрий Иванович Берлин]] — Қостанай ауылдық округ.
# [[Михаил Яковлевич Гаража]] — Федоров округі.
# [[Валентина Алексеевна Губарева]] — Пресногорьковский округі.
# [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] — Амангелді округі.
# [[Николай Александрович Ерофеев]] — Пешков округі.
# [[Хасен Жанкелдин]] — Торғай округі.
# [[Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов]] — Қарабалық округі.
# [[Қожахмет Игіліков]] — Урицкий округ.
# [[Ескендір Испембетов]] — Орджоникидзе округі.
# [[Зура Қияқова]] — Тобыл округі.
# [[Спандияр Көбеев]] — Меңдіқара округі.
# [[Иван Яковлевич Кудлай]] — Семиозерный округі.
# [[Мария Степановна Лысенкова]] — Қостанай-Қаған округі.
# [[Яков Епифанович Морозов]] — Құсмұрын округі.
# [[Константин Иванович Нефедов]] — Қостанай қалалық округ.
# [[Артем Анисимович Петренко]] — Таран округі.
# [[Сәлімгерей Тоқтамысұлы]] — Жетіқара округі.
# [[Надежда Петровна Усенко]] — Ұзынкөл округі.
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Молотов округі.
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі.

== Қызылорда облысы ==
# [[Николай Ефимович Бабкин]] — Қазалы қалалық округ.
# [[Махан Бекдуалиев]] — Жаңақорған округі.
# [[Сапар Темірханұлы Бектелеев]] — Қармақшы округі.
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Жаңа Қазалы округі.
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Дария округі.
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі.
# [[Зейпіней Жүніспаева]] — Тереңөзек округі.
# [[Гіләш Шиғапұлы Ішкенов]] — Арал қалалық округ.
# [[Сақыбай Қалыбаев]] — Жалағаш округі.
# [[Кәмкә Қуанбаева]] — Қазалы ауылдық округ.
# [[Александр Ильич Михайлин]] — Қызылорда теміржол округі.
# [[Жақыпбек Махамбетов]] — Сырдария округі.
# [[Бақыт Рысқалов]] — Арал ауылдық округ.
# [[Ғаббас Баймұхамедұлы Саубенов]] — Қамыстыбас округі.
# [[Хайруш Тастайбеков]] — Қызылорда округі.

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Андрей Александрович Жданов]] — Шымкент-Дзержин округі.
# [[Знура Әбенова]] — Пақтаарал округі.
# [[Ұржамал Әлібекова]] — Шәуілдір округі.
# [[Беғалы Әліпбаев]] — Ленгер округі.
# [[Иван Максимович Алексеев]] — Калинин зауыты округі.
# [[Дүйсембай Әшірбаев]] — Александровск округі.
# [[Тихон Прокофьевич Глазов]] — Жуалы округі.
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов]] — Георгиевск округі.
# [[Оразымбет Жүзжігітов]] — Ильичев-Молтов округі.
# [[Балжан Ермекбаева]] — Шымкент ауылдық округ.
# [[Әбуда Ешметова]] — Түркістан округі.
# [[Сарсекүл Исмаилова]] — Түлкібас округі.
# [[Қалдықыз Қалибаева]] — Шаян округі.
# [[Ахметбек Мұхамедиярұлы Қыстауов]] — Келес округі.
# [[Олжа Құрбанов]] — Қарабұлақ округі.
# [[Василий Николаевич Мандрыгин]] — Сайрам округі.
# [[Владимир Иванович Мирошников]] — Бірішмолла округ.
# [[Баймақан Момбеков]] — Ащысай округі.
# [[Константин Леонидович Олифин]] — Шымкент Орталық округі.
# [[Жұмағали Омаров]] — Шымкент теміржол округі.
# [[Александр Семенович Орлов]] — Ильичев округі.
# [[Хабир Мухарамович Пазиков]] — Сарыағаш округі.
# [[Виктор Михайлович Пелевин]] — Түркістан теміржол округі.
# [[Мәдиқожа Тәжібаев]] — Созақ округі.
# [[Сапарбек Серікбаев]] — Қаратас округі.
# [[Қасым Сүлейменов]] — Сталин кеңшар округі.
# [[Айнаш Оразбаева]] — Фрунзе округі.
# [[Аббас Омарұлы Өтембаев]] — Балықшы округі.
# [[Мырзахан Шураев]] — Шұбар округі.
# [[Құрбанбай Қаликеев]] — Ғазылкент округі.
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Қызылқұм-Киров округі.
# [[Ұлбике Юсупова]] — Арыс округі.

== Павлодар облысы ==
# [[Мағия Айтмағамбетова]] — Лебяжин округі.
# [[Разия Әубәкірова]] — Ертіс округ.
# [[Исагүл Бекенов]] — Бесқарағай округі.
# [[Иван Васильевич Ивандаев]] — Павлодар қалалық округ.
# [[Шәкір Кенжебаев]] — Баянауыл округі.
# [[Даниял Керімбаев]] — Куйбышев округі.
# [[Петр Федорович Музыка]] — Лозов округі.
# [[Кәрім Мыңбаев]] — Павлодар ауылдық округ.
# [[Татьяна Григорьевна Недовбина]] — Цюрупин округі.
# [[Ақай Оңғарбайұлы Оңғарбаев]] — Галкин округі.
# [[Георгий Антонович Перевозчиков]] — Максим Горький округі.
# [[Өмірзақ Өрімбаев]] — Өрлітөбе округі.
# [[Харитина Карповна Шевченко]] — Береговой округі.

== Семей облысы ==
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей орталық сайлау округі.
# [[Хасен Байұзақов]] — Жарма округі.
# [[Петр Павлович Белюнов]] — Шар округі.
# [[Иван Терентьевич Березин]] — Үржар округі.
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Жаңа Шүлбі округі.
# [[Досым Ережепов]] — Жаңа Покров округі.
# [[Александр Петрович Заговельев]] — Мақаншы округі.
# [[Николай Владимирович Ильиных]] — Жаңасемей округі.
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев]] — Көкпекті округі.
# [[Байырша Қалдыбекова]] — Аягөз ауылдық округ.
# [[Сергей Иванович Круглов]] — Семей-Затон округі.
# [[Зоя Васильевна Лихачева]] — Семей-Октябрьск округі.
# [[Оразбибі Құдиярқызы Махмұтова]] — Семей-Ленин округі.
# [[Қарашаш Мырзабекова]] — Абай округі.
# [[Ғали Нұржанов]] — Ақсуат округі.
# [[Афанасий Афанасьевич Пчелкин]] — Аягөз қалалық округ.
# [[Евстигней Яковлевич Сидоренко]] — Семей-Калинин округі.
# [[Иван Федорович Ясько]] — Бородулиха округі.

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Абат Айдарханов]] — Булаев округі.
# [[Кигора Ахметов]] — Петропавл ауылдық округ.
# [[Александра Петровна Горинова]] — Петропавл өнеркәсіптік округ.
# [[Ахмет Дәкішұлы Дауылбаев]] — Мәмлүт округі.
# [[Әмір Ержанұлы Ержанов]] — Баян округі.
# [[Жәлел Қизатұлы Қизатов]] — Тораңғыл округі.
# [[Гавриил Васильевич Клобун]] — Приишимский округі.
# [[Капитолина Николаевна Крюкова]] — Пресновский округі.
# [[Нарсұла Құсайынова]] — Октябрьский округі.
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Полудинский округі.
# [[Григорий Яковлевич Новак]] — Совет округі.
# [[Анна Петровна Носова]] — Конюхово округі.
# [[Татьяна Прокопьевна Носова]] — Петропавл-Подгорный округ.
# [[Евграф Ермилович Орлов]] — Петропавл ауылдық округ.
# [[Иван Илларионович Печорин]] — Петропавл-Железнодорожный округі.
# [[Иван Александрович Скворцов]] — Соколов округі.
# [[Иван Авксентьевич Шугайло]] — Ленин округі.
# [[Ефим Васильевич Цимбал]] — Петропавл Орталық округі.

== Талдықорған облысы ==
# [[Мұхаметжан Әбдіқалықов]] — Алакөл округі.
# [[Шолпан Айытова]] — Ақсу округі.
# [[Шолақ Артығалиев]] — Қапал округі.
# [[Илья Семенович Бабинцев]] — Гвардейск округі.
# [[Иван Федорович Венедиктов]] — Сарқан округі.
# [[Сейітқали Жақыпов]] — Октябрьск округі.
# [[Василий Михайлович Канарейкин]] — Панфилов округі.
# [[Сейтем Қаскеев]] — Қаратал округі.
# [[Андрей Павлович Кондратенко]] — Қарабұлақ округі.
# [[Мырзақадыр Нұрбаев]] — Бөрілітөбе округі.
# [[Алексей Иванович Панферов]] — Текелі округі.
# [[Серафима Яковлевна Першина]] — Андреевск округі.
# [[Хантай Рахимбаева]] — Айнабұлақ округі.
# [[Рахия Сатқынова]] — Қант-Зауыты-Киров округі.
# [[Агафья Моисеевна Суханова]] — Талдықорған округі.

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Жарқын Айталиұлы Айталиев]] — Қатонқарағай округі.
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Ұлан округі.
# [[Ысқақ Әукенов]] — Күршім округі.
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Лениногорск қалалық округ.
# [[Екатерина Павловна Быкова]] — Лениногорск өнеркәсіптік округ.
# [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин]] — Белоусовск округі.
# [[Иван Антропович Дерябин]] — Жоғарғы Үбі округі.
# [[Евдокия Ефимовна Капустина]] — Киров округі.
# [[Иван Елизарович Клименко]] — Ульбастроевский округ.
# [[Петр Васильевич Логвиненко]] — Лениногорск теміржол округі.
# [[Мария Дорофеевна Лялина]] — Ертісгэсқұрылыс округі.
# [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы Омаров]] — Өскемен өнеркәсіптік округ.
# [[Георгий Петрович Павлов]] — Таврия округі.
# [[Дарья Михайловна Парий]] — Батин округі.
# [[Юлиан Мартынович Паремский]] — Марқакөл округі.
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Предгорненский округі.
# [[Иван Петрович Полипов]] — Шемонаиха округі.
# [[Зағиран Сапарғалиева]] — тарбағатай округі.
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Сталин округі.
# [[Қайырбек Ысқақов]] — Самар округі.
# [[Михаил Игнатьевич Ткаченко]] — Зырян округі.
# [[Үрімжан Торғауытова]] — Зайсан округі.
# [[Айып Орашұлы]] — Бұқтырма округі.
# [[Константин Николаевич Шишаков]] — Үлкен Нарын округі.
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Өскемен қалалық округ.

== Әдебиет ==
* «[[Казахстанская правда]]» газеті, 1971 жылдың 17 маусымы, 1—4 беттер, № 141 (14 7347)

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>abqih819i8fcektn6ej7fvv1sj8o979</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620290</id>
      <parentid>3620289</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29049" sha1="rehmwdy5v9zky2c4k03ymf57fwr3gat" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіндегі депутаттардың 2-шақырылымы (1947-1951). 1947 жылы 16 ақпанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлауда сайланды.

Барлық сайлау комиссияларынан келіп түскен мәліметтер бойынша бөлімшелік тізімге енгізілген сайлаушылардың жалпы саны 3 553 881 сайлаушы болып анықталды. Оның ішінде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының сайлауына 3 552 984 адам немесе тіркелген сайлаушылардың жалпы санының 99,97 пайызы қатысты.

Қазақ ССР Жоғарғы Советiнiң сайлауы жөнiндегi барлық 300 сайлау округiнде коммунистер мен партияда жоқтар блогының кандидаттары үшiн 3 миллион 541 980 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 99,70 пайызын құрайды. Кандидаттарға қарсы 10 789 адам дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,30 пайызын құрайды.

== Алматы қаласы ==
# [[Хафис Хасаинович Айбасов]] — Горно-Октябрьск округі.
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Киров округі.
# [[Балжан Бөлтірікова]] — Пушкин округі.
# [[Пантелей Степанович Вишня]] — Молотов округі.
# [[Сүлеймен Жүсіпбекұлы Жүсіпбеков]] — Октябрьск округі.
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Дзержинский округі.
# [[Илья Федосеевич Нечитайло]] — Теміржол округі.
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Фрунзе округі.
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Зауыт округі.
# [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] — Ленин округі.
# [[Иван Егорович Шмельков]] — Привокзальный округі.
# [[Антонина Николаевна Юрлова]] — Кіші Алматы округі.

== Алматы облысы ==
# [[Жылқыбай Абаев]] — Кіші Станичный округі.
# [[Әлишер Бейсенұлы Бейсенов]] — Іле-Пристанционный округі.
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Іле ауылдық округі.
# [[Андрей Иванович Владимиров]] — Түрген округі.
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Еңбекшіқазақ округі.
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Шілік округі.
# [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев]] — Балқаш округі.
# [[Болат Нұркенұлы Нұркен]] — Тастақ округі.
# [[Юнус Рахметұлы Раджибаев]] — Ұйғыр округі.
# [[Екатерина Антоновна Симкова]] — Қаскелең округі.
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Талғар округі.
# [[Надежда Петровна Чернышева]] — Жамбыл округі.
# [[Несіпті Шахаманова]] — Кеген округі.

== Ақмола облысы ==
# [[Зағи Абакова]] — Қорғалжын округі.
# [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев]] — Сандықтау округі.
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар ауылдық округ.
# [[Иван Михайлович Гончаров]] — Шортанды округі.
# [[Вера Терентьевна Грищенко]] — Вознесенский округі.
# [[Құрман Дияров|Құрман Диярұлы Дияров]] — Кеңес округі.
# [[Піспекбай Елемесов]] — Қазқошы округі.
# [[Бәйкен Иманов]] — Ақмола-вокзал маңы округі.
# [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы Қанапин]] — Атбасар қалалық округ.
# [[Атымтай Қисанов]] — Есіл округі.
# [[Василий Васильевич Курочкин]] — Ақмола-Теміржол округі.
# [[Михаил Николаевич Луценко]] — Степнякский округі.
# [[Клавдия Григорьевна Николаева]] — Молотовский округі.
# [[Мария Максимовна Пахомова]] — Еркіншілік округі.
# [[Төлеутай Сәменова]] — Ақмола-Зауыт округі.
# [[Сабыр Сәрсембаев]] — Вишневский округі.
# [[Хәкім Ташмагомбетов]] — Сталинский-Промышленный округі.
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округі.
# [[Мұқаш Хасенов]] — Ақмола-Орталық округі.
# [[Семен Алексеевич Чесноков]] — Макинский округі.
# [[Евдокия Трофимовна Чухлиева]] — Калининский округі.
# [[Бижан Шортанова]] — Ақмола ауылдық округ.

== Ақтөбе облысы ==
# [[Сағынтай Ахметұлы Ахметов]] — Ключевой округі.
# [[Жұмабек Дүйісов]] — Ырғыз округі.
# [[Екатерина Ивановна Иванова]] — Ленин қалалық округ.
# [[Ақжанай Кәрекенова]] — Ойыл округі.
# [[Виктор Николаевич Козлов (партиялық қайраткер)|Виктор Николаевич Козлов]] — Жұрын округі.
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Шалқар округі.
# [[Шашан Оразбайұлы]] — Ақтөбе ауылдық округ.
# [[Георгий Дмитриевич Пузанов]] — Ақтөбе-Теміржол округ.
# [[Зейнеп Қасенқызы Сағымбаева]] — Степной округі.
# [[Өзипа Жаңабайқызы Сатқанғалиева]] — Байғанин округі.
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Мәртөк округі.
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Темір округі.
# [[Қалдыпара Шерниязова]] — Новороссийский округі.
# [[Петр Прокофьевич Ширяев]] — Ақтөбе қала маңы округі.
# [[Уәли Жақыпұлы]] — Қобда округі.

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Балтабек Асанов]] — Шыңғырлау округі.
# [[Бақтығали Уәлиұлы Уәлиев]] — Жанғали округі.
# [[Мұзаппар Дайыров|Мұзаппар Дайырұлы Дайыров]] — Орда округі.
# [[Қазтай Едігеұлы]] — Каменск округі.
# [[Қалида Ермұқатова]] — Орал теміржол округі.
# [[Хұсайын Сахубалиұлы Ишанов]] — Жәнібек округі.
# [[Мадина Күзембаева]] — Тайпақ округі.
# [[Мұхтар Мейірманов]] — Чапаев округі.
# [[Иван Яковлевич Орлов]] — Бөрілі округі.
# [[Анна Тарасовна Ротань]] — Приреченский округі.
# [[Константин Яковлевич Румянцев]] — Орал ауылдық округ.
# [[Мінайдар Сәлімұлы Салин]] — Жымпиты округі.
# [[Ксения Афанасьевна Утехина]] — Орал орталық округ.
# [[Павел Андреевич Хлевин]] — Теректі округі.

== Гурьев облысы ==
# [[Әмір Бақыраев]] — Маңғыстау округі.
# [[Сәлімжан Фазылұлы Ғалиев]] — Ембі округі.
# [[Қалеш Дүймұқанов]] — Новобогатинский округі.
# [[Рамазан Искариев]] — Мақат округі.
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Шевченко округі,
# [[Мақпал Мусина]] — Есбол округі.
# [[Нәсі Нұрханаева]] — Теңіз округі.
# [[Әбдіхамит Ібінияұлы Сембаев]] — Қызылқоға округі.
# [[Агриппина Захаровна Слепнева]] — Каганович округі.
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев]] — Гурьев округі.
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев]] — Жылықоса округі.
# [[Садық Шәріпұлы Шәріпов]] — Бақсай округі.

== Жамбыл облысы ==
# [[Анарбек Абызов]] — Новотроицк округі.
# [[Сергей Федорович Алексеев]] — Красногорск округі.
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Сарысу округі.
# [[Екатерина Федоровна Демченко]] — Қордай округі.
# [[Наужан Дидарбекова]] — Свердловск округі.
# [[Әбдірахман Досанов]] — Меркен округі.
# [[Әбдіжапар Досымбаев]] — Талас округі.
# [[Дарья Никаноровна Еволенко]] — Луговск округі.
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы Еділбаев]] — Көктерек округі.
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Жамбыл-Новогород округі.
# [[Базаргүл Келмембетова]] — Қостаған округі.
# [[Александр Андреевич Просолупов]] — Жалпақтөбе округі.
# [[Жапай Сасықбаев]] — Теміржол округі.
# [[Мұсатай Шахшин]] — Шу округі.
# [[Елизавета Савельевна Филиппова]] — Жамбыл-Старогород округі.
# [[Сергей Яковлевич Яковлев (мемлекеттік қайраткер)|Сергей Яковлевич Яковлев]] — Сахаро-Заводск округі.

== Көкшетау облысы ==
# [[Мәуліт Әбуов]] — Қызылту округі.
# [[Сақыш Әлжапарова]] — Рузаев округі.
# [[Қабжан Бейсекейұлы Бейсекеев]] — Еңбекшілдер округі.
# [[Бапан Бектұрсынов]] — Зеренді округі.
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриевский округі.
# [[Петр Лаврентьевич Брович]] — Красноармейский округі.
# [[Иван Григорьевич Гаврилов]] — Щучинск қалалық округ.
# [[Елемес Ергебеков]] — Көкшетау-Киров округі.
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Келлер округі.
# [[Шәмшия Құлмұрзина]] — Айыртау округі.
# [[Байтық Нағметов]] — Володар округі.
# [[Садық Құсайынұлы Нұрмағамбетов]] — Арықбалық округі.
# [[Яков Алексеевич Першин]] — Кременчуг округі.
# [[Махмұт Сапарғалиев]] — Чкалов округі.
# [[Гүлжиян Жұмабайқызы Сейітқалиева]] — Көкшетау ауылдық округ.
# [[Таисия Ильинична Семенова]] — Көкшетау қалалық округ.

== Қарағанды облысы ==
# [[Вячеслав Михайлович Молотов]] — Қарағанды қ. Киров округі.
# [[Тихон Иванович Абабков]] — Бертіс округі.
# [[Балмақан Аймақанов]] — Жезқазған округі.
# [[Балташ Әкіжанов]] — Қарағанды-Привокзальный округі.
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Майқұдық округі.
# [[Жүсіп Асқаров]] — Қарқаралы округі.
# [[Алексей Петрович Бызов]] — Қарағанды-Сталин округі.
# [[Дмитрий Терентьевич Десятников]] — Прибалхашский округі.
# [[Александра Ивановна Ерохина]] — Михайловский округі.
# [[Қармыза Жауғашева]] — Нұра округі.
# [[Николай Дмитриевич Заленский]] — Ворошиловский округі.
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Шет округі.
# [[Мария Афанасьевна Кошевенко]] — Осакаров округі.
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды-Ленин округі.
# [[Несіпбала Мешелова]] — Жаңаарқа округі.
# [[Борис Данилович Нагаев]] — Пионерский округі.
# [[Сергей Прохорович Плеханов]] — Қарағанды-Железнодорожный округі.
# [[Петр Яковлевич Поздняков]] — Телман округі.
# [[Бисен Серікбаев]] — Қоңырат округі.
# [[Шаймаған Серіков]] — Шақты округі.
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Ұлытау округі.
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі.
# [[Василий Тихонович Шибаев]] — Ново-Тихоновский округі.

== Қостанай облысы ==
# [[Дмитрий Иванович Берлин]] — Қостанай ауылдық округ.
# [[Михаил Яковлевич Гаража]] — Федоров округі.
# [[Валентина Алексеевна Губарева]] — Пресногорьковский округі.
# [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] — Амангелді округі.
# [[Николай Александрович Ерофеев]] — Пешков округі.
# [[Хасен Жанкелдин]] — Торғай округі.
# [[Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов]] — Қарабалық округі.
# [[Қожахмет Игіліков]] — Урицкий округ.
# [[Ескендір Испембетов]] — Орджоникидзе округі.
# [[Зура Қияқова]] — Тобыл округі.
# [[Спандияр Көбеев]] — Меңдіқара округі.
# [[Иван Яковлевич Кудлай]] — Семиозерный округі.
# [[Мария Степановна Лысенкова]] — Қостанай-Қаған округі.
# [[Яков Епифанович Морозов]] — Құсмұрын округі.
# [[Константин Иванович Нефедов]] — Қостанай қалалық округ.
# [[Артем Анисимович Петренко]] — Таран округі.
# [[Сәлімгерей Тоқтамысұлы]] — Жетіқара округі.
# [[Надежда Петровна Усенко]] — Ұзынкөл округі.
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Молотов округі.
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі.

== Қызылорда облысы ==
# [[Николай Ефимович Бабкин]] — Қазалы қалалық округ.
# [[Махан Бекдуалиев]] — Жаңақорған округі.
# [[Сапар Темірханұлы Бектелеев]] — Қармақшы округі.
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Жаңа Қазалы округі.
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Дария округі.
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі.
# [[Зейпіней Жүніспаева]] — Тереңөзек округі.
# [[Гіләш Шиғапұлы Ішкенов]] — Арал қалалық округ.
# [[Сақыбай Қалыбаев]] — Жалағаш округі.
# [[Кәмкә Қуанбаева]] — Қазалы ауылдық округ.
# [[Александр Ильич Михайлин]] — Қызылорда теміржол округі.
# [[Жақыпбек Махамбетов]] — Сырдария округі.
# [[Бақыт Рысқалов]] — Арал ауылдық округ.
# [[Ғаббас Баймұхамедұлы Саубенов]] — Қамыстыбас округі.
# [[Хайруш Тастайбеков]] — Қызылорда округі.

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Андрей Александрович Жданов]] — Шымкент-Дзержин округі.
# [[Знура Әбенова]] — Пақтаарал округі.
# [[Ұржамал Әлібекова]] — Шәуілдір округі.
# [[Беғалы Әліпбаев]] — Ленгер округі.
# [[Иван Максимович Алексеев]] — Калинин зауыты округі.
# [[Дүйсембай Әшірбаев]] — Александровск округі.
# [[Тихон Прокофьевич Глазов]] — Жуалы округі.
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов]] — Георгиевск округі.
# [[Оразымбет Жүзжігітов]] — Ильичев-Молтов округі.
# [[Балжан Ермекбаева]] — Шымкент ауылдық округ.
# [[Әбуда Ешметова]] — Түркістан округі.
# [[Сарсекүл Исмаилова]] — Түлкібас округі.
# [[Қалдықыз Қалибаева]] — Шаян округі.
# [[Ахметбек Мұхамедиярұлы Қыстауов]] — Келес округі.
# [[Олжа Құрбанов]] — Қарабұлақ округі.
# [[Василий Николаевич Мандрыгин]] — Сайрам округі.
# [[Владимир Иванович Мирошников]] — Бірішмолла округ.
# [[Баймақан Момбеков]] — Ащысай округі.
# [[Константин Леонидович Олифин]] — Шымкент Орталық округі.
# [[Жұмағали Омаров]] — Шымкент теміржол округі.
# [[Александр Семенович Орлов]] — Ильичев округі.
# [[Хабир Мухарамович Пазиков]] — Сарыағаш округі.
# [[Виктор Михайлович Пелевин]] — Түркістан теміржол округі.
# [[Мәдиқожа Тәжібаев]] — Созақ округі.
# [[Сапарбек Серікбаев]] — Қаратас округі.
# [[Қасым Сүлейменов]] — Сталин кеңшар округі.
# [[Айнаш Оразбаева]] — Фрунзе округі.
# [[Аббас Омарұлы Өтембаев]] — Балықшы округі.
# [[Мырзахан Шураев]] — Шұбар округі.
# [[Құрбанбай Қаликеев]] — Ғазылкент округі.
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Қызылқұм-Киров округі.
# [[Ұлбике Юсупова]] — Арыс округі.

== Павлодар облысы ==
# [[Мағия Айтмағамбетова]] — Лебяжин округі.
# [[Разия Әубәкірова]] — Ертіс округ.
# [[Исагүл Бекенов]] — Бесқарағай округі.
# [[Иван Васильевич Ивандаев]] — Павлодар қалалық округ.
# [[Шәкір Кенжебаев]] — Баянауыл округі.
# [[Даниял Керімбаев]] — Куйбышев округі.
# [[Петр Федорович Музыка]] — Лозов округі.
# [[Кәрім Мыңбаев]] — Павлодар ауылдық округ.
# [[Татьяна Григорьевна Недовбина]] — Цюрупин округі.
# [[Ақай Оңғарбайұлы Оңғарбаев]] — Галкин округі.
# [[Георгий Антонович Перевозчиков]] — Максим Горький округі.
# [[Өмірзақ Өрімбаев]] — Өрлітөбе округі.
# [[Харитина Карповна Шевченко]] — Береговой округі.

== Семей облысы ==
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей орталық сайлау округі.
# [[Хасен Байұзақов]] — Жарма округі.
# [[Петр Павлович Белюнов]] — Шар округі.
# [[Иван Терентьевич Березин]] — Үржар округі.
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Жаңа Шүлбі округі.
# [[Досым Ережепов]] — Жаңа Покров округі.
# [[Александр Петрович Заговельев]] — Мақаншы округі.
# [[Николай Владимирович Ильиных]] — Жаңасемей округі.
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев]] — Көкпекті округі.
# [[Байырша Қалдыбекова]] — Аягөз ауылдық округ.
# [[Сергей Иванович Круглов]] — Семей-Затон округі.
# [[Зоя Васильевна Лихачева]] — Семей-Октябрьск округі.
# [[Оразбибі Құдиярқызы Махмұтова]] — Семей-Ленин округі.
# [[Қарашаш Мырзабекова]] — Абай округі.
# [[Ғали Нұржанов]] — Ақсуат округі.
# [[Афанасий Афанасьевич Пчелкин]] — Аягөз қалалық округ.
# [[Евстигней Яковлевич Сидоренко]] — Семей-Калинин округі.
# [[Иван Федорович Ясько]] — Бородулиха округі.

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Абат Айдарханов]] — Булаев округі.
# [[Кигора Ахметов]] — Петропавл ауылдық округ.
# [[Александра Петровна Горинова]] — Петропавл өнеркәсіптік округ.
# [[Ахмет Дәкішұлы Дауылбаев]] — Мәмлүт округі.
# [[Әмір Ержанұлы Ержанов]] — Баян округі.
# [[Жәлел Қизатұлы Қизатов]] — Тораңғыл округі.
# [[Гавриил Васильевич Клобун]] — Приишимский округі.
# [[Капитолина Николаевна Крюкова]] — Пресновский округі.
# [[Нарсұла Құсайынова]] — Октябрьский округі.
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Полудинский округі.
# [[Григорий Яковлевич Новак]] — Совет округі.
# [[Анна Петровна Носова]] — Конюхово округі.
# [[Татьяна Прокопьевна Носова]] — Петропавл-Подгорный округ.
# [[Евграф Ермилович Орлов]] — Петропавл ауылдық округ.
# [[Иван Илларионович Печорин]] — Петропавл-Железнодорожный округі.
# [[Иван Александрович Скворцов]] — Соколов округі.
# [[Иван Авксентьевич Шугайло]] — Ленин округі.
# [[Ефим Васильевич Цимбал]] — Петропавл Орталық округі.

== Талдықорған облысы ==
# [[Мұхаметжан Әбдіқалықов]] — Алакөл округі.
# [[Шолпан Айытова]] — Ақсу округі.
# [[Шолақ Артығалиев]] — Қапал округі.
# [[Илья Семенович Бабинцев]] — Гвардейск округі.
# [[Иван Федорович Венедиктов]] — Сарқан округі.
# [[Сейітқали Жақыпов]] — Октябрьск округі.
# [[Василий Михайлович Канарейкин]] — Панфилов округі.
# [[Сейтем Қаскеев]] — Қаратал округі.
# [[Андрей Павлович Кондратенко]] — Қарабұлақ округі.
# [[Мырзақадыр Нұрбаев]] — Бөрілітөбе округі.
# [[Алексей Иванович Панферов]] — Текелі округі.
# [[Серафима Яковлевна Першина]] — Андреевск округі.
# [[Хантай Рахимбаева]] — Айнабұлақ округі.
# [[Рахия Сатқынова]] — Қант-Зауыты-Киров округі.
# [[Агафья Моисеевна Суханова]] — Талдықорған округі.

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Жарқын Айталиұлы Айталиев]] — Қатонқарағай округі.
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Ұлан округі.
# [[Ысқақ Әукенов]] — Күршім округі.
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Лениногорск қалалық округ.
# [[Екатерина Павловна Быкова]] — Лениногорск өнеркәсіптік округ.
# [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин]] — Белоусовск округі.
# [[Иван Антропович Дерябин]] — Жоғарғы Үбі округі.
# [[Евдокия Ефимовна Капустина]] — Киров округі.
# [[Иван Елизарович Клименко]] — Ульбастроевский округ.
# [[Петр Васильевич Логвиненко]] — Лениногорск теміржол округі.
# [[Мария Дорофеевна Лялина]] — Ертісгэсқұрылыс округі.
# [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы Омаров]] — Өскемен өнеркәсіптік округ.
# [[Георгий Петрович Павлов]] — Таврия округі.
# [[Дарья Михайловна Парий]] — Батин округі.
# [[Юлиан Мартынович Паремский]] — Марқакөл округі.
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Предгорненский округі.
# [[Иван Петрович Полипов]] — Шемонаиха округі.
# [[Зағиран Сапарғалиева]] — Тарбағатай округі.
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Сталин округі.
# [[Қайырбек Ысқақов]] — Самар округі.
# [[Михаил Игнатьевич Ткаченко]] — Зырян округі.
# [[Үрімжан Торғауытова]] — Зайсан округі.
# [[Айып Орашұлы]] — Бұқтырма округі.
# [[Константин Николаевич Шишаков]] — Үлкен Нарын округі.
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Өскемен қалалық округ.

== Әдебиет ==
* «[[Казахстанская правда]]» газеті, 1971 жылдың 17 маусымы, 1—4 беттер, № 141 (14 7347)

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>rehmwdy5v9zky2c4k03ymf57fwr3gat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3620228</id>
      <parentid>3619889</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3620228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16889" sha1="0irm8e0qwfn9dvp4m91c3a7846skuqk" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2859||391||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96120||76475||11041||224||3378||234||110||5814||741
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86549||80946||1349||2243||909||49||0||957||136
|-
|4||3||{{u|Мағыпар}}||84067||78983||840||635||37||388||0||2883||46
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55545||30544||3588||368||5769||944||2238||4782||5187
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48562||39854||1758||102||628||17||9||4473||39
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38490||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||10||{{u|Ulan}}||30436||23963||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||9||{{u|1nter pares}}||28320||26341||202||7||615||70||0||1398||140
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844
|-
|12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||22204||20935||753||39||129||4||0||121||11
|-
|14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13875||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|15||13||{{u|Sagzhan}}||19543||18286||398||43||182||10||0||316||86
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||19180||9876||1319||41||6915||115||2||426||51
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17122||12155||223||7||133||162||8||2485||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12989||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11255||6804||508||0||102||512||0||615||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10084||7921||1220||40||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8227||8133||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8156||5727||27||5||1867||204||0||172||52
|-
|29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7947||5420||976||137||628||59||24||532||198
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7480||5978||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5281||468||132||761||0||64||97||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6253||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4357||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||58||{{u|Madi Dos}}||4460||3054||210||63||40||50||0||634||118
|-
|50||46||{{u|Coffee86}}||4364||3831||4||0||11||7||0||408||5
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||49||{{u|Makenzis}}||3590||3533||5||0||0||0||0||46||5
|-
|55||57||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3396||2998||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||68||{{u|ShadZ01}}||3158||2505||348||101||105||0||0||4||0
|-
|65||59||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2834||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||86||{{u|MuratbekErkebulan}}||2876||1860||311||0||91||55||0||428||4
|-
|70||69||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||89||{{u|Balaburgem}}||2466||1750||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2393||1985||126||0||13||1||0||177||41
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1948||1||0||0||0||0||0||0
|-
|95||91||{{u|RaiymbekZh}}||2001||1705||8||0||17||0||0||75||72
|-
|96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1605||1339||1||0||105||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1536||1346||0||0||7||0||0||122||8
|-
|109||95||{{u|Gliwi}}||1525||1519||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||119||{{u|Ziv}}||1155||1082||60||0||0||2||0||9||2
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||166||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1
|-
|181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|183||165||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||668||629||15||0||0||0||0||2||0
|-
|184||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1
|-
|185||220||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||180||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|204||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|206||176||{{u|Tuttiorchestra687}}||572||570||0||0||0||0||0||4||2
|-
|207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1
|-
|223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>0irm8e0qwfn9dvp4m91c3a7846skuqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3620316</id>
      <parentid>3619970</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3620316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="azw2zdwbjjb5vbljrd0gwweh0d2dtt9" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515627||380104||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145868||131246||957||0||13593||6||0||44||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132274||127412||685||15||62||17||10||2859||1189
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113513||1||0||0||0||0||0||113512||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87752||87752||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79315||79300||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50456||50163||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26596||22821||42||0||3648||2||0||61||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14575||13595||430||1||0||83||0||387||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13734||13237||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9118||9118||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7974||5420||976||137||628||40||24||532||198
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3253||3250||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1553||1534||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1120||1046||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>azw2zdwbjjb5vbljrd0gwweh0d2dtt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3620030</id>
      <parentid>3619730</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3620030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103870" sha1="1k94kvb3nydy1uz4ty1x9iv8f1mwsx4" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||948||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7379||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3133||115||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2598||42||0||59||33||593||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2280||103||13||200||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2186||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1343||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Орел Карл}}||1323||311||1||304||87||24||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||970||101||14||344||4||26||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|1nter pares}}||552||306||0||8||453||3||0||0||4
|-
|45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||502||479||3||634||4707||32||15||1||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|Sagzhan}}||478||79||1||18||135||30||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||386||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Coffee86}}||195||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|ShadZ01}}||193||23||0||34||81||56||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|246||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|MuratbekErkebulan}}||84||21||0||64||83||0||11||0||0
|-
|253||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|261||{{u|Madi Dos}}||82||22||0||55||26||40||6||0||3
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2973||521||92||0||38||4
|-
|285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|RaiymbekZh}}||70||40||5||1||8||0||0||0||1
|-
|296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|560||{{u|Tuttiorchestra687}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Жанна Ж}}||17||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|563||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|564||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|572||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|574||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|578||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|579||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|586||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|588||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|596||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|602||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|604||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Gaukhar1980}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||8||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|733||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|740||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|741||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|743||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|745||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|768||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Гулжайна Усен}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|900||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|908||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|910||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|922||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|926||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|932||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|935||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Амина Жанаковна}}||5||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|947||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Көперхан Анаргүл}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|956||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|957||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|995||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|998||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1010||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1018||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1025||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1039||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1045||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1047||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1056||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1060||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1082||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1130||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1136||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Ayazhan10}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1169||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1172||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1177||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1179||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1194||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1198||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1205||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1255||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1285||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1425||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1427||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1428||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1440||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1441||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1457||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1460||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1485||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1515||{{u|NaziraBimakova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1534||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1552||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1553||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1560||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1680||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1694||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1700||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1705||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1716||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||251||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>1k94kvb3nydy1uz4ty1x9iv8f1mwsx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіндегі 3-шақырылым депутаттарының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678580</id>
    <revision>
      <id>3620281</id>
      <parentid>3619816</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39142" sha1="9sxdcrfeu6o8sxiptm3qkrmchgxgtf0" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары (1951-1955). 1951 жылы 18 ақпанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауында сайланды&lt;ref&gt;«[[Казахстанская правда]]» газеті, 1951 жыл 23 ақпан, 2 бет, № 45 (6837).&lt;/ref&gt;.

Барлық 400 сайлау округі бойынша сайлаушылардың жалпы саны 3 946 109 адамды құрады, оның ішінде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттарын сайлауға 3 945 938 адам немесе тізімге енгізілген сайлаушылардың жалпы санының 99,99 пайызы қатысты. Барлық сайлау округтерінде коммунистер мен партияда жоқтар блогының кандидаттары үшін 3 938 930 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылар жалпы санының 99,82 пайызын құрайды. Депутаттыққа кандидаттарға 6947 адам немесе дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,18 пайызы қарсы дауыс берді. 79-бап &quot;Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесiнiң сайлауы туралы Ереже&quot; негізінде 61 бюллетень жарамсыз деп танылды.

Орталық сайлау комиссиясы әрбір сайлау округі бойынша материалдарды қарап, 38-бап «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлау туралы Ереже» негізінде барлық 400 сайлау округі бойынша Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайланған депутаттарды тіркеді.

== Алматы қаласы ==
# [[Иосиф Виссарионович Сталин]] — Алматы—Сталин сайлау округі.
# [[Николай Ефимович Бабкин]] — Ташкент округі.
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Алматы—Андреевск округі.
# [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова|Балжан Бөлтірікқызы]] — Вузовск округі.
# [[Абат Жубаев]] — Горно-Октябрьск округі.
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев]] — Алматы—Октябрьск округі.
# [[Мұхамеджан Нығметұлы Исалиев]] — Алматы—Орджоникидзе округі.
# [[Қапен Ысқақов]] — Алматы теміржол округі.
# [[Жауһар Сафинқызы Күленова]] — Садовый округі.
# [[Марила Усуновна Мамунова]] — Алматы—Киров округі.
# [[Алексей Иванович Неклюдов]] — Алматы—Микоян округі.
# [[Таисия Федоровна Рекина]] — Алматы—Молотов округі.
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Алматы—Привокзальный округі.
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Кірпіш зауыты округі.
# [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] — Алматы—Ленин округі.

== Алматы облысы ==
# [[Әлібай Айтбаев]] — Қарақастек округі.
# [[Мария Павловна Акимбетьева]] — Малостаничный округі.
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Панфилов округі.
# [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков]] — Тастақ округі.
# [[Антонина Васильевна Асанова]] — Түрген округі.
# [[Әлішер Бейсенұлы Бейсенов]] — Жаңа Шамалған округі.
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Жалаңаш округі.
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Бақанас округі.
# [[Руфина Даниловна Данилевская]] — Шелек округі
# [[Биғайша Жакеева]] — Белбұлақ округі.
# [[Болатнай Дәлібаева]] — Қаскелең округі.
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Нарынкөл округі.
# [[Жаныл Дүйсенова]] — Ұзынағаш округі.
# [[Анатолий Николаевич Котиков]] — Талғар округі.
# [[Юнус Рахметович Раджибаев]] — Шонжы округі.
# [[Жамал Рысқұлова]] — Қызылту округі.
# [[Мағрипа Тілеуқабылова]] — Іле округі.
# [[Нұрқабек Үмбеталиев]] — Есік округі.
# [[Вера Ивановна Шамаева]] — Үлкен Алматы округі.

== Ақмола облысы ==
# [[Зағи Абакова]] — Қорғалжын округі.
# [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]] — Атбасар қалалық округ.
# [[Стефанида Ефимовна Бессмертных]] — Алексеевский округі.
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар ауылдық округ.
# [[Вера Терентьевна Грищенко]] — Вознесенский округі.
# [[Иван Михайлович Гончаров]] — Шортанды округі.
# [[Нұрмұхамбет Жазин]] — Еркіншілік округі.
# [[Піспекбай Елемесов]] — Қазқосшы ауылдық округ.
# [[Николай Васильевич Елагин]] — Ақмола Привокзальный округі.
# [[Николай Иванович Журин]] — Вишневский округі.
# [[Байқан Иманов]] — Ақмола Деповский округі.
# [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]] — Сталинский—Промышленный округі.
# [[Капиталина Николаевна Крюкова]] — Есіл округі.
# [[Мария Васильевна Мурлина]] — Макинский қалалық округ.
# [[Борис Данилович Нагаев]] — Сандықтау округі.
# [[Пелагея Николаевна Новикова]] — Ақмола ауылдық округ.
# [[Абдулла Нүкішев]] — Жолымбет округі.
# [[Раиса Степановна Сапрыгина]] — Молотовский округі.
# [[Сабыр Сәрсембаев]] — Калининский округі.
# [[Төлеутай Сәменова]] — Ақмола зауыт округі.
# [[Ольга Ивановна Старкова]] — Степнякский қалалық округ.
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Ақмола теміржол округі.
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округ.
# [[Мұқаш Хасенов]] — Ақмола орталық округі.
# [[Мария Карповна Хуторная]] — Красивинский округ.
# [[Поликарп Алексеевич Шалимов]] — Никольский округ
# [[Иван Яковлевич Юкс]] — Ново-Ишимский округ.

== Ақтөбе облысы ==
# [[Балым Бірімова]] — Шалқар округі.
# [[Бибатпа Бекешева]] — Қарабұтақ округі.
# [[Жұмабек Дүйісов]] — Байғанин округі.
# [[Мария Васильевна Еременко]] — Қобда округі.
# [[Дмитрий Андреевич Зыков]] — Ырғыз округі.
# [[Екатерина Ивановна Иванова]] — Ақтөбе—Сталинский округі.
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Ақтөбе—Молотовский округі.
# [[Шақиза Құрманиязова]] — Жұрын округі.
# [[Дәмеш Нұрлыбаева]] — Ключевой округі.
# [[Зейнеп Ғайсенқызы Сағынбаева]] — Родниковский округі.
# [[Мұхамедғали Әленұлы Сужиков]] — Қандыағаш округі.
# [[Сағынтай Таласқанұлы Тұрғамбаев]] — Ойыл округі.
# [[Исмағұл Үкібаев]] — Ақтөбе—Ленинский округі.
# [[Шашан Оразбайұлы]] — Мәртөк округі.
# [[Қабаш Распайұлы Оспанов]] — Темір округі.
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Новороссийский округі.
# [[Дмитрий Дмитриевич Шокотько]] — Степной округі.
# [[Уәли Жақыпұлы]] — Ақтөбе—Калининский округі.

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Мерует Әбділманова]] — Жәнібек округі.
# [[Петр Александрович Атоян]] — Орал—Совет округі.
# [[Уахит Айтмұхамбетов]] — Қазталов округі.
# [[Анна Меркурьевна Башмачникова]] — Пушкин округі.
# [[Бақтығали Уәлиев]] — Жанғали округ.
# [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин]] — Орал—Фурмановский округ.
# [[Мұхамедияр Жұмағалиұлы Ғайсин]] — Қаратөбе округі.
# [[Елена Григорьевна Горобцова]] — Каменский округ.
# [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова|Хиуаз Доспанова]] — Орда округі.
# [[Қастай Едігеұлы]] — Зеленовский округ.
# [[Қалила Ермұқатова]] — Орал теміржол округі.
# [[Рысбике Мұратбаева]] — Шыңғырлау округі.
# [[Ахмет Мұқатиев]] — Жымпиты округі.
# [[Александр Аркадьевич Набатов]] — Тайпақ округі.
# [[Мақфуза Сапарқызы Нұрымбаева]] — Бөрлі округі.
# [[Файзулла Сәкенов]] — Приуральный округ.
# [[Мінайдар Сәлімұлы Салин]] — Чапаев округі.
# [[Қасым Шәріпұлы]] — Теректі округі.

== Гурьев облысы ==
# [[Айжарқын Әлішева]] — Қызылқоға округі.
# [[Қадырхан Аминова]] — Шевченковский округі.
# [[Сәрсенби Ержанов]] — Новобогатинский округі.
# [[Рамазан Искариев]] — Мақат округі.
# [[Талиға Қуаншалиева]] — Котяевский округі.
# [[Атымтай Қисанов]] — Бақсай округі.
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Гурьев—Заводской округі.
# [[Анастасия Ивановна Михайлова]] — Гурьев округі.
# [[Сейітжан Полымбетов]] — Теңіз округі.
# [[Анна Семеновна Севрюгина]] — Гурьев—Кагановичский округі.
# [[Әбдіхамит Ібінияұлы Сембаев]] — Маңғыстау округі.
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібайұлы]] — Ембі округі.
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев|Сафи Өтебайұлы]] — Жылыой округі.
# [[Жанылсын Өтепқалиева]] — Есбол округі.

== Жамбыл облысы ==
# [[Шабдан Байбатшаев]] — Сарысу округі.
# [[Петр Павлович Белюнов]] — Луговской округі.
# [[Дәбен Бүкешев]] — Свердловский округі.
# [[Әмина Шәріпқызы Ғалиева]] — Жамбыл—Кагановичский округі.
# [[Әбдірахман Досанов]] — Ровненский округі.
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы]] — Қарақоңыз округі.
# [[Дариға Жантохова]] — Аса округі.
# [[Мария Федоровна Журавлева]] — Жамбыл—Фурмановский округі.
# [[Жапақ Кәріпбаев]] — Қостоған округі.
# [[Никита Акимович Мезинов]] — Жамбыл теміржол округі.
# [[Яков Епифанович Морозов]] — Успеновский округ.
# [[Уәзипа Нұролова]] — Қордай округі.
# [[Ардақ Нұрқалиева]] — Меркі округі.
# [[Мұса Оспанов]] — Талас округі.
# [[Исагүл Сарымсақова]] — Көктерек округі.
# [[Камар Сафин]] — Жамбыл—Кировский округі.
# [[Дәулетбай Тәжібаев]] — Шу округі.
# [[Серафима Васильевна Таркаева]] — Жамбыл ауылдық округ.
# [[Күләй Түнатарова]] — Новотроицкий округі.
# [[Мария Сергеевна Усольцева]] — Жамбыл—Октябрьский округі.
# [[Сергей Николаевич Шаповалов]] — Красногорский округі.
# [[Мұсатай Шахшин]] — Ақыртөбе округі.
# [[Бәтима Шимашова]] — Ескішу округі.
# [[Сергей Яковлевич Яковлев]] — Жамбыл—Сахарозаводской округі.

== Көкшетау облысы ==
# [[Сақыш Әлжапарова]] — Тахтаброд округі.
# [[Қайырғали Байғалиев]] — Щучинск қалалық округ.
# [[Бапан Бектұрсынов]] — Зеренді округі.
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриев округі.
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Кременчуг округі.
# [[Иван Григорьевич Гаврилов]] — Арықбалық округі.
# [[Наталья Мироновна Диденко]] — Калиновский округі.
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Октябрьский округі.
# [[Нағипа Исмағұлова]] — Көкшетау ауылдық округ.
# [[Уақап Есмәмбетов]] — Красноармейский округі.
# [[Тәшкенбай Қаңтарбаев]] — Рузаев округі.
# [[Тоқсанбай Қосыбаев]] — Еңбекшілдер округі.
# [[Шәмшия Құлмурзина]] — Володар округі.
# [[Кенже Мусин]] — Щучинский ауылдық округ.
# [[Мырзақадыр Нұрбаев]] — Қызылту округі.
# [[Махмұт Сапарғалиев]] — Чкалов округі.
# [[Антонина Николаевна Сиридченко]] — Көкшетау—Куйбышевский округ.
# [[Айып Орашұлы]] — Көкшетау қалалық округ.
# [[Марина Васильевна Хрусталева]] — Келлер округі.
# [[Анна Ивановна Чудина]] — Көкшетау—Кировский округ

== Қарағанды облысы ==
# [[Вячеслав Михайлович Молотов]] — Қарағанды—Кировский округі.
# [[Ахмет Әділұлы]] — Горбачевский округі.
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Жаңа Майқұдық округі.
# [[Тихон Иванович Абабков]] — Телман округі.
# [[Хасен Байұзақұлы]] — Қарқаралы округі.
# [[Алексей Петрович Бызов]] — Қарағанды округі.
# [[Төлеу Құлқаманұлы Бәсенов]] — Қарағанды—Горьковский округі.
# [[Зұлқайыр Байсейітов]] — Шахты округі.
# [[Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров]] — Жезқазған округі.
# [[Михаил Прокопьевич Давыдов]] — Саран округ.
# [[Варвара Иллиодоровна Давыденко]] — Қарағанды—Заводской округ.
# [[Дмитрий Терентьевич Десятников]] — Балқаш округі.
# [[Әбдіразақ Елібаев|Әбдіразақ Алпысбайұлы Елібаев]] — Ұлытау округі.
# [[Қырмызы Жауғашева]] — Нұра округі.
# [[Нина Вячеславовна Жеребцова]] — Қарағанды—Молотовский округ.
# [[Анастасия Даниловна Заика]] — Пролетарский округі.
# [[Николай Дмитриевич Заленский]] — Михайловский округі.
# [[Петр Иванович Костенко]] — Қарағанды—Ждановский округі.
# [[Қамаш Қалиева]] — Қарағанды—Сталин округі.
# [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев]] — Қарағанды—Комсомольский округі.
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Ворошиловский округі.
# [[Мария Афанасьевна Кошевенко]] — Интернациональный округі.
# [[Ольга Петровна Кудрявцева]] — Майқұдық округі.
# [[Вера Максимовна Мишагина]] — Қарағанды теміржол округі.
# [[Нағима Әбдірахманқызы Мұсабаева]] — Қарағанды—Фурмановский округі.
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды—Ленин округі.
# [[Дәмелия Мұтәліпова]] — Шет округі.
# [[Жібек Садыққызы]] — Бертіс округі.
# [[Зинаида Петровна Семенова]] — Новогородской округ.
# [[Шаймаған Серіков]] — Горняцкий округ.
# [[Салих Садықұлы Сыдықов]] — Қаражартас округі.
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Қарсақпай округ.
# [[Михаил Игнатьевич Ткаченко]] — Ақадыр округ.
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі.
# [[Мария Михайловна Федоренко]] — Қарағанды—Амангельдинский округ.
# [[Прокофий Авксентьевич Хлебов]] — Осақар округі.
# [[Василий Степанович Чернявский]] — № 277 Қоңырат округі.
# [[Құлкен Шаяхметов]] — Жаңаарқа округі.
# [[Василий Тихонович Шибаев]] — Ново-Тихоновский округі.
# [[Махами Абдоллаұлы Яхин]] — № 268 Қоңырат округі.

== Қостанай облысы ==
# [[Ахметқали Айтмұхамбетов]] — Құсмұрын округі.
# [[Сағынтай Ахметұлы]] — Урицкий округі.
# [[Валентина Алексеевна Губарева]] — Пресногорьковский округі.
# [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] — Семиозерный округі.
# [[Сара Жармағамбетова]] — Қарабалық округі.
# [[Мұхаммедқали Ақтайұлы Досаев]] — Аманкелді округі.
# [[Сағалбай Жанбаев]] — Қостанай ауылдық округ.
# [[Испембетова, Скиндр]] — Орджоникидзе округі.
# [[Дмитрий Степанович Карпенко]] — Жетіқара округі.
# [[Фатколла Кирмандаев]] — Торғай округі.
# [[Ксения Ивановна Курочкина]] — Ново-Ильинский округі.
# [[Ахмет Исмағұлұлы Мәмбетов]] — Қарабалық округі.
# [[Виктор Георгиевич Мельников]] — Қостанай—Калининский округ.
# [[Игнат Игнатьевич Никитин]] — Федоров округі.
# [[Александра Фомовна Нужная]] — Ұзынкөл округі.
# [[Мария Нұрпейісова]] — Введенский округі.
# [[Мария Петровна Окунева]] — Қостанай—Ленинский округі.
# [[Мария Федоровна Панченко]] — Тобыл округі.
# [[Михаил Петрович Светличный]] — Меңдіқара округі.
# [[Александр Александрович Царев]] — Пешков округі.
# [[Варвара Ивановна Черникова]] — Қостанай-Жамбыл округі.
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Таран округі.
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі.

== Қызылорда облысы ==
# [[Сапар Темірханұлы Бектелеев]] — Арал қалалық округ.
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Жаңа Қазалы округі.
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Дария округі.
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі.
# [[Зайпын Жүніспаева]] — Тереңөзек округі.
# [[Арынғазы Қайсақанов]] — Қазалы қалалық округ.
# [[Сақыбай Қалыбаев]] — Жалағаш округі.
# [[Ишанбай Қарақұлов]] — Бәйгеқұм округі.
# [[Зейнеп Майлыбайқызы]] — Қызылорда орталық округ.
# [[Керімбай Мыржықбаев]] — Қызылорда теміржол округі.
# [[Шырын Нарынбаева]] — Жаңақорған округі.
# [[Қалжан Оразалиева]] — Қазалы ауылдық округ.
# [[Сейдулла Оспанов]] — Қармақшы округі.
# [[Даржан Пірімқұлова]] — Сырдария округі.
# [[Ғаббас Баймұхамедұлы Саубеков]] — Қамыстыбас округі.
# [[Айару Оразалиева]] — Арал ауылдық округ.

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Георгий Максимилианович Маленков]] — Шымкент—Молотов округі.
# [[Бижан Әдіқожаев]] — Борисово округі.
# [[Сане Әлжанов]] — Созақ округі.
# [[Фатима Әлметова]] — Манкент округі.
# [[Антон Павлович Андронов]] — Георгиевский округі.
# [[Дүйсенбай Әшірбаев]] — Александровский округі,
# [[Қалтай Бектасов]] — Леңгір—Кеңес округі.
# [[Ханзада Бозжігітова]] — Сталин—Кеңшар округі.
# [[Мария Устиновна Бричевская]] — Леңгір—Киров округі.
# [[Болсынай Дауылбаева]] — Қызылқұм округі.
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]] — Братский округ.
# [[Садық Дүйсебаев]] — Кирово округі.
# [[Майман Екешев]] — Көлтоған округі.
# [[Мұхамеджан Ноғайұлы Ерлепесов]] — Сайрам округі.
# [[Әділет Жиенбаев]] — Түркістан—Фрунзе округі.
# [[Аманқұл Жұманов]] — Шәуілдір округі.
# [[Әлима Қарақұлова]] — Тасқұлақ округі.
# [[Николай Иванович Касьяненко]] — Шымкент ауылдық округ.
# [[Күлпан Күздеуова]] — Қайнарбұлақ округі.
# [[Ахметбек Қыстауов]] — Қоңырат округі.
# [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]] — Шұбар округі.
# [[Олжа Құрбанов]] — Қарабұлақ округі.
# [[Асыл Күшкембаева]] — Балықшы округі.
# [[Сергей Николаевич Лапаев]] — Шымкент округі.
# [[Есіркеп Мылтықбаев]] — Абайбазар округі.
# [[Мариягүл Нұртілеуова]] — Славянский округі.
# [[Манат Нұрғызарова]] — Бостандық—Молотов округі.
# [[Ғиният Османова]] — Түркістан округі.
# [[Александр Семенович Орлов]] — Ильичево округ.
# [[Виктор Михайлович Пелевин]] — Қаратас округі.
# [[Николай Николаевич Поспелов]] — Бурненский округ.
# [[Мырзахан Бошанов]] — Сарыағаш округі.
# [[Василий Павлович Сербунов]] — Бостандық—Сталин округі.
# [[Қайым Мұхамеджанұлы Сымақов]] — Шымкент—Калинин округі.
# [[Рықсы Тәжиева]] — Бостандық округі.
# [[Қайрош Тастайбеков]] — Вознесенский округ.
# [[Оразгүл Таңкеева]] — Фогелево округі.
# [[Байсейіт Таңкеев]] — Арыс округі.
# [[Аймысын Шыныбайқызы Тұрғұмбаева]] — Шымкент—Сталин округі.
# [[Кулизах Өмірзақов]] — Қараспан округі.
# [[Фатхинұр Нұғманұлы Оразқұлов]] — Түркістан теміржол округі.
# [[Иван Петрович Храмков]] — Шаян округі.
# [[Бейсембай Шыналиев]] — Ащысай округ.
# [[Мырзахан Шураев]] — Ильичевский—Молотов округі.
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Шымкент—Каганович округі.
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Ванновский округі.

== Павлодар облысы ==
# [[Рухия Әбжатова]] — Май округ.
# [[Семен Нестерович Артамонов]] — Михайловский округі.
# [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев]] — Максимо-Горьковский округі.
# [[Разия Әубәкірова]] — Ертіс округі.
# [[Құрман Дияров]] — Ермаково округ.
# [[Афанасий Васильевич Деревич]] — Цюрупин округі.
# [[Қарабек Ермағамбетов]] — Павлодар ауылдық округ.
# [[Наталья Петровна Жукова]] — Майқайың округі.
# [[Михаил Иванович Золотухин]] — Павлодар жағалаулық округ
# [[Иван Васильевич Ивандаев]] — Лебяжье округі.
# [[Мубина Қабылова]] — Краснокут округі.
# [[Шәкір Кенжебаев]] — Баянауыл округі.
# [[Даниял Керімбаев]] — Павлодар теміржол округі.
# [[Андрей Сергеевич Миронов]] — Суворов округі.
# [[Петр Федорович Музыка]] — Лозово округі.
# [[Парасковья Павловна Мягкова]] — Бесқарағай округі.
# [[Ақай Оңғарбайұлы Оңғарбаев]] — Галкино округі.
# [[Ғинаят Сержанұлы]] — Өрлітөбе округі.
# [[Харитина Карповна Шевченко]] — Павлодар қалалық округ.

== Семей облысы ==
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей орталық округ.
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Ақсуат округі.
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Аягөз қалалық округ.
# [[Ғали Қордабаев]] — Таскескен округі.
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Ақжал округі.
# [[Сергей Иванович Круглов]] — Заводо-Затонский округі.
# [[3оя Васильевна Лихачева]] — Семей—Привокзальный округі.
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Көкпекті округі.
# [[Елена Федоровна Никифорова]] — Семей—Калинин округі.
# [[Кәрім Нұрбайұлы]] — Абай округі.
# [[Күләнда Оразбаева]] — Мақаншы округі.
# [[Анна Степановна Прусова]] — Жарма округі.
# [[Кенжехан Пішембаев]] — Семей теміржол округі.
# [[Василий Александрович Родионов]] — Семей—Левобережный округі.
# [[Қаһарман Серікбайұлы]] — Жаңасемей округі.
# [[Нәписа Тәңірбергенова]] — Аягөз ауылдық округ.
# [[Күлзейнеп Төлепова]] — Шар округі.
# [[Өмірзақ Орымбайұлы]] — Ново-Покрово округі.
# [[Татьяна Михайловна Ульпккина]] — Үржар округі.
# [[Андрей Александрович Чикин]] — Некрасово округі.
# [[Евдокия Леонтьевна Юпина]] — Жаңа Шүлбі округі.
# [[Иван Федорович Ясько]] — Бородулиха округі.

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Анастас Иванович Микоян]] — Петропавл зауыт округі.
# [[Нұрхан Бөтішқызы Ахмедова]] — Семипольский округі.
# [[Ислам Баукенұлы]] — Петропавл ауылдық округ.
# [[Николай Семенович Бобров]] — Явленский округ.
# [[Степан Петрович Горохов]] — Мәмлүт округ.
# [[Валентина Ивановна Гагарина]] — Булаевский округ.
# [[Ахмет Дәкішұлы Дауылбаев]] — Конюхово округі.
# [[Ольга Николаевна Ершова]] — Петропавл теміржол округі.
# [[Ульяна Прокопьевна Климова]] — Архангельский округі.
# [[Галина Павловна Кобылина]] — Петропавл—Привокзальный округі.
# [[Любовь Дмитриева Пушкина]] — Өнеркәсіп округі.
# [[Галина Александровна Лапина]] — Соколово округі.
# [[Георгий Николаевич Максимов]] — Полудинский округ.
# [[Әміржан Құсбекұлы Мусин]] — Октябрьский округ.
# [[Евграф Ермилович Орлов]] — Есіл округі.
# [[Иван Илларионович Печорин]] — Подгорный округ.
# [[Галина Николаевна Соколова]] — Кеңес округі.
# [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] — Возвышенский округ.
# [[Варвара Ивановна Филькина]] — Тораңғыл округі.
# [[Ефим Васильевич Цимбал]] — Петропавл орталық округі.
# [[Иван Авксентьевич Шугайло]] — Пресново округі.

== Талдықорған облысы ==
# [[Нұрмолда Алдабергенов]] — Талдықорған—Киров округі.
# [[Шолақ Артығалиев]] — Талдықорған ауылдық округ.
# [[Шәкен Ахметжанова]] — Қоғалы округі.
# [[Роза Имамутдинқызы Бөкеева]] — Андреево округі.
# [[Николай Васильевич Дыхнов]] — Сарқан округі.
# [[Николай Александрович Ерофеев]] — Матай округі.
# [[Махмет Жұманов]] — Панфилово округі.
# [[Үсен Итаев]] — Ақсу округі.
# [[Татьяна Ильинична Калашникова]] — Дзержин округі.
# [[Анна Никандровна Крылова]] — Қарабұлақ округі.
# [[Елизавета Епифановна Коваленко]] — Шеркес округі.
# [[Күнжарық Күлшікбаева]] — Қаратал округі.
# [[Василий Андреевич Ливенцов]] — Сарыөзек округі.
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Октябрьский округі.
# [[Евдокия Григорьевна Мурашева]] — Қапал округі.
# [[Әнуар Несіпбеков]] — Алакөл округі.
# [[Евгения Тимофеевна Орлова]] — Талдықорған округі.
# [[Ақымбай Оспанов]] — Айнабұлақ округі.
# [[Бисен Серікбаев]] — Үштөбе округі.
# [[Битай Тәтенова]] — Сахарозаводской округі.
# [[Михаил Петрович Турандин]] — Текелі округі.
# [[Қауыш Шыныбаева]] — Бөрілітөбе округі.
# [[Василий Дмитриевич Шувалов]] — Көксу округі.

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Жомарт Адамұлы]] — Ұлан округ.
# [[Зинаида Васильевна Алямкина]] — Белоусовский округі.
# [[Рақымбек Әміренов]] — Зайсан округі.
# [[Ольга Ивановна Антропова-Савицкая]] — Верхубинский округі.
# [[Владимир Андреевич Васин]] — Зырян—Сталин округі.
# [[Александра Георгиевна Ваулина]] — Мариногор округі.
# [[Александр Николаевич Вдовин]] — Пригородный округі.
# [[Анна Георгиевна Вострикова]] — Шемонаиха ауылдық округі
# [[Анна Антоновна Гудоменко]] — Өскемен—Заречный округі.
# [[Владимир Степанович Дегтярев]] — Таврия округі.
# [[Сақыш Дүсіпжанов]] — Кумашкинский округі.
# [[Сайлаубай Қайнарбаев]] — Зыряновский ауылдық округі.
# [[Шәкір Қарсыбайұлы]] — Самар округі.
# [[Ксения Николаевна Коваленко]] — Үлкен Нарым округі.
# [[Евгений Иванович Конюшевский]] — Ульбастроевский округі.
# [[Павел Семенович Курбаткин]] — Өскемен—Левобережный округі.
# [[Тыныбек Махмұтов]] — Бұқтырма округі.
# [[Иван Сергеевич Муханин]] — Заульбинский—Ленин округі.
# [[Анатолий Александрович Никифоров]] — Қатон-Қарағай округі.
# [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы]] — Шемонаихинский округі.
# [[Василий Семенович Осипов]] — Шердіаяқ округі.
# [[Хабир Мұхаррамұлы Пазиков]] — Лениногорск—Строительный округ.
# [[Павел Александрович Парманов]] — Аблакетка округі.
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Глубокое округі.
# [[Александра Семеновна Петухова]] — Заульбинский округі.
# [[Вера Васильевна Плюхина]] — Лениногор—Школьный округі.
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Верхне-Березовский округі.
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Лениногорский—Центральный округі.
# [[Орынбай Сатыбалды]] — Марқакөл округі.
# [[Зада Сепсекенов]] — Тарбағатай округі.
# [[Илья Попович Смирнов]] — Солонов округі.
# [[Мария Емельяновна Степанова]] — Зыряновский округі.
# [[Рамазан Транов]] — Лениногор—Промышленный округ.
# [[Екатерина Ксенофонтовна Фатеева]] — Өскемен өнеркәсіп округі.
# [[Нина Александровна Юролович]] — Өскемен округі.

== Әдебиет ==

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>9sxdcrfeu6o8sxiptm3qkrmchgxgtf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620287</id>
      <parentid>3620281</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39142" sha1="rhnje3pfsjvd6aqqukaduvp6u70c52f" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары (1951-1955). 1951 жылы 18 ақпанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауында сайланды&lt;ref&gt;«[[Казахстанская правда]]» газеті, 1951 жыл 23 ақпан, 2 бет, № 45 (6837).&lt;/ref&gt;.

Барлық 400 сайлау округі бойынша сайлаушылардың жалпы саны 3 946 109 адамды құрады, оның ішінде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттарын сайлауға 3 945 938 адам немесе тізімге енгізілген сайлаушылардың жалпы санының 99,99 пайызы қатысты. Барлық сайлау округтерінде коммунистер мен партияда жоқтар блогының кандидаттары үшін 3 938 930 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылар жалпы санының 99,82 пайызын құрайды. Депутаттыққа кандидаттарға 6947 адам немесе дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,18 пайызы қарсы дауыс берді. 79-бап &quot;Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесiнiң сайлауы туралы Ереже&quot; негізінде 61 бюллетень жарамсыз деп танылды.

Орталық сайлау комиссиясы әрбір сайлау округі бойынша материалдарды қарап, 38-бап «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлау туралы Ереже» негізінде барлық 400 сайлау округі бойынша Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайланған депутаттарды тіркеді.

== Алматы қаласы ==
# [[Иосиф Виссарионович Сталин]] — Алматы—Сталин сайлау округі.
# [[Николай Ефимович Бабкин]] — Ташкент округі.
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Алматы—Андреевск округі.
# [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова|Балжан Бөлтірікқызы]] — Вузовск округі.
# [[Абат Жубаев]] — Горно-Октябрьск округі.
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев]] — Алматы—Октябрьск округі.
# [[Мұхамеджан Нығметұлы Исалиев]] — Алматы—Орджоникидзе округі.
# [[Қапен Ысқақов]] — Алматы теміржол округі.
# [[Жауһар Сафинқызы Күленова]] — Садовый округі.
# [[Марила Усуновна Мамунова]] — Алматы—Киров округі.
# [[Алексей Иванович Неклюдов]] — Алматы—Микоян округі.
# [[Таисия Федоровна Рекина]] — Алматы—Молотов округі.
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Алматы—Привокзальный округі.
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Кірпіш зауыты округі.
# [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] — Алматы—Ленин округі.

== Алматы облысы ==
# [[Әлібай Айтбаев]] — Қарақастек округі.
# [[Мария Павловна Акимбетьева]] — Малостаничный округі.
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Панфилов округі.
# [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков]] — Тастақ округі.
# [[Антонина Васильевна Асанова]] — Түрген округі.
# [[Әлішер Бейсенұлы Бейсенов]] — Жаңа Шамалған округі.
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Жалаңаш округі.
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Бақанас округі.
# [[Руфина Даниловна Данилевская]] — Шелек округі
# [[Биғайша Жакеева]] — Белбұлақ округі.
# [[Болатнай Дәлібаева]] — Қаскелең округі.
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Нарынкөл округі.
# [[Жаныл Дүйсенова]] — Ұзынағаш округі.
# [[Анатолий Николаевич Котиков]] — Талғар округі.
# [[Юнус Рахметович Раджибаев]] — Шонжы округі.
# [[Жамал Рысқұлова]] — Қызылту округі.
# [[Мағрипа Тілеуқабылова]] — Іле округі.
# [[Нұрқабек Үмбеталиев]] — Есік округі.
# [[Вера Ивановна Шамаева]] — Үлкен Алматы округі.

== Ақмола облысы ==
# [[Зағи Абакова]] — Қорғалжын округі.
# [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]] — Атбасар қалалық округ.
# [[Стефанида Ефимовна Бессмертных]] — Алексеевский округі.
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар ауылдық округ.
# [[Вера Терентьевна Грищенко]] — Вознесенский округі.
# [[Иван Михайлович Гончаров]] — Шортанды округі.
# [[Нұрмұхамбет Жазин]] — Еркіншілік округі.
# [[Піспекбай Елемесов]] — Қазқосшы ауылдық округ.
# [[Николай Васильевич Елагин]] — Ақмола Привокзальный округі.
# [[Николай Иванович Журин]] — Вишневский округі.
# [[Байқан Иманов]] — Ақмола Деповский округі.
# [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]] — Сталинский—Промышленный округі.
# [[Капиталина Николаевна Крюкова]] — Есіл округі.
# [[Мария Васильевна Мурлина]] — Макинский қалалық округ.
# [[Борис Данилович Нагаев]] — Сандықтау округі.
# [[Пелагея Николаевна Новикова]] — Ақмола ауылдық округ.
# [[Абдулла Нүкішев]] — Жолымбет округі.
# [[Раиса Степановна Сапрыгина]] — Молотовский округі.
# [[Сабыр Сәрсембаев]] — Калининский округі.
# [[Төлеутай Сәменова]] — Ақмола зауыт округі.
# [[Ольга Ивановна Старкова]] — Степнякский қалалық округ.
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Ақмола теміржол округі.
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округ.
# [[Мұқаш Хасенов]] — Ақмола орталық округі.
# [[Мария Карповна Хуторная]] — Красивинский округ.
# [[Поликарп Алексеевич Шалимов]] — Никольский округ
# [[Иван Яковлевич Юкс]] — Ново-Ишимский округ.

== Ақтөбе облысы ==
# [[Балым Бірімова]] — Шалқар округі.
# [[Бибатпа Бекешева]] — Қарабұтақ округі.
# [[Жұмабек Дүйісов]] — Байғанин округі.
# [[Мария Васильевна Еременко]] — Қобда округі.
# [[Дмитрий Андреевич Зыков]] — Ырғыз округі.
# [[Екатерина Ивановна Иванова]] — Ақтөбе—Сталинский округі.
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Ақтөбе—Молотовский округі.
# [[Шақиза Құрманиязова]] — Жұрын округі.
# [[Дәмеш Нұрлыбаева]] — Ключевой округі.
# [[Зейнеп Ғайсенқызы Сағынбаева]] — Родниковский округі.
# [[Мұхамедғали Әленұлы Сужиков]] — Қандыағаш округі.
# [[Сағынтай Таласқанұлы Тұрғамбаев]] — Ойыл округі.
# [[Исмағұл Үкібаев]] — Ақтөбе—Ленинский округі.
# [[Шашан Оразбайұлы]] — Мәртөк округі.
# [[Қабаш Распайұлы Оспанов]] — Темір округі.
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Новороссийский округі.
# [[Дмитрий Дмитриевич Шокотько]] — Степной округі.
# [[Уәли Жақыпұлы]] — Ақтөбе—Калининский округі.

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Мерует Әбділманова]] — Жәнібек округі.
# [[Петр Александрович Атоян]] — Орал—Совет округі.
# [[Уахит Айтмұхамбетов]] — Қазталов округі.
# [[Анна Меркурьевна Башмачникова]] — Пушкин округі.
# [[Бақтығали Уәлиев]] — Жанғали округ.
# [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин]] — Орал—Фурмановский округ.
# [[Мұхамедияр Жұмағалиұлы Ғайсин]] — Қаратөбе округі.
# [[Елена Григорьевна Горобцова]] — Каменский округ.
# [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова|Хиуаз Доспанова]] — Орда округі.
# [[Қастай Едігеұлы]] — Зеленовский округ.
# [[Қалила Ермұқатова]] — Орал теміржол округі.
# [[Рысбике Мұратбаева]] — Шыңғырлау округі.
# [[Ахмет Мұқатиев]] — Жымпиты округі.
# [[Александр Аркадьевич Набатов]] — Тайпақ округі.
# [[Мақфуза Сапарқызы Нұрымбаева]] — Бөрлі округі.
# [[Файзулла Сәкенов]] — Приуральный округ.
# [[Мінайдар Сәлімұлы Салин]] — Чапаев округі.
# [[Қасым Шәріпұлы]] — Теректі округі.

== Гурьев облысы ==
# [[Айжарқын Әлішева]] — Қызылқоға округі.
# [[Қадырхан Аминова]] — Шевченковский округі.
# [[Сәрсенби Ержанов]] — Новобогатинский округі.
# [[Рамазан Искариев]] — Мақат округі.
# [[Талиға Қуаншалиева]] — Котяевский округі.
# [[Атымтай Қисанов]] — Бақсай округі.
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Гурьев—Заводской округі.
# [[Анастасия Ивановна Михайлова]] — Гурьев округі.
# [[Сейітжан Полымбетов]] — Теңіз округі.
# [[Анна Семеновна Севрюгина]] — Гурьев—Кагановичский округі.
# [[Әбдіхамит Ібінияұлы Сембаев]] — Маңғыстау округі.
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібайұлы]] — Ембі округі.
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев|Сафи Өтебайұлы]] — Жылыой округі.
# [[Жанылсын Өтепқалиева]] — Есбол округі.

== Жамбыл облысы ==
# [[Шабдан Байбатшаев]] — Сарысу округі.
# [[Петр Павлович Белюнов]] — Луговской округі.
# [[Дәбен Бүкешев]] — Свердловский округі.
# [[Әмина Шәріпқызы Ғалиева]] — Жамбыл—Кагановичский округі.
# [[Әбдірахман Досанов]] — Ровненский округі.
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы]] — Қарақоңыз округі.
# [[Дариға Жантохова]] — Аса округі.
# [[Мария Федоровна Журавлева]] — Жамбыл—Фурмановский округі.
# [[Жапақ Кәріпбаев]] — Қостоған округі.
# [[Никита Акимович Мезинов]] — Жамбыл теміржол округі.
# [[Яков Епифанович Морозов]] — Успеновский округ.
# [[Уәзипа Нұролова]] — Қордай округі.
# [[Ардақ Нұрқалиева]] — Меркі округі.
# [[Мұса Оспанов]] — Талас округі.
# [[Исагүл Сарымсақова]] — Көктерек округі.
# [[Камар Сафин]] — Жамбыл—Кировский округі.
# [[Дәулетбай Тәжібаев]] — Шу округі.
# [[Серафима Васильевна Таркаева]] — Жамбыл ауылдық округ.
# [[Күләй Түнатарова]] — Новотроицкий округі.
# [[Мария Сергеевна Усольцева]] — Жамбыл—Октябрьский округі.
# [[Сергей Николаевич Шаповалов]] — Красногорский округі.
# [[Мұсатай Шахшин]] — Ақыртөбе округі.
# [[Бәтима Шимашова]] — Ескішу округі.
# [[Сергей Яковлевич Яковлев]] — Жамбыл—Сахарозаводской округі.

== Көкшетау облысы ==
# [[Сақыш Әлжапарова]] — Тахтаброд округі.
# [[Қайырғали Байғалиев]] — Щучинск қалалық округ.
# [[Бапан Бектұрсынов]] — Зеренді округі.
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриев округі.
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Кременчуг округі.
# [[Иван Григорьевич Гаврилов]] — Арықбалық округі.
# [[Наталья Мироновна Диденко]] — Калиновский округі.
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Октябрьский округі.
# [[Нағипа Исмағұлова]] — Көкшетау ауылдық округ.
# [[Уақап Есмәмбетов]] — Красноармейский округі.
# [[Тәшкенбай Қаңтарбаев]] — Рузаев округі.
# [[Тоқсанбай Қосыбаев]] — Еңбекшілдер округі.
# [[Шәмшия Құлмурзина]] — Володар округі.
# [[Кенже Мусин]] — Щучинский ауылдық округ.
# [[Мырзақадыр Нұрбаев]] — Қызылту округі.
# [[Махмұт Сапарғалиев]] — Чкалов округі.
# [[Антонина Николаевна Сиридченко]] — Көкшетау—Куйбышевский округ.
# [[Айып Орашұлы]] — Көкшетау қалалық округ.
# [[Марина Васильевна Хрусталева]] — Келлер округі.
# [[Анна Ивановна Чудина]] — Көкшетау—Кировский округ

== Қарағанды облысы ==
# [[Вячеслав Михайлович Молотов]] — Қарағанды—Кировский округі.
# [[Ахмет Әділұлы]] — Горбачевский округі.
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Жаңа Майқұдық округі.
# [[Тихон Иванович Абабков]] — Телман округі.
# [[Хасен Байұзақұлы]] — Қарқаралы округі.
# [[Алексей Петрович Бызов]] — Қарағанды округі.
# [[Төлеу Құлқаманұлы Бәсенов]] — Қарағанды—Горьковский округі.
# [[Зұлқайыр Байсейітов]] — Шахты округі.
# [[Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров]] — Жезқазған округі.
# [[Михаил Прокопьевич Давыдов]] — Саран округ.
# [[Варвара Иллиодоровна Давыденко]] — Қарағанды—Заводской округ.
# [[Дмитрий Терентьевич Десятников]] — Балқаш округі.
# [[Әбдіразақ Елібаев|Әбдіразақ Алпысбайұлы Елібаев]] — Ұлытау округі.
# [[Қырмызы Жауғашева]] — Нұра округі.
# [[Нина Вячеславовна Жеребцова]] — Қарағанды—Молотовский округ.
# [[Анастасия Даниловна Заика]] — Пролетарский округі.
# [[Николай Дмитриевич Заленский]] — Михайловский округі.
# [[Петр Иванович Костенко]] — Қарағанды—Ждановский округі.
# [[Қамаш Қалиева]] — Қарағанды—Сталин округі.
# [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев]] — Қарағанды—Комсомольский округі.
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Ворошиловский округі.
# [[Мария Афанасьевна Кошевенко]] — Интернациональный округі.
# [[Ольга Петровна Кудрявцева]] — Майқұдық округі.
# [[Вера Максимовна Мишагина]] — Қарағанды теміржол округі.
# [[Нағима Әбдірахманқызы Мұсабаева]] — Қарағанды—Фурмановский округі.
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды—Ленин округі.
# [[Дәмелия Мұтәліпова]] — Шет округі.
# [[Жібек Садыққызы]] — Бертіс округі.
# [[Зинаида Петровна Семенова]] — Новогородской округ.
# [[Шаймаған Серіков]] — Горняцкий округ.
# [[Салих Садықұлы Сыдықов]] — Қаражартас округі.
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Қарсақпай округ.
# [[Михаил Игнатьевич Ткаченко]] — Ақадыр округ.
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі.
# [[Мария Михайловна Федоренко]] — Қарағанды—Амангельдинский округ.
# [[Прокофий Авксентьевич Хлебов]] — Осақар округі.
# [[Василий Степанович Чернявский]] — № 277 Қоңырат округі.
# [[Құлкен Шаяхметов]] — Жаңаарқа округі.
# [[Василий Тихонович Шибаев]] — Ново-Тихоновский округі.
# [[Махами Абдоллаұлы Яхин]] — № 268 Қоңырат округі.

== Қостанай облысы ==
# [[Ахметқали Айтмұхамбетов]] — Құсмұрын округі.
# [[Сағынтай Ахметұлы]] — Урицкий округі.
# [[Валентина Алексеевна Губарева]] — Пресногорьковский округі.
# [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] — Семиозерный округі.
# [[Сара Жармағамбетова]] — Қарабалық округі.
# [[Мұхаммедқали Ақтайұлы Досаев]] — Аманкелді округі.
# [[Сағалбай Жанбаев]] — Қостанай ауылдық округ.
# [[Испембетова, Скиндр]] — Орджоникидзе округі.
# [[Дмитрий Степанович Карпенко]] — Жетіқара округі.
# [[Фатколла Кирмандаев]] — Торғай округі.
# [[Ксения Ивановна Курочкина]] — Ново-Ильинский округі.
# [[Ахмет Исмағұлұлы Мәмбетов]] — Қарабалық округі.
# [[Виктор Георгиевич Мельников]] — Қостанай—Калининский округ.
# [[Игнат Игнатьевич Никитин]] — Федоров округі.
# [[Александра Фомовна Нужная]] — Ұзынкөл округі.
# [[Мария Нұрпейісова]] — Введенский округі.
# [[Мария Петровна Окунева]] — Қостанай—Ленинский округі.
# [[Мария Федоровна Панченко]] — Тобыл округі.
# [[Михаил Петрович Светличный]] — Меңдіқара округі.
# [[Александр Александрович Царев]] — Пешков округі.
# [[Варвара Ивановна Черникова]] — Қостанай-Жамбыл округі.
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Таран округі.
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі.

== Қызылорда облысы ==
# [[Сапар Темірханұлы Бектелеев]] — Арал қалалық округ.
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Жаңа Қазалы округі.
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Дария округі.
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі.
# [[Зайпын Жүніспаева]] — Тереңөзек округі.
# [[Арынғазы Қайсақанов]] — Қазалы қалалық округ.
# [[Сақыбай Қалыбаев]] — Жалағаш округі.
# [[Ишанбай Қарақұлов]] — Бәйгеқұм округі.
# [[Зейнеп Майлыбайқызы]] — Қызылорда орталық округ.
# [[Керімбай Мыржықбаев]] — Қызылорда теміржол округі.
# [[Шырын Нарынбаева]] — Жаңақорған округі.
# [[Қалжан Оразалиева]] — Қазалы ауылдық округ.
# [[Сейдулла Оспанов]] — Қармақшы округі.
# [[Даржан Пірімқұлова]] — Сырдария округі.
# [[Ғаббас Баймұхамедұлы Саубеков]] — Қамыстыбас округі.
# [[Айару Оразалиева]] — Арал ауылдық округ.

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Георгий Максимилианович Маленков]] — Шымкент—Молотов округі.
# [[Бижан Әдіқожаев]] — Борисово округі.
# [[Сане Әлжанов]] — Созақ округі.
# [[Фатима Әлметова]] — Манкент округі.
# [[Антон Павлович Андронов]] — Георгиевский округі.
# [[Дүйсенбай Әшірбаев]] — Александровский округі,
# [[Қалтай Бектасов]] — Леңгір—Кеңес округі.
# [[Ханзада Бозжігітова]] — Сталин—Кеңшар округі.
# [[Мария Устиновна Бричевская]] — Леңгір—Киров округі.
# [[Болсынай Дауылбаева]] — Қызылқұм округі.
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]] — Братский округ.
# [[Садық Дүйсебаев]] — Кирово округі.
# [[Майман Екешев]] — Көлтоған округі.
# [[Мұхамеджан Ноғайұлы Ерлепесов]] — Сайрам округі.
# [[Әділет Жиенбаев]] — Түркістан—Фрунзе округі.
# [[Аманқұл Жұманов]] — Шәуілдір округі.
# [[Әлима Қарақұлова]] — Тасқұлақ округі.
# [[Николай Иванович Касьяненко]] — Шымкент ауылдық округ.
# [[Күлпан Күздеуова]] — Қайнарбұлақ округі.
# [[Ахметбек Қыстауов]] — Қоңырат округі.
# [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]] — Шұбар округі.
# [[Олжа Құрбанов]] — Қарабұлақ округі.
# [[Асыл Күшкембаева]] — Балықшы округі.
# [[Сергей Николаевич Лапаев]] — Шымкент округі.
# [[Есіркеп Мылтықбаев]] — Абайбазар округі.
# [[Мариягүл Нұртілеуова]] — Славянский округі.
# [[Манат Нұрғызарова]] — Бостандық—Молотов округі.
# [[Ғиният Османова]] — Түркістан округі.
# [[Александр Семенович Орлов]] — Ильичево округ.
# [[Виктор Михайлович Пелевин]] — Қаратас округі.
# [[Николай Николаевич Поспелов]] — Бурненский округ.
# [[Мырзахан Бошанов]] — Сарыағаш округі.
# [[Василий Павлович Сербунов]] — Бостандық—Сталин округі.
# [[Қайым Мұхамеджанұлы Сымақов]] — Шымкент—Калинин округі.
# [[Рықсы Тәжиева]] — Бостандық округі.
# [[Қайрош Тастайбеков]] — Вознесенский округ.
# [[Оразгүл Таңкеева]] — Фогелево округі.
# [[Байсейіт Таңкеев]] — Арыс округі.
# [[Аймысын Шыныбайқызы Тұрғұмбаева]] — Шымкент—Сталин округі.
# [[Кулизах Өмірзақов]] — Қараспан округі.
# [[Фатхинұр Нұғманұлы Оразқұлов]] — Түркістан теміржол округі.
# [[Иван Петрович Храмков]] — Шаян округі.
# [[Бейсембай Шыналиев]] — Ащысай округ.
# [[Мырзахан Шураев]] — Ильичевский—Молотов округі.
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Шымкент—Каганович округі.
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Ванновский округі.

== Павлодар облысы ==
# [[Рухия Әбжатова]] — Май округ.
# [[Семен Нестерович Артамонов]] — Михайловский округі.
# [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев]] — Максимо-Горьковский округі.
# [[Разия Әубәкірова]] — Ертіс округі.
# [[Құрман Дияров]] — Ермаково округ.
# [[Афанасий Васильевич Деревич]] — Цюрупин округі.
# [[Қарабек Ермағамбетов]] — Павлодар ауылдық округ.
# [[Наталья Петровна Жукова]] — Майқайың округі.
# [[Михаил Иванович Золотухин]] — Павлодар жағалаулық округ
# [[Иван Васильевич Ивандаев]] — Лебяжье округі.
# [[Мубина Қабылова]] — Краснокут округі.
# [[Шәкір Кенжебаев]] — Баянауыл округі.
# [[Даниял Керімбаев]] — Павлодар теміржол округі.
# [[Андрей Сергеевич Миронов]] — Суворов округі.
# [[Петр Федорович Музыка]] — Лозово округі.
# [[Парасковья Павловна Мягкова]] — Бесқарағай округі.
# [[Ақай Оңғарбайұлы Оңғарбаев]] — Галкино округі.
# [[Ғинаят Сержанұлы]] — Өрлітөбе округі.
# [[Харитина Карповна Шевченко]] — Павлодар қалалық округ.

== Семей облысы ==
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей орталық округ.
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Ақсуат округі.
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Аягөз қалалық округ.
# [[Ғали Қордабаев]] — Таскескен округі.
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Ақжал округі.
# [[Сергей Иванович Круглов]] — Заводо-Затонский округі.
# [[3оя Васильевна Лихачева]] — Семей—Привокзальный округі.
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Көкпекті округі.
# [[Елена Федоровна Никифорова]] — Семей—Калинин округі.
# [[Кәрім Нұрбайұлы]] — Абай округі.
# [[Күләнда Оразбаева]] — Мақаншы округі.
# [[Анна Степановна Прусова]] — Жарма округі.
# [[Кенжехан Пішембаев]] — Семей теміржол округі.
# [[Василий Александрович Родионов]] — Семей—Левобережный округі.
# [[Қаһарман Серікбайұлы]] — Жаңасемей округі.
# [[Нәписа Тәңірбергенова]] — Аягөз ауылдық округ.
# [[Күлзейнеп Төлепова]] — Шар округі.
# [[Өмірзақ Орымбайұлы]] — Ново-Покрово округі.
# [[Татьяна Михайловна Ульпккина]] — Үржар округі.
# [[Андрей Александрович Чикин]] — Некрасово округі.
# [[Евдокия Леонтьевна Юпина]] — Жаңа Шүлбі округі.
# [[Иван Федорович Ясько]] — Бородулиха округі.

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Анастас Иванович Микоян]] — Петропавл зауыт округі.
# [[Нұрхан Бөтішқызы Ахмедова]] — Семипольский округі.
# [[Ислам Баукенұлы]] — Петропавл ауылдық округ.
# [[Николай Семенович Бобров]] — Явленский округ.
# [[Степан Петрович Горохов]] — Мәмлүт округ.
# [[Валентина Ивановна Гагарина]] — Булаевский округ.
# [[Ахмет Дәкішұлы Дауылбаев]] — Конюхово округі.
# [[Ольга Николаевна Ершова]] — Петропавл теміржол округі.
# [[Ульяна Прокопьевна Климова]] — Архангельский округі.
# [[Галина Павловна Кобылина]] — Петропавл—Привокзальный округі.
# [[Любовь Дмитриева Пушкина]] — Өнеркәсіп округі.
# [[Галина Александровна Лапина]] — Соколово округі.
# [[Георгий Николаевич Максимов]] — Полудинский округ.
# [[Әміржан Құсбекұлы Мусин]] — Октябрьский округ.
# [[Евграф Ермилович Орлов]] — Есіл округі.
# [[Иван Илларионович Печорин]] — Подгорный округ.
# [[Галина Николаевна Соколова]] — Кеңес округі.
# [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] — Возвышенский округ.
# [[Варвара Ивановна Филькина]] — Тораңғыл округі.
# [[Ефим Васильевич Цимбал]] — Петропавл орталық округі.
# [[Иван Авксентьевич Шугайло]] — Пресново округі.

== Талдықорған облысы ==
# [[Нұрмолда Алдабергенов]] — Талдықорған—Киров округі.
# [[Шолақ Артығалиев]] — Талдықорған ауылдық округ.
# [[Шәкен Ахметжанова]] — Қоғалы округі.
# [[Роза Имамутдинқызы Бөкеева]] — Андреево округі.
# [[Николай Васильевич Дыхнов]] — Сарқан округі.
# [[Николай Александрович Ерофеев]] — Матай округі.
# [[Махмет Жұманов]] — Панфилово округі.
# [[Үсен Итаев]] — Ақсу округі.
# [[Татьяна Ильинична Калашникова]] — Дзержин округі.
# [[Анна Никандровна Крылова]] — Қарабұлақ округі.
# [[Елизавета Епифановна Коваленко]] — Шеркес округі.
# [[Күнжарық Күлшікбаева]] — Қаратал округі.
# [[Василий Андреевич Ливенцов]] — Сарыөзек округі.
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Октябрьский округі.
# [[Евдокия Григорьевна Мурашева]] — Қапал округі.
# [[Әнуар Несіпбеков]] — Алакөл округі.
# [[Евгения Тимофеевна Орлова]] — Талдықорған округі.
# [[Ақымбай Оспанов]] — Айнабұлақ округі.
# [[Бисен Серікбаев]] — Үштөбе округі.
# [[Битай Тәтенова]] — Сахарозаводской округі.
# [[Михаил Петрович Турандин]] — Текелі округі.
# [[Қауыш Шыныбаева]] — Бөрілітөбе округі.
# [[Василий Дмитриевич Шувалов]] — Көксу округі.

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Жомарт Адамұлы]] — Ұлан округ.
# [[Зинаида Васильевна Алямкина]] — Белоусовский округі.
# [[Рақымбек Әміренов]] — Зайсан округі.
# [[Ольга Ивановна Антропова-Савицкая]] — Верхубинский округі.
# [[Владимир Андреевич Васин]] — Зырян—Сталин округі.
# [[Александра Георгиевна Ваулина]] — Мариногор округі.
# [[Александр Николаевич Вдовин]] — Пригородный округі.
# [[Анна Георгиевна Вострикова]] — Шемонаиха ауылдық округі
# [[Анна Антоновна Гудоменко]] — Өскемен—Заречный округі.
# [[Владимир Степанович Дегтярев]] — Таврия округі.
# [[Сақыш Дүсіпжанов]] — Кумашкинский округі.
# [[Сайлаубай Қайнарбаев]] — Зыряновский ауылдық округі.
# [[Шәкір Қарсыбайұлы]] — Самар округі.
# [[Ксения Николаевна Коваленко]] — Үлкен Нарым округі.
# [[Евгений Иванович Конюшевский]] — Ульбастроевский округі.
# [[Павел Семенович Курбаткин]] — Өскемен—Левобережный округі.
# [[Тыныбек Махмұтов]] — Бұқтырма округі.
# [[Иван Сергеевич Муханин]] — Заульбинский—Ленин округі.
# [[Анатолий Александрович Никифоров]] — Қатон-Қарағай округі.
# [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы]] — Шемонаихинский округі.
# [[Василий Семенович Осипов]] — Шердіаяқ округі.
# [[Хабир Мұхаррамұлы Пазиков]] — Лениногорск—Строительный округ.
# [[Павел Александрович Парманов]] — Абылайкит округі.
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Глубокое округі.
# [[Александра Семеновна Петухова]] — Заульбинский округі.
# [[Вера Васильевна Плюхина]] — Лениногор—Школьный округі.
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Верхне-Березовский округі.
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Лениногорский—Центральный округі.
# [[Орынбай Сатыбалды]] — Марқакөл округі.
# [[Зада Сепсекенов]] — Тарбағатай округі.
# [[Илья Попович Смирнов]] — Солонов округі.
# [[Мария Емельяновна Степанова]] — Зыряновский округі.
# [[Рамазан Транов]] — Лениногор—Промышленный округ.
# [[Екатерина Ксенофонтовна Фатеева]] — Өскемен өнеркәсіп округі.
# [[Нина Александровна Юролович]] — Өскемен округі.

== Әдебиет ==

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>rhnje3pfsjvd6aqqukaduvp6u70c52f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620288</id>
      <parentid>3620287</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39142" sha1="ef6rvb2ugx2px8kcv16fv6ndiwxtpm4" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары (1951-1955). 1951 жылы 18 ақпанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауында сайланды&lt;ref&gt;«[[Казахстанская правда]]» газеті, 1951 жыл 23 ақпан, 2 бет, № 45 (6837).&lt;/ref&gt;.

Барлық 400 сайлау округі бойынша сайлаушылардың жалпы саны 3 946 109 адамды құрады, оның ішінде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттарын сайлауға 3 945 938 адам немесе тізімге енгізілген сайлаушылардың жалпы санының 99,99 пайызы қатысты. Барлық сайлау округтерінде коммунистер мен партияда жоқтар блогының кандидаттары үшін 3 938 930 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылар жалпы санының 99,82 пайызын құрайды. Депутаттыққа кандидаттарға 6947 адам немесе дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,18 пайызы қарсы дауыс берді. 79-бап &quot;Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесiнiң сайлауы туралы Ереже&quot; негізінде 61 бюллетень жарамсыз деп танылды.

Орталық сайлау комиссиясы әрбір сайлау округі бойынша материалдарды қарап, 38-бап «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлау туралы Ереже» негізінде барлық 400 сайлау округі бойынша Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайланған депутаттарды тіркеді.

== Алматы қаласы ==
# [[Иосиф Виссарионович Сталин]] — Алматы—Сталин сайлау округі.
# [[Николай Ефимович Бабкин]] — Ташкент округі.
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Алматы—Андреевск округі.
# [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова|Балжан Бөлтірікқызы]] — Вузовск округі.
# [[Абат Жубаев]] — Горно-Октябрьск округі.
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев]] — Алматы—Октябрьск округі.
# [[Мұхамеджан Нығметұлы Исалиев]] — Алматы—Орджоникидзе округі.
# [[Қапен Ысқақов]] — Алматы теміржол округі.
# [[Жауһар Сафинқызы Күленова]] — Садовый округі.
# [[Марила Усуновна Мамунова]] — Алматы—Киров округі.
# [[Алексей Иванович Неклюдов]] — Алматы—Микоян округі.
# [[Таисия Федоровна Рекина]] — Алматы—Молотов округі.
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Алматы—Привокзальный округі.
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Кірпіш зауыты округі.
# [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] — Алматы—Ленин округі.

== Алматы облысы ==
# [[Әлібай Айтбаев]] — Қарақастек округі.
# [[Мария Павловна Акимбетьева]] — Малостаничный округі.
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Панфилов округі.
# [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков]] — Тастақ округі.
# [[Антонина Васильевна Асанова]] — Түрген округі.
# [[Әлішер Бейсенұлы Бейсенов]] — Жаңа Шамалған округі.
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Жалаңаш округі.
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Бақанас округі.
# [[Руфина Даниловна Данилевская]] — Шелек округі
# [[Биғайша Жакеева]] — Белбұлақ округі.
# [[Болатнай Дәлібаева]] — Қаскелең округі.
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Нарынкөл округі.
# [[Жаныл Дүйсенова]] — Ұзынағаш округі.
# [[Анатолий Николаевич Котиков]] — Талғар округі.
# [[Юнус Рахметович Раджибаев]] — Шонжы округі.
# [[Жамал Рысқұлова]] — Қызылту округі.
# [[Мағрипа Тілеуқабылова]] — Іле округі.
# [[Нұрқабек Үмбеталиев]] — Есік округі.
# [[Вера Ивановна Шамаева]] — Үлкен Алматы округі.

== Ақмола облысы ==
# [[Зағи Абакова]] — Қорғалжын округі.
# [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]] — Атбасар қалалық округ.
# [[Стефанида Ефимовна Бессмертных]] — Алексеевский округі.
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар ауылдық округ.
# [[Вера Терентьевна Грищенко]] — Вознесенский округі.
# [[Иван Михайлович Гончаров]] — Шортанды округі.
# [[Нұрмұхамбет Жазин]] — Еркіншілік округі.
# [[Піспекбай Елемесов]] — Қазқосшы ауылдық округ.
# [[Николай Васильевич Елагин]] — Ақмола Привокзальный округі.
# [[Николай Иванович Журин]] — Вишневский округі.
# [[Байқан Иманов]] — Ақмола Деповский округі.
# [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]] — Сталинский—Промышленный округі.
# [[Капиталина Николаевна Крюкова]] — Есіл округі.
# [[Мария Васильевна Мурлина]] — Макинский қалалық округ.
# [[Борис Данилович Нагаев]] — Сандықтау округі.
# [[Пелагея Николаевна Новикова]] — Ақмола ауылдық округ.
# [[Абдулла Нүкішев]] — Жолымбет округі.
# [[Раиса Степановна Сапрыгина]] — Молотовский округі.
# [[Сабыр Сәрсембаев]] — Калининский округі.
# [[Төлеутай Сәменова]] — Ақмола зауыт округі.
# [[Ольга Ивановна Старкова]] — Степнякский қалалық округ.
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Ақмола теміржол округі.
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округ.
# [[Мұқаш Хасенов]] — Ақмола орталық округі.
# [[Мария Карповна Хуторная]] — Красивинский округ.
# [[Поликарп Алексеевич Шалимов]] — Никольский округ
# [[Иван Яковлевич Юкс]] — Ново-Ишимский округ.

== Ақтөбе облысы ==
# [[Балым Бірімова]] — Шалқар округі.
# [[Бибатпа Бекешева]] — Қарабұтақ округі.
# [[Жұмабек Дүйісов]] — Байғанин округі.
# [[Мария Васильевна Еременко]] — Қобда округі.
# [[Дмитрий Андреевич Зыков]] — Ырғыз округі.
# [[Екатерина Ивановна Иванова]] — Ақтөбе—Сталинский округі.
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Ақтөбе—Молотовский округі.
# [[Шақиза Құрманиязова]] — Жұрын округі.
# [[Дәмеш Нұрлыбаева]] — Ключевой округі.
# [[Зейнеп Ғайсенқызы Сағынбаева]] — Родниковский округі.
# [[Мұхамедғали Әленұлы Сужиков]] — Қандыағаш округі.
# [[Сағынтай Таласқанұлы Тұрғамбаев]] — Ойыл округі.
# [[Исмағұл Үкібаев]] — Ақтөбе—Ленинский округі.
# [[Шашан Оразбайұлы]] — Мәртөк округі.
# [[Қабаш Распайұлы Оспанов]] — Темір округі.
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Новороссийский округі.
# [[Дмитрий Дмитриевич Шокотько]] — Степной округі.
# [[Уәли Жақыпұлы]] — Ақтөбе—Калининский округі.

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Мерует Әбділманова]] — Жәнібек округі.
# [[Петр Александрович Атоян]] — Орал—Совет округі.
# [[Уахит Айтмұхамбетов]] — Қазталов округі.
# [[Анна Меркурьевна Башмачникова]] — Пушкин округі.
# [[Бақтығали Уәлиев]] — Жанғали округ.
# [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин]] — Орал—Фурмановский округ.
# [[Мұхамедияр Жұмағалиұлы Ғайсин]] — Қаратөбе округі.
# [[Елена Григорьевна Горобцова]] — Каменский округ.
# [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова|Хиуаз Доспанова]] — Орда округі.
# [[Қастай Едігеұлы]] — Зеленовский округ.
# [[Қалила Ермұқатова]] — Орал теміржол округі.
# [[Рысбике Мұратбаева]] — Шыңғырлау округі.
# [[Ахмет Мұқатиев]] — Жымпиты округі.
# [[Александр Аркадьевич Набатов]] — Тайпақ округі.
# [[Мақфуза Сапарқызы Нұрымбаева]] — Бөрлі округі.
# [[Файзулла Сәкенов]] — Приуральный округ.
# [[Мінайдар Сәлімұлы Салин]] — Чапаев округі.
# [[Қасым Шәріпұлы]] — Теректі округі.

== Гурьев облысы ==
# [[Айжарқын Әлішева]] — Қызылқоға округі.
# [[Қадырхан Аминова]] — Шевченковский округі.
# [[Сәрсенби Ержанов]] — Новобогатинский округі.
# [[Рамазан Искариев]] — Мақат округі.
# [[Талиға Қуаншалиева]] — Котяевский округі.
# [[Атымтай Қисанов]] — Бақсай округі.
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Гурьев—Заводской округі.
# [[Анастасия Ивановна Михайлова]] — Гурьев округі.
# [[Сейітжан Полымбетов]] — Теңіз округі.
# [[Анна Семеновна Севрюгина]] — Гурьев—Кагановичский округі.
# [[Әбдіхамит Ібінияұлы Сембаев]] — Маңғыстау округі.
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібайұлы]] — Ембі округі.
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев|Сафи Өтебайұлы]] — Жылыой округі.
# [[Жанылсын Өтепқалиева]] — Есбол округі.

== Жамбыл облысы ==
# [[Шабдан Байбатшаев]] — Сарысу округі.
# [[Петр Павлович Белюнов]] — Луговской округі.
# [[Дәбен Бүкешев]] — Свердловский округі.
# [[Әмина Шәріпқызы Ғалиева]] — Жамбыл—Кагановичский округі.
# [[Әбдірахман Досанов]] — Ровненский округі.
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы]] — Қарақоңыз округі.
# [[Дариға Жантохова]] — Аса округі.
# [[Мария Федоровна Журавлева]] — Жамбыл—Фурмановский округі.
# [[Жапақ Кәріпбаев]] — Қостоған округі.
# [[Никита Акимович Мезинов]] — Жамбыл теміржол округі.
# [[Яков Епифанович Морозов]] — Успеновский округ.
# [[Уәзипа Нұролова]] — Қордай округі.
# [[Ардақ Нұрқалиева]] — Меркі округі.
# [[Мұса Оспанов]] — Талас округі.
# [[Исагүл Сарымсақова]] — Көктерек округі.
# [[Камар Сафин]] — Жамбыл—Кировский округі.
# [[Дәулетбай Тәжібаев]] — Шу округі.
# [[Серафима Васильевна Таркаева]] — Жамбыл ауылдық округ.
# [[Күләй Түнатарова]] — Новотроицкий округі.
# [[Мария Сергеевна Усольцева]] — Жамбыл—Октябрьский округі.
# [[Сергей Николаевич Шаповалов]] — Красногорский округі.
# [[Мұсатай Шахшин]] — Ақыртөбе округі.
# [[Бәтима Шимашова]] — Ескішу округі.
# [[Сергей Яковлевич Яковлев]] — Жамбыл—Сахарозаводской округі.

== Көкшетау облысы ==
# [[Сақыш Әлжапарова]] — Тахтаброд округі.
# [[Қайырғали Байғалиев]] — Щучинск қалалық округ.
# [[Бапан Бектұрсынов]] — Зеренді округі.
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриев округі.
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Кременчуг округі.
# [[Иван Григорьевич Гаврилов]] — Арықбалық округі.
# [[Наталья Мироновна Диденко]] — Калиновский округі.
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Октябрьский округі.
# [[Нағипа Исмағұлова]] — Көкшетау ауылдық округ.
# [[Уақап Есмәмбетов]] — Красноармейский округі.
# [[Тәшкенбай Қаңтарбаев]] — Рузаев округі.
# [[Тоқсанбай Қосыбаев]] — Еңбекшілдер округі.
# [[Шәмшия Құлмурзина]] — Володар округі.
# [[Кенже Мусин]] — Щучинский ауылдық округ.
# [[Мырзақадыр Нұрбаев]] — Қызылту округі.
# [[Махмұт Сапарғалиев]] — Чкалов округі.
# [[Антонина Николаевна Сиридченко]] — Көкшетау—Куйбышевский округ.
# [[Айып Орашұлы]] — Көкшетау қалалық округ.
# [[Марина Васильевна Хрусталева]] — Келлер округі.
# [[Анна Ивановна Чудина]] — Көкшетау—Кировский округ

== Қарағанды облысы ==
# [[Вячеслав Михайлович Молотов]] — Қарағанды—Кировский округі.
# [[Ахмет Әділұлы]] — Горбачевский округі.
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Жаңа Майқұдық округі.
# [[Тихон Иванович Абабков]] — Телман округі.
# [[Хасен Байұзақұлы]] — Қарқаралы округі.
# [[Алексей Петрович Бызов]] — Қарағанды округі.
# [[Төлеу Құлқаманұлы Бәсенов]] — Қарағанды—Горьковский округі.
# [[Зұлқайыр Байсейітов]] — Шахты округі.
# [[Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров]] — Жезқазған округі.
# [[Михаил Прокопьевич Давыдов]] — Саран округ.
# [[Варвара Иллиодоровна Давыденко]] — Қарағанды—Заводской округ.
# [[Дмитрий Терентьевич Десятников]] — Балқаш округі.
# [[Әбдіразақ Елібаев|Әбдіразақ Алпысбайұлы Елібаев]] — Ұлытау округі.
# [[Қырмызы Жауғашева]] — Нұра округі.
# [[Нина Вячеславовна Жеребцова]] — Қарағанды—Молотовский округ.
# [[Анастасия Даниловна Заика]] — Пролетарский округі.
# [[Николай Дмитриевич Заленский]] — Михайловский округі.
# [[Петр Иванович Костенко]] — Қарағанды—Ждановский округі.
# [[Қамаш Қалиева]] — Қарағанды—Сталин округі.
# [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев]] — Қарағанды—Комсомольский округі.
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Ворошиловский округі.
# [[Мария Афанасьевна Кошевенко]] — Интернациональный округі.
# [[Ольга Петровна Кудрявцева]] — Майқұдық округі.
# [[Вера Максимовна Мишагина]] — Қарағанды теміржол округі.
# [[Нағима Әбдірахманқызы Мұсабаева]] — Қарағанды—Фурмановский округі.
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды—Ленин округі.
# [[Дәмелия Мұтәліпова]] — Шет округі.
# [[Жібек Садыққызы]] — Бертіс округі.
# [[Зинаида Петровна Семенова]] — Новогородской округ.
# [[Шаймаған Серіков]] — Горняцкий округ.
# [[Салих Садықұлы Сыдықов]] — Қаражартас округі.
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Қарсақпай округ.
# [[Михаил Игнатьевич Ткаченко]] — Ақадыр округ.
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі.
# [[Мария Михайловна Федоренко]] — Қарағанды—Амангельдинский округ.
# [[Прокофий Авксентьевич Хлебов]] — Осақар округі.
# [[Василий Степанович Чернявский]] — № 277 Қоңырат округі.
# [[Құлкен Шаяхметов]] — Жаңаарқа округі.
# [[Василий Тихонович Шибаев]] — Ново-Тихоновский округі.
# [[Махами Абдоллаұлы Яхин]] — № 268 Қоңырат округі.

== Қостанай облысы ==
# [[Ахметқали Айтмұхамбетов]] — Құсмұрын округі.
# [[Сағынтай Ахметұлы]] — Урицкий округі.
# [[Валентина Алексеевна Губарева]] — Пресногорьковский округі.
# [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] — Семиозерный округі.
# [[Сара Жармағамбетова]] — Қарабалық округі.
# [[Мұхаммедқали Ақтайұлы Досаев]] — Аманкелді округі.
# [[Сағалбай Жанбаев]] — Қостанай ауылдық округ.
# [[Испембетова, Скиндр]] — Орджоникидзе округі.
# [[Дмитрий Степанович Карпенко]] — Жетіқара округі.
# [[Фатколла Кирмандаев]] — Торғай округі.
# [[Ксения Ивановна Курочкина]] — Ново-Ильинский округі.
# [[Ахмет Исмағұлұлы Мәмбетов]] — Қарабалық округі.
# [[Виктор Георгиевич Мельников]] — Қостанай—Калининский округ.
# [[Игнат Игнатьевич Никитин]] — Федоров округі.
# [[Александра Фомовна Нужная]] — Ұзынкөл округі.
# [[Мария Нұрпейісова]] — Введенский округі.
# [[Мария Петровна Окунева]] — Қостанай—Ленинский округі.
# [[Мария Федоровна Панченко]] — Тобыл округі.
# [[Михаил Петрович Светличный]] — Меңдіқара округі.
# [[Александр Александрович Царев]] — Пешков округі.
# [[Варвара Ивановна Черникова]] — Қостанай-Жамбыл округі.
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Таран округі.
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі.

== Қызылорда облысы ==
# [[Сапар Темірханұлы Бектелеев]] — Арал қалалық округ.
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Жаңа Қазалы округі.
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Дария округі.
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі.
# [[Зайпын Жүніспаева]] — Тереңөзек округі.
# [[Арынғазы Қайсақанов]] — Қазалы қалалық округ.
# [[Сақыбай Қалыбаев]] — Жалағаш округі.
# [[Ишанбай Қарақұлов]] — Бәйгеқұм округі.
# [[Зейнеп Майлыбайқызы]] — Қызылорда орталық округ.
# [[Керімбай Мыржықбаев]] — Қызылорда теміржол округі.
# [[Шырын Нарынбаева]] — Жаңақорған округі.
# [[Қалжан Оразалиева]] — Қазалы ауылдық округ.
# [[Сейдулла Оспанов]] — Қармақшы округі.
# [[Даржан Пірімқұлова]] — Сырдария округі.
# [[Ғаббас Баймұхамедұлы Саубеков]] — Қамыстыбас округі.
# [[Айару Оразалиева]] — Арал ауылдық округ.

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Георгий Максимилианович Маленков]] — Шымкент—Молотов округі.
# [[Бижан Әдіқожаев]] — Борисово округі.
# [[Сане Әлжанов]] — Созақ округі.
# [[Фатима Әлметова]] — Манкент округі.
# [[Антон Павлович Андронов]] — Георгиевский округі.
# [[Дүйсенбай Әшірбаев]] — Александровский округі,
# [[Қалтай Бектасов]] — Леңгір—Кеңес округі.
# [[Ханзада Бозжігітова]] — Сталин—Кеңшар округі.
# [[Мария Устиновна Бричевская]] — Леңгір—Киров округі.
# [[Болсынай Дауылбаева]] — Қызылқұм округі.
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]] — Братский округ.
# [[Садық Дүйсебаев]] — Кирово округі.
# [[Майман Екешев]] — Көлтоған округі.
# [[Мұхамеджан Ноғайұлы Ерлепесов]] — Сайрам округі.
# [[Әділет Жиенбаев]] — Түркістан—Фрунзе округі.
# [[Аманқұл Жұманов]] — Шәуілдір округі.
# [[Әлима Қарақұлова]] — Тасқұлақ округі.
# [[Николай Иванович Касьяненко]] — Шымкент ауылдық округ.
# [[Күлпан Күздеуова]] — Қайнарбұлақ округі.
# [[Ахметбек Қыстауов]] — Қоңырат округі.
# [[Нұрдәулет Күзембайұлы Күзембаев|Нұрдәулет Күзембайұлы]] — Шұбар округі.
# [[Олжа Құрбанов]] — Қарабұлақ округі.
# [[Асыл Күшкембаева]] — Балықшы округі.
# [[Сергей Николаевич Лапаев]] — Шымкент округі.
# [[Есіркеп Мылтықбаев]] — Абайбазар округі.
# [[Мариягүл Нұртілеуова]] — Славянский округі.
# [[Манат Нұрғызарова]] — Бостандық—Молотов округі.
# [[Ғиният Османова]] — Түркістан округі.
# [[Александр Семенович Орлов]] — Ильичево округ.
# [[Виктор Михайлович Пелевин]] — Қаратас округі.
# [[Николай Николаевич Поспелов]] — Бурненский округ.
# [[Мырзахан Бошанов]] — Сарыағаш округі.
# [[Василий Павлович Сербунов]] — Бостандық—Сталин округі.
# [[Қайым Мұхамеджанұлы Сымақов]] — Шымкент—Калинин округі.
# [[Рықсы Тәжиева]] — Бостандық округі.
# [[Қайрош Тастайбеков]] — Вознесенский округ.
# [[Оразгүл Таңкеева]] — Фогелево округі.
# [[Байсейіт Таңкеев]] — Арыс округі.
# [[Аймысын Шыныбайқызы Тұрғұмбаева]] — Шымкент—Сталин округі.
# [[Кулизах Өмірзақов]] — Қараспан округі.
# [[Фатхинұр Нұғманұлы Оразқұлов]] — Түркістан теміржол округі.
# [[Иван Петрович Храмков]] — Шаян округі.
# [[Бейсембай Шыналиев]] — Ащысай округ.
# [[Мырзахан Шураев]] — Ильичевский—Молотов округі.
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Шымкент—Каганович округі.
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Ванновский округі.

== Павлодар облысы ==
# [[Рухия Әбжатова]] — Май округ.
# [[Семен Нестерович Артамонов]] — Михайловский округі.
# [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев]] — Максимо-Горьковский округі.
# [[Разия Әубәкірова]] — Ертіс округі.
# [[Құрман Дияров]] — Ермаково округ.
# [[Афанасий Васильевич Деревич]] — Цюрупин округі.
# [[Қарабек Ермағамбетов]] — Павлодар ауылдық округ.
# [[Наталья Петровна Жукова]] — Майқайың округі.
# [[Михаил Иванович Золотухин]] — Павлодар жағалаулық округ
# [[Иван Васильевич Ивандаев]] — Лебяжье округі.
# [[Мубина Қабылова]] — Краснокут округі.
# [[Шәкір Кенжебаев]] — Баянауыл округі.
# [[Даниял Керімбаев]] — Павлодар теміржол округі.
# [[Андрей Сергеевич Миронов]] — Суворов округі.
# [[Петр Федорович Музыка]] — Лозово округі.
# [[Парасковья Павловна Мягкова]] — Бесқарағай округі.
# [[Ақай Оңғарбайұлы Оңғарбаев]] — Галкино округі.
# [[Ғинаят Сержанұлы]] — Өрлітөбе округі.
# [[Харитина Карповна Шевченко]] — Павлодар қалалық округ.

== Семей облысы ==
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей орталық округ.
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Ақсуат округі.
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Аягөз қалалық округ.
# [[Ғали Қордабаев]] — Таскескен округі.
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Ақжал округі.
# [[Сергей Иванович Круглов]] — Заводо-Затонский округі.
# [[3оя Васильевна Лихачева]] — Семей—Привокзальный округі.
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Көкпекті округі.
# [[Елена Федоровна Никифорова]] — Семей—Калинин округі.
# [[Кәрім Нұрбайұлы]] — Абай округі.
# [[Күләнда Оразбаева]] — Мақаншы округі.
# [[Анна Степановна Прусова]] — Жарма округі.
# [[Кенжехан Пішембаев]] — Семей теміржол округі.
# [[Василий Александрович Родионов]] — Семей—Левобережный округі.
# [[Қаһарман Серікбайұлы]] — Жаңасемей округі.
# [[Нәписа Тәңірбергенова]] — Аягөз ауылдық округ.
# [[Күлзейнеп Төлепова]] — Шар округі.
# [[Өмірзақ Орымбайұлы]] — Ново-Покрово округі.
# [[Татьяна Михайловна Ульпккина]] — Үржар округі.
# [[Андрей Александрович Чикин]] — Некрасово округі.
# [[Евдокия Леонтьевна Юпина]] — Жаңа Шүлбі округі.
# [[Иван Федорович Ясько]] — Бородулиха округі.

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Анастас Иванович Микоян]] — Петропавл зауыт округі.
# [[Нұрхан Бөтішқызы Ахмедова]] — Семипольский округі.
# [[Ислам Баукенұлы]] — Петропавл ауылдық округ.
# [[Николай Семенович Бобров]] — Явленский округ.
# [[Степан Петрович Горохов]] — Мәмлүт округ.
# [[Валентина Ивановна Гагарина]] — Булаевский округ.
# [[Ахмет Дәкішұлы Дауылбаев]] — Конюхово округі.
# [[Ольга Николаевна Ершова]] — Петропавл теміржол округі.
# [[Ульяна Прокопьевна Климова]] — Архангельский округі.
# [[Галина Павловна Кобылина]] — Петропавл—Привокзальный округі.
# [[Любовь Дмитриева Пушкина]] — Өнеркәсіп округі.
# [[Галина Александровна Лапина]] — Соколово округі.
# [[Георгий Николаевич Максимов]] — Полудинский округ.
# [[Әміржан Құсбекұлы Мусин]] — Октябрьский округ.
# [[Евграф Ермилович Орлов]] — Есіл округі.
# [[Иван Илларионович Печорин]] — Подгорный округ.
# [[Галина Николаевна Соколова]] — Кеңес округі.
# [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] — Возвышенский округ.
# [[Варвара Ивановна Филькина]] — Тораңғыл округі.
# [[Ефим Васильевич Цимбал]] — Петропавл орталық округі.
# [[Иван Авксентьевич Шугайло]] — Пресново округі.

== Талдықорған облысы ==
# [[Нұрмолда Алдабергенов]] — Талдықорған—Киров округі.
# [[Шолақ Артығалиев]] — Талдықорған ауылдық округ.
# [[Шәкен Ахметжанова]] — Қоғалы округі.
# [[Роза Имамутдинқызы Бөкеева]] — Андреево округі.
# [[Николай Васильевич Дыхнов]] — Сарқан округі.
# [[Николай Александрович Ерофеев]] — Матай округі.
# [[Махмет Жұманов]] — Панфилово округі.
# [[Үсен Итаев]] — Ақсу округі.
# [[Татьяна Ильинична Калашникова]] — Дзержин округі.
# [[Анна Никандровна Крылова]] — Қарабұлақ округі.
# [[Елизавета Епифановна Коваленко]] — Шеркес округі.
# [[Күнжарық Күлшікбаева]] — Қаратал округі.
# [[Василий Андреевич Ливенцов]] — Сарыөзек округі.
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Октябрьский округі.
# [[Евдокия Григорьевна Мурашева]] — Қапал округі.
# [[Әнуар Несіпбеков]] — Алакөл округі.
# [[Евгения Тимофеевна Орлова]] — Талдықорған округі.
# [[Ақымбай Оспанов]] — Айнабұлақ округі.
# [[Бисен Серікбаев]] — Үштөбе округі.
# [[Битай Тәтенова]] — Сахарозаводской округі.
# [[Михаил Петрович Турандин]] — Текелі округі.
# [[Қауыш Шыныбаева]] — Бөрілітөбе округі.
# [[Василий Дмитриевич Шувалов]] — Көксу округі.

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Жомарт Адамұлы]] — Ұлан округ.
# [[Зинаида Васильевна Алямкина]] — Белоусовский округі.
# [[Рақымбек Әміренов]] — Зайсан округі.
# [[Ольга Ивановна Антропова-Савицкая]] — Верхубинский округі.
# [[Владимир Андреевич Васин]] — Зырян—Сталин округі.
# [[Александра Георгиевна Ваулина]] — Мариногор округі.
# [[Александр Николаевич Вдовин]] — Пригородный округі.
# [[Анна Георгиевна Вострикова]] — Шемонаиха ауылдық округі
# [[Анна Антоновна Гудоменко]] — Өскемен—Заречный округі.
# [[Владимир Степанович Дегтярев]] — Таврия округі.
# [[Сақыш Дүсіпжанов]] — Кумашкинский округі.
# [[Сайлаубай Қайнарбаев]] — Зыряновский ауылдық округі.
# [[Шәкір Қарсыбайұлы]] — Самар округі.
# [[Ксения Николаевна Коваленко]] — Үлкен Нарын округі.
# [[Евгений Иванович Конюшевский]] — Ульбастроевский округі.
# [[Павел Семенович Курбаткин]] — Өскемен—Левобережный округі.
# [[Тыныбек Махмұтов]] — Бұқтырма округі.
# [[Иван Сергеевич Муханин]] — Заульбинский—Ленин округі.
# [[Анатолий Александрович Никифоров]] — Қатон-Қарағай округі.
# [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы]] — Шемонаихинский округі.
# [[Василий Семенович Осипов]] — Шердіаяқ округі.
# [[Хабир Мұхаррамұлы Пазиков]] — Лениногорск—Строительный округ.
# [[Павел Александрович Парманов]] — Абылайкит округі.
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Глубокое округі.
# [[Александра Семеновна Петухова]] — Заульбинский округі.
# [[Вера Васильевна Плюхина]] — Лениногор—Школьный округі.
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Верхне-Березовский округі.
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Лениногорский—Центральный округі.
# [[Орынбай Сатыбалды]] — Марқакөл округі.
# [[Зада Сепсекенов]] — Тарбағатай округі.
# [[Илья Попович Смирнов]] — Солонов округі.
# [[Мария Емельяновна Степанова]] — Зыряновский округі.
# [[Рамазан Транов]] — Лениногор—Промышленный округ.
# [[Екатерина Ксенофонтовна Фатеева]] — Өскемен өнеркәсіп округі.
# [[Нина Александровна Юролович]] — Өскемен округі.

== Әдебиет ==

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>ef6rvb2ugx2px8kcv16fv6ndiwxtpm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джанлука Манчини</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682827</id>
    <revision>
      <id>3620195</id>
      <parentid>3035381</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ollin Masa</username>
        <id>181238</id>
      </contributor>
      <comment>File</comment>
      <origin>3620195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2006" sha1="1o4yydr6z16va80hcxdxkylxgp43ajg" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Джанлука Манчини
| туған күні = 17.4.1996
| азаматтығы = {{ту|Италия}} [[Италия]]
| бойы = 190
| салмағы = 77
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб = {{ту|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]
| номері = 23
| клубтары = {{футбол карьерасы
|2015—2017|{{ту|Италия}} [[Перуджа (футбол клубы)|Перуджа]]|27 (1)
|2017—2020|{{ту|Италия}} [[Аталанта (футбол клубы)|Аталанта]]|41 (6)
|2019—2020|{{аренда}}{{ту|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|23 (1)
|2020—|{{ту|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|33 (4)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2019—|{{футбол|Италия}} |6 (0)}}
}}
[[File:FC Salzburg gegen AS Roma (UEFA Euroleague play-off, 2023-02-16) 15 (cropped).jpg|thumb|Gianluca Mancini (2023)]]

'''Джанлука Манчини''' ({{lang-it|Gianluca Mancini}}; [[17 сәуір]] [[1996 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/256448&lt;/ref&gt;, [[Понтедера]], [[Италия]]) — италиялық футболшы, [[Италия Ұлттық футбол құрамасы]] мен &quot;Рома&quot; клубының қорғаушысы.

== Жүлделері ==

=== Клубтық ===

* [[УЕФА Конференциялары лигасы 2021/22]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
{{бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Италия футболшылары]]
[[Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Перуджа ФК ойыншылары]]
[[Санат:Аталанта ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рома ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>1o4yydr6z16va80hcxdxkylxgp43ajg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елубай Бәзімұлы Тайбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701070</id>
    <revision>
      <id>3620278</id>
      <parentid>3617714</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15903" sha1="q5cl4wq3m3kzi2vhoxko89lcjr1gz6q" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Елубай Бәзімұлы Тайбеков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры
 | Ту                   = ҚазҰАУэмблемасы.jpg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 1961
 | Басқаруын аяқтады    = 1963
 | Ізашары              = А. И. Дорофеев
 | Ізбасары             = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = сәуір 1955
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1958
 | Ізашары_2            = [[Әлішер Бейсенұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = қыркүйек 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = 31 наурыз 1955
 | Ізашары_3            = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Ізбасары_3           = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1951
 | Ізашары_4            = [[Михаил Николаевич Луценко|Михаил Луценко]]
 | Ізбасары_4           = [[Николай Иванович Журин|Николай Журин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1944
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1948
 | Ізашары_5            = [[Мырзахмет Жексенғалиұлы Бекжанов|Мырзахмет Бекжанов]]
 | Ізбасары_5           = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Туған күні         = 15.5.1901
 | Туған жері         = Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 19.1.1991
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = [[К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы|К.А. Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясы]]
 | Жұмыс орны           = Қазақ жемшөп және жайылым ғылыми-зерттеу институты; &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА]]
 | Ғылыми дәрежесі      = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]
 | Ғылыми атағы         = [[Доцент|доцент]] &lt;br /&gt; [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР ҒА академигі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Халықтар Достығы ордені|1986}}{{!!}}{{Халықтар Достығы ордені|1990}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
}}
'''Елубай Бәзімұлы Тайбеков''' ([[15 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], Сабынды ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[19 қаңтар]] [[1991 жыл|1991]]) — Кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері, 1951-1955 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы болды. [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының Темеш тармағынан шыққан&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Taibekov Yelzhan| тақырыбы = Арғындар|шынайы атауы = | сілтеме = https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%BD%D1%8B&amp;oldid=97617563| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = Уикипедия| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2019| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
11 жасынан бастап байдың қол астында шопан болып істеді. 1922-1924 жылдары Орынбор малдәрігерлік техникумында, 1924-1926 жылдары Орынбор орта қолбасшылық құрамы жұмысшы-шаруа милиция училищесінде оқыды. 1926 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1926-1930 жылдары [[Қостанай округі|Қостанай округінде]]: аймақтық әкімшілік бөлімі бастығының орынбасары (1926-1927), округ прокурорының орынбасары (1927-1928), БК(б)П [[Сарыкөл ауданы|Обаған аудандық комитетінің]] жауапты хатшысы (1928-1929), [[Қарабалық ауданы|Қарабалық]] қоныстандыру партиясының бастығы (1929), аймақтық әкімшілік бөлімінің бастығы (1929-1930) болып жұмыс атқарды.

1930-1935 жылдары К.А.Тимирязев атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқыды, одан кейін 1935-1942 жылдары [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] сабақ берді (ассистент, аға оқытушы, декан, директордың орынбасары). Экономика ғылымдарының кандидаты (1940).

1942-1958 жылдары — партиялық және мемлекеттік қызметте:

* 1942 жылы — Қазақ КСР Жер шаруашылығы халық комиссариаты саяси бөлімі бастығының орынбасары;
* 1942 жылдан бастап — екінші, 1944-1948 жылдары — [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
** 1950 жылы БК(б)П ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді;
* 1950-1951 жылдары — [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы;
* 1951-1955 жылдары — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] төрағасы;
* 1955 жылдың сәуірі – 1958 жылдың қаңтары — Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы.

1957-1977 жылдары – ғылыми және оқытушылық қызметте:

* 1957 жылы — Қазақ мал азығы және жайылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры,
* 1957-1961 жылдары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру бөлімінің академик-хатшысы,
* 1961-1963 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының]] ректоры, кейін кафедра меңгерушісі, доцент.

[[КОКП ХІХ съезі|КОКП ХІХ съезінің]] делегаты (1952)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|title=БК(б)П – КОКП XIX съезінің делегаттары 5-14.10.1952|publisher= Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcit=ation.org/6AplE9F5U?url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07919.asp|archivedate=2012-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;; [[КОКП орталық комитеті|КОКП ОК]] мүшесі (1952-1956)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|title=14.10.1952 жылы БК(б)П — КОКП XIX-съезінде сайланған Орталық Комитет, мүшелері|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429133957/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07182.asp|archivedate=2012-04-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] (Қазақ КСР атынан) үшінші (1950-1954)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің III сайланым депутаттары 1950—1954|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuQ1aSB?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/08966.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; және төртінші (1954-1958)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|title=КСРО Жоғарғы Кеңесінің IV сайланым депутаттары 1954—1958|publisher=Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы 1898-1991|accessdate=2017-03-08|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CfuJnbqC?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/10245.asp|archivedate=2012-12-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; шақырылым депутаты болып сайланды.

1977 жылы зейнеткерлікке шықты; одақтық маңызы бар жеке зейнеткер.

== Таңдамалы шығармалары ==
* ''Салюков П. А., Самохвалов А. М., Сабиров М. С. и др.'' Пути расширения кормовой базы в Казахстане / Под общ. ред. акад. Е. Б. Тайбекова. — Алма-Ата : Казгосиздат, 1959. — 389 с.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Одақтық маңызы бар жеке зейнеткерлер]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>q5cl4wq3m3kzi2vhoxko89lcjr1gz6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жорес Иванович Алферов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>715246</id>
    <revision>
      <id>3620038</id>
      <parentid>3597460</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68999" sha1="s9sten5dfupwrn7f7srtnya6czj2f56" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Жорес Иванович Алфёров
|Суреті = 
|Сурет ені           = 
|Туған күні        = 15.3.1930
|Туған жері       = {{туғанжері|Витебск|Витебскде}}, [[Белорус КСР]], [[КСРО]]
|Қайтыс болған күні          = 	1.3.2019
|Қайтыс болған жері         =  {{Қайтысболғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей]] 
|Ғылыми аясы = [[жартылай өткізгіштер физикасы]]
|Ғылыми дәреже = {{Ғылыми дәреже|кандидат|техникалық ғылымдар}} (1961), {{Ғылыми дәреже|доктор|физика-математика ғылымдары}} (1970)
|Ғылыми атағы = {{Ғылыми атағы||0}} (1972),&lt;br&gt; {{Ғылыми атағы|КСРО ҒА|0}} (1979),&lt;br&gt; {{Ғылыми атағы|РҒА|0}} (1991)
|Жұмыс орны = [[Ресей Ғылым Академиялары|РҒА]], [[Санкт-Петербург академиялық университеті - РҒА нанотехнологиялар ғылыми-білім беру орталығы|СПб АУ РҒА]]
|Альма-матер = [[Ленинград электротехникалық институты]]
|Ғылыми жетекші =
|Сурет ені = 300
|Несімен белгілі =
|Марапаттары = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Нобельдік медаль|2000}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2000)
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{1-дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені|2005}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{2 дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені|2000}}{{!!}} {{3-дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені|1999}} {{!!}} {{4-дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені|2010}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Александр Невский ордені (Ресей Федерациясы)|2015}} {{!!}} {{Ленин ордені|1986}} {{!!}} {{Қазан революциясы ордені|1980}} {{!!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені|1975}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{«Құрмет белгісі» ордені|1959}} {{!!}} {{Медаль Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай}} {{!!}} {{Ресей Әскери-теңіз флотына 300 жыл мерейтойлық медалі}} {{!!}} {{Медаль 300 жылдығын еске алу Санкт Петербург}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{«Еңбек ардагері» медалі}} {{!!}} {{Ленинградтың 250 жылдығына арналған медаль}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ресей Федерациясының еңбек сіңірген энергетикі}} {{!!}} {{Лениндік сыйлық|1972}} {{!!}} {{КСРО Мемлекеттік сыйлығы|1984}} {{!!}} {{Мемлекеттік сыйлық Ресей Федерациясының 1992-2003| 2001}} {{!!}} {{Ресей Федерациясы Үкіметінің Құрмет грамотасы}} {{!!}} {{Санкт-Петербург қаласының Құрметті азаматы}}
{{!}}}
'''Басқа елдер''':
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Князь Ярослав Дана ордені, V дәрежелі|2003}} {{!!}} {{Құрмет Легионы орденінің офицері}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Халықтар достығы ордені (Беларусь)|2009}} {{!!}} {{Френсис Скарина ордені|2001}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Низами Гянджави атындағы алтын медаль|2015}}
{{!}}}
}}
'''Жорес Иванович Алферов''' ({{Lang-be|Жарэс Іванавіч Алфёраў}}; 15 наурыз 1930, Витебск – 1 наурыз 2019, Санкт-Петербург) — кеңес, белорус және орыс [[Физика|физигі]], [[Саясаткер|саяси қайраткер]].&lt;ref name=&quot;tasssummary&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/info/5856793|title=Биография Жореса Алфёрова|author=|publisher=[[ТАСС]]|date=|accessdate=2019-03-04|quote=|archivedate=2019-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190302154352/https://tass.ru/info/5856793|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

[[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты (2000 жыл, жартылай өткізгішті гетероқұрылымдарды жасағаны және жылдам [[Оптроника|опто]]- және [[Микроэлектроника|микроэлектрондық компоненттерді]] жасағаны үшін).

1991 жылдан 2017 жылға дейін [[Ресей ғылымдар академиясы|Ресей ғылым академиясының]] вице-президенті. Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығының президиумының төрағасы.

КСРО Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (1972), КСРО Ғылым академиясының академигі (1979), [[Ресей ғылымдар академиясы|Ресей Ғылым академиясының академигі]] (1991).

Ресей Федерациясының еңбек сіңірген энергетикі ([[1996 жыл|1996]]). Лениндік сыйлықтың ([[1972 жыл|1972]]), КСРО Мемлекеттік сыйлығының ([[1984 жыл|1984]]), Ресей Федерациясы Мемлекеттік сыйлығының ([[2001 жыл|2001]]) лауреаты. [[Ленин ордені]] (1986). [[Отан алдындағы қызметі үшін ордені|«Отанға сіңірген еңбегі үшін» орденінің]] толық иегері.

[[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1990) және АҚШ Ұлттық инженерлік академиясының (1990), Корея ғылым және технология академиясының (1995), [[Қытай ғылым академиясы|Қытай ғылым академиясының]], Польша ғылым академиясының (1988) шетелдік мүшесі, Беларусь Республикасы (1995)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nasb.gov.by/rus/members/mbrshf.php|title=Национальная академия наук Беларуси. Почётные и иностранные члены|accessdate=2010-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150919075425/http://nasb.gov.by/rus/members/mbrshf.php|archivedate=2015-09-19|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;, Молдова (2000)&lt;ref&gt;Membrii Academiei de Ştiinţe a Moldovei: Dicţionar (1961—2006) / Ch.: Î.E.P. Ştiinţa, 2006&lt;/ref&gt;, [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы|Әзербайжан]] (2004) академиялардың мүшесі, Армения Ұлттық ғылым академиясының құрметті мүшесі (2011).

[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. [[Мемлекеттік дума|Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының]] II—VII шақырылымдарының [[Депутат|депутаты]] (1995—2019). 1989 жылы КСРО Ғылым академиясынан КСРО халық депутаты болып сайланды, 1995 жылы желтоқсанда «Біздің үй – Ресей» қозғалысынан Мемлекеттік Думаның екінші шақырылымына Алферов сайланды; 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 жылдары [[Ресей Коммунистік партиясы|РФКП]] партиялық тізімдері бойынша Ресей Федерациясы Мемлекеттік Думасының депутаты болып, партия мүшесі болмай, қайта сайланды.

== Өмірбаяны ==
1930 жылы 15 наурызда [[Беларустар|белорус]] [[Еврейлер|еврей]] отбасында дүниеге келген. Болашақ ғалымның әкесі Иван Карпович Алферов (1894—1982) Чашники қаласында дүниеге келген, анасы Анна Владимировна Розенблюм (1900—1982) Крайск қаласынан (қазіргі [[Беларусь]] [[Минск облысы|Минск облысының]] Логойск ауданы) келген&lt;ref&gt;[http://7days.belta.by/ru/issues?art_id=885 Жорес Алфёров: «Наука освобождает человечество»]{{Deadlink|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lenta.ru/lib/14177331/full.htm|title=Алфёров, Жорес в Лентапедии (сайт lenta.ru)|accessdate=2007-10-22|archivedate=2007-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071130170020/http://www.lenta.ru/lib/14177331/full.htm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Алферовтың әкесі 4-ші Мариуполь гусар полкінде сержант қызметін атқарды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blender-chat.livejournal.com/28220.html|title=Жорес Алфёров о антисоветизме, революции и войне|accessdate=2019-03-04|archivedate=2019-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190303080406/https://blender-chat.livejournal.com/28220.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Ол Солтүстік-Батыс майданында бүкіл дерлік соғысты және Әулие Георгий крестіне ие болды. [[Ақпан төңкерісі|Ақпан төңкерісінен]] кейін соғыстың жалғасуына қарсы белсенді күрескер болды. 1917 жылы шілдеде соғысқа қарсы үгіт жүргізгені үшін тұтқындалып, Двина бекінісіне қамалды. Қыркүйекте бостандыққа шыққаннан кейін бірден РСДРП(б) мүшесі болды. Полк комитетінің төрағасы, дивизиялық комитеттің мүшесі болды. Менің әкем Кеңестердің екінші съезінің делегаты болды, 1917 жылы 26 қазанда Смольныйда [[Владимир Ильич Ленин|Лениннің]] тарихи баяндамасын тыңдады&lt;ref name=&quot;spkurdyumov2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://spkurdyumov.ru/future/alferov/2/|title=«Власть без мозгов. Отделение науки от государства»|accessdate=2019-03-04|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306043920/http://spkurdyumov.ru/future/alferov/2/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 1920 жылдары И.К.Альферов Крайск өлкесіндегі шекара заставасына [[Контрреволюция мен іріткіге қарсы күрес жөніндегі бүкілресейлік төтенше комиссиясы|Чека]] өкілі болып тағайындалды, ол жерде болашақ әйелінің үйінде орналасты; осы жерден жас жұбайлар Витебскіге бірге көшті &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/v-kraysk-na-rodinu-materi.html|title=Елена Климович «В Крайск, на родину матери»|accessdate=2019-03-02|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306043305/https://www.sb.by/articles/v-kraysk-na-rodinu-materi.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Жорес [[Жан Жорес]] есімімен аталды. Соғыс алдындағы жылдары ол, сол кезде әкесі — Архангельск индустриалды академиясының түлегі, инженер болып жіберілген, [[Волгоград|Сталинград]], [[Жаңасібір|Новосибирск]], [[Барнауыл|Барнаул]] және Сясстройда болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://samsud.ru/journal/heroes/zhores-alferov.html|title=Жорес Алфёров. Человек, который изменил мир|accessdate=2019-03-03|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306111340/https://samsud.ru/journal/heroes/zhores-alferov.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; ; анасы кітапханашы болып жұмыс істеген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tsu.ru/upload/medialibrary/d45/alferov.pdf|title=Почётные доктора Томского университета|accessdate=2019-03-03|archivedate=2018-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123214835/http://www.tsu.ru/upload/medialibrary/d45/alferov.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

[[Ұлы Отан соғысы]] басталғанға дейін Альферовтар отбасы Туринск қаласына көшіп келді, онда оның әкесі целлюлоза-қағаз зауытының директоры болып жұмыс істеді, ал ол аяқталғаннан кейін соғыста қираған [[Минск|Минскіге]] оралды&lt;ref name=&quot;spkurdyumov2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://spkurdyumov.ru/future/alferov/2/|title=«Власть без мозгов. Отделение науки от государства»|accessdate=2019-03-04|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306043920/http://spkurdyumov.ru/future/alferov/2/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deputat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/interview/nm/galferov.shtml?incut1|title=«Газета. Ru», «Депутат вселенских масштабов»|accessdate=2007-10-10|archivedate=2009-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090413070649/http://www.gazeta.ru/interview/nm/galferov.shtml?incut1|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Ағасы Маркс Иванович Алферов (1924—1944) майданда қаза тапты.

1947 жылы [[Минск]] қаласындағы №42 орта мектепті алтын медальмен бітіріп, физика пәнінің мұғалімі Яков Борисович Мельцерзонның кеңесімен Минск қаласындағы Беларусь политехникалық институтының (қазіргі БҰТУ) энергетика факультетінде бірнеше семестр оқыды, ал кейін ЛЭТИ-ге [[Санкт-Петербург|Ленинградқа]] оқуға түсуге барды. 1952 жылы В.И.Ульянов (Ленин) атындағы Ленинград электротехникалық институтының (ЛЭТИ) электроника факультетін бітіріп, онда емтихансыз қабылданған еді, содан кейін әкесінің жұмысының жаңа жерге ауысуына байланысты отбасы Ленинградқа көшті.

1953 жылдан бастап ол А. Ф. Иоффе атындағы физика-техникалық институтында жұмыс істеді, онда В. М. Тучкевичтің зертханасында кіші ғылыми қызметкер болды және алғашқы кеңестік [[Транзистор|транзисторлар]] мен германий қуат құрылғыларын жасауға қатысты&lt;ref name=&quot;deputat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/interview/nm/galferov.shtml?incut1|title=«Газета. Ru», «Депутат вселенских масштабов»|accessdate=2007-10-10|archivedate=2009-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090413070649/http://www.gazeta.ru/interview/nm/galferov.shtml?incut1|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. [[Ғылым кандидаты|Техника ғылымдарының кандидаты]] (1961).

Алферов 1963 жылы наурызда [[Гетер өткелі|гетеройысулар]] саласындағы өзінің алғашқы [[Патент|патентін]] алды. Ол Рудольф Казариновпен бірге гетеройысуларды зерттеді. Ғалымдар қазір талшықты-оптикалық байланыста және компакт-дискілер ойнатқыштарында қолданылатын [[Шалаөткізгіш лазер|жартылай өткізгішті лазермен]] жұмыс жасауда табысқа жетті&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|title=Ударник коммунистического труда|accessdate=2019-11-13|archivedate=2019-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113192513/https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 1969 жылы гетеройысулардың ашылуынан алынған идеялар күн батареяларында және лазерлік көз хирургиясы саласында қолданыла бастады. Мұндай аккумулятор 1986 жылы «Мир» ғарыш станциясында орнатылып, орбитада оның бүкіл қызмет ету мерзімінде қуатты айтарлықтай төмендетпей жұмыс істеді. 1970 жылы Альферов жартылай өткізгіштердегі гетеройысуларды зерттеудің жаңа кезеңін қорытындылай отырып, докторлық диссертациясын қорғап, физика-математика ғылымдарының докторы дәрежесін алды&lt;ref&gt;Алфёров Ж. И. [http://search.rsl.ru/ru/record/01007224846 Гетеропереходы в полупроводниках.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129105130/https://search.rsl.ru/ru/record/01007224846 |date=2022-11-29 }} Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора физико-математических наук : 01.049. Академия наук СССР. Физико-технический институт им. А. Ф. Иоффе. — Ленинград, 1970. — 26 с.&lt;/ref&gt;.

1971 жылдың қысында Алферов АҚШ-қа ұшып кетті, онда {{Аударылмаған 5|Франклин институтында|4=Franklin Institute}} гетеролазерді жасағаны үшін — Стюарт Баллантайн медалімен марапаттады.

1972 жылы Алферов [[профессор]], ал бір жылдан кейін ЛЭТИ оптоэлектроника негізгі кафедрасының меңгерушісі болды.

1976 жылы Ленинград физика-техникалық институтының жанасу құбылыстары зертханасының қызметкерлері Алферовтың жетекшілігімен қосылыстардың кең саңылаудағы қатты ерітінділерін &lt;math&gt;A_{3}B_{5}&lt;/math&gt; алғаны және зерттегені  және олардың негізінде спектрдің көрінетін бөлігінде тиімді инъекциялық сәулелену көздерін құрғаны үшін Ленин комсомолы сыйлығын алды.

1990 жылдардың басынан бастап Алферов кішірейтілген өлшемді наноқұрылымдардың қасиеттерін: кванттық сымдар мен кванттық нүктелерді  зерттейді. 1987 жылдан 2003 жылғы мамырға дейін — A. F. Иоффе Физикотехникалық институтының директоры.
[[Сурет:Алферов_1.jpg|оңға|нобай|250x250 нүкте| Ж. И. Альферов Мәскеуде [[Александр Михайлович Прохоров|А. М. Прохоров]] ескерткішінің ашылуында]]
2000 жылдың желтоқсанында Алферов ғалымдар Г. Кремер және Д. Килбимен (АҚШ) бірге заманауи IT-технологиялардың негіздерін жасауда жартылай өткізгіштер физикасы саласындағы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

2003 жылы Алферов Физикотехникалық институтының меңгерушісі қызметінен кетті&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131111093313/http://edu.gov.by/main.aspx?guid=80833 Жорес Алфёров]&lt;/ref&gt; және 2006 жылға дейін институттың ғылыми кеңесінің төрағасы болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/690059|title=Нобелевский лауреат уволен с работы|accessdate=2013-09-04|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124345/http://www.kommersant.ru/doc/690059|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Кейіннен Альферов Физикотехникалық институтқа және оған байланысты бірқатар ғылыми құрылымдарға: Микроэлектроника және субмикронды гетероструктуралардың ғылыми-техникалық орталығына&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ntcm-ras.ru/|title=УЧРЕЖДЕНИЕ РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК НАУЧНО-ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЙ ЦЕНТР МИКРОЭЛЕКТРОНИКИ И СУБМИКРОННЫХ ГЕТЕРОСТРУКТУР РАН|accessdate=2013-09-04|archivedate=2013-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131007153314/http://ntcm-ras.ru/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, Физико-техникалық институттың Ғылыми-оқу кешеніне (РЭК) және Санкт-Петербургтегі физика-техникалық лицей жанындағы Физка-техникалық мектепке ықпалы болды. 1988 жылдан (құрылған күні) Санкт-Петербург мемлекеттік политехникалық университетінің физика-техникалық факультетінің деканы.

1990—1991 жылдары — КСРО Ғылым академиясының вице-президенті, Ленинград ғылыми орталығы президиумының төрағасы.

1990 жылдары ол техникалық компания құрды, оның айналымы жылына шамамен 100 мың долларға жетті&lt;ref name=&quot;spkurdyumov2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://spkurdyumov.ru/future/alferov/2/|title=«Власть без мозгов. Отделение науки от государства»|accessdate=2019-03-04|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306043920/http://spkurdyumov.ru/future/alferov/2/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2003 жылдан — Ресей Ғылым академиясының «Санкт-Петербург физика-техникалық ғылыми-білім беру орталығы» ғылыми-білім беру кешенінің төрағасы. КСРО Ғылым академиясының [[Академик|академигі]] (1979), кейін [[Ресей ғылымдар академиясы|РҒА]], Ресей Білім академиясының құрметті академигі. Ресей ғылым академиясының вице-президенті, Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығының президиумының төрағасы. «Техникалық физика журналына хаттар» бас редакторы.

«Жартылай өткізгіштердің физикасы және технологиясы» журналының бас редакторы, «Жер беті: физика, химия, механика» журналының редакциялық алқасының мүшесі, «Ғылым және өмір» журналының редакциялық алқасының мүшесі болды. РКФСР [[Білім қоғамы|«Білім» қоғамы]] басқармасының мүшесі болды.

Ол 2002 жылы Жаһандық энергетикалық сыйлықты құрудың бастамашысы болды, ал 2006 жылға дейін оны беру жөніндегі халықаралық комитетті басқарды. Бұл сыйлықтың 2005 жылы Алферовтың өзіне берілуі оның бұл қызметтен кетуіне бірден-бір себеп болған деп есептеледі.

Ол жаңа Академиялық университеттің ұйымдастырушы ректоры.

2001 жылдан Білім және ғылымды қолдау қорының президенті (Альферов қоры).

2010 жылдың 5 сәуірінде Алферовтың Сколководағы инновациялық орталықтың ғылыми директоры болып тағайындалғаны жарияланды&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2010-04-05|url=http://www.rian.ru/science/20100405/218272188.html|title=Научным руководителем Кремниевой долины в Сколково будет Жорес Алфёров|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2010-08-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/61B73flak?url=http://ria.ru/science/20100405/218272188.html|archivedate=2011-08-24}}&lt;/ref&gt;.

2010 жылдан — «Сколково» қорының Консультативтік ғылыми кеңесінің тең төрағасы.

2013 жылы Ресей ғылым академиясының президенттігіне кандидат болып, 345 дауыс жинап, екінші орынды иеленді.

500-ден астам ғылыми еңбектің, үш [[Монография|монографияның]] және 50 өнертабыстың авторы.

2016 жылы 14 қарашада Алферов [[Пневмония|пневмониямен]] Санкт-Петербургтегі Ресей ғылым академиясының ауруханасына жатқызылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2016/11/14/reg-szfo/v-peterburge-gospitalizirovan-nobelevskij-laureat-zhores-alferov.html|title=В Петербурге госпитализирован нобелевский лауреат Жорес Алферов|accessdate=2019-03-08|archivedate=2020-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200602222707/https://rg.ru/2016/11/14/reg-szfo/v-peterburge-gospitalizirovan-nobelevskij-laureat-zhores-alferov.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2018 жылдың 30 қарашасында Жорес Иванович Алферов Мәскеудегі Ресей Ғылым академиясының отырысынан гипертониялық кризден кейін ауруханаға түсті, инсульт күдігі расталмады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3818425|title=В Москве госпитализировали Жореса Алферова|accessdate=2019-03-08|archivedate=2019-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190226184144/https://www.kommersant.ru/doc/3818425|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 2018 жылы 29 желтоқсанда Мәскеу маңындағы санаторийге жіберілді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2018/12/29/049/|title=Академика Жореса Алферова выписали из больницы. Новый год он встретит в подмосковном санатории|accessdate=2019-03-08|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327090031/https://www.fontanka.ru/2018/12/29/049/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2019 жылы 1 наурызда жедел жүрек-өкпе жеткіліксіздігінен қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/6177953|title=Врачи назвали причину смерти Жореса Алферова|accessdate=2019-03-02|archivedate=2019-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190302153625/https://tass.ru/obschestvo/6177953|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Қоштасу рәсімі 5 наурызда Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығында өтті&lt;ref name=&quot;abschiedsnahme&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/6186339|title=Сотни петербуржцев собрались у Научного центра Академии наук, чтобы проститься с Алферовым|author=|publisher=[[ТАСС]]|date=2019-03-05|accessdate=2019-03-05|quote=|archivedate=2019-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190305131626/https://tass.ru/obschestvo/6186339|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, ол сол күні Санкт-Петербург маңындағы Комаровское зиратында жерленді&lt;ref name=&quot;beerdigung&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/6188375|title=Жореса Алферова похоронили на кладбище в Комарово|author=|publisher=[[ТАСС]]|date=2019-03-05|accessdate=2019-03-05|quote=|archivedate=2019-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190305194734/https://tass.ru/obschestvo/6188375|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Саяси қызмет ==
[[Сурет:Vladimir_Putin_12_October_2000-2.jpg|нобай|250x250 нүкте| Ж.И.Альферов және [[Владимир Владимирович Путин|В.В.Путин]]]]
* 1944 — [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомол]] мүшесі.
* 1965 — [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі.
* 1989—1992 жылдары — КСРО халық депутаты,
* 1995—1999 жылдары — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 2-шақырылымының «Біздің үй — Ресей» (БҮР) қозғалысының депутаты, Мемлекеттік ғылым және білім комитетінің ғылым жөніндегі кіші комитетінің төрағасы. Дума, БҮР фракциясының мүшесі, 1998 жылдан — «Халық билігі» парламенттік тобының мүшесі.
* 1999—2003 жылдары — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 3-ші шақырылымындағы [[Ресей Коммунистік партиясы|РФКП-дан]] депутат, Коммунистік партия фракциясының мүшесі, Білім және ғылым комитетінің мүшесі.
* 2003—2007 — Ресей [[Ресей Коммунистік партиясы|Федерациясының Коммунистік партиясынан]] 4-ші шақырылымдағы Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының депутаты, Коммунистік партия фракциясының мүшесі, Білім және ғылым комитетінің мүшесі.
* 2007—2011 — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 5-шақырылымындағы [[Ресей Коммунистік партиясы|Ресей Федерациясы Коммунистік партиясынан]] депутат, Коммунистік партия фракциясының мүшесі, Мемлекеттік Думаның Ғылым және жоғары технологиялар комитетінің мүшесі. Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 5-ші шақырылымындағы ең қарт депутаты.
* 2012—2016 — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының [[Ресей Коммунистік партиясы|Ресей Федерациясы Коммунистік партиясынан]] 6-шақырылымдағы депутаты, Мемлекеттік Думаның Ғылым және жоғары технологиялар комитетінің мүшесі.
* 2016—2019 — Ресей [[Ресей Коммунистік партиясы|Федерациясының Коммунистік партиясынан]] 7-шақырылымдағы Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының депутаты. Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 7-ші шақырылымындағы ең қарт депутаты.
** Мемлекеттік Думаның [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] істері, еуразиялық интеграция және отандастармен байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі (2016—2019){{Дереккөзі келтірілмеген|7|3|2019}}.
* «Слово» радиогазетінің редакциялық алқасының мүшесі.
* «Nanotechnologies Ecology Production» журналының редакциялық алқасының төрағасы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prometeus.nsc.ru/komplekt/journals/nanoprom.ssi|title=О журнале &quot;Нанотехнологии. Экология. Производство&quot;|accessdate=2022-03-17|archivedate=2022-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220317124412/http://www.prometeus.nsc.ru/komplekt/journals/nanoprom.ssi|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Дарынды студенттерді қолдау, олардың кәсіби өсуіне жәрдемдесу, ғылымның басым бағыттары бойынша ғылыми зерттеулер жүргізуде шығармашылық белсенділікті ынталандыру мақсатында Білім және ғылымды қолдау қоры құрылды. Қорға алғашқы салымды Нобель сыйлығының қорынан Жорес Алферов жасады.

2010 жылы 4 қазанда Алексей Кондауров пен Андрей Пионтковский Грани.Ру сайтында мақаласы жариялады. «Клептократияны қалай жеңуге болады?», онда олар РФКП-дан оң және сол оппозициядан президенттікке бірыңғай кандидат ұсынуды ұсынды. Олар кандидат ретінде орыс ақсақалдарының бірін ұсынуды ұсынды; бұл ретте Виктор Геращенко мен Юрий Рыжовпен бірге Жорес Алферовтың кандидатурасын да ұсынды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://grani.ru/Politics/Russia/Election/m.182264.html|title=Как нам победить клептократию|accessdate=2011-12-13|archivedate=2011-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111202150624/http://www.grani.ru/Politics/Russia/Election/m.182264.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Коммунистік партия фракциясының басқа мүшелері сияқты, Алферов 2018 жылы зейнетақы реформасына қарсы болды; оның сәйкес заң жобасын екінші оқылымда қолдағаны туралы ақпарат техникалық қатенің салдарынан пайда болды &lt;ref&gt;См. о [https://www.vedomosti.ru/politics/news/2018/09/26/782072-zhores-alferov недоразумении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327132018/https://www.vedomosti.ru/politics/news/2018/09/26/782072-zhores-alferov |date=2023-03-27 }} (Алфёров вообще отсутствовал) при втором чтении, а также [https://rtvi.com/stories/povyshenie-pensionnogo-vozrasta-v-rossii-v-tretem-chtenii/ поимённый список] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230424080603/https://rtvi.com/stories/povyshenie-pensionnogo-vozrasta-v-rossii-v-tretem-chtenii/ |date=2023-04-24 }} голосовавших при третьем чтении законопроекта о повышении пенсионного возраста.&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен сыйлықтар ==
[[Сурет:RIAN_archive_793190_Opening_of_Nanotechnology_International_Forum,_Moscow.jpg|нобай|250x250 нүкте| Алферов Expocentre жәрмеңкесінде ''Rusnanotech 2010'' нанотехнологиялар жөніндегі III халықаралық форумның ашылуында]]
[[Сурет:Vladimir_Putin_in_Saint_Petersburg_9-10_April_2001-9.jpg|нобай|250x250 нүкте| 2001 жыл]]

== Отбасы ==
Бірінші некесі қысқа болды, әйелі [[Тбилиси|Тбилисиден]] болды. Ажырасқаннан кейін, Алферов Ленинградтағы пәтерімен қоштасып, зертханадағы төсекке көшуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|title=Ударник коммунистического труда|accessdate=2019-11-13|archivedate=2019-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113192513/https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Бірінші некесінен Алферовтың Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығының қызметкері Ольга атты қызы болды.

Екінші әйелі — Тамара Георгиевна Альферова (Дарская) (2023 жылы 4 қаңтарда қайтыс болды)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spb.kp.ru/daily/27454/4708067/|title=Умерла Тамара Алферова, жена лауреата Нобелевской премии по физике Жореса Алферова|accessdate=2023-02-03|archivedate=2023-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230203174823/https://www.spb.kp.ru/daily/27454/4708067/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, Воронеж музыкалық комедия театрының РСФСР еңбек сіңірген әртісі Георгий Дарскийдің қызы. Олар 1967 жылы мамырда [[Сочи|Сочиде]] кездесті, ол сол кезде Химкидегі академик В.П.Глушконың «Энергомаш» ҒӨҰ-да жұмыс істеді. Алты айдан кейін олар үйленді — Тамара күйеуіне көшті. Той «Гранд Отель Европа» қонақ үйінің «Крыша» мейрамханасында өтті &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|title=Ударник коммунистического труда|accessdate=2019-11-13|archivedate=2019-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113192513/https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .

Ұлы — Алферов Иван Жоресович, 1972 жылы Ленинград қаласында туған, орман шаруашылығына арналған құрал-жабдықтарды сатумен айналысады&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|title=Ударник коммунистического труда|accessdate=2019-11-13|archivedate=2019-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113192513/https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perebezhchik&quot;&gt;{{Cite web|url=http://perebezhchik.ru/person/alferov-zhores-ivanovich/|title=Алферов Жорес Иванович|accessdate=2019-03-02|archivedate=2019-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190304160300/http://perebezhchik.ru/person/alferov-zhores-ivanovich/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Асырап алған қызы — Ирина, бірінші некеден екінші әйелінің қызы, Ленинград мемлекеттік университетінің биология факультетін бітіріп, мамандығы бойынша жұмыс істейді&lt;ref name=&quot;perebezhchik&quot;&gt;{{Cite web|url=http://perebezhchik.ru/person/alferov-zhores-ivanovich/|title=Алферов Жорес Иванович|accessdate=2019-03-02|archivedate=2019-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190304160300/http://perebezhchik.ru/person/alferov-zhores-ivanovich/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. АҚШ-та тұрады&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|title=Ударник коммунистического труда|accessdate=2019-11-13|archivedate=2019-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113192513/https://profile.ru/archive/udarnik-kommunisticheskogo-truda-105714/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

=== Ресейдің марапаттары ===
* [[Отан алдындағы қызметі үшін ордені|«Отанға сіңірген еңбегі үшін» орденінің]] толық кавалері:
** 1-дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» орденімен (14 наурыз 2005) — ''отандық ғылымды дамытудағы ерекше қызметі және заң шығару қызметіне белсенді қатысқаны үшін'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/901926842|title=Указ Президента Российской Федерации от 14 марта 2005 года № 286 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ I степени Алферова Ж. И.»|accessdate=2019-03-02|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306045047/http://docs.cntd.ru/document/901926842|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
** II дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (2000).
** ІІІ дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (4 маусым 1999) — ''отандық ғылымды дамытуға, жоғары білікті кадрларды даярлауға қосқан зор үлесі үшін және Ресей Ғылым академиясының 275 жылдығына байланысты'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kremlin.ru/acts/bank/13952|title=Указ Президента Российской Федерации от 4 июня 1999 года № 701 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников Российской академии наук»|publisher=// Официальный сайт Президента России|accessdate=2016-08-12|archivedate=2016-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161217010703/http://kremlin.ru/acts/bank/13952|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
** IV дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (15 наурыз 2010) – ''мемлекетке сіңірген еңбегі, отандық ғылымның дамуына қосқан зор үлесі және көп жылғы жемісті қызметі үшін'' &lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/acts/bank/30765 Указ Президента Российской Федерации от 15 марта 2010 г № 310 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ IV степени Алферова Ж. И.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121226084927/http://www.kremlin.ru/acts/bank/30765}}&lt;/ref&gt; .
* Александр Невский ордені (2015 жылғы 16 шілде) — ''отандық ғылымды дамытудағы, заң шығарушылық ісіндегі, көп жылғы адал еңбегі мен қоғамдық қызметі үшін ерекше жеке еңбегі үшін'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201507170017?index=2&amp;rangeSize=1|title=Указ Президента Российской Федерации от 16 июля 2015 года № 369 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»|accessdate=2019-03-02|archivedate=2015-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722034230/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201507170017?index=2&amp;rangeSize=1|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* « Ресей Федерациясының еңбек сіңірген энергетикі » құрметті атағы (1996 жылғы 21 маусым) — ''энергетика саласындағы қызметі және көп жылғы адал еңбегі үшін'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/9644|title=Указ Президента Российской Федерации от 21 июня 1996 года № 973 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»|accessdate=2019-03-02|archivedate=2019-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190307044326/http://www.kremlin.ru/acts/bank/9644|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* Ғылым және техника саласындағы Ресей Федерациясының 2001 жылғы Мемлекеттік сыйлығы (5 тамыз 2002 ) ''«Кванттық нүктелері бар гетероқұрылымдардың түзілу процестері мен қасиеттерін іргелі зерттеулер және олардың негізінде лазерлерді жасау» жұмыстары сериясы үшін'' &lt;ref&gt;Указ Президента РФ от 5 августа 2002 г № 831&lt;/ref&gt; .
* Ресей Федерациясы Үкіметінің Құрмет грамотасы (14 қараша 2011) — ''көп жылғы жемісті заң шығару қызметі үшін''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://government.ru/docs/all/79777/|title=Распоряжение Правительства Российской Федерации от 14 ноября 2011 года № 2007-р «О поощрении Правительством Российской Федерации»|accessdate=2021-08-12|archivedate=2021-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210813000152/http://government.ru/docs/all/79777/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; 

=== КСРО марапаттары ===
; &lt;nowiki&gt;Ордендер:&lt;/nowiki&gt;
* [[Ленин ордені]] (1986).
* Қазан революциясы ордені (1980 ж. 14 наурыз)&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета СССР от 14 марта 1980 года № 1744—Х «О награждении академика Алферова Ж. И. орденом Октябрьской Революции» // «Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик». — № 12 (2034) от 19 марта 1980 года. — Ст.228.&lt;/ref&gt;.
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1975).
* [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] (1959).

; Медальдар
* [[Лениндік сыйлық]] (1972) – ''жартылай өткізгіштердегі гетеройысуларды іргелі зерттеулері және олардың негізінде жаңа құрылғыларды жасағаны үшін.''
* КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1984) — ''A3B5 жартылай өткізгіш қосылыстардың төрттік қатты ерітінділері негізінде изопериодтық гетероқұрылымдарды жасағаны үшін.''

=== Шетелдік марапаттар ===
* Князь Ярослав Дана ордені, V дәрежелі ( [[Украина]], 2003 жылғы 15 мамыр) - ''Украина мен Ресей Федерациясының әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық салалардағы ынтымақтастығын дамытуға қосқан елеулі жеке үлесі үшін''  .
* [[Халықтар Достығы ордені (Беларусь)|Халықтар достығы орденімен]] ( [[Беларусь]], 22 қаңтар 2009 ж.) – ''Беларусь Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ғылыми-техникалық ынтымақтастықты кеңейтуге, ғылыми кадрларды даярлауға қосқан елеулі жеке үлесі үшін'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-27%2F2009-27%28006-031%29.pdf&amp;oldDocPage=1|title=Указ Президента Республики Беларусь от 23 января 2009 года № 44 «О награждении государственными наградами Республики Беларусь»|accessdate=2022-05-29|archivedate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830225045/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-27%2F2009-27%28006-031%29.pdf&amp;oldDocPage=1|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* Фрэнсис Скорина ордені ( [[Беларусь]], 2001 жылғы 17 мамыр) - ''физика ғылымын дамытуға, белорус-ресейлік ғылыми-техникалық ынтымақтастықты ұйымдастыруға, Беларусь және Ресей халықтарының достығын нығайтуға қосқан үлкен жеке үлесі үшін [3]'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.bankzakonov.com/d2008/time50/lav50256.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 17 мая 2001 г № 271|accessdate=2010-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110917051252/http://old.bankzakonov.com/d2008/time50/lav50256.htm|archivedate=2011-09-17|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Құрмет легионының офицері ( [[Франция]] )
* «Достық» медалі ( [[Куба]], 2008) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forum.faleristika.info/viewtopic.php?f=783&amp;t=29711#p343454|title=Медаль «Дружба» — Forum FALERISTIKA.info&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2021-09-14|archivedate=2021-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210914181602/https://forum.faleristika.info/viewtopic.php?f=783&amp;t=29711#p343454|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* Низами Гянджави атындағы алтын медаль ( [[Әзербайжан]], 2015) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/2389298.html|title=AMEA-nın «Nizami Gəncəvi adına Qızıl medal»ı sahiblərinə təqdim olunub|accessdate=2017-09-14|archivedate=2017-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915070202/https://az.trend.az/azerbaijan/society/2389298.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* ''Беларусь Республикасы Министрлер Кеңесінің Құрмет грамотасы (23 наурыз 2000 ж.) - жартылай өткізгіштер физикасы, жартылай өткізгіштер және кванттық электроника саласындағы үлкен жетістіктері, Қазақстан Республикасындағы радиоэлектрондық өнеркәсібін дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін Беларусь, Беларусь-Ресей достығы және Беларусь пен Ресей арасындағы ғылыми-техникалық ынтымақтастықты нығайту ['' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zakonrb.com/npa/ab-uznagarodzhanni-zhialferava-ganarovay-gramatay|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 23 марта 2000 года № 383 «О награждении Ж. И. Алфёрова Почётной грамотой Совета Министров Республики Беларусь»|accessdate=2021-04-25|archivedate=2021-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210425191918/https://zakonrb.com/npa/ab-uznagarodzhanni-zhialferava-ganarovay-gramatay|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* Беларусь Республикасы Ұлттық Жиналысының Құрмет грамотасы (4 наурыз 2015 ж.) – ''физика ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі, беларусь-ресей ғылыми-техникалық ынтымақтастығы және мемлекетаралық қатынастарды нығайтуға қосқан зор үлесі үшін'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zakonrb.com/npa/ab-uznagarodzhanni-zhialferava-ganarovay-gramatay-4-Mar-2015|title=Постановление Президиума Совета Республики Национального собрания Республики Беларусь от 4 марта 2015 года № 558-ПСР5 «О награждении Ж. И. Алфёрова Почётной грамотой Национального собрания Республики Беларусь»|accessdate=2021-04-25|archivedate=2021-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210425191916/https://zakonrb.com/npa/ab-uznagarodzhanni-zhialferava-ganarovay-gramatay-4-Mar-2015|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .

=== Басқа наградалар мен атақтар ===
* Стюарт Баллантайн медалі (Франклин институты, АҚШ, 1971) — ''қос лазерлі гетероструктураларды теориялық және эксперименттік зерттеулері үшін, соның арқасында бөлме температурасында үздіксіз режимде жұмыс істейтін шағын өлшемді лазерлік сәулелену көздері құрылды.''
* Hewlett-Packard сыйлығы (Еуропалық физикалық қоғам, 1978) — ''гетеройындар саласындағы жаңа жұмысы үшін.''
* {{Аударылмаған 5|Генрих Велкер алтын медалі||de|Welker Award}}  GaAs Symposium (1987) — ''III-V топ қосылыстары негізіндегі құрылғылардың теориясы мен технологиясы бойынша және инъекциялық лазерлер мен фотодиодтарды жасаудағы алғашқы жұмыстары үшін.''
* Карпинский атындағы сыйлық ([[Германия]], 1989) – ''гетероқұрылымдар физикасы мен технологиясын дамытуға қосқан үлесі үшін'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imb.dvo.ru/arch/r_170804.htm|title=Присуждение Премии имени А. П. Карпинского адемику В. Л. Касьянову&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2016-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019013157/http://www.imb.dvo.ru/arch/r_170804.htm|archivedate=2016-10-19|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; .
* XLIX Менделеев оқырманы — 19 ақпан [[1993 жыл|1993]].
* А.Ф.Иоффе сыйлығы (РАС, 1996) – ''«Гетероқұрылымдарға негізделген күн радиациясының фотоэлектрлік түрлендіргіштері» жұмыстары сериясы үшін.''
* 1998 жылдан Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің құрметті докторы.
* Демидов атындағы сыйлық (Ғылыми Демидов қоры, Ресей, 1999).
* А.С. Попов атындағы алтын медаль (РҰА, 1999).
* Ник Холоняк сыйлығы (Американың оптикалық қоғамы, 2000) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.osa.org/en-us/awards_and_grants/awards/award_description/nickholonyak/|title=Nick Holonyak, Jr. Award — Awards — OSA.org {{!}} The Optical Society&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2015-02-23|archivedate=2015-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706232537/http://www.osa.org/en-us/awards_and_grants/awards/award_description/nickholonyak/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* '''[[Нобель сыйлығы]]''' ([[Швеция]], 2000) — ''жоғары жылдамдықты оптоэлектроника үшін жартылай өткізгішті гетероқұрылымдарды жасағаны үшін.''
* Санкт-Петербург қаласының құрметті азаматы (2001) &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2001-05-24|url=http://www.newsru.com/russia/23may2001/piter_gr.html|title=Почетными гражданами Санкт-Петербурга стали Жорес Алферов и Алиса Фрейндлих|publisher=''NEWSru''|accessdate=2012-05-31|archivedate=2014-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724001913/http://www.newsru.com/russia/23may2001/piter_gr.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* Санкт-Петербург заң шығару жиналысының Құрмет грамотасы (2 наурыз 2005) — ''Санкт-Петербург ғылымының дамуына қосқан ерекше жеке үлесі үшін және туғанына 75 жыл толуына байланысты'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.assembly.spb.ru/ndoc/doc/0/8408419?print=0|title=Решение Законодательного Собрания Санкт-Петербурга от 2 марта 2005 года № Р-82 «О награждении Почетным дипломом Законодательного Собрания Санкт-Петербурга Ж. И. Алферова»|accessdate=2019-03-02|archivedate=2022-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220408122127/http://www.assembly.spb.ru/ndoc/doc/0/8408419?print=0|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* Киото сыйлығы (Инамори қоры, Жапония, 2001) — ''бөлме температурасында үздіксіз режимде жұмыс істейтін жартылай өткізгіш лазерлерді жасаудағы табысы үшін — оптоэлектроникадағы алғашқы қадам.''
* В.И.Вернадский атындағы сыйлық (Украина ҰҒА, 2001).
* Ресейдің Ұлттық Олимп сыйлығы. «Аңыз адам» тақырыбы (РФ, 2001).
* SPIE алтын медалі (SPIE, 2002).
* «Алтын тақтайша» сыйлығы (Жетістік академиясы, АҚШ, 2002).
* Минск қаласының құрметті азаматы (Беларусь, 2002)  .
* Мәскеу педагогикалық мемлекеттік университетінің құрметті профессоры атағы (2002) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mpgu.su/pochetnyie-professora-universiteta-2/zhores-ivanovich-alferov/|title=Профиль Почетного профессора Ж.И.Алферова на сайте МПГУ&quot;|accessdate=2020-06-11|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321115659/http://mpgu.su/pochetnyie-professora-universiteta-2/zhores-ivanovich-alferov/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* « Жаһандық энергетика » халықаралық энергетикалық сыйлығы (Ресей, 2005).
* [[Мәскеу физика-техникалық институты|МФТИ]] құрметті профессоры атағы мен медалі (2008)  .
* [[ЮНЕСКО]]-ның «Наноғылым мен нанотехнологияны дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі (2010) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=404182|title=Вести. Ru: Жорес Алферов получил медаль ЮНЕСКО за развитие нанотехнологий|accessdate=2016-10-18|archivedate=2016-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019074843/http://www.vesti.ru/doc.html?id=404182|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* «РАУ Құрмет ордені» ордені. «Ресей-Армян (Славян) университетінің құрметті докторы» атағы берілді (GOU HPE Орыс-армян (славян) университеті, Армения, 2011). Молдова Ғылым академиясының құрметті академигі.
* Халықаралық Карл Бур сыйлығы (2013) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www1.udel.edu/iec/karlboeraward.html|title=The Karl W. Böer Solar Energy Medal of Merit Award|accessdate=2016-10-18|archivedate=2016-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161010183358/http://www1.udel.edu/iec/karlboeraward.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* «МЭИТ құрметті профессоры» атағы берілді (ҰЗУ МЭИТ 2015) &lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2015-11-20|title=Зеленоград - Интервью - Жорес Алфёров: открытая лекция нобелевского лауреата в МИЭТе — самое интересное в пересказе Zelenograd.ru|url=http://www.zelenograd.ru/news/37927/|publisher=www.zelenograd.ru|archivedate=2015-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151120224826/http://www.zelenograd.ru/news/37927/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; .
* «Ульяновск мемлекеттік университеті» Федералдық мемлекеттік бюджеттік жоғары оқу орнының құрметті профессоры (2005).

== Жарияланымдар ==
; Кітаптар
* Алфёров Ж. И. Физика и жизнь. — СПб.: Наука, 2001.
* Алфёров Ж. И. Власть без мозгов. Кому мешают академики. — М.: Алгоритм, 2013. — 320 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4438-0521-4&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/alferov-bio.html Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны]{{ref-en}}
* [http://biograph.ru/index.php/whoiswho/1/4742-alferov Өмірбаяндық анықтама]
* [https://www.youtube.com/watch?v=rFx9rRESOMQ ''Физик''] ''(видео)'' — деректі фильм, 1973 г., реж. Виктор Гранин, [[Борис Петрович Захарченя|Б. П. Захарченя]] және Е. Л. Портной, физиктер пікірлері
* [https://www.youtube.com/watch?v=w4c0ENXKSa0 Жорес Алфёров на телеканале «Дождь» (эфир 3.04.2012)] ''(видео)''
* [http://scientificrussia.ru/rubric/specvipusk/zhores-alferov-v-studii-programmy-mnenie-na-telekanale-vesti-24 Жорес Алферов «Вести 24» телеарнасындағы «Пікір» бағдарламасының студиясында. Тақырыбы: Ресей ғылым академиясының президентін сайлау. 22.05.2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613122429/https://scientificrussia.ru/rubric/specvipusk/zhores-alferov-v-studii-programmy-mnenie-na-telekanale-vesti-24 |date=2020-06-13 }} ''(видео)''
* [https://csl.bas-net.by/personalii/81768/alferov-jores-ivanovich/ Алфёров Жорес Иванович] «Беларусь ғылымының тұлғалардағы тарихы» дерекқорында [[Беларусь Ұлттық ғылым академиясының Якуб Колас атындағы Орталық ғылыми кітапханасы|Якуб Колас ат. Орталық ғылыми кітапханасы Беларусь ҰҒА]]
{{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 1976—2000}}
[[Санат:Жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғандар]]
[[Санат:Атеистер]]
[[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің құрметті профессорлары]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:КСРО физиктері]]
[[Санат:Халықтар Достығы орденінің (Беларусь) иегерлері]]
[[Санат:Ресей мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері]]
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері (КСРО)]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:4 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері]]
[[Санат:3 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері]]
[[Санат:2 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері]]
[[Санат:1 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының толық мүшелері]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының академиктері]]
[[Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>s9sten5dfupwrn7f7srtnya6czj2f56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Xazrel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>718867</id>
    <revision>
      <id>3620132</id>
      <parentid>3232182</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>54188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cabayi [[Қатысушы талқылауы:GaiusCrastinus]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Xazrel]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/GaiusCrastinus|GaiusCrastinus]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Xazrel|Xazrel]]&quot;</comment>
      <origin>3232182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="i1ktuarsxncvuhz6lk0q6rs93x5iipa" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=GaiusCrastinus}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 00:14, 2023 ж. қарашаның 19 (+06)</text>
      <sha1>i1ktuarsxncvuhz6lk0q6rs93x5iipa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739552</id>
    <revision>
      <id>3620217</id>
      <parentid>3345938</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T04:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurtenge</username>
        <id>93712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина батыр қалалары|Украина батыр қалалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63706" sha1="q53fcaj1j6nua66d91bln7e735n6ary" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Облыс орталығы
 |қазақша атауы           = Николаев
 |шынайы атауы            = {{lang-uk| Микола́їв}}
 |сурет                   = {{Photomontage|position=center
  | photo1a   = Музей суднобудування та флоту, Миколаїв.jpg
  | photo2a   = Здание Горкома в Николаеве.jpg
  | photo2b   = Mykolaiv. Russian Drama Theatre.jpg
  | photo3a   = Николаев. Строительный колледж..JPG
  | photo3b   = Николаев. Краеведческий музей..JPG
  | photo4a   = Кирха - panoramio.jpg
  | photo4b   = Католицький костьол у місті Миколаїв.jpg
  | photo4c   = Кафедральный собор Касперовской иконы Божьей Матери.JPG
    | size    = 270
    | spacing = 2
    | color   = #FFFFFF
    | border  = 0
  }}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Flag of Mykolaiv.svg
 |ту                      = Coat of arms of Nikolayev.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 100
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =57 |lat_sec = 57
  |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =0 |lon_sec = 12
  |CoordAddon             = type:city_region:UK
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Украина облыстары{{!}}Облысы
 |аймағы                  = Николаев облысы{{!}}Николаев
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Украина аудандары{{!}}Ауданы
 |ауданы                  = Николаев ауданы{{!}}Николаев
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 4 аудан
 |басшының түрi           = Головасы
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 27 тамыз 1789 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 260
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 53
 |климаты                 = [[Қоңыржай климат|қоңыржай]] [[континенттік климат|континенттік]]
 |ресми тілі              = украин тілі
  |тұрғыны                = {{құлдырау}} 470 011 
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 1882
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]] – 72,68%, [[орыстар]] – 23,07% (2001 жылғы халық санағы)
  |конфессионалдық құрамы = [[Православ шіркеуі|православие]], [[Протестантизм|протестанттар]], [[Иудаизм|яһудилік]] және т.б.
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +380 512 (алты саны бар нөмірлер)
 |пошта индексі           = 54001—54058
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Mykolaiv
 |сайты                   = mkrada.gov.ua
 |сайт тілі               = 
}}
'''Николаев''' ({{lang-uk| Микола́їв}}) — [[Украина]]ның оңтүстігіндегі қала, [[Николаев облысы]]ның, Николаев ауданының және Николаев қалалық қауымдастығының әкімшілік орталығы. Украинаның оңтүстігіндегі ең ірі экономикалық орталықтардың бірі. Халқы 470 011 адам (2022), жер көлемі 260 км².

== Географиясы ==
Николаев Қара теңізден 65 км жерде Оңтүстік Буг пен оған құятын Ингул өзенінің арасындағы түбекте орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://goldengorod.ru/nikolaev/|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;
Солтүстігінде (Ингул жағынан) 61 Коммунара зауыты, оңтүстігінде (Буг жағынан) - Қара теңіз зауыты орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://varandej.livejournal.com/370916.html?ysclid=lwnkpp23c0611337139|title=Николаев. 1-бөлім: Ингул бойында, кеме жасау зауыттары мен жағалаулар.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

Рельефі оңтүстігінде негізінен жазық, құнарлы, астықты далалық аймақ. Николаевқа ең жақын таулар оңтүстікке қарай 300 км, Қырым түбегінің оңтүстік шетінде орналасқан. Николаевтың солтүстігінде ешқандай тау тосқауылдарының болмауы қыста суық арктикалық желдер оңтүстікке, ешбір кедергісіз, Николаевқа соғуы мүмкін дегенді білдіреді.

== Климаты ==
Николаевтағы ауа райы айқын маусымдылықпен сипатталады. Николаевта ең суық ай қаңтар айы орташа күндізгі температура +0,2°С, ең жылы ай тамыз +30,2°С.
Ең жаңбырлы айлар маусым (4 күн), мамыр (3 күн) және қыркүйек (2 күн), ал ең құрғақ айлар ақпан (1 күн), қараша (1 күн) және шілде (1 күн). Судың максималды температурасы тамызда байқалады және +24,3°С, ақпанда ең төменгісі +1,8°С.
[[Сурет:Миколаїв крізь квіти.jpg|нобай|солға|200px|Бақ гүлдері]]      
Қыста Николаевта ауа райы негізінен салқын, ауаның орташа температурасы +1,7°С. Қыста қалада орта есеппен айына 2 жауын-шашынды күн болады. Жел қалыпты – шамамен 4 м/с. Салыстырмалы ылғалдылық 29%.

Николаевта көктемде ауа райы негізінен жылы, ауаның орташа температурасы +15,7°С. Көктемнің ең жылы айы мамыр (+23,0°С), ең суық айы наурыз (+8,0°С). Көктемгі жауын-шашынның орташа мөлшері айына жаңбырмен 2 күн. Көктемде жел орташа – шамамен 4 м/с. Салыстырмалы ылғалдылық 17%.

Жазда Николаевта ауа райы негізінен ыстық, орташа температура +28,7°С. Көктемгі жауын-шашынның орташа мөлшері айына жаңбырмен 2 күнге дейін жетеді. Салыстырмалы ылғалдылық 15%. Жазда жел қалыпты және 4 м/с жетеді.

Күз айларында Николаевта ауа райы негізінен жылы, орташа температурасы +15,3°С. Күздің ең суық айы қараша айы, температура мәндері (+8,0°C), ең жылысы қыркүйек (+23,0°C). Көктемгі жауын-шашынның орташа мөлшері айына жаңбырмен 2 күнге дейін жетеді. Салыстырмалы ылғалдылық 19%. Күзде жел орташа 4 м/с.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tursovetchik.ru/pogoda/ukraine/nikolaev/?ysclid=lwnj4kqnhb521656662|title=Николаевтағы ауа райы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

*Николаевтағы орташа жылдық температура 10,7 градус.
*Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері – 401 мм
*Желдің орташа жылдық жылдамдығы – 3,6 м/с
*Орташа жылдық ылғалдылық - 73%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://terravisor.com/cities/climate/nikolaev?ysclid=lwnj3s91f4129519504|title=Николаевтағы ауа райы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұл жерлердің қоныстану тарихы неолит дәуірінен басталады (б.з.д. V–ІV мыңжылдықтар), оны қазба жұмыстары кезінде табылған археологиялық орындар дәлелдейді. Николаевтың тарихынан қала аумағында скифтер, ежелгі гректер, славяндар мен Запорожье казактарының тайпалары өмір сүргені белгілі. Николаев өзінің дамуы мен қалыптасуын XVIII ғасырдың аяғынан алады. Осы уақытта қала түрік жаулап алушыларынан толығымен босатылды.
[[Сурет:Николаевъ. Гауптвахта.jpg|нобай|солға|200px|Собор алаңы мен гауптвахта ғимаратының көрінісі, XIX ғасырдың аяғы]]   [[Сурет:Адміралтейський собор (Миколаїв).jpg|нобай|солға|200px|Адмиралтейство соборы, ХХ ғасырдың басы]]        
Қара теңіз жағалауын жау шабуылдарынан қорғау үшін Ресейге Қара теңізде флот қажет болғандықтан 1788 жылдан бастап Николаев аумағында кеме жасау зауыты салынды, онда князь Потемкин қуатты флот құруды жоспарлады. Аңыз бойынша, қала өз атауын Әулие Николай күні қарсаңында түрік басқыншыларын жеңгеннен кейін алған, осылайша, Николаев тарихы осы Әулие Николайдан тікелей бастау алады. 1790 жылы қала аумағында алғашқы Николай шіркеуі салынды.

1791 жылы &quot;Әулие Николай&quot;деп аталатын 46 зеңбірікті фрегат суға түсірілді. Кеме жасау зауытының жұмыс жасаған уақытынан бері 2 мыңнан астам әртүрлі кемелер, авиатасымалдаушылар мен суасты қайықтары жасалды. Осы уақыт кезеңіндегі Николаевтың тарихы кеме жасаумен және ел флотының дамуымен тікелей байланысты болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tropki.ru/ukraina/nikolaevskaya-oblast/nikolaev|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Қала тез қарқынмен өсіп, дамыды. 1792 жылы Николаевта 1 шіркеу, 100 казарма, 13 дүкен, 158 тас үй, 61 жер үй, 209 саман үй, 149 дүкен салынды. 1566 тұрғын және 1734 уақытша жұмысшы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://e-gorod.ru/%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2/|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

1853 жылдан 1856 жылға дейінгі кезеңде Қара теңіз флотының негізгі штабы Николаев аумағында болды. Осы себепті қала кәсіпорындарының көпшілігі әскери өнеркәсіп үшін жұмыс істеді. Бүгінгі күнге дейін классицизм дәуірінен көптеген ескерткіштер бар.

1896 жылы портқа швед, ағылшын және грек, италья, аустрия, түрік кемелері келді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geneal.ru/History/39384-Nikolaev.html?ysclid=lwneydahrh778537070|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

1862 жылдан бастап Николаев ірі сауда орындарының біріне айналды. Мұнда коммерциялық порт ашылады. 19 ғасырдың аяғында тауар айналымы мен көлемі бойынша Одесса мен Санкт-Петербургтен кейін үшінші орынға шықты. Қалада жаңа кварталдар, өнеркәсіп орындары бой көтере бастады.

1920 жылы қаладағы билік большевиктердің қолына өтеді. Жаңа мемлекетке шұғыл түрде кемелер қажет болады. Қысқа мерзімде Кеңес өкіметі Николаевтың барлық кәсіпорындарының жұмысын қайта бастайды. Алғашқы бесжылдықта әртүрлі мақсаттағы бірнеше ондаған кемелер суға жіберіледі. 1937 жылы Николаев облыс орталығы болады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.istmira.com/drugoe-istoriya-rossii/16197-istorija-goroda-nikolaeva.html|title=Николаев қаласының тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл қала үш жыл бойы оккупацияда болды. Тек 1944 жылдың наурыз айында Кеңес әскерлері бұл жерлерді фашистік басқыншылардан толық азат етті.
1950 жылдан бастап Николаевта оңтүстік Украинаның экономикалық, саяси және өнеркәсіптік орталығы ретінде қаланың дамуының жаңа дәуірі басталады.

Қазіргі Николаев - энергетикалық өнеркәсібі мен кеме жасау сәтті қарқынмен дамып келе жатқан ірі металл өңдеу және машина жасау орталығы. Кеме жасау саласында кез келген заманауи кемелерді жасай алатын үш ірі зауыт бар. Қалада жеңіл және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, сыра қайнату және сүт зауыттары орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ictoria.ru/nikolaev|title=Николаев қаласының қызықты тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Әскери операция'''. Украинада әскери операция басталғаннан кейін Николаев алғашқы күндерде тікелей ұрыс аймағы болды, бірақ қала Украинаның маңызды бекініс аймағы ретінде таңдалғандықтан, ресейлік әскерлер оған ене алмады. Кейіннен қаланы орыс әскерлері бірнеше рет атқылап, қалада қираулар көп болды, ұзақ уақыт бойы коммуникациялар (су және жарық) проблемалары болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://neolurk.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Рәміздері ==
[[Сурет:Coat of arms of Nikolayev.svg|нобай|солға|150px|Елтаңбасы]] [[Сурет:Flag of Mykolaiv.svg|нобай|оңға|200px|Туы]]     
Қазіргі заманғы қала Елтаңбасы Қала күні, қалалық кеңестің салтанатты отырысында, 1997 жылы 26 қыркүйекте бекітілді. Негіз ретінде 1883 жылғы елтаңба қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://my-calend.ru/goroda/nikolaev?ysclid=lwnvrge2tv610292224|title=Николаев қаласының күні: тарихы мен символикасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
Николаевтың елтаңбасы үш тісті күміс мұнара тәжі бар, француз қалқаны түрінде ұсынылған. Ол Александрдың қызыл лентасымен байланған екі алтын зәкірге салынған. Көгілдір қалқанда, күміс толқынды жиекте қара ескектері бар алтын кеме бейнеленген. Кеме Николаев Украинадағы ең үлкен порттардың бірі екендігінің символы болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://diletant.media/emblem-day/35088977/?ysclid=lwnvuys9fp354491321|title=Николаев елтаңбасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 
Қалқанның үстіңгі жағында асыл металдан жасалған епископтың митрасы бар (Әулие Николайдың атрибуты). Ол көлденең орналастырылған екі сырықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geraldika.ru/s/4498|title=Николаев қаласының елтаңбасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Николаев қаласының туы 1999 жылы 2 шілдеде қалалық кеңесте бекітілді. Бұл екі толқынды көлденең жолағы бар ақ мата. Елтаңбаның биіктігі ту енінің 2/5 бөлігін құрайды. Әрбір жолақтың ені жалау енінің 1/8 бөлігін құрайды. Көк жолақтардың арасында панель енінің 1/16 бөлігін құрайтын ақ бөлу жолағы бар. Панель ұзындығының оның еніне қатынасы 3:2 құрайды. Тудың негізгі элементі – 1997 жылы 26 қыркүйекте бекітілген қалалық елтаңба.
Қазіргі Николаев туының авторы – Украина Суретшілер одағының облыстық ұйымының басқарма басшысы И.Булавицкий.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hrono.info/heraldicum/flagi/ukraine/towns/nikolaew.htm|title=Николаев қаласы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
2024 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Николаев қаласының тұрғындары 494 381 адамды құрады, оның ішінде: 
*6 жасқа дейінгі балалар - 49 376 адам, 
*7 мен 17 жас аралығындағы жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 58 399 адам, 
*18-ден 29 жасқа дейінгі жастар - 59 264 адам, 
*30 жастан 60 жасқа дейінгі ересектер - 212 646 адам, 
*60 жастан асқан қарттар - 107 775 адам, 
*80 жастан асқандар - 6 921 адам.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/nikolaev/|title=Николаев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Николаев халқы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.aznations.com/population/ua/cities/nikolaev|title=Николаев тұрғындары 2024|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-26|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
! жылы !! ерлер !! әйелдер !! барлығы !! өзерісі ± 
|-
| 2001 ||232 823||276 279||509 102|| 
|-
| 2005 ||229 322||275 194||504 516||-4 586 (-0.90%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2007 ||227 845||275 064||502 909|| -1 607 (-0.32%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2008 ||227 254||274 632||501 886|| -1 023 (-0.20%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2009 ||226 167||273 666||499 833|| -2 053 (-0.41%)  {{құлдырау}} ↓
|-
| 2011 ||223 560||270 693||494 253|| -5 580 (-1.12%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2012 ||222 865||269 672||492 537|| -1 716 (-0.35%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2013 ||222 669||269 024||491 693|| -844 (-0.17%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2017 ||220 844||265 423||486 267|| -5 426 (-1.10%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2018 ||218 915||262 845||481 760|| -4 507 (-0.93%) {{құлдырау}} ↓
|-
| 2022 ||211 163||254 353||465 516|| -16 244 (-3.37%) {{құлдырау}} ↓
|}

== Әкімшілік-аумақтық бөлініс ==
Николаев төрт қалаішілік аудандарға бөлінген: Орталық, Зауыт, Ингуль, Кеме. [[Сурет:Миколаїв Адміністративна будівля, вул. Адміральська 20.jpg|нобай|оңға|200px|Николаев әкімшілік ғимараты]]     

'''Орталық аудан''' қаланың солтүстік-батысында орналасқан. Оның құрамына Николаев тарихи орталығы, Зымыран жолы, Темвод, Солянье, Солтүстік, Терновка, Матвеевка, Варваровка кіреді.

'''Зауыт ауданы''' қаланың батысында орналасқан. Бұл ауданда көптеген өнеркәсіп кәсіпорындары шоғырланған. Құрамына &quot;Лески&quot; және &quot;Намыв&quot; шағын аудандары, бұрынғы Великая Корениха және Малая Корениха ауылдары кіреді.

'''Ингуль ауданы''' Николаев қаласының шығысында орналасқан. Оған Жаңа бау-бақша, ЮТЗ, Жаңа Водопой, Ескі Водопой кіреді. Ауданда хайуанаттар бағы, автобус және теміржол вокзалдары орналасқан.

'''Кеме ауданы''' қаланың оңтүстігінде орналасқан. Оған Широкая Балка, Жовтневое (Октябрь), Балабановка, Кулбакино кіреді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://science.fandom.com/ru/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2_(%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C)|title=Николаев (Николаев облысы)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Қала машина және кеме жасау, түсті металлургия, жеңіл және тамақ өнеркәсібінің орталығы болып табылады. Онда барлығы 60 ірі кәсіпорын орналасқан, олардың көпшілігі кеме жөндеу зауыттары мен порттар үшін өнім өндірумен байланысты. 
[[Сурет:Shipbuilding Factory name of 61 Communard.jpg|нобай|оңға|200px|Николаев кеме жөндеу зауыты]] 
'''Ауыр өнеркәсіп''' - қуаттылығы жағынан Еуропадан да асып түсетін өндіріс орындары бар, мысалы, алюминий тотығын өңдеу зауыты. Бұл алюминий өндірісі үшін Еуропадағы ең ірі шикізат өндірушісі.
Көптеген Николаев зауыттары ішкі нарықта ғана емес, сонымен қатар халықаралық нарықта инновациялық өнімдерді ұсынып жұмыс істейді. Мысалы, «Зоря-Машпроект» зауыты газ айдау станцияларында қазірдің өзінде қолданылып жүрген «Водолей» газтурбиналық қондырғының экологиялық таза және энергияны үнемдейтін жаңа түрін жасап шығарды. Компания посткеңістіктегі теңіз және өзен кемелеріне арналған газ турбиналық қондырғылардың жеткізушісі болып табылады.
Николаев кеме жөндеу зауыттарынан шыққан өнімдер кең танымал. Техникасы жағынан американдық авиатасымалдаушыларға төтеп бере алатын ұшақ тасығыш кемелердің құрылысы басталды.

'''Жеңіл өнеркәсіп''' - Николаевта ауыр өнеркәсіптен басқа, тамақ және жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары табысты жұмыс істейді. Олардың ішіндегі ең танымалдары: 
*&quot;Янтарь&quot; сыра зауыты - оның сырасы бірнеше рет өнім сапасы үшін сыйлықтар алды.
*«Никотекс» - кәсіпорындарда қолданылатын технологиялар өндірістің әртүрлі салаларында қолдану үшін қажетті техникалық және тұтынушылық қасиеттері бар тоқыма емес материалдардың түрлерін шығарады.
*«Сандора» АҚ - шырындар, құрамында шырын бар өнімдер, газдалған сусындар шығаратын украиналық өндіруші.

'''Ауыл шаруашылығы''' - «Нибулон» компаниясы шетелдік инвесторлармен бірлесе отырып, тұқымның элиталық сорттарын өсірумен қатар, жерді барынша тиімді пайдалануға, жоғары өнім өсіруге мүмкіндік беретін технологияларды әзірлеумен де айналысады.
Компания мамандары жабық экологиялық таза энергия үнемдеу циклдерін құрды, онда егін егуден бастап егін жинауға, оны қайта өңдеуге және түпкілікті тұтынушыға жеткізуге дейін барлығы ойластырылған. Бұл технологиялар Украинада ғана емес, шетелде де енгізілуде.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fb.ru/article/258472/naselenie-nikolaeva-ukraina-opisanie-goroda-promyishlennost-dostoprimechatelnosti?ysclid=lwrjizyh9233176013|title=Қаланың сипаттамасы, өнеркәсібі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Транспорты ==
Николаев арқылы Еуро-Азия көлік дәлізі мен Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы көлік дәлізі өтеді. Қалада халықаралық әуежай бар. Қалалық көліктің негізін шағын автобустар, автобустар, троллейбустар, трамвайлар құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ttransport.ru/nikolaev.html|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
    
'''Трамвай''' - 1909 жылы қаладағы алғашқы электр трамвайының жобасы басталды. 1914 жылы 21 желтоқсанда (1915 ж. 3 қаңтар) Николаевта алғашқы электр трамвайы іске қосылды, біраз уақыттан кейін трамвай депосының құрылысы аяқталды, кейін ол №1 депо болды.[[Сурет:K-1 Nikolayev.JPG|нобай|оңға|200px|Николаев трамвайы]]     [[Сурет:Николаев. Троллейбус ЛАЗ E183D1 №3001 на конечной остановке &quot;Микрорайон Северный&quot;.jpg|нобай|оңға|200px|Николаев троллейбусы]]     [[Сурет:Железнодорожный вокзал Николаев-пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Темір жол вокзалы]] 
Қалалық трамвай жолдарының ұзындығы 1958 жылы 46 шақырымды құраса, екі жылдан кейін 64 шақырымға жетті. 1960 жылы қалада алғашқы КТМ/КТП-2 пайда болды.
1961 жылдан 1972 жылға дейін Николаевта кең табанды жолға көшу жүргізілді, осы уақыт ішінде 33,5 шақырым жол жалпы стандартқа сәйкестендірілді. Соғысқа дейінгі үлгідегі отандық вагондар жойылды, 1969 жылы ал неміс вагондары алынды.
1996 жылы ғана Николаевқа екінші депоға КТМ-8 вагоны келді. Бастапқыда олар жалғыз трамвай ретінде жүрді.
2001 жылдың басында қалаға Днепропетровскіде шығарылған үш T6B5 трамвай келді. 2002 жылы 145 трамвай вагоны жұмыс істеді.
Қазір Николаевтағы трамвай жолдарының ұзындығы 70 шақырымнан асады. Алты трамвай бағыты бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://transphoto.org/city/99/|title=Николаев трамвайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Троллейбус''' - Алғашқы троллейбус 1967 жылы 29 қазанда жүрді. Маршрут ескі теміржол вокзалынан ескі қала зиратының жанындағы айналма жолға дейін созылды. 1980 жылдары Николаев желілерінде 95 троллейбус жұмыс істеп, қозғалыс 05:00-ден 01:00-ге дейін жүргізілді.
90-жылдардың ортасында қала орталығындағы кептелістерді жеңілдету үшін Николаев көшелерінде екі ZiU-682 троллейбусынан тұратын ерекше «пойыздар» пайда болды. Алдымен олар №6 бағыт бойынша жүріп, кейін арнайы ұйымдастырылған №2 «Лески – Николаев жолаушылар стансасы» желісінде жұмыс істей бастады. Бір-екі жылдан кейін қалада Украинада жасалған троллейбустар пайда болды. ЛАЗ-52522 моделі Львов зауытында шығарылды. 2002 жылы қала Украинадағы ең танымал және сенімді Днепропетровск троллейбустарын сатып алды.
2021 жылы 40 жаңа автономды троллейбус алу туралы келісімге қол қойылды. Көліктің бұл түрі электр желісімен де батареямен де жүреді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pikabu.ru/story/grandioznaya_vstrecha_pervyikh_trolleybusovistoriya_nikolaevskogo_yelektrotransporta_8206378|title=Алғашқы троллейбустарды салтанатты қарсы алу. Николаев электр көлігінің тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Автобус''' - 2019 жылдың 5 шілдесінде Николаев қаласында коммуналдық автобустар немесе &quot;жасыл&quot; автобустар маршрутқа шықты. Оларды екі шағын ауданның тұрғындарын - Ракетная Урочища, Терновка, сондай-ақ Корабельный ауданының тұрғындарын қамтыды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.0512.com.ua/news/2929943/ot-izvozcika-do-sovremennogo-avtobusa-istoria-obsestvennogo-transporta-v-nikolaeve-foto|title=Тасымалдаушыдан заманауи автобусқа дейін: николаевтағы қоғамдық көлік тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Николаев автовокзалы қаланы Украинаның басқа елді мекендерімен және көршілес елдердің ірі қалаларымен байланыстыратын үлкен көлік торабы болып табылады. Николаев автовокзалының кестесіне 61 бағыт кіреді. Автовокзал паркі 120 автобус пен шағын автобустардан тұрады. Ең танымал бағыттар: Киев, Херсонға және Одесса.
Аптасына бірнеше рет Польшаға, Чехияға және Мажарстанға рейстер (Николаевтан тікелей емес, қала арқылы өтеді) бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/mykolayiv/busstations/31179|title=Николаев автовокзалы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Су көлігі''' - су көлігі үш теңіз портымен және бір өзен портымен, сондай-ақ бірқатар жеке терминалдардан тұрады. Порт акваториялары теңізге Днепр-Буг-Лиман каналы арқылы қосылады. Канал Березан аралынан басталып, Николаев портына дейін 44 мильге созылып жатыр. Канал 13 бұрылыстан тұрады, оның 6-ы Днепр сағасының бойымен, қалғаны Оңтүстік Буг өзенінің бойымен өтеді. Арнаның ені 100 метр, тереңдігі 10,5 метр.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/341348|title=Николаевтағы көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Теміржол көлігі''' - Темір жол көлігіне локомотив және вагон депосы, Николаев-Грузовой, Жовтневая, Кульбакино, Прибужская, Гороховка теміржол станциялары, Николаев-Рудный және Теңіз порты паркі станциялары, сондай-ақ өнеркәсіптік темір жол көлігінің Ольшанский салааралық кәсіпорны кіреді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5|title=Николаевтағы көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
50-ші жылдардың басында Пушкинская көшесінің соңында ескі бір қабатты ғимараттан алыс емес жерде жаңа вокзал ғимараты салынды.
80-жылдардың басында Николаевта екінші жолаушылар вокзалы пайда болды. Ескі станциядан жолын Николаевтан бастайтын пойыздар ғана жүрді, атап айтқанда: Николаев – Мәскеу, Николаев – Ленинград, Николаев – Киев, сонымен қатар Херсон, Каховка, Долинская, Новополтавка. Қазір бірнеше қала маңындағы пойыздар жүреді: Николаев - Новополтавка, Николаев - Каховка, Николаев - Долинская және Николаев - Колосовская.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.0512.com.ua/news/3075440/pervaa-zeleznaa-doroga-v-nikolaeve-istoria-sozdania-foto?ysclid=lwrsuxtjom811908772|title=Николаевтағы алғашқы теміржол: құрылу тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Әуе транспорты''' - Әуежай Николаев қаласынан солтүстік-батысқа қарай 15 км жерде, Оңтүстік Буг өзенінің жағасына жақын жерде орналасқан. Аэродром 1944 жылдан бастау алады. Тек 1960 жылы ол азаматтық әуежай мәртебесін алды. 1980 жылы қазіргі орнына көшірілді, үш жылдан кейін жаңа жолаушылар терминалы салынды. 1992 жылы ол халықаралық әуежай мәртебесін алды, жолаушылар терминалы қайта жаңғыртылып, жаңа ұшу-қону жолағы салынды. Қазіргі уақытта оның ұзындығы 2555 метр, ені 44 метр, беті асфальтбетон. Әуежай орта санаттағы ұшақтарды (Боинг 737, Airbus 320 және одан да жеңіл) қабылдауға, сондай-ақ барлық үлгідегі тікұшақтарды қабылдауға және оларға қызмет көрсетуге мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nikolaev.aeroport.website/|title=Николаев халықаралық әуежайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Архитектурасы ==
1790 жылғы бас жоспар бойынша салынған қаланың ескі бөлігі (сәулетшілер И.Е.Старов, И.И.Князев, Ф.де Воллан) Ингуль өзенінің сол жағалауында, оның Буг сағасына құяр жерінде орналасқан.
Классикалық стильде салынған ғимараттар: [[Сурет:Католицький костьол в Миколаєві.jpg|нобай|оңға|200px|Әулие Ио­си­ф шіркеуі]]     
*Қара теңіз флоты бас қолбасшысының бұрынғы штабының үйі (1792–94, сәулетші П.В. Неелов; 1978 жылы қалпына келтірілген, 1978 жылдан кеме жасау мұражайы);
*Богородицы Рождество соборы (1800; 19 ғасырда кеңейтілді.);
*Бір күмбезді Әулие Николай шіркеуі (1813–17);
*Офицерлер жиналысы үйі (1824, қазіргі флот офицерлерінің үйі);
*Т-тәрізді обсерватория ғимараты (1821–27, сәулетші Ф.И. Вунш);
*Ескі Әскери-теңіз казармасының екі П-тәрізді ғимараттарының архитектуралық кешені (19 ғ. 1-жартысы);
*Кеме жасау зауытының (1848) және бұрынғы ерлер гимназиясының (1850, 1946; қазіргі құрылыс техникумы) қақпалары мен қабырғалары.

Сондай-ақ, Терновка маңындағы Успен шіркеуі (1804), Ескі Во­до­пой ауданындағы Киелі Рух шіркеуі (1857), синагога (1863), Орыс драма театрының ғимараты (1881), Әулие Ио­си­фтің нео-готикалық шіркеуі (1896), яхта клубы (1904), биік шатырлы қоңырау мұнарасы бар орыс стиліндегі Құдай анасының Каспер иконасының шіркеуі (1908-1916), Неовизантиялық стильдегі Матвеевкадағы Әулие Петр мен Павел шіркеуі (1914) т.б. сақталған.

20 ғасырдың ортасында неоклассикалық стильде келесі ғимараттар салынды: 
*Украина Компартиясы облыстық комитетінің ғимараты (1949–55, сәулетшілер С.К.Косенко, М.М.Бабаян);
*биік шпильді 61-коммунар атындағы зауыттың әкімшілік ғимараты (1954, сәулетші Н.Шаповаленко, қазіргі Николаев кеме жөндеу зауыты);

1960 жылдардан бастап Қалаға жаңа шағын аудандар қосылды, жағалаулар қайта қалпына келтіріліп (жаңа бас жоспар 1969 ж.), қалада Байланыс үйі және Одақтар үйі (1968–70, сәулетшілер С.К.Якимович, В.Н.Добровольская, инженер Н.И. Пластикова), Суретшілер үйі (1970, сәулетші Е.Я.Киндяков салынды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/5743132|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекті орындары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Николаев қаласының көрікті жерлері
|-
! Суреті !! Атауы!!Анықтамасы
|-
| [[Сурет:Шуховська водонапірна башта Миколаїв.jpg|орта|200px]]||'''Шухов су мұнарасы'''||Атақты инженер Владимир Шухов жобалаған су мұнарасы (1927). Ол теміржол вокзалына қызмет көрсету үшін пайдаланылды. Мұнара бір-бірімен қиылысатын 80 металл арқаулардан тұратын, төменгі табанының диаметрі 10,9 метр, үстіңгі 4,2 ​​метр болатын айналмалы Гиперболоид түріндегі металл конструкциялық құрылым. 150 сатыдан тұратын бұрандалы баспалдақ мұнараның жоғарғы жағындағы бақылау палубасына апарды.

Су мұнарасы қаланың сәулет ескерткіші болып саналады. Бүгінгі таңда мұнара резервуары күрделі жөндеуді қажет етеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://minoblturism.gov.by/objects/?SECTION_ID=&amp;ELEMENT_ID=1066|title=Шухов су мұнарасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сурет:Mykolayiv flotskiy bulvar.jpg|орта|200px]]||'''Флотский бульвары'''||Ингуль өзенінің сол жағалауындағы Николаевтың тарихи бөлігіндегі бульвар. Жағалау көшесінің бойында орналасқан, жоғарғы және төменгі бөліктерге бөлінген. Ол жерден өзеннің, көпірлердің және қарама-қарсы жағалаудағы Жеңіс саябағының көрінісін тамашалауға болады.

Қаланың күнінің құрметіне ескерткіш белгі – ескі зеңбірек орнатылған. 2002 жылы осы маңда қала мен кеме жөндеу зауытының құрылысына жетекшілік еткен князь Г.Потемкиннің серігі, полковник М.Фалеевке ескерткіш орнатылды. Флотский бульварының арғы жағында атақты ғалым, теңіз қолбасшысы адмирал С.Макаровқа (1976) ескерткіш орнатылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.columbista.com/ru/showplace/flotskii-bulvar|title=Флотский бульвары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-02|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сурет:Річковий яхт-клуб Миколаїв вул. Спортивна, 7.JPG|орта|200px]]||'''Николаев яхта клубы'''||Николаев өзен яхта клубы 1888 жылы 18 сәуірде құрылған. 2009 жылы яхта клубының жағалауында Г.А.Потемкиннің ескерткіші орнатылды, ал 2012 жылдың сәуірінде яхта клубында биіктігі шамамен 30 метр кеме діңгегі орнатылды. 

Яхта клубының ғимаратының жанында өткен ғасырдың аяғында кеменің сигналдық діңгегі мен 12 шойыннан жасалған зеңбірек орнатылды. Адмирал Макаров атындағы НУК су спорты базасы көп жылдар бойы яхта клубының аумағында орналасқан. 2012 жылдың наурыз айында Николаев қалалық кеңесі Спортивная көшесіндегі қалалық яхта клубының аумағын «Облыстық яхта клубы» облыстық мамандандырылған олимпиадалық резерв және желкенді спорт балалар-жасөспірімдер мектебіне берді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.my-nikolaev.pp.ua/2014/03/blog-post_15.html|title=Яхт-клуб|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-02|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сурет:Будинок Адміралтейства у Миколаєві.jpg|орта|200px]]||'''Николаев Адмиралтействосы'''||Николаевта Ингул өзенінің оңтүстік Буг өзеніне құяр жерінде орналасқан.
1788 жылы Г.Потемкиннің бұйрығымен құрылған. Оның құрамына верфтер, шеберханалар, әскери кемелерді жасауға, жабдықтауға және жөндеуге арналған қоймалар, қосалқы қызметтер мен бөлімшелер кірді.
Ғимарат 1951 жылы қираған ескі ғимараттың орнына тұрғызылған. Құрылыс стилі сол кездегі кеңестік сәулет үшін дәстүрлі - орыс классицизмі. Ғимараттың орталық бөлігі төбесінде қайық бар биік шпильмен безендірілген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apartila.com/sight/admiralteistvo|title=Николаев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-02|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сурет:DikijSad2.jpg|орта|200px]]||'''Ежелгі елді мекен жабайы бақ'''||Оңтүстік Буг пен Ингулдың түйіскен жеріне жақын орналасқан. Қазір бұл Николаев қаласының аумағы, Ингул жағалауы, Артиллерийская, Набережная және Пушкин көшелерінің аралығында.

Бұл қала аумағында көне заманда болған киммериялық қоныстың қалдықтары. Ол 1927 жылы қазылған. Мұнда 1990 жылдан бері жүйелі түрде археологиялық зерттеулер жүргізіліп келеді. Табылған қазба бұйымдары бұл жерде бұрын қолөнершілердің үлкен қонысы болғанын растайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://itinery.com.ua/ru/object/view/drevnee-gorodische-dikiy-sad|title=Ежелгі елді мекен жабайы бақ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-02|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сурет:Prospekt Lenina (Mykolaiv).jpg|орта|200px]]||'''Орталық даңғыл'''||Қазіргі уақытта бұл қаладағы ең кең тас жол магистралі. Даңғылдың ұзындығы шамамен сегіз шақырымды құрайды, ол бүкіл қаланы батыстан шығысқа қарай кесіп өтеді. Қазіргі уақытта даңғыл заманауи тұрғын аудандармен салынған. Магистраль жақсы абаттандырылған. Сыртынан қатар-қатар теректермен, екі жолақ көгалдармен қоршалған, ортасында көшелер қиылысында раушан гүлзарларымен безендірілген серуендеу аллеясы бар. Орталық даңғылдың ең басында Адмирал Макаров атындағы кеме жасау ұлттық университетінің оқу ғимараты орналасқан. Орталық даңғылдағы Кеме жасау университетінің ғимаратына қарама-қарсы 1965 жылы салынған Орталық қалалық стадион орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/365765?ysclid=lwxr1eddf2452464512|title=Ленин даңғылы (Николаев)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-02|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сурет:City Center, Mykolaiv.jpg|орта|200px]]||'''Садовая көшесі'''||Николаев қаласының орталық бөлігіндегі көше. Бұл кең түзу магистраль, оның қозғалыс жолақтары бульвармен бөлінген.

Садовая көшесі солтүстіктен оңтүстікке қарай 3 шақырымға созылып жатыр. Ол солтүстікте Адмиральская және Никольская көшелерімен және оңтүстігінде Мельничная көшелерімен қиылысында қалыптасқан алаңның арасында орналасқан.

1930-1945 жылдар аралығында бұл көше Фридрих Энгельстің құрметіне Энгельс көшесі деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көшенің тарихи атауы Садоваяға қайтарылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0_(%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2)|title=Садовая көшесі (Николаев)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-02|lang=}}&lt;/ref&gt;
|}

== Мұражайлар ==
[[Сурет:Mykolaiv. Museum of shipbuilding and fleet.jpg|нобай|оңға|200px|Кеме жасау және флот мұражайы]]   [[Сурет:Будівля громадського призначення в якій знаходився штаб 15-ї Сиваської дивізії Миколаїв вул. Велика Морська, 47.JPG|нобай|оңға|200px|Николаев облыстық өнер мұражайы]]  [[Сурет:Николаев. Краеведческий музей..JPG|нобай|оңға|200px|Николаев облыстық өлкетану мұражайы]]     
'''Николаев облыстық өлкетану мұражайы''' — Мұражайдың заманауи ғимараты қаланың тарихи орталығында, Набережная көшесі, 29-үйде, Николаев облыстық әкімшілігінің ғимаратынан алыс емес жерде орналасқан. Тұрақты көрмеден басқа, мұражайда уақытша көрмелер бар. Мұндай іс-шараларды өткізу үшін бірінші қабаттағы үй-жайлар пайдаланылады. Көрмеге қойылған барлық нысандар не қаланың өзінен, не оның маңындағы елді мекендерден табылды.&lt;br /&gt;      
Көрменің орталық орындарының бірі - грек амфораларының көрмесі. Бұл гректердің әмбебап өнертабысы. Амфоралар заманауи контейнерлер ретінде қолданылды, олар жүктердің барлық түрлерін тасымалдау үшін пайдаланылды. Ал үшкір түбі амфораларды кемелердің трюмдеріне жинақы орналастыруға мүмкіндік берді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://irecommend.ru/content/ot-komnaty-redkikh-veshchei-do-oblastnogo-kraevedcheskogo-muzeya|title=Николаев облыстық өлкетану мұражайы.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-02|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Николаев облыстық өнер мұражайы''' — В.В.Верещагин атындағы Николаев облыстық өнер мұражайы қалада танылған мәдениет және эстетикалық тәрбие орталықтарының бірі. Қазіргі уақытта мұражай коллекциясында Украинаның және басқа да көптеген елдердің көркем шежіресі болып табылатын он мыңға жуық экспонаттар бар.&lt;br /&gt;
Мұражай қаланың ең жақсы ғимараттарының бірінде орналасқан (үлкен теңіз көшесі, 47), ол ХІХ ғасырдың екінші жартысының сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
1986 жылы мұражай жаңа кең ғимаратқа көшті. Оның екінші қабаттағы залдарында кескіндеме, мүсін, сәндік-қолданбалы өнер, графика туындыларын қамтитын отандық өнер экспозициясы ашылды. Үшінші қабатта мұражайдың жеке залында Батыс Еуропа өнерінің туындылары қойылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://familion.ru/nikolaevskij-oblastnoj-xudozhestvennyj-muzej/|title=В.В.Верещагин атындағы Николаев облыстық өнер мұражайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Кеме жасау және флот мұражайы''' — 1978 жылы Әскери-теңіз күштері күнінде ашылған Николаев кеме жасау және флот мұражайы бүкіл Украинадағы осындай үлгідегі жалғыз мұражай.
Мұражай Адмиральская көшесінде, бір кездері Қара теңіз флотының бас қолбасшыларының резиденциясы болған үйде орналасқан және 18 ғасырдың аяғы мен 19 ғасырдың басындағы сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Мұражайдың 14 залында 3 мыңнан астам экспонат қойылған. Алғашқы кемелерден қазіргі кемелерге дейінгі кемелердің макеттері, Қара теңіз суларынан және Украинаның оңтүстігіндегі өзендерден көтерілген алғашқы қайықтардың фрагменттері, сирек карталар, фотосуреттер, газеттер, Оңтүстік Буг пен Ингул сағасындағы кеме жасау мен флоттың дамуы туралы көптеген құжаттар бар.
Мұражай аумағында атақты адмиралдар мен теңіз батырларының бюсттері орнатылған Даңқ аллеясы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wmuseum.ru/ukraina/295-nikolaevskiy-muzey-sudostroeniya-i-flota.html|title=Кеме жасау және флот мұражайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;
    
'''Теңіз десантшыларының әскери даңқы мұражайы''' — Николаев теңіз-десантшыларының әскери даңқы мұражайы Заводская көшесі, 27 мекенжайында орналасқан. Мұражай 1964 жылы наурызда К.Ольшанский басқарған десанттық отрядты еске алу мақсатында құрылған.&lt;br /&gt;
Отряд жаудың басым күштерімен екі күннен астам шайқасты, жаудың 18 кескілескен шабуылын тойтарып, өз позицияларын ұстады. Қаланы фашистік басқыншылардан азат ету үшін К.Ольшанскийдің десантшылары жанын аямай күресіп, 68 десантшының ішінен жараланған 12 жауынгер ғана тірі қалды.&lt;br /&gt;
Әуе-десанттық отрядты еске алу мақсатында атақты мұражай құрылып, оған халықтық мұражай атағы берілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/ukraina/nikolaev/muzei_boevoi_slavy_moryakov_desantnikov-a?ysclid=lwyqfmwjk170648749|title=Десантшылардың әскери даңқы мұражайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Николаев астыртын партизандық қозғалысының мұражайы''' — 1975 жылы 29 сәуірде Николаев қаласында (Лягина көш.,5) «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Николаев облысындағы 1941-44 жылдардағы астыртын партизан қозғалысы» мұражайы ашылды.&lt;br /&gt;
Мұражайда Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі кеңестік және неміс атыс қаруларының бірегей коллекциясы, плакаттар және кеңестік және неміс әскери кинохроникаларының толық бейне кітапханасы бар.
Құпия мұрағат қорларында сақталған ХХ ғасырдың 30-50 жылдарындағы елдің саяси тарихының көрме жобалары қойылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mk.news/ru/society/KZL5336|title=Николаевта астыртын партизан қозғалысының мұражайы ашылды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Мұражай жұмысының бір бағыты – балалар шығармашылығының көрмелерін құру және көрмелік бітімгершілік бағдарламаларын қалыптастыру.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nicolaev-city.blogspot.com/2011/06/blog-post_4150.html#:~:text=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%2D%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%8B,%D0%BD%D0%B0%20%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B5%20%D0%B2%201941%2D1944%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%85|title=Менің қалам: тарих, қазіргі заман және демалыс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Жоғары оқу орындары ==
*Адмирал Макаров атындағы кеме жасау ұлттық университеті;[[Сурет:乌克兰国立造船大学.jpg|нобай|оңға|250px|Адмирал Макаров атындағы кеме жасау ұлттық университеті]]     
*В.А.Сухомлинский атындағы Николаев ұлттық университеті;
*Николаев Ұлттық аграрлық университеті;
*Петр Могила атындағы Қара теңіз ұлттық университеті;
*Киев ұлттық мәдениет және өнер университетінің Николаев филиалы;
*&quot;Одесса Заң Академиясы&quot; Ұлттық университетінің Николаев құқық институты;
*Николаев адам дамуының аймақаралық институты;
*«Еуропалық университет» жеке жоғары оқу орнының Николаев филиалы;
*«Николаев политехника» халықаралық технологиялық университеті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://top20.ua/ru/mk/navchannya-kursi/vischi-navchalni-zakladi/|title=Николаев қаласындағы жоғары оқу орындары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-03|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыс орталықтары]]
[[Санат:Николаев облысы қалалары]]
[[Санат:Украина қалалары]]
[[Санат:Украина батыр қалалары]]</text>
      <sha1>q53fcaj1j6nua66d91bln7e735n6ary</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жәмила Науханнұрқызы Бақбергенова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740149</id>
    <revision>
      <id>3620130</id>
      <parentid>3343309</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5250" sha1="thpr061neh882zjvqi1raf2pookfxa1" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі               = Жәмила Науханнұрқызы Бақбергенова
 |шынайы есімі        = 
 |суреті              = Zhamila Bakbergenova (cropped).JPG
 |сурет ені           = 
 |сурет тақырыбы      = 
 |жынысы              = әйел
 |толық есімі         = 
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты           = 
 |азаматтығы          = {{Байрақ|Қазақстан}}
 |мамандандыру        = [[Еркін күрес|еркін күрес]] 
 |клубы               = 
 |туған күні          = 6.1.1996
 |туған жері          = [[Алматы облысы]], [[Қазақстан]]
 |қайтыс болған күні  = 
 |қайтыс болған жері  = 
 |карьера жылдары     = 
 |бапкерлері          = Бақбергенов Науханнұр, &lt;br /&gt; Темиров Нұрсұлтан
 |бойы                = 168,5
 |салмағы             = 72
 |атақтары            = 
 |медальдары          = {{турнир|[[Күрестен əлем чемпионаты|Әлем чемпионаттары]]}}
{{медаль|Күміс|Осло 2021|72 кг дейін}}
{{медаль|Күміс|Белград 2022|72 кг дейін}}
{{медаль|Қола|Белград 2023|72 кг дейін}}
{{турнир|[[Азия ойындары]]}}
{{медаль|Күміс|[[Жазғы Азия ойындары 2022|Ханчжоу 2022]]|76 кг дейін}}
{{турнир|[[Күрестен Азия чемпионаты|Азия чемпионаттары]]}}
{{медаль|Қола|[[2019 жылғы күрестен Азия чемпионаты|Сиан 2019]]|72 кг дейін}}
{{медаль|Алтын|[[2020 жылғы күрестен Азия чемпионаты|Нью-Дели 2020]]|72 кг дейін}}
{{медаль|Күміс|[[2021 жылғы күрестен Азия чемпионаты|Алматы 2021]]|72 кг дейін}}
{{медаль|Алтын|[[2022 жылғы күрестен Азия чемпионаты|Ұланбатыр 2022]]|72 кг дейін}}
{{медаль|Алтын|[[2023 жылғы күрестен Азия чемпионаты|Астана 2023]]|72 кг дейін}}
{{турнир|[[Ислам ынтымақтастығы ойындары]]}}
{{медаль|Қола|Конья 2021|72 кг дейін}}
 |ортаққор            = Zhamila Bakbergenova
}}
'''Жәмила Науханнұрқызы Бақбергенова''' ([[6 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]] немесе [[1 маусым]] [[1996 жыл|1996]], [[Алматы облысы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық еркін күрес балуан-қыз. [[Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері]], Азия чемпионатының чемпионы және жүлдегері, 2021 және 2022 жылғы әлем чемпионаттарының екі дүркін күміс жүлдегері.

== Өмірбаяны ==
2018 жылы жастар (23 жасқа дейін) арасында әлем чемпионы атанды.

2019 жылы Азия чемпионатында қола жүлдегер атанды. 2020 жылы Үндістанның [[Дели|Нью-Дели]] қаласында өткен күрестен Азия чемпионатында 72 келі салмақта алтын медаль жеңіп алды.

2021 жылғы әлем чемпионатында жапондық Масако Фуруичиден жеңіліп, екінші болды. Токио Олимпиадасының іріктеу турнирлеріне екі рет қатысты, бірақ лицензия ала алмады.

2022 жылы Моңғолия астанасы [[Ұланбатыр]] қаласында өткен күрестен Азия чемпионатында 72 келіге дейінгі салмақта 2 дүркін Азия чемпионы атанды.

2022 жылы әлем чемпионатында америкалық Амит Элордан жеңіліп, екінші орынды иеленді.

2023 жылы [[Астана]] қаласында өткен Азия чемпионатында 3 рет жеңімпаз атанды.

Қазақстан Республикасының 2022 жылғы үздік спортшысы.

Ішкі жарыстарда Астана қаласының намысын қорғайды.

== Сілтеме ==
* [https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=F1FF365310644C25AC26057A9055BF0C Жәмила Бақбергенова]
* [http://wrestling.kz/team/player/98 Жәмила Бақбергенова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222034448/https://wrestling.kz/team/player/98 |date=2025-02-22 }}

[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:Алфавит бойынша балуандар]]
[[Санат:Қазақстан балуандары]]
[[Санат:Күрестен Азия чемпиондары]]</text>
      <sha1>thpr061neh882zjvqi1raf2pookfxa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ифран</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748267</id>
    <revision>
      <id>3620220</id>
      <parentid>3399377</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T04:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="4rsb10uv0e7ff2ymhtssd5t8bhwv4y5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Ифран
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = Neige ifrane.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Марокко
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
|lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 32|lat_sec = 
  |lon_dir = W|lon_deg = 05|lon_min = 07|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 13&amp;nbsp;074&lt;ref&gt;[https://archive.today/20121216134403/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-6464&amp;srt=npan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500 Ifrane: largest cities and towns and statistics of their population]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2004
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +212
 |пошта индексі           = 53000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ифран''' (арабша: ''Ifrane''; бербер тілінде: ''Ifrane'') — [[Марокко|Мароккодағы]] ең биік таулы қаласы.

== Ерекшеліктері ==

* '''Орналасқан жері:''' Марокконың солтүстік-шығысында, Атлас тауларында.
* '''Биіктігі:''' Теңіз деңгейінен 1730 метр биіктікте орналасқан.
* '''Климаты:''' Қысқы жауын-шашын көп, қысы суық және қарлы, жазы ыстық және құрғақ.
* '''Архитектура''': Еуропалық стильде салынған,
* '''Туризм:''' Таулы климаты мен табиғаты арқасында Ифран Мароккодағы танымал туристік орын.
* '''Атауы:''' Ифран атауы бербер тілінде «грот» немесе «қуыс» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау таулы жерде орналасқан қаланың орналасуына байланысты.
* '''Суық климат:''' Қысы суық және қарлы болғандықтан, Ифран «Марокконың Швейцариясы» деп аталады.

== Тарихы ==

* 1912 жылы [[Франция]] Марокконы отарлаған кезде Ифран қаласы Францияның бақылауына өтті.
* 1920-шы жылдарда Франция бұл жерге тау курортін құруды шешті және Ифран қаласы Еуропалық стильде салынған.

* 1956 жылы Марокко тәуелсіздік алғаннан кейін Ифран қаласы Марокконың бақылауына өтті.

== Туристік орындар ==
Ифранның орталығында орналасқан Виктория көлі.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

* https://web.archive.org/web/20120426180449/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-6464&amp;srt=npan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Марокко қалалары]]
[[Санат:Жердің экстремалды нүктелері]]</text>
      <sha1>4rsb10uv0e7ff2ymhtssd5t8bhwv4y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йоав Галант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748934</id>
    <revision>
      <id>3620223</id>
      <parentid>3538062</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T05:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10418" sha1="r76qp1ve1novxni4um4f61ukudnyec5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Йоав Галант
 | Шынайы есімі         = {{lang-he|יוֹאָב גָּלַנְטְ‎}}
 | Суреті               = Yoav Galant 1.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Ресми портреті, 2023 жыл
 | Титулы               = [[Израиль Қорғаныс министрлігі|Израиль Қорғаныс министрі]]
 | Ту                   = Flag of Israel Minister of Defence.svg
 | Ту2                  = Flag of Israel.svg
 | Басқара бастады      = 29 желтоқсан 2022 
 | Басқаруын аяқтады    = 5 қараша 2024
 | Ізашары              = [[Бени Ганц]]
 | Ізбасары             = [[Исраэль Кац]]
 | Туған күні           = 8.11.1958
 | Туған жері           = [[Яффа]], {{туғанжері|Тель-Авив|Тель-Авивте}}, [[Израиль]]
 | Партиясы             = [[Ликуд]]
 | Білімі               = [[Хайфа университеті]]
 | Мамандығы            = 
 | Атағы                = [[генерал-майор]]
 | Құрамында болды      = {{байрақ|Израиль}}
 | Әскер түрі           = {{flagicon image|Naval Ensign of Israel.svg|border}} [[Израиль Әскери-теңіз күштері]]
 | Қызмет еткен жылдары = 1977–1982, 1984–2012
 | Шайқасы              = [[Екінші Ливан соғысы (2006)|2006 Екінші Ливан соғысы]]&lt;br&gt;[[Құйылған қорғасын операциясы]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Yoav Gallant
 | Марапаттары          = 
}}
'''Йоав Галант''' ({{lang-he|יוֹאָב גָּלַנְטְ‎}}, [[8 қараша]] [[1958 жыл]]) — [[израиль]]дік саясаткер, елдің бұрынғы [[Израиль Қорғаныс министрлігі|қорғаныс министрі]], Израиль қорғаныс армиясының Оңтүстік қолбасшылығын басқарған бұрынғы қолбасшы. 2015 жылғы қаңтарда саясатқа қадам басып, [[Кулану]] партиясына қосылды. [[Кнессет]]ке сайланған соң құрылыс министрі қызметіне тағайындалды. 2018 жылдың соңында [[Ликуд]] партиясына қосылып, Израильдің алия және интеграция министрі, білім министрі, құрылыс министрі және қорғаныс министрі (желтоқсан 2022–қараша 2024) болды.

2024 жылғы 21 қарашада [[Гаага]]дағы [[Халықаралық қылмыстық сот]] Йоав Галант 2023 жылғы 8 қазаннан 2024 жылғы 20 мамырға дейін [[Газа секторы]]нда жасалған [[әскери қылмыс]]тар мен [[адамзатқа қарсы қылмыстар]] үшін күдіктелді де, оны [[Халықаралық қылмыстық соттың Израиль тұлғаларын қамауға алу ордерлері|қамауға алу туралы жарлық шықты]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2024/11/21/mezhdunarodnyy-ugolovnyy-sud-vydal-order-na-arest-premiera-izrailya-binyamina-netaniyagu-i-ministra-oborony-yoava-galanta|title=Международный уголовный суд выдал ордер на арест премьера Израиля Биньямина Нетаниягу и бывшего министра обороны Йоава Галанта|lang=ru|publisher=Meduza|access-date=2024-11-21}}&lt;/ref&gt;

==Өмірбаяны==
Йоав Галант [[Яффа]]да [[Поляктар|поляк]] [[Еврейлер|еврей]] иммигранттары отбасында дүниеге келген. Оның анасы Фрума, [[Польша]] тумасы, 1947 жылы «[[Экзодус (кеме)|Экзодус]]» кемесіне мінген жолаушылардың бірі болды. Бұл кеме еврей босқындарын, [[Холокост]]ты бастан өткергендерді, [[Палестина]]ға жеткізген еді.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/israel-news/first-israeli-monument-to-exodus-inaugurated-in-haifa-500112|title=First Israeli monument to 'Exodus' inaugurated in Haifa|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|access-date=4 грудня 2021}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;

2022 жылдың соңынан 2024 жылдың қарашасына дейін Израильдің қорғаныс министрі қызметін атқарды. [[2023 жыл]]ғы [[26 наурыз]]да Израиль премьер-министрі [[Беньямин Нетаньяху]] оның сот реформасын сынағаны үшін Галантты министрліктен босату туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-735399|title=Defense Minister Gallant calls to stop judicial reform legislation|work=The Jerusalem Post|first=Yonah|last=Jeremy Bob|date=25 березня 2023|access-date=26 березня 2023}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Netanyahu Fires Defense Minister Gallant for Calling to Stop Judicial Overhaul |language= |work=[[Га-Арец]]|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-03-26/ty-article-live/.premium/senior-likud-members-hint-at-opposing-judicial-overhaul/00000187-1c81-d4ca-afff-1d89ee5b0000 |access-date=26 березня 2023}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 5 қарашада Израиль премьер-министрі [[Беньямин Нетаньяху]] Йоав Галантты қорғаныс министрі лауазымынан босатты,&lt;ref&gt;[https://www.jpost.com/breaking-news/article-827716 Netanyahu fires Gallant amid US elections as Israel braces for Iran attack. By Еliav Breuer, Tovah Lazaroff. NOV 5, 2024 20:00]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bukvy.org/premyer-izrayilyu-zvilnyv-ministra-oborony-galanta/ Прем'єр Ізраїлю звільнив міністра оборони Галанта. 06.11.2024, 00:07]&lt;/ref&gt; оның орнына Израиль Сыртқы істер министрі [[Исраэль Кац]]ты тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/netanyagu-zvilniv-ministra-oboroni-izrayilyu-1730831394.html|title=Нетаньягу звільнив міністра оборони Ізраїлю через &quot;відсутність довіри&quot;: хто його замінить|website=РБК-Украина|language=uk|access-date=2024-11-10}}&lt;/ref&gt;

==Әскери қылмыстары==
2024 жылғы 20 мамырда [[Халықаралық қылмыстық сот]]тың прокуроры 2023 жылғы 7 қазаннан кейін [[Палестина]] аумағында ([[Газа секторы]]нда) [[адамзатқа қарсы қылмыстар]] жасағаны үшін Йоав Галант пен [[Беньямин Нетаньяху]]ға қарсы қамауға алу бұйрықтарын шығаруды талап етті.&lt;ref&gt;[https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-karim-aa-khan-kc-applications-arrest-warrants-situation-state Statement of ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC: Applications for arrest warrants in the situation in the State of Palestine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240520110227/https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-karim-aa-khan-kc-applications-arrest-warrants-situation-state |date=2024-05-20 }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 21 қарашада Халықаралық қылмыстық соттың алдын ала сот ісін қарау палатасы ({{lang-en|ICC Pre-Trial Chamber I}}) Палестина мемлекетінде болған жағдайға қатысты Израиль мемлекетінің [[Рим статуты]]ның 18 және 19-баптарына сәйкес көтерген шағымын мойындамай, бір ауыздан екі шешім қабылдады. Сот Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху мен бұрынғы қорғаныс министрі Йоав Галантқа қарсы [[Халықаралық қылмыстық соттың Израиль тұлғаларын қамауға алу ордерлері|қамауға алу бұйрығын шығарды]].&lt;ref&gt;[https://www.icc-cpi.int/news/situation-state-palestine-icc-pre-trial-chamber-i-rejects-state-israels-challenges Situation in the State of Palestine: ICC Pre-Trial Chamber I rejects the State of Israel’s challenges to jurisdiction and issues warrants of arrest for Benjamin Netanyahu and Yoav Gallant. // Press Release: 21 November 2024] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241123195207/https://www.icc-cpi.int/news/situation-state-palestine-icc-pre-trial-chamber-i-rejects-state-israels-challenges |date=2024-11-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nv.ua/ukr/world/geopolitics/mus-vydal-order-na-arest-netanyahu-iz-za-sobytiy-v-sektore-gaza-50468291.html МКС видав ордер на арешт Нетаньягу через події в Секторі Гази. 21.11.2024, 14:06]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{DEFAULTSORT:Галант, Йоав}}
[[Санат:Израиль саясаткерлері]]
[[Санат:Хайфа университеті түлектері]]
[[Санат:Израиль қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Израиль құрылыс министрлері]]
[[Санат:Израиль абсорбция министрлері]]
[[Санат:Ликуд партиясы мүшелері]]
[[Санат:Кнессет депутаттары]]
[[Санат:Генерал-майорлар (Израиль)]]
[[Санат:Халықаралық қылмыстық сот іздеу жариялағандар]]</text>
      <sha1>r76qp1ve1novxni4um4f61ukudnyec5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сумы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753151</id>
    <revision>
      <id>3620219</id>
      <parentid>3430909</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T04:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurtenge</username>
        <id>93712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина батыр қалалары|Украина батыр қалалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24462" sha1="8mv0vgug6cqt22ywt9tptepw2zgmv2e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Сумы
 |шынайы атауы            = {{lang-uk|Суми}}
 |сурет                   = UkrainianAcademyOfBanking.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Gerb goroda Sumy.png
 |ту                      = Flag goroda Sumy version.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =50 |lat_min =54 |lat_sec = 24
  |lon_dir =E |lon_deg =34 |lon_min =47 |lon_sec = 57
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сумы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Сумы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1652
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1780
 |жер аумағы              = 95,3858
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 166
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 256 474
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 2762
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]] — 84,58 %, [[орыстар]] — 12,44 %, (санақ 2001 ж.)
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +380 542
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 40000-40035
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Sumy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Сумы''' ({{lang-uk|Суми}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы қала, [[Сумы облысы]]ның және Сумы ауданының әкімшілік орталығы. Ауданы 95,3 км², қала тұрғындарының саны 256 474 адамды құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A1%D1%83%D0%BC%D1%8B|title=Сумы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-06 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Сумы қаласы Псель өзенінің жағасында, Сумка өзенінің (бұрынғы Сумы) құяр жерінде орналасқан. Қала шегінде Сумка өзеніне Стрелка (бұрынғы Сумка) және Попадка салалары құяды.
Қала ішінде Чеха деп аталатын үлкен көл және бірнеше ірі гидрокарьерлер бар. Қала арқылы автомобиль және темір жол өтеді. Сумы екі қалалық әкімшілік округке бөлінеді: Ковпаковский және Заречный.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://infoteach.ru/%D0%A1%D1%83%D0%BC%D1%8B|title=Сумы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-06 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Қала атауының шығу тегі ==
Қала өз атауын екі жағынан шайып жатқан Сума және Сумка өзендері арқылы алды. Сумы тұрған жерден аңшылық сөмкелер табылғаны туралы аңыз күні бүгінге дейін сақталған. Бұл 1781 жылы бекітілген қала елтаңбасында көрініс тапты (тік бұрышты қалқандағы алтын түймелер мен белдемшелері бар үш қара сөмке). Сумы қаласының атауының шығу тегі туралы бірнеше аңыздар бар. Қаланың атауы Сумка (Сума) өзенінің атауынан шыққан, оның негізі түркі – «су» сөзінен шыққан болуы мүмкін.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://culttourism.ru/ukraine/sumskaya/sumy/|title=Сумы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-06 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Сумы қаласының негізі 1652 немесе 1655 жылдары атаман Герасим Кондратьевтің басшылығымен Киев облысындағы Ставище деревнясынан казактар ​​көшіп келген кезде қаланған. 1656-1658 жылдары патша өкіметі жіберген воевода Кирилл Арсеньевтің басшылығымен Сумы (немесе Сумин) бекінісі салынып, Сумы казак полкінің орталығына айналды. 1670 жылдары 1680 жылдардан бастап бекіністі елді мекен пайда болды, XVIII ғасырда қалалар пайда болды, сауда мен қолөнер дамыды.
[[Сурет:Здание земства. Город Сумы начало XX века..jpg|нобай|солға|200px|Қала көшесі, XX ғасырдың басы]]      
1765-1780 жылдары Сумы Слободско-Украин губернаторлығы құрамындағы аттас губернияның орталығы болды, ал 1780 жылы Сумыға Харьков аместниктіғінің қала және аудан орталығы мәртебесі берілді. Қала 1860 жылдары Харитоненко қант зауыты мен Сухановтар көпестер отбасыларының қызметі арқасында қарқынды дами бастады. 1877 жылы Сумы арқылы темір жол өтіп, қалада теологиялық семинария, кадет корпусы, театр, шіркеулер, ауруханалар, гимназиялар және басқа мекемелер ашылды. 20 ғасырдың басында қалада 50 мыңға жуық адам тұрған.

1917 жылғы төңкерістен кейін қала қолдан-қолға ауысып, Украина Халық Республикасы, большевиктер, неміс әскерлері және ақ гвардия құрамаларының бақылауында болды. Кеңес өкіметі 1919 жылы қарашада түпкілікті орнады. 1923-1930 жылдары Сумы Украина КСР құрамындағы Сумы ауданының орталығы, 1930-1939 жылдары Сумы облысы (1932-1939 жылдары Харьков облысының бөлігі), 1939 жылдан Сумы облысының орталығы болды. 1939 жылы қалада 64 мыңға жуық адам тұрды, оның 86,4% украиндар, 9% орыстар болды.

Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 10 қазанынан 1943 жылдың 2 қыркүйегіне дейін қаланы неміс әскерлері басып алды. Есеп бойынша, оккупация кезінде 5000 Сумы тұрғыны қаза тауып, қала шайқастан айтарлықтай зардап шекті.

Соғыс аяқталғаннан кейін қала қалпына келтірілді, ал 1960-1970 жылдар қарқынды даму кезеңі болды, ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар - машина жасау зауыты жұмыс істеді. Химпром, насос зауыты, электронды микроскоп зауыты, ауыр компрессорлар зауыты, т.б. тамақ және жеңіл өнеркәсіп дамыды. 1970-1980 жылдары қала орталығы қайта салынды, облыс әкімшілігі мен театрдың жаңа ғимараттары салынды.

1991 жылы желтоқсанда өткен референдумда Сумы халқының 92 пайызы тәуелсіздік үшін дауыс берді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dzen.ru/a/Z5eWlijkvzNlIQH4|title=Сумы: бұл қандай қала|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-06 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Сумыдағы ауа-райы ай сайын өзгереді, өйткені Ол экватордан өте алыс. Сумыдағы жоғары маусым мамыр, маусым, қыркүйек айларында ауа-райы +19,7°C...+24,6°C. Осы кезеңде қалада ең аз жауын-шашын жауады, шамамен 9 күндік айлық жауын-шашын мөлшері 17,8-ден 39,1 мм-ге дейін жетеді. Ашық күндердің саны 20-дан 20 күнге дейін. 

Сумыда ең жылы ауа райы маусым, тамыз, шілде айларында 27,0°C-қа дейін жетеді. Қоршаған ортаның ең төменгі температурасы қаңтар, ақпан және желтоқсан айларында байқалады, -4,1°С дейін. Түнгі көрсеткіштер -8,6°C пен 15,3°C аралығында.

Ең жауын-шашынды кезең маусым, шілде, мамыр, ауа райының қолайсыздығы 15 күнге созылып, 42,08 мм-ге дейін жауын-шашын түседі. Қаңтар, ақпан, қараша айына орта есеппен 4 күн ғана жауады, жауын-шашынның айлық мөлшері 17,80 мм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pogoda.365c.ru/ukraine/sumy/po_mesyacam?ysclid=m6tmp08rxd784656494|title=Сумыдағы ауа райы |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-06 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
2025 жылдың 1 ақпанындағы жағдай бойынша Сумы халқының саны 268 409 адамды құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/sumy/|title=Сумы халқының саны (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-09 |lang=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Сумы қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/town/sumy/|title=Сумы қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022
|-
|  271016|| 269663 || 269177 || 268874 || 268642 || 267633 ||265555 ||264483 || 263448 || 262119 || 259660||256474
|}

== Экономикасы ==
Елді мекеннің экономикасы машина жасау кешеніне бағытталған. Сумы машина жасау ғылыми-өндірістік бірлестігі мұнай-газ, химия және атом өнеркәсібі үшін жабдықтар мен қондырғыларды шығаратын осы саладағы жетекші кәсіпорын болып табылады.

Сумы қаласының ірі кәсіпорындары:   
*Сумы машина жасау ғылыми-өндірістік бірлестігі;
*«ВНИкомпрессормаш» АҚ;
*«СЕЛМИ» электронды микроскоптар және электр автоматика зауыты;
*«Қызыл жұлдыз» қант зауыты;
*«Центролит» шойын құю зауыты;
*Спирт зауыты;
*Аяқ киім фабрикасы;
*Суми наубайханасы;
*Насоэнергомаш.

== Мәдениеті ==
[[Сурет:Міський театр.Суми.jpg|нобай|оңға|200px|Сумы балалар мен жасөспірімдер театры]]     
=== Театрлар ===
*М.В.Фрунзе атындағы Сумы мәдениет сарайы
*Сумы балалар мен жасөспірімдер театры
*М.С.Щепкин атындағы Сумы драма және музыкалық комедия театры

=== Мұражайлар === 
'''Өлкетану мұражайы''' — 1920 жылы құрылған. Мұнда Сумы облысының тарихы, оның флорасы мен фаунасы толық көрсетілген. Мұнда археологиялық қазбалардан алынған көптеген заттар, Сумы шаруаларының киімдер жинағы, көптеген тарихи фотосуреттер мен мұрағат құжаттары бар. Мұражайда барлығы 44 мыңға жуық экспонат бар.
[[Сурет:Земська управа 04.jpg|нобай|оңға|200px|Сумы облыстық тарихи-өлкетану мұражайы]]    [[Сурет:Сумський обласний художній музей ім. Никанора Онацького .jpg|нобай|оңға|200px|Сумы өнер мұражайы]]      
'''Сумы өнер мұражайы''' — әйгілі украин суретшісі және мұғалімі Никанор Онацкийдің есімімен аталады, 1920 жылы құрылған. Мұнда 15 мыңға жуық экспонат қойылған. Қазіргі Сумы суретшілерінің көптеген картиналары қойылған.

'''Сәндік-қолданбалы өнер мұражайы''' — мұнда келушілерге ұлттық кестелер, ағаштан жасалған бұйымдар, Сумы және Сумы облысының қолөнершілері жасаған қолдан жасалған бұйымдар ұсынылады.

'''Сумы полкінің тарихы мұражайы''' — Сумы тарихының мұражайы. Ол 2003 жылы Сумы казак полкінің бастамасымен құрылған. Мұнда Сумы өлкесінің казак тарихы толық ашылған.

'''Муниципалды галерея''' — заманауи өнерді насихаттауға бағытталған мемлекеттік мұражай. Мұнда заманауи кескіндеме, арт-фотография, мүсін, керамика және фарфор өнері бар, негізінен Сумы шеберлері өз жұмыстарын көрсетеді, кейде Украина, Беларусь және Ресейдің басқа аймақтарынан келген шеберлердің жұмыстарын көруге болады.

'''Чеховтың мұражай үйі''' — Чехов Сумыға бірнеше рет барған және әр жолы осы үйде болған. Бұл үйде Антон Павлович саяжайды жалға алған.

'''Банк ісі мұражайы''' — Банк академиясында орналасқан, мұнда ескі украиндық қағаз ақшаларды (талондар, революцияға дейінгі гривендер, карбованецтер, кеңестік рубльдер) т.б, көруге болады. Украиналық банк қызметінің тарихы баяндалады.

'''Халық ағарту мұражайы''' — 1984 жылы Сумыда ашылды. Сумы аймағындағы білім берудің даму тарихын баяндайтын төрт залы бар.

'''Альпинизм мұражайы''' — бұл жаңа эксклюзивті мұражай. Мұнда украиналық альпинистердің тарихы мен жетістіктері айтылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://goldengorod.ru/sumi/?ysclid=m6t8ckoorl88891653|title=Сумы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-07 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Қаладағы кішкентай, бірақ ең әдемі ғимараттардың бірі - Покров алаңында орналасқан ағаштан жасалған оюланған Алтанка беседкасы. Аңыз бойынша, оның негізін қалаушы Лещинский мұнай кен орындарын іздеу үшін ұңғыма бұрғыланған жерде тұрғызған.
[[Сурет:Альтанка 002.jpg|нобай|оңға|200px|Альтанка беседкасы]]     
Тарихи қала өзінің тарихи және архитектуралық көрнекті жерлеріне бай, соның ішінде Спасо-Преображенский соборы, Ильинский шіркеуі, Қасиетті Троицкий соборы, Әулие Марияның шіркеуі, Чеховтың үй-мұражайы, Асмолов және Суханов үйлері және басқа да көптеген нысандар.

19 ғасырдың ортасында көпес Асмоловтың бұрынғы меншігінде салынған саябақ жасыл алаңдарымен ерекше. Мұнда жүзге жуық сирек кездесетін ағаш түрлері мен хош иісті сиреньдің отызға жуық түрі өседі. 
2008 жылы қалада Сумы қаласының шығу тегін білдіретін мемориалдық белгі орнатылды. Маңайдағы құдық соңғы кездері қала тұрғындары жиі баратын орынға айналды, бұл құдықтағы суды алып, қол мен бетті жуу дәстүрі пайда болды. Қалада тұрғызылған ескерткіштер мен мемориалдық кешендер өте көп. Олардың ішінде Т.Шевченко, И.Харитоненко, Белгісіз солдат және т.б ескерткіштер бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wikiway.com/ukraina/sumy/|title=Сумы қаласы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-07 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Білім беру ісі ==
=== Университеттер ===
[[Сурет:Sumdu.jpg|нобай|оңға|200px|Сумы мемлекеттік университеті]]  
'''Сумы мемлекеттік университеті''' — 2002 жылдың 1 тамызындағы жағдай бойынша университетте сегіз факультетте 23 бағыт бойынша төрт білім және біліктілік деңгейінде мамандар даярлайтын 48 кафедра жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A1%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82|title=Сумы мемлекеттік университеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-07 |lang=}}&lt;/ref&gt;
   
'''А.С.Макаренко атындағы Сумы мемлекеттік педагогикалық университеті''' — Университетте екі институт, бес факультет, отыз сегіз кафедра, екі оқу-консультациялық орталық бар. СумГПУ-де оқу процесін 475 оқытушы, оның ішінде 37 ғылым докторы мен профессоры, 244 ғылым кандидаты, доцент, 1 академик, 9 білім беру, еңбек сіңірген білім қайраткерлері т.б. жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ua-education.pro/ru/oblast/sumskaya/sumskoj-gosudarstvennyj-pedagogicheskij-universitet-imeni-a-s-makarenko-sumgpu|title=А.С.Макаренко атындағы Сумы мемлекеттік педагогикалық университеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-07 |lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Сумы ұлттық аграрлық университеті''' — Университет құрылымына 8 факультет, 1 институт және 5 колледж кіреді. Студенььердің жалпы саны 11 мыңға жуық. Университет үздіксіз компьютерлендіру принципі бойынша жұмыс істейді: бүгінде университетте 1000-ға жуық компьютерлік орын бар, және әр студенттің байланыс көрсету уақыты мамандығына байланысты 250-ден 350 сағатқа дейін. 
Ғылыми-зерттеу жұмыстары 19 ғылыми зертханада шоғырланған, ал аспирантура 26 мамандық бойынша жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://snau.edu.ua/about-ua/|title=Сумы ұлттық аграрлық университеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-07 |lang=}}&lt;/ref&gt;

=== Колледждер ===
*Гуманитарлық-экономикалық колледж;
*Сумы мемлекеттік университетінің машина жасау колледжі;
*Сумы жоғары кәсіби құрылыс және дизайн мектебі;
*Д.С.Бортнянский атындағы Сумы жоғары өнер және мәдениет мектебі;
*Сумы полиция қызметкерлерінің кәсіби даярлық мектебі
*Сумы гуманитарлық-экономикалық колледжі;
*Сумы кооперативтік техникумы;
*Сумы медициналық колледжі;
*Сумы құрылыс колледжі;
*Сумы тамақ өнеркәсібі колледжі.
[[Сурет:Стадион Юбилейный 2008.jpg|нобай|оңға|200px|«Юбилейный» стадионы]]

== Спорт ==
«Юбилейный» стадионын (2001 жылы ашылды, 25 830 орындық, елдегі бірінші жабық стадион) Сумы футбол клубы (1982 жылы «Явор») өз матчтарын өткізу үшін пайдаланылады.[[]]
2012 ж. «Барса» атты жасөспірімдер футбол орталығы құрылды.&lt;br /&gt;
«Сумчанка» допты хоккей командасы (1996 жылы құрылған) 2007 жылдан 2020 жылға дейін қатарынан 14 рет Украина чемпионы атағын жеңіп алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/5744064?ysclid=m6t7vjfvx9182809545|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-07 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина қалалары]]
[[Санат:Украина батыр қалалары]]</text>
      <sha1>8mv0vgug6cqt22ywt9tptepw2zgmv2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Староконстантинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753877</id>
    <revision>
      <id>3620218</id>
      <parentid>3555375</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T04:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurtenge</username>
        <id>93712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина батыр қалалары|Украина батыр қалалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13027" sha1="ne62ot08czhngb992l7fdu693sdrpbk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Староконстантинов
 |шынайы атауы            = {{lang-uk|Старокостянтинів}}
 |сурет                   = Замок Острозьких. Панорама.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Starokostiantyniv.png
 |ту                      = Flag of Starokostiantyniv.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =49 |lat_min =45 |lat_sec =20 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =13 |lon_sec =15 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Хмельницкий облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Хмельницкий ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1525
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1796
 |жер аумағы              = 40,0
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 265 ± 1 м
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 35 083
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 848
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]] — 91,14 %, [[орыстар]] — 6,70 %, [[поляктар]] — 0,96 % (санақ 2001 ж.)
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +380 3854
 |пошта индексі           = 31100 — 31109
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Starokostiantyniv
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Староконстантинов''' ({{lang-uk|Старокостянтинів}}) — [[Украина]]ның [[Хмельницкий облысы]]ның Хмельницкий ауданындағы қала.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2|title=Староконстантинов|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;
2025 жылы Староконстантинов қаласының тұрғындарының саны 35 083 адамды құрады. Староконстантинов Украинадағы халық саны бойынша 425 қаланың ішінде 129-шы орында.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/ua/population_of_starokonstantinov_6273.html?ysclid=m7gafufh3457412760|title=Староконстантиновтың халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Облыс орталығынан солтүстік-шығысқа қарай 48 км жерде, Икопот өзені мен Случ өзенінің түйіскен жерінде орналасқан. Хмельницкий-Шепетовка тас жолы Староконстантинов арқылы өтеді. Екі темір жол стансасы бар - Староконстантинов I және Староконстантинов II.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://our-travels.info/ost/Goroda/Ukraine/Hmelnitski/Starokonst.php|title=Староконстантинов, Староконстантинов ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Староконстантинов - шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 82-ші орында ([[Украина]]), облыста 4-ші орында ([[Хмельницкий облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 11785 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Красилов]] (20 км), [[Хмельницкий]] (40 км), [[Полонное]] (46 км), [[Шепетовка]] (49 км), [[Изяслав]] (49 км), [[Хмельник]] (56 км), [[Деражня]] (56 км), [[Славута]] (65 км), [[Барановка]] (68 км), [[Чуднов]] (72 км), [[Волочиск]] (75 км), [[Нетешин]] (76 км), [[Городок]] (79 км), [[Острог]] (81 км), [[Бар (қала, Украина)|Бар]] (82 км), [[Дунаевцы]] (85 км), [[Корец]] (96 км), [[Новоград-Волынский]] (97 км), [[Жмеринка]] (102 км), [[Здолбунов]] (109 км).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Starokostiantyniv&amp;id=6847|title=Староконстантинов|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1571 жылы Староконстантиновский қамалы мен қаланың айналасындағы бекіністер салынды. Қаланың айналасына бөренелермен нығайтылған топырақ қорған салынып, тастан мұнаралар салынды.

1593 жылы қала маңында Кшиштоф Косинский бастаған көтерілісші әскерлер талқандалады. 1620 жылы қала Заславский князьдерінің иелігіне өтті.

1648 жылы Хмельницкий көтерілісі басталғаннан кейін қалаға М.Кривонос басқарған көтерілісшілер отрядтары шабуыл жасады.

1682 жылы қала Любомирский княздерінің қолына өтті. 1649 жылы поляк әскерлерін Богдан Хмельницкийдің әскерлері талқандағаннан кейін қалада ойран жасалып, нәтижесінде үш мыңға жуық еврей жойылды.

1659 жылы қаланы Гетман Выховский қоршауға алды.

1793 жылы қала Ресей империясының құрамына кірді және 1796 жылы Братслав губерниясының құрамына кірді, Волынск губерниясының уездік қаласы болды.

1827 жылы Староконстантиновта кейбір еврейлердің 25 жыл әскерде қызмет етуін талап ететін заңға қарсы еврей көтерілісі болды.

1935 жылы қалада 7-ші Чернигов атындағы Қызыл казак кавалериясы және 8-ші Лубный қызыл казак атты әскер полкі, 2-ші механикаландырылған полк, 2-ші атты артиллериялық полк, 2-ші жеке саперлік эскадрилья, 2-ші саперлік полк, 2-ші Қызыл Кавалерия Кавалерия Кавалериясы орналасты.

1936 жылдың көктемінде 1-ші кавалериялық корпустың 2-ші Чернигов қызыл казак атты әскер дивизиясы шығарылып, 7-ші кавалериялық корпустың құрамына қосылды. Дивизияның қолбасшылығы мен барлық бөлімшелері Старо-Константинов қаласында орналасты.

1938 жылдан 1940 жылға дейін қалада Киев арнайы әскери округінің Староконстантиновский бекініс аймағының әкімшілігі орналасты.

1939 жылы 16 қыркүйекте Староконстантиновский No14 бекініс аймағы Украина майданының Волочискі армиясы тобының құрамына енді.

1944 жылы 9 наурызда Проскуров-Черновцы операциясы кезінде 1-Украина майданының кеңес әскерлері оны неміс әскерлерінен азат етті.

Староконстантинов 1999 жылдан бастап облыстық маңызы бар қала мәртебесіне ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tropki.ru/ukraina/hmelnitskaya-oblast/starokonstantinov|title=Староконстантинов|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
*«Староконстантинов сүт зауыты»,
*«Металлист Староконстантинов зауыты» ЖШС,
*«Ұстау-пресстеу жабдықтары зауыты» ЖШС,
*«Староконстантинов темірбетон шпалдары зауыты»,
*Староконстантинов қант зауыты,
*Староконстантинов жем зауыты,
*Наубайхана, жиһаз өндірісі «Ясен» ЖШС, «Энселько-Агро» ЖШС және т.б.

== Көрікті жерлері ==
Староконстантиновтағы ең көне ғимарат - Острожский бекінісі. Ол 1561 жылы қаланып, он жылда салынған.
Ол Случ және Икопот өзендерінің сағасындағы мүйіс үстінде орналасқан. Патша үкіметі тұсында әкімшілік мақсатқа пайдаланылды. Қазіргі уақытта ол республикалық маңызы бар сәулет ескерткіші санатына жатқызылғанымен, қараусыз қалды.

Жақын маңдағы қорғаныс мұнарасы ғимараттарының кешені (1615) құрамына төртбұрышты, алты деңгейлі, 36 метрлік мұнара және оған бекітілген шіркеу кіреді. Нысан қараусыз қалған және қалпына келтіруді қажет етеді.

Староконстантиновтың көрнекті жерлеріне Доминикан шіркеуі (17 ғасыр), Иоанна Креститель шіркеуі (1754), Богородицы Рождество шіркеуі (1807) жатады. Сонымен қатар, революцияға дейінгі кезеңдегі азаматтық және өнеркәсіптік сәулет үлгілері (гимназия, диірмен, қонақ үй және басқа да нысандар) сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16360-Starokonstantinov.html|title=Украина. Хмельницкий облысы. Староконстантинов|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Оборонна башта, м.Старокостянтинів.jpg|Қорғаныс мұнарасы
Starokostiantyniv Local History Museum.jpg|Өлкетану мұражайы
Старокостянтинівський млин1.jpg|Староконстантинов диірмені
Центральна вулиця Старокостянтинова.jpg|Орталық көше
Officers Club Starokonstantinov.JPG|Әскери офицерлер клубы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Украина қалалары]]
[[Санат:Хмельницкий облысы қалалары]]
[[Санат:Украина батыр қалалары]]</text>
      <sha1>ne62ot08czhngb992l7fdu693sdrpbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:TimurKaisak/Шүршіт-қазақ соғысы (1756)</title>
    <ns>2</ns>
    <id>758642</id>
    <revision>
      <id>3620139</id>
      <parentid>3478050</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TimurKaisak</username>
        <id>164229</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="tgm186u8yntpvlwhk159qv86pc5l90l" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс
|қақтығыс=Бірінші шүршіт-қазақ соғысы
|дата=[[1756]]
|орын=[[Қазақстан]]
|себебі=
|нәтиже=
|өзгерістер=
|қарсылас1=[[Қазақ хандығы]]
|қарсылас2=[[Цинь империясы]]
|командир1=[[Абылай хан|Абылай-сұлтан]]&lt;br&gt;Қожаберғен-батыр
|командир2= [[Цянь Лун]]
Дардана 
Хадаха
|күштер1=Белгісіз
|күштер2=20000
|шығындар1=Белгісіз
|шығындар2=17000&lt;ref&gt;https://ratel.kz/raw/okolonauchnaya_istoriya_kitayskiy_pohod_na_astanu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zqai.kz/sites/default/files/kazah skoe_hanstvo.pdf&lt;/ref&gt;
}}
'''Шүршіт-қазақ соғысы''' — [[Қазақ хандығы]] мен [[Цинь империясы|Цин империясы (Шүршіттер)]] арасындағы әскери қақтығыс. Бұл соғыс Жоңғар хандығының құлауынан кейін басталып, қазақтардың өз жерін қорғауымен аяқталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>tgm186u8yntpvlwhk159qv86pc5l90l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3620163</id>
      <parentid>3619832</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3620163</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="q3awau2xr10m0e2r0ahxg011s0t7m2x" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 244094,
	&quot;pages&quot;: 668046,
	&quot;edits&quot;: 3616443,
	&quot;users&quot;: 179028,
	&quot;activeusers&quot;: 346,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8755
}</text>
      <sha1>q3awau2xr10m0e2r0ahxg011s0t7m2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шерхан Елдарұлы Қалмырза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765067</id>
    <revision>
      <id>3620166</id>
      <parentid>3533239</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-36092-32</username>
        <id>182735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Бекзат</comment>
      <origin>3620166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="j2evh895bt10ht3xo8726hgfbijtc3u" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Сатенов Бекзат
| туған күні = 18.08.2009
| азаматтығы = {{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан]]
| бойы = 168
| позиция = Білмеймін
| қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
| номері = 82
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
  |—2025|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|
}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
  |2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|1 (−0)
  |2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]|7 (−7)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
  |2023|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-17|3 (−2)
}}
|сурет=Сатенов Бекзат.png|команда=Алматы кәсіби футболшылар клубы - &quot;Қайрат&quot;|футболдағы қызметі=Қақпа қорғаушы}}
'''Шерхан Эльдарұлы Қалмырза''' ([[15 маусым]] [[2008 жыл]]) — қазақстандық футболшы, &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; қақпашысы. Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында ойнайды.

[[Дулат]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}&lt;/ref&gt; 
== Карьерасы ==
=== Клубтық ===
«Қайраттың» жастар клубы сапында екі дүркін Қазақ жастар лигасының чемпионы атанды. 

«Қайрат» сапында тұңғыш рет 2025 жылдың 14 қыркүйегінде &quot;Ақтөбеге&quot; қарсы ойында бірінші таймда қосалқы құрамнан  жарақат алған [[Темірлан Анарбекұлы Анарбеков|Темірлан Анарбековтың]] орнына алаңға шықты. Арада төрт күн өткен соң [[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|УЕФА Чемпиондар лигасындағы]] тұңғыш ойынын сырт алаңда &quot;[[Спортинг Лиссабон|Спортингке&quot;]] қарсы өтізді. Матч барысында пенальти қайтарса да, &quot;Қайрат&quot; 1:4 есебімен жеңіліп қалды. Осылайша Чемпиондар лигасы тарихындағы үшінші жас қақпашы атанып, [[Икер Касильяс|Икер Касильясты]] артқа тастады&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salley |first=Emily |date= |title=Trincao double helps Sporting beat debutants Kairat |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c98dg4yqy2rt |access-date=18 September 2025 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-2025&quot;&gt;{{cite news |title=Teenage goalkeeper Kalmurza becomes youngest to save a penalty in Champions League debut |url=https://sports.yahoo.com/article/teenage-goalkeeper-kalmurza-becomes-youngest-230153940.html |access-date=19 September 2025 |work=Yahoo Sports |agency=Associated Press |date=}}&lt;/ref&gt;.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>j2evh895bt10ht3xo8726hgfbijtc3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620170</id>
      <parentid>3620166</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-36092-32|~2026-36092-32]] ([[User talk:~2026-36092-32|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3508955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="h4y2p6q7379z2eceze3rgqj4tbj32s4" xml:space="preserve">{{Футболшы
| есімі = Шерхан Эльдарұлы Қалмырза
| туған күні = 15.6.2007
| азаматтығы = {{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан]]
| бойы = 187
| позиция = қақпашы
| қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
| номері = 82
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
  |—2025|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|
}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
  |2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|1 (−0)
  |2025—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]|7 (−7)
}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
  |2023|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-17|3 (−2)
}}
|сурет=Шерхан Қалмырза.png|команда=Алматы кәсіби футболшылар клубы - &quot;Қайрат&quot;|футболдағы қызметі=Қақпа қорғаушы}}
'''Шерхан Эльдарұлы Қалмырза''' ([[15 маусым]] [[2008 жыл]]) — қазақстандық футболшы, &quot;[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]&quot; қақпашысы. Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында ойнайды.

[[Дулат]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}&lt;/ref&gt; 
== Карьерасы ==
=== Клубтық ===
«Қайраттың» жастар клубы сапында екі дүркін Қазақ жастар лигасының чемпионы атанды. 

«Қайрат» сапында тұңғыш рет 2025 жылдың 14 қыркүйегінде &quot;Ақтөбеге&quot; қарсы ойында бірінші таймда қосалқы құрамнан  жарақат алған [[Темірлан Анарбекұлы Анарбеков|Темірлан Анарбековтың]] орнына алаңға шықты. Арада төрт күн өткен соң [[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|УЕФА Чемпиондар лигасындағы]] тұңғыш ойынын сырт алаңда &quot;[[Спортинг Лиссабон|Спортингке&quot;]] қарсы өтізді. Матч барысында пенальти қайтарса да, &quot;Қайрат&quot; 1:4 есебімен жеңіліп қалды. Осылайша Чемпиондар лигасы тарихындағы үшінші жас қақпашы атанып, [[Икер Касильяс|Икер Касильясты]] артқа тастады&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salley |first=Emily |date= |title=Trincao double helps Sporting beat debutants Kairat |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c98dg4yqy2rt |access-date=18 September 2025 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-2025&quot;&gt;{{cite news |title=Teenage goalkeeper Kalmurza becomes youngest to save a penalty in Champions League debut |url=https://sports.yahoo.com/article/teenage-goalkeeper-kalmurza-becomes-youngest-230153940.html |access-date=19 September 2025 |work=Yahoo Sports |agency=Associated Press |date=}}&lt;/ref&gt;.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>h4y2p6q7379z2eceze3rgqj4tbj32s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіндегі 4-шақырылым депутаттарының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773704</id>
    <revision>
      <id>3620272</id>
      <parentid>3546491</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41485" sha1="ofu72zjuaqrq369y0zppz2yqfwgyq2c" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымы депутаттары (1955–1959). 1955 жылы 6 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауында сайланды&lt;ref&gt;«[[Казахстанская правда]]» газеті, 1955 жыл 11 наурыз, 1-2 бет, № 59 (8327).&lt;/ref&gt;

Барлық 425 сайлау округіндегі сайлаушылардың жалпы саны 4 456 004 адамды құрады, оның ішінде 4 455 717 адам немесе сайлаушылардың жалпы санының 99,99 пайызы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттарын сайлауға қатысты. Барлық сайлау округтері бойынша коммунистік және партиясыздар жиыны кандидаттарына 4 448 824 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 99,85 пайызын құрайды. Депутаттыққа кандидаттарға қарсы дауыс бергендердің саны 6 833 адам немесе дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,15 пайызы. «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлау туралы ереженің» 79-бабына сәйкес 60 бюллетень жарамсыз деп танылды.

== Алматы қаласы ==
# [[Асқар Закарин|Асқар Закарияұлы]] — Вузовский округі
# [[Мұхамеджан Нұғметұлы Исалиев]] — Алматы — Орджоникидзе округі
# [[Александр Николаевич Козлов (партия қайраткері)|Александр Николаевич Козлов]] — Алматы — Микоян округі
# [[Мария Ивановна Коробова]] — Алматы — Андреев округі
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Горно-Октябрьск округі
# [[Федор Антонович Мамонов]] — Ташкент округі
# [[Иван Григорьевич Мукосов]] — Кирпично-Заводской округі
# [[Петр Харитонович Резчик]] — Алматы — Молотов округі
# [[Таисия Федоровна Рекина]] — Алматы — Ленин округі
# [[Василий Афанасьевич Соколов]] — Садовая округі
# [[Александр Николаевич Сызғанов]] — Алматы — Киров округі
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Алматы — Привокзальный округі
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Алматы — Железнодорожный округі
# [[Василий Григорьевич Фесенков]] — Алматы Октябрьск округі
# [[Валентина Борисовна Харламова]] — Алматы — Строительный округі
# [[Никита Сергеевич Хрущёв]] — Алматы — Сталин округі

== Алматы облысы ==
# [[Садыр Әбішұлы]] — Жалаңаш округі
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Панфилов округі
# [[Антонина Васильевна Асанова]] — Түрген округі
# [[Күлия Атамқұлова]] — Ұзынағаш округі
# [[Мариәмбике Жамалитдинқызы Бейсенова]] — Бақанас округі
# [[Шалипа Бекешева]] — Үлкен Алматы округі
# [[Михаил Гаврилович Болдырев]] — Мало-Станичный округі
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Қаскелең округі
# [[Санжар Бабазовна Гасизова]] — Тастақ округі
# [[Болатнай Дәлібаева]] — Жаңа Шамалған округі
# [[Руфина Даниловна Даниловская]] — Шелек округі
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Нарынқол округі
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]] — Іле округі
# [[Алханбек Малькеев]] — Есік округі
# [[Леонид Степанович Манько]] — Белбұлақ округі
# [[Алексей Андреевич Прибылин]] — Қызылту округі
# [[Мариям Тохтаханқызы Семятова]] — Шонжы округі
# [[Мария Дмитриевна Суслина]] — Талғар округі
# [[Онуфрий Степанович Шпаков]] — Қарақастек округі

== Ақмола облысы ==
# [[Александр Иванович Бараев]] — Казгочинский — Ауылдық округі
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар — Ауылдық округі
# [[Степанида Ефимовна Бессмертных]] — Алексеев округі
# [[Андрей Михайлович Бородин]] — Молотов округі
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Шортанды округі
# [[Нұрымбек Жанділдин|Нұрымбек Жанділдинұлы]] — Калинин округі
# [[Рақан Жақыпов]] — Қорғалжын округі
# [[Ажар Хәкімқызы Ибраева]] — Макинский — Қалалық округі
# [[Ғұбайдолла Отарұлы Ілиясов]] — Ерейментау округі
# [[Лазарь Моисеевич Каганович]] — Ақмола — Железнодорожный округі
# [[Зобатай Қынатова]] — Сталин — Промышленной округі
# [[Марк Акимович Клешня]] — Жолымбет округі
# [[Анна Ивановна Кононова]] — Вишнев округі
# [[Капиталина Николаевна Крюкова]] — Никольский округі
# [[Степан Прокофьевич Лепеха]] — Красивинский округі
# [[Василий Филиппович Макарин]] — Атбасар — Қалалық округі
# [[Михаил Иванович Макурин]] — Ақмола — Привокзальный округі
# [[Павел Васильевич Моисеев]] — Ақмола — Заводской округі
# [[Пелагея Васильевна Морозкина]] — Вознесенский округі
# [[Қартай Мұсабеков]] — Ақмола — Центральный округі
# [[Шарипа Нағызқанова]] — Ишимский округі
# [[Гаврил Петрович Небесный]] — Ақмола — Депов округі
# [[Пантелеймон Кондратьевич Пономаренко]] — Ақмола — Ауылдық округі
# [[Иван Иосифович Салий]] — Еркіншілік округі
# [[Раиса Степановна Сапрыгина]] — Сандықтау округі
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округі
# [[Ақпан Үкібаев|Ақпан Үкібайұлы]] — Есіл округі
# [[Анастасия Федоровна Шевцова]] — Жаңа Есіл округі

== Ақтөбе облысы ==
# [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]] — Ырғыз округі
# [[Бибатпа Бекешева]] — Қарабұтақ округі
# [[Балым Бірімова]] — Шалқар округі
# [[Ирина Дмитриевна Варламова]] — Темір округі
# [[Владимир Антонович Гогосов]] — Степной округі
# [[Владимир Владимирович Губин]] — Ақтөбе — Молотов округі
# [[Құрман Дияров]] — Байғанин округі
# [[Павел Илларионович Дэльвин]] — Ойыл округі
# [[Шәкиза Құрманиязова]] — Жұрын округі
# [[Павел Михайлович Лахно]] — Новороссийский округі
# [[Алексей Тимофеевич Недилько]] — Ақтөбе — Калинин округі
# [[Дәмеш Нұрлыбаева]] — Ключевой округі
# [[Михаил Георгиевич Первухин]] — Ақтөбе — Сталин округі
# [[Василий Сергеевич Родионов]] — Қобда округі
# [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] — Родниковский округі
# [[Исмағұл Үкібаев]] — Ақтөбе — Ленин округі
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Мәртөк округі
# [[Сандығали Хусайнұлы Хусаинов]] — Қандыағаш округі

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Петр Александрович Атоян]] — Орал — Советский округі
# [[Қайырқожа Баубеков]] — Жымпиты округі
# [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова|Балжан Бөлтірікқызы]] — Қаратөбе округі
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Шыңғырлау округі
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Зеленов округі
# [[Сәндеш Жанашева]] — Қазталов округі
# [[Қалида Айтқұлқызы Ермұқатова]] — Орал — Железнодорожный округі
# [[Павел Николаевич Землянов]] — Теректі округі
# [[Александр Аркадьевич Набатов]] — Тайпақ округі
# [[Петр Николаевич Поспелов]] — ПриОрал округі
# [[Мубина Садынова]] — Фурманов округі
# [[Тамара Георгиевна Савенкова]] — Орал — Фурманов округі
# [[Есім Сәрсенов]] — Жәнібек округі
# [[Варфоломей Лаврентьевич Смилин]] — Каменский округі
# [[Зоя Яковлевна Солодилова]] — Пушкин округі
# [[Жұмағали Сүлекешев]] — Жанғали округі
# [[Сәлімгерей Тоқтамысұлы]] — Чапаев округі
# [[Андрей Григорьевич Федько]] — Бөрлі округі

== Гурьев облысы ==
# [[Жұмазия Жұмағалиева]] — Котяевский округі
# [[Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов]] — Новобогатинский округі
# [[Өтешқали Исмағамбетов]] — Бақсай округі
# [[Мәрия Қалыбаева]] — Шевченко округі
# [[Сергей Николаевич Лапаев]] — Қызылқоға округі
# [[Анастасия Ивановна Михайлова]] — Гурьев округі
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Гурьев — Заводской округі
# [[Сапиден Нұрқасынов]] — Есбол округі
# [[Сейітжан Полымбетов]] — Теңіз округі
# [[Сүйрік Самарханова]] — Жылыой округі
# [[Анна Семеновна Севрюгина]] — Гурьев — Кагановиский округі
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібайұлы]] — Ембі округі
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев|Сафи Өтебайұлы]] — Мақат округі
# [[Тарбай Шәукенбайұлы]] — Маңғыстау округі

== Жамбыл облысы ==
# [[Николай Федорович Алексеев (депутат)|Николай Федорович Алексеев]] — Красногорск округі
# [[Ғалымжан Апатаев]] — Жамбыл — Ауылдық округі
# [[Шолақ Артығалиев|Шолақ Артығалиұлы]] — Луговской округі
# [[Шабдан Байбатшаев]] — Талас округі
# [[Ғұсман Бегешев]] — Ақыртөбе округі
# [[Надежда Алексеевна Бурляева]] — Братский округі
# [[Әмина Шәріпқызы Ғалеева]] — Жамбыл — Каганович округі
# [[Екатерина Ефимовна Гладышева]] — Ровненский округі
# [[Ергеш Жұмағұлов]] — Жамбыл — Железнодорожный округі
# [[Әбдірахман Досанов]] — Қордай округі
# [[Науат Егембердиева]] — Ассы округі
# [[Марфа Андреевна Заболотная]] — Успенов округі
# [[Шәймерден Қалдыбаев]] — Сарысу округі
# [[Лидия Яковлевна Копач]] — Жамбыл — Киров округі
# [[Жазылбек Қуанышбаев]] — Көктерек округі
# [[Владимир Сергеевич Кулак]] — Шу округі
# [[Александра Сергеевна Лешкова]] — Новотроицкий округі
# [[Неля Алексеевна Лунина]] — Мойынты Шу округі
# [[Николай Дмитриевич Новиков]] — Мерке округі
# [[Николай Николаевич Поспелов (депутат)|Николай Николаевич Поспелов]] — Бурненский округі
# [[Мыңжасар Сатқұлов]] — Свердлов округі
# [[Мұқан Төлебаев]] — Жамбыл — Фурманов округі
# [[Мария Сергеевна Усольцева]] — Жамбыл — Октябрьск округі
# [[Николай Николаевич Шаталин]] — Жамбыл — Сахарозаводской округі
# [[Пелагея Яковлевна Шатохина]] — Қостаған округі
# [[Екатерина Васильевна Шергина]] — Қарақұндыз округі
# [[Бәтима Шымашова]] — Ескі Шу округі

== Көкшетау облысы ==
# [[Айтыбай Әбішұлы]] — Щучинск — Ауылдық округі
# [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов]] — Зеренді округі
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриевский округі
# [[Баян Жанғалов|Баян Жанғалұлы]] — Целинный округі
# [[Леонид Георгиевич Жуков]] — Степнякский — Қалалық округі
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Октябрьский округі
# [[Нағипа Исмағұлова]] — Көкшетау — Ауылдық округі
# [[Любовь Кирилловна Кирпо]] — Володарский округі
# [[Николай Федорович Колесников]] — Қызылту округі
# [[Тоқсанбай Қосыбаев]] — Еңбекшілдер округі
# [[Михаил Петрович Краснов (депутат)|Михаил Петрович Краснов]] — Чкалов округі
# [[Зинаида Никандровна Михеева]] — Көкшетау — Куйбышев округі
# [[Андрей Константинович Морозов]] — Калинов округі
# [[Кәмел Мырзахметов]] — Совхозный округі
# [[Никон Николаевич Мякота]] — Кременчуг округі
# [[Семен Филиппович Николаев]] — Кемеров округі
# [[Мария Федоровна Радченко]] — Көкшетау — Киров округі
# [[Дмитрий Дмитриевич Рохманюк]] — Красноармейский округі
# [[Дмитрий Андреевич Скрипник]] — Рузаев округі
# [[Михаил Андреевич Суслов]] — Көкшетау — Қалалық округі
# [[Михаил Иванович Цыбенко]] — Тахтаброд округі
# [[Анастасия Елисеевна Шилова]] — Арықбалық округі
# [[Филипп Васильевич Шляпников]] — Щучинск — Қалалық округі

== Қарағанды облысы ==
# [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] — Ново-Тихоновский округі
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Жаңа Майқұдық округі
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Мойынты округі
# [[Рақым Байғалиев|Рақым Байғалиұлы]] — Қарағанды — Ленин округі
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Қарағанды округі
# [[Сара Балағазина]] — Жаңаарқа округі
# [[Владимир Александрович Бальмонт]] — Осакаров округі
# [[Мин Иванович Барский]] — Қарағанды — Сталин округі
# [[Елизавета Елисеевна Бойко]] — Қарағанды — Молотов округі
# [[Тимофей Евстафьевич Ганкевич]] — Шахтный округі
# [[Федор Ефремович Герман]] — Қоңырат округі
# [[Виктор Васильевич Гурба]] — Жезқазған округі
# [[Пелагея Михайловна Дворникова]] — Қарағанды — Горьков округі
# [[Иван Степанович Дюмин]] — Пролетарский округі
# [[Михаил Иванович Жарков]] — Қаражартас округі
# [[Жамал Жүсіпова]] — Ұлытау округі
# [[Владимир Яковлевич Зеленцов]] — Интернациональный округі
# [[Елизавета Петровна Зимина]] — Горняцкий округі
# [[Антонина Васильевна Иванова]] — Михайловский округі
# [[Сусанна Емельяновна Ильюшенко]] — Қарқаралы округі
# [[Шақар Исқақова]] — Қарағанды — Заводской округі
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Қарсакпай округі
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Ворошилов округі
# [[Лаврентий Кириллович Клименко]] — Соцгородской округі
# [[Ольга Петровна Кудрявцева]] — Майқұдық округі
# [[Степан Пименович Курченко]] — Ростов округі
# [[Николай Ильич Мальцев]] — Горбачев округі
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды — Жданов округі
# [[Николай Владимирович Матвеенко]] — Балқаш округі
# [[Малбағар Меңдіқұлов|Малбағар Меңдіқұлұлы]] — Қарағанды — Комсомольский округі
# [[Молотов, Вячеслав Михайлович]] — Қарағанды — Киров округі
# [[Бейсембек Мусин]] — Нұра округі
# [[Дәмелия Мүтәліпова]] — Шет округі
# [[Бәшір Нұрмағамбетов|Бәшір Нұрмағамбетұлы]] — Қарағанды — Аманкелді округі
# [[Федор Михайлович Положий]] — Саран округі
# [[Жібек Садықова]] — Бертіс округі
# [[Зинаида Петровна Семенова]] — Новогородской округі
# [[Қылышбай Сұлтанов]] — Кеңгір округі
# [[Төлепберген Төлебаев]] — Ақадыр округі
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі
# [[Құрманғали Оспанов]] — Телман округі
# [[Прокофий Авксентьевич Хлебов]] — Ақтоғай округі
# [[Қасым Шәріпұлы]] — Қарағанды — Фурманов округі
# [[Иван Егорович Шмельков]] — Қарағанды — Железнодорожный округі

== Қостанай облысы ==
# [[Ахметқали Айтмұхамбетов]] — Свердлов округі
# [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]] — Қарабалық округі
# [[Дмитрий Иванович Берлин]] — Таранов округі
# [[Түсіпқан Бодамбаев]] — Амангелді округі
# [[Леонид Ильич Брежнев]] — Қостанай — Жамбыл округі
# [[Климент Ефремович Ворошилов]] — Қостанай — Калинин округі
# [[Василий Павлович Довгаль]] — Молотов округі
# [[Николай Васильевич Дыхнов]] — Пресногорьковский округі
# [[Лидия Ивановна Еременко]] — Урицкий округі
# [[Файзулла Жақсылықов]] — Шолақсай округі
# [[Мария Алексеевна Зайчикова]] — Жетіқара — Ауылдық округі
# [[Амангелді Исақов]] — Қарасу округі
# [[Федор Павлович Кухтин]] — Орджоникидзе округі
# [[Надежда Ивановна Мартыненко]] — Қостанай — Ауылдық округі
# [[Евдокия Павловна Назарова]] — Қостанай — Ленин округі
# [[Мәрия Нұрпейісова]] — Введенский округі
# [[Ыдырыс Нұрпейісов]] — Торғай округі
# [[Алексей Андреевич Пан]] — Қарабалық — Комсомольский округі
# [[Варвара Максимовна Пимонова]] — Меңдіқара округі
# [[Анатолий Иванович Плеханов]] — Тобыл округі
# [[Александр Александрович Царев]] — Пешков округі
# [[Иван Иванович Рудской]] — Федоров округі
# [[Анна Макаровна Самарец]] — Ново-Ильинский округі
# [[Иван Гаврилович Слажнев]] — Семиозерный округі
# [[Мария Ильинична Степанюк]] — Құсмұрын округі
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Жетіқара округі
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Ұзынкөл округі

== Қызылорда облысы ==
# [[Күлшара Әбілова]] — Тереңөзек округі
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Сырдария округі
# [[Жұмағазы Жүсіпұлы Жұмалиев]] — Арал — Қалалық округі
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы]] — Жалағаш округі
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Придарьинский округі
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі
# [[Әлсейіт Жұбаниязов]] — Қамыстыбас округі
# [[Сибуғатулла Рысқалыұлы Қарынбаев]] — Қазалы — Қалалық округі
# [[Әшім Қасымұлы]] — Қызылорда — Центральный округі
# [[Николай Александрович Летунов]] — Жаңа Қазалы округі
# [[Дүйсенбай Мақанов]] — Қазалы — Ауылдық округі
# [[Шырын Нарымбаева]] — Жаңақорған округі
# [[Халима Наурызбаева]] — Қызылорда — Железнодорожный округі
# [[Аяр Оразалиева]] — Арал — Сельский округі
# [[Сейдулла Оспанов]] — Бәйгеқұм округі
# [[Цай Ден Хак]] — Қармақшы округі

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Сүттібай Әлібеков]] — Шымкент — Ауылдық округі
# [[Төлеген Әлімқұлов]] — Вознесенский округі
# [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] — Бостандық — Молотов округі
# [[Уфа Меңдібайұлы Ахмедсафин]] — Бостандық — Сталин округі
# [[Қайырғали Байғалиұлы]] — Сарыағаш округі
# [[Қалтай Бектасов]] — Леңгір — Киров округі
# [[Әбілқасым Бишеев]] — Сталин — Совхозный округі
# [[Иван Софронович Волощук]] — Георгиев округі
# [[Григорий Спиридонович Галайдин]] — Қызылабат округі
# [[Михаил Иванович Горбунов (мемлекеттік қайраткер)|Михаил Иванович Горбунов]] — Шымкент — Каганович округі
# [[Мария Григорьевна Громова]] — Мырғалымсай округі
# [[Темірхан Дайрашев]] — Интернациональный округі
# [[Болсынай Дауылбаева]] — Қызылқұм округі
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]] — Манкент округі
# [[Садық Дүйсебаев]] — Қаратас округі
# [[Салима Егенбаева]] — Сайрам округі
# [[Захан Ескендіров]] — Ильичев — Молотов округі
# [[Жәнібек Ешев]] — Тасқұлақ округі
# [[Адалат Жиенбаева]] — Түркістан — Фрунзе округі
# [[Зұлқия Жұманова]] — Шұбар округі
# [[Әмір Ержанұлы]] — Қайнарбұлақ округі
# [[Шырақбек Қабылбаев]] — Шаян округі
# [[Кемпірбай Қалтаев]] — Балықшы округі
# [[Әбілхан Қастеев]] — Қарабұлақ округі
# [[Атымтай Қысанов]] — Шәуілдір округі
# [[Мария Алексеевна Кислицына]] — Шымкент округі
# [[Ахметбек Мұхамедиярұлы Қыстауов]] — Александров округі
# [[Владимир Николаевич Куликов]] — Ильичев округі
# [[Георгий Максимилианович Маленков]] — Шымкент — Молотов округі
# [[Кулия Моминова]] — Киров округі
# [[Әміржан Мусин]] — Түркістан — Железнодорожный округі
# [[Мәриягүл Нұртілеуова]] — Славянский округі
# [[Орлов, Александр Семенович]] — Қоңырат округі
# [[Иноят Османова]] — Түркістан округі
# [[Яков Давыдович Пиченюк]] — Қантағы округі
# [[Балапан Исмаилқызы Сарқиева]] — Бостандық округі
# [[Юрий Николаевич Свядощ]] — Шымкент — Жданов округі
# [[Қайым Мұхамеджанұлы Сымақов]] — Шымкент — Калинин округі
# [[Анна Михайловна Смирнова]] — Ванновский округі
# [[Байсейіт Таңкеев]] — Арыс округі
# [[Иван Илларионович Тарасенко]] — Қарааспан округі
# [[Қайрош Тастайбеков]] — Абайбазар округі
# [[Үбе Тастанов]] — Созақ округі
# [[Ирмет Омаров]] — Борисов округі
# [[Дәмеш Шахабаева]] — Фогелев округі
# [[Бейсенбай Шыналиев]] — Ащысай округі
# [[Анна Яковлевна Шокало]] — Шымкент — Сталин округі

== Павлодар облысы ==
# [[Ахмет Әділұлы]] — Өрлітөбе округі
# [[Семен Нестерович Артамонов]] — Павлодар — Ауылдық округі
# [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев]] — Май округі
# [[Иван Ильич Афонов]] — Максимо-Горьков округі
# [[Күлша Бейсенова]] — Березовский округі
# [[Орынбасар Төкенқызы Боқанова]] — Краснокутский округі
# [[Мұзаппар Дайыров]] — Ермаков округі
# [[Иван Иванович Денисов]] — Ертіс округі
# [[Екатерина Макаровна Дробот]] — Галкин округі
# [[Бекен Қарманов]] — Лебяжинский округі
# [[Ахмет Исмағұлұлы Мәмбетов]] — Баянауыл округі
# [[Антонина Дементьевна Мамизирова]] — Михайлов округі
# [[Андрей Сергеевич Миронов]] — Лозов округі
# [[Петр Федорович Музыка]] — Цюрупин округі
# [[Петр Никифорович Раденко]] — Суворов округі
# [[Максим Захарович Сабуров]] Павлодар — Қалалық округі
# [[Алексей Архипович Хищук]] — Майқайың округі
# [[Степан Иванович Шевцов]] — Бесқарағай округі
# [[Алексей Николаевич Ягодкин]] — Павлодар — Береговой округі

== Семей облысы ==
# [[Федот Ефремович Братишко]] — Жаңа Покровка округі
# [[Ирина Евдокимовна Гавриленко]] — Шар округі
# [[Григорий Иванович Грицаенко]] — Бородулиха округі
# [[Ксения Федоровна Демьяненко]] — Аягөз — Қалалық округі
# [[Сағалбай Жанбаев]] — Семей — Левобережный округі
# [[Илья Григорьевич Запорожцев]] — Семей — Калинин округі
# [[Танаш Қойшыбайұлы]] — Үржар округі
# [[Дүйсембек Мақашев]] — Ақжал округі
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Көкпекті округі
# [[Филипп Прокопьевич Минаев]] — Заводо-Затонский округі
# [[Ғабиден Мұстафин]] — Таскескен округі
# [[Кәрім Нұрбайұлы]] — Аягөз — Ауылдық округі
# [[Дмитрий Николаевич Павлов]] — Мақаншы округі
# [[Анна Семеновна Портнягина]] — Жаңасемей округі
# [[Клавдия Андреевна Радченко]] — Жарма округі
# [[Күләш Сырымбетқызы Сәкиева]] — Семей — Железнодорожный округі
# [[Амангелді Таутанов]] — Жаңа Шүлбі округі
# [[Сағидулла Үменов]] — Ақсуат округі
# [[Мұқаш Хасенов]] — Абай округі
# [[Анна Павловна Хливная]] — Некрасов округі
# [[Екатерина Петровна Хлыновская]] — Семей — Привокзальный округі
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей — Центральный округі

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Ислам Баукенұлы]] — Петропавл — Ауылдық округі
# [[Евдокия Павловна Белякова]] — Конюховский округі
# [[Михаил Дмитриевич Власенко]] — Семипольский округі
# [[Степан Петрович Горохов]] — Мәмлүт округі
# [[Темірбай Байбосынұлы Дарқанбаев]] — Возвышенский округі
# [[Александр Васильевич Долженко]] — Архангельский округі
# [[Ольга Николаевна Ершова]] — Петропавл — Железнодорожный округі
# [[Алексей Тимофеевич Иванов (депутат)|Алексей Тимофеевич Иванов]] — Приишимский округі
# [[Андрей Андреевич Калинин]] — Жданов округі
# [[Леонид Михайлович Комар]] — Тимирязев округі
# [[Евгений Иванович Конюшевский]] — Явленский округі
# [[Мария Андреевна Коркина]] — Советский округі
# [[Василий Николаевич Курлов]] — Булаев округі
# [[Галина Александровна Лапина]] — Соколов округі
# [[Валентина Ивановна Маслова]] — Подгорный округі
# [[Анастас Иванович Микоян]] — Петропавл — Заводской округі
# [[Әміржан Құспекұлы Мусин]] — Октябрьск округі
# [[Иван Петрович Полипов]] — Петропавл — Центральный округі
# [[Алексей Яковлевич Попадько]] — Петропавл — Привокзальный округі
# [[Тамара Сергеевна Секачева]] — Промышленный округі
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Пресновский округі
# [[Қабаш Распайұлы Оспанов]] — Полудинский округі
# [[Варвара Ивановна Филькина]] — Тораңғыл округі

== Талдықорған облысы ==
# [[Садатхан Аблизова]] — Панфилов округі
# [[Ілияс Ақылбеков]] — Сарқан округі
# [[Нұрмолда Алдабергенов]] — Қарабұлақ округі
# [[Жапарқұл Әлішпанов]] — Андреев округі
# [[Шәкен Ахмеджанова]] — Қоғалы округі
# [[Иван Петрович Гришагин]] — Көксу округі
# [[Прасковья Ивановна Дутова]] — Талдықорған округі
# [[Жәкеш Исмағұлов]] — Айнабұлақ округі
# [[Шәкір Қарсыбайұлы]] — Талдықорған округі
# [[Ешей Қасенов]] — Матай округі
# [[Нығмет Қамбарұлы]] — Үштөбе округі
# [[Анастасия Алексеевна Лебедева]] — Текелі округі
# [[Василий Андреевич Ливенцов]] — Сарыөзек округі
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Октябрьск округі
# [[Вера Иосифовна Лютова]] — Талдықорған округі
# [[Аймұхамет Көпежанұлы Мансұров]] — Ақсу округі
# [[Прасковья Сергеевна Неживых]] — Черкасский округі
# [[Дарья Ивановна Нечаева]] — Алакөл округі
# [[Биғали Оралбаев]] — Қапал округі
# [[Күлжекен Сақтағанова]] — Бөрілітөбе округі
# [[Мария Алексеевна Стрельцова]] — Сахарозаводской округі
# [[Дмитрий Александрович Суворов]] — Дзержинский округі
# [[Зя Ир Цой]] — Қаратал округі

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Құрман Әбішев]] — Мариногорск округі
# [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]] — Жоғарғы Үбі округі
# [[Хафиз Бақауов]] — Бұқтырма округі
# [[Әлішер Бейсенұлы]] — Белоусовска округі
# [[Василий Корнилович Беляев]] — Өскемен — Железнодорожный округі
# [[Константин Петрович Бородин]] — Аблакетка округі
# [[Тамара Алексеевна Бочарова]] — Өскемен — Заречный округі
# [[Николай Александрович Булганин]] — Өскемен — Промышленный округі
# [[Александр Николаевич Вдовин]] — Зырян — Строительный округі
# [[Анфия Акимовна Виноградова]] — Шемонаиха — Ауылдық округі
# [[Анфиса Григорьевна Гостева]] — Лениногорск — Строительный округі
# [[Борис Михайлович Ерахтин]] — Серебрянск округі
# [[Әбдеш Ерғалиев]] — Ульбастроевск округі
# [[Күлжан Жақыпова]] — Қатон-Қарағай округі
# [[Нұрлан Иманбаева]] — Зайсан округі
# [[Қабидулла Қалиева]] — Самар округі
# [[Матрена Михайловна Канторез]] — Өскемен округі
# [[Александр Федорович Литовченко]] — Верхне-Березовский округі
# [[Сергей Дмитриевич Лямин]] — Заульбинский — Ленин округі
# [[Тыныбек Махмұтов]] — Солонов округі
# [[Федор Ефимович Онищенко]] — Таврия округі
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Глубокое округі
# [[Вера Васильевна Плюхина]] — Лениногорск — Школьный округі
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Путинцевский округі
# [[Мәкбөбе Садықова]] — Ұлан округі
# [[Алексей Матвеевич Сазонтов]] — Үлкен Нарын округі
# [[Александр Иванович Самохвалов]] — Пригородный округі
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Лениногорск — Центральный округі
# [[Нұрия Сатылғанов]] — Лениногорск — Промышленный округі
# [[Қабитқан Сванов]] — Кумашкинский округі
# [[Мария Михайловна Силифонова]] — Марқакөл округі
# [[Иван Иванович Соболев]] — Заульбинский округі
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Зырян — Сталин округі
# [[Әмірбек Уанбаев]] — Тарбағатай округі
# [[Анатолий Леонидович Хохлачев]] — Шемонаиха округі
# [[Александра Емельяновна Черненко]] — Зырян — Промышленный округі
# [[Петр Трофимович Шушарин]] — Зырян — Сельский округі
# [[Юлия Яковлевна Щетинина]] — Зырян округі
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Чердоякский округі

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>ofu72zjuaqrq369y0zppz2yqfwgyq2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620282</id>
      <parentid>3620272</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41479" sha1="ed6b5b24lwoxae6bv8erlhc52wzwuxl" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымы депутаттары (1955–1959). 1955 жылы 6 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауында сайланды&lt;ref&gt;«[[Казахстанская правда]]» газеті, 1955 жыл 11 наурыз, 1-2 бет, № 59 (8327).&lt;/ref&gt;

Барлық 425 сайлау округіндегі сайлаушылардың жалпы саны 4 456 004 адамды құрады, оның ішінде 4 455 717 адам немесе сайлаушылардың жалпы санының 99,99 пайызы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттарын сайлауға қатысты. Барлық сайлау округтері бойынша коммунистік және партиясыздар жиыны кандидаттарына 4 448 824 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 99,85 пайызын құрайды. Депутаттыққа кандидаттарға қарсы дауыс бергендердің саны 6 833 адам немесе дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,15 пайызы. «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлау туралы ереженің» 79-бабына сәйкес 60 бюллетень жарамсыз деп танылды.

== Алматы қаласы ==
# [[Асқар Закарин|Асқар Закарияұлы]] — Вузовский округі
# [[Мұхамеджан Нұғметұлы Исалиев]] — Алматы — Орджоникидзе округі
# [[Александр Николаевич Козлов (партия қайраткері)|Александр Николаевич Козлов]] — Алматы — Микоян округі
# [[Мария Ивановна Коробова]] — Алматы — Андреев округі
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Горно-Октябрьск округі
# [[Федор Антонович Мамонов]] — Ташкент округі
# [[Иван Григорьевич Мукосов]] — Кирпично-Заводской округі
# [[Петр Харитонович Резчик]] — Алматы — Молотов округі
# [[Таисия Федоровна Рекина]] — Алматы — Ленин округі
# [[Василий Афанасьевич Соколов]] — Садовая округі
# [[Александр Николаевич Сызғанов]] — Алматы — Киров округі
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Алматы — Привокзальный округі
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Алматы — Железнодорожный округі
# [[Василий Григорьевич Фесенков]] — Алматы Октябрьск округі
# [[Валентина Борисовна Харламова]] — Алматы — Строительный округі
# [[Никита Сергеевич Хрущёв]] — Алматы — Сталин округі

== Алматы облысы ==
# [[Садыр Әбішұлы]] — Жалаңаш округі
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Панфилов округі
# [[Антонина Васильевна Асанова]] — Түрген округі
# [[Күлия Атамқұлова]] — Ұзынағаш округі
# [[Мариәмбике Жамалитдинқызы Бейсенова]] — Бақанас округі
# [[Шалипа Бекешева]] — Үлкен Алматы округі
# [[Михаил Гаврилович Болдырев]] — Мало-Станичный округі
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Қаскелең округі
# [[Санжар Бабазовна Гасизова]] — Тастақ округі
# [[Болатнай Дәлібаева]] — Жаңа Шамалған округі
# [[Руфина Даниловна Даниловская]] — Шелек округі
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Нарынқол округі
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]] — Іле округі
# [[Алханбек Малькеев]] — Есік округі
# [[Леонид Степанович Манько]] — Белбұлақ округі
# [[Алексей Андреевич Прибылин]] — Қызылту округі
# [[Мариям Тохтаханқызы Семятова]] — Шонжы округі
# [[Мария Дмитриевна Суслина]] — Талғар округі
# [[Онуфрий Степанович Шпаков]] — Қарақастек округі

== Ақмола облысы ==
# [[Александр Иванович Бараев]] — Казгочинский — Ауылдық округі
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар — Ауылдық округі
# [[Степанида Ефимовна Бессмертных]] — Алексеев округі
# [[Андрей Михайлович Бородин]] — Молотов округі
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Шортанды округі
# [[Нұрымбек Жанділдин|Нұрымбек Жанділдинұлы]] — Калинин округі
# [[Рақан Жақыпов]] — Қорғалжын округі
# [[Ажар Хәкімқызы Ибраева]] — Макинский — Қалалық округі
# [[Ғұбайдолла Отарұлы Ілиясов]] — Ерейментау округі
# [[Лазарь Моисеевич Каганович]] — Ақмола — Железнодорожный округі
# [[Зобатай Қынатова]] — Сталин — Промышленной округі
# [[Марк Акимович Клешня]] — Жолымбет округі
# [[Анна Ивановна Кононова]] — Вишнев округі
# [[Капиталина Николаевна Крюкова]] — Никольский округі
# [[Степан Прокофьевич Лепеха]] — Красивинский округі
# [[Василий Филиппович Макарин]] — Атбасар — Қалалық округі
# [[Михаил Иванович Макурин]] — Ақмола — Привокзальный округі
# [[Павел Васильевич Моисеев]] — Ақмола — Заводской округі
# [[Пелагея Васильевна Морозкина]] — Вознесенский округі
# [[Қартай Мұсабеков]] — Ақмола — Центральный округі
# [[Шарипа Нағызқанова]] — Ишимский округі
# [[Гаврил Петрович Небесный]] — Ақмола — Депов округі
# [[Пантелеймон Кондратьевич Пономаренко]] — Ақмола — Ауылдық округі
# [[Иван Иосифович Салий]] — Еркіншілік округі
# [[Раиса Степановна Сапрыгина]] — Сандықтау округі
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округі
# [[Ақпан Үкібаев|Ақпан Үкібайұлы]] — Есіл округі
# [[Анастасия Федоровна Шевцова]] — Жаңа Есіл округі

== Ақтөбе облысы ==
# [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]] — Ырғыз округі
# [[Бибатпа Бекешева]] — Қарабұтақ округі
# [[Балым Бірімова]] — Шалқар округі
# [[Ирина Дмитриевна Варламова]] — Темір округі
# [[Владимир Антонович Гогосов]] — Степной округі
# [[Владимир Владимирович Губин]] — Ақтөбе — Молотов округі
# [[Құрман Дияров]] — Байғанин округі
# [[Павел Илларионович Дэльвин]] — Ойыл округі
# [[Шәкиза Құрманиязова]] — Жұрын округі
# [[Павел Михайлович Лахно]] — Новороссийский округі
# [[Алексей Тимофеевич Недилько]] — Ақтөбе — Калинин округі
# [[Дәмеш Нұрлыбаева]] — Ключевой округі
# [[Михаил Георгиевич Первухин]] — Ақтөбе — Сталин округі
# [[Василий Сергеевич Родионов]] — Қобда округі
# [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] — Родниковский округі
# [[Исмағұл Үкібаев]] — Ақтөбе — Ленин округі
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Мәртөк округі
# [[Сандығали Хусайнұлы Хусаинов]] — Қандыағаш округі

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Петр Александрович Атоян]] — Орал — Советский округі
# [[Қайырқожа Баубеков]] — Жымпиты округі
# [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова|Балжан Бөлтірікқызы]] — Қаратөбе округі
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Шыңғырлау округі
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Зеленов округі
# [[Сәндеш Жанашева]] — Қазталов округі
# [[Қалида Айтқұлқызы Ермұқатова]] — Орал — Железнодорожный округі
# [[Павел Николаевич Землянов]] — Теректі округі
# [[Александр Аркадьевич Набатов]] — Тайпақ округі
# [[Петр Николаевич Поспелов]] — ПриОрал округі
# [[Мубина Садынова]] — Фурманов округі
# [[Тамара Георгиевна Савенкова]] — Орал — Фурманов округі
# [[Есім Сәрсенов]] — Жәнібек округі
# [[Варфоломей Лаврентьевич Смилин]] — Каменский округі
# [[Зоя Яковлевна Солодилова]] — Пушкин округі
# [[Жұмағали Сүлекешев]] — Жанғали округі
# [[Сәлімгерей Тоқтамысұлы]] — Чапаев округі
# [[Андрей Григорьевич Федько]] — Бөрлі округі

== Гурьев облысы ==
# [[Жұмазия Жұмағалиева]] — Котяевский округі
# [[Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов]] — Новобогатинский округі
# [[Өтешқали Исмағамбетов]] — Бақсай округі
# [[Мәрия Қалыбаева]] — Шевченко округі
# [[Сергей Николаевич Лапаев]] — Қызылқоға округі
# [[Анастасия Ивановна Михайлова]] — Гурьев округі
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Гурьев — Заводской округі
# [[Сапиден Нұрқасынов]] — Есбол округі
# [[Сейітжан Полымбетов]] — Теңіз округі
# [[Сүйрік Самарханова]] — Жылыой округі
# [[Анна Семеновна Севрюгина]] — Гурьев — Кагановиский округі
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібайұлы]] — Ембі округі
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев|Сафи Өтебайұлы]] — Мақат округі
# [[Тарбай Шәукенбайұлы]] — Маңғыстау округі

== Жамбыл облысы ==
# [[Николай Федорович Алексеев (депутат)|Николай Федорович Алексеев]] — Красногорск округі
# [[Ғалымжан Апатаев]] — Жамбыл — Ауылдық округі
# [[Шолақ Артығалиев|Шолақ Артығалиұлы]] — Луговской округі
# [[Шабдан Байбатшаев]] — Талас округі
# [[Ғұсман Бегешев]] — Ақыртөбе округі
# [[Надежда Алексеевна Бурляева]] — Братский округі
# [[Әмина Шәріпқызы Ғалеева]] — Жамбыл — Каганович округі
# [[Екатерина Ефимовна Гладышева]] — Ровненский округі
# [[Ергеш Жұмағұлов]] — Жамбыл — Железнодорожный округі
# [[Әбдірахман Досанов]] — Қордай округі
# [[Науат Егембердиева]] — Ассы округі
# [[Марфа Андреевна Заболотная]] — Успенов округі
# [[Шәймерден Қалдыбаев]] — Сарысу округі
# [[Лидия Яковлевна Копач]] — Жамбыл — Киров округі
# [[Жазылбек Қуанышбаев]] — Көктерек округі
# [[Владимир Сергеевич Кулак]] — Шу округі
# [[Александра Сергеевна Лешкова]] — Новотроицкий округі
# [[Неля Алексеевна Лунина]] — Мойынты Шу округі
# [[Николай Дмитриевич Новиков]] — Мерке округі
# [[Николай Николаевич Поспелов (депутат)|Николай Николаевич Поспелов]] — Бурненский округі
# [[Мыңжасар Сатқұлов]] — Свердлов округі
# [[Мұқан Төлебаев]] — Жамбыл — Фурманов округі
# [[Мария Сергеевна Усольцева]] — Жамбыл — Октябрьск округі
# [[Николай Николаевич Шаталин]] — Жамбыл — Сахарозаводской округі
# [[Пелагея Яковлевна Шатохина]] — Қостаған округі
# [[Екатерина Васильевна Шергина]] — Қарақұндыз округі
# [[Бәтима Шымашова]] — Ескі Шу округі

== Көкшетау облысы ==
# [[Айтыбай Әбішұлы]] — Щучинск — Ауылдық округі
# [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов]] — Зеренді округі
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриевский округі
# [[Баян Жанғалов|Баян Жанғалұлы]] — Целинный округі
# [[Леонид Георгиевич Жуков]] — Степнякский — Қалалық округі
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Октябрьский округі
# [[Нағипа Исмағұлова]] — Көкшетау — Ауылдық округі
# [[Любовь Кирилловна Кирпо]] — Володарский округі
# [[Николай Федорович Колесников]] — Қызылту округі
# [[Тоқсанбай Қосыбаев]] — Еңбекшілдер округі
# [[Михаил Петрович Краснов (депутат)|Михаил Петрович Краснов]] — Чкалов округі
# [[Зинаида Никандровна Михеева]] — Көкшетау — Куйбышев округі
# [[Андрей Константинович Морозов]] — Калинов округі
# [[Кәмел Мырзахметов]] — Совхозный округі
# [[Никон Николаевич Мякота]] — Кременчуг округі
# [[Семен Филиппович Николаев]] — Кемеров округі
# [[Мария Федоровна Радченко]] — Көкшетау — Киров округі
# [[Дмитрий Дмитриевич Рохманюк]] — Красноармейский округі
# [[Дмитрий Андреевич Скрипник]] — Рузаев округі
# [[Михаил Андреевич Суслов]] — Көкшетау — Қалалық округі
# [[Михаил Иванович Цыбенко]] — Тахтаброд округі
# [[Анастасия Елисеевна Шилова]] — Арықбалық округі
# [[Филипп Васильевич Шляпников]] — Щучинск — Қалалық округі

== Қарағанды облысы ==
# [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] — Ново-Тихоновский округі
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Жаңа Майқұдық округі
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Мойынты округі
# [[Рақым Байғалиев|Рақым Байғалиұлы]] — Қарағанды — Ленин округі
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Қарағанды округі
# [[Сара Балағазина]] — Жаңаарқа округі
# [[Владимир Александрович Бальмонт]] — Осакаров округі
# [[Мин Иванович Барский]] — Қарағанды — Сталин округі
# [[Елизавета Елисеевна Бойко]] — Қарағанды — Молотов округі
# [[Тимофей Евстафьевич Ганкевич]] — Шахтный округі
# [[Федор Ефремович Герман]] — Қоңырат округі
# [[Виктор Васильевич Гурба]] — Жезқазған округі
# [[Пелагея Михайловна Дворникова]] — Қарағанды — Горьков округі
# [[Иван Степанович Дюмин]] — Пролетарский округі
# [[Михаил Иванович Жарков]] — Қаражартас округі
# [[Жамал Жүсіпова]] — Ұлытау округі
# [[Владимир Яковлевич Зеленцов]] — Интернациональный округі
# [[Елизавета Петровна Зимина]] — Горняцкий округі
# [[Антонина Васильевна Иванова]] — Михайловский округі
# [[Сусанна Емельяновна Ильюшенко]] — Қарқаралы округі
# [[Шақар Исқақова]] — Қарағанды — Заводской округі
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Қарсакпай округі
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Ворошилов округі
# [[Лаврентий Кириллович Клименко]] — Соцгородской округі
# [[Ольга Петровна Кудрявцева]] — Майқұдық округі
# [[Степан Пименович Курченко]] — Ростов округі
# [[Николай Ильич Мальцев]] — Горбачев округі
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды — Жданов округі
# [[Николай Владимирович Матвеенко]] — Балқаш округі
# [[Малбағар Меңдіқұлов|Малбағар Меңдіқұлұлы]] — Қарағанды — Комсомольский округі
# [[Молотов, Вячеслав Михайлович]] — Қарағанды — Киров округі
# [[Бейсембек Мусин]] — Нұра округі
# [[Дәмелия Мүтәліпова]] — Шет округі
# [[Бәшір Нұрмағамбетов|Бәшір Нұрмағамбетұлы]] — Қарағанды — Аманкелді округі
# [[Федор Михайлович Положий]] — Саран округі
# [[Жібек Садықова]] — Бертіс округі
# [[Зинаида Петровна Семенова]] — Новогородской округі
# [[Қылышбай Сұлтанов]] — Кеңгір округі
# [[Төлепберген Төлебаев]] — Ақадыр округі
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі
# [[Құрманғали Оспанов]] — Телман округі
# [[Прокофий Авксентьевич Хлебов]] — Ақтоғай округі
# [[Қасым Шәріпұлы]] — Қарағанды — Фурманов округі
# [[Иван Егорович Шмельков]] — Қарағанды — Железнодорожный округі

== Қостанай облысы ==
# [[Ахметқали Айтмұхамбетов]] — Свердлов округі
# [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]] — Қарабалық округі
# [[Дмитрий Иванович Берлин]] — Таранов округі
# [[Түсіпқан Бодамбаев]] — Амангелді округі
# [[Леонид Ильич Брежнев]] — Қостанай — Жамбыл округі
# [[Климент Ефремович Ворошилов]] — Қостанай — Калинин округі
# [[Василий Павлович Довгаль]] — Молотов округі
# [[Николай Васильевич Дыхнов]] — Пресногорьковский округі
# [[Лидия Ивановна Еременко]] — Урицкий округі
# [[Файзулла Жақсылықов]] — Шолақсай округі
# [[Мария Алексеевна Зайчикова]] — Жетіқара — Ауылдық округі
# [[Амангелді Исақов]] — Қарасу округі
# [[Федор Павлович Кухтин]] — Орджоникидзе округі
# [[Надежда Ивановна Мартыненко]] — Қостанай — Ауылдық округі
# [[Евдокия Павловна Назарова]] — Қостанай — Ленин округі
# [[Мәрия Нұрпейісова]] — Введенский округі
# [[Ыдырыс Нұрпейісов]] — Торғай округі
# [[Алексей Андреевич Пан]] — Қарабалық — Комсомольский округі
# [[Варвара Максимовна Пимонова]] — Меңдіқара округі
# [[Анатолий Иванович Плеханов]] — Тобыл округі
# [[Александр Александрович Царев]] — Пешков округі
# [[Иван Иванович Рудской]] — Федоров округі
# [[Анна Макаровна Самарец]] — Ново-Ильинский округі
# [[Иван Гаврилович Слажнев]] — Семиозерный округі
# [[Мария Ильинична Степанюк]] — Құсмұрын округі
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Жетіқара округі
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Ұзынкөл округі

== Қызылорда облысы ==
# [[Күлшара Әбілова]] — Тереңөзек округі
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Сырдария округі
# [[Жұмағазы Жүсіпұлы Жұмалиев]] — Арал — Қалалық округі
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы]] — Жалағаш округі
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Придарьинский округі
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі
# [[Әлсейіт Жұбаниязов]] — Қамыстыбас округі
# [[Сибуғатулла Рысқалыұлы Қарынбаев]] — Қазалы — Қалалық округі
# [[Әшім Қасымұлы]] — Қызылорда — Центральный округі
# [[Николай Александрович Летунов]] — Жаңа Қазалы округі
# [[Дүйсенбай Мақанов]] — Қазалы — Ауылдық округі
# [[Шырын Нарымбаева]] — Жаңақорған округі
# [[Халима Наурызбаева]] — Қызылорда — Железнодорожный округі
# [[Аяр Оразалиева]] — Арал — Сельский округі
# [[Сейдулла Оспанов]] — Бәйгеқұм округі
# [[Цай Ден Хак]] — Қармақшы округі

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Сүттібай Әлібеков]] — Шымкент — Ауылдық округі
# [[Төлеген Әлімқұлов]] — Вознесенский округі
# [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] — Бостандық — Молотов округі
# [[Уфа Меңдібайұлы Ахмедсафин]] — Бостандық — Сталин округі
# [[Қайырғали Байғалиұлы]] — Сарыағаш округі
# [[Қалтай Бектасов]] — Леңгір — Киров округі
# [[Әбілқасым Бишеев]] — Сталин — Совхозный округі
# [[Иван Софронович Волощук]] — Георгиев округі
# [[Григорий Спиридонович Галайдин]] — Қызылабат округі
# [[Михаил Иванович Горбунов (мемлекеттік қайраткер)|Михаил Иванович Горбунов]] — Шымкент — Каганович округі
# [[Мария Григорьевна Громова]] — Мырғалымсай округі
# [[Темірхан Дайрашев]] — Интернациональный округі
# [[Болсынай Дауылбаева]] — Қызылқұм округі
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]] — Манкент округі
# [[Садық Дүйсебаев]] — Қаратас округі
# [[Салима Егенбаева]] — Сайрам округі
# [[Захан Ескендіров]] — Ильичев — Молотов округі
# [[Жәнібек Ешев]] — Тасқұлақ округі
# [[Адалат Жиенбаева]] — Түркістан — Фрунзе округі
# [[Зұлқия Жұманова]] — Шұбар округі
# [[Әмір Ержанұлы]] — Қайнарбұлақ округі
# [[Шырақбек Қабылбаев]] — Шаян округі
# [[Кемпірбай Қалтаев]] — Балықшы округі
# [[Әбілхан Қастеев]] — Қарабұлақ округі
# [[Атымтай Қысанов]] — Шәуілдір округі
# [[Мария Алексеевна Кислицына]] — Шымкент округі
# [[Ахметбек Мұхамедиярұлы Қыстауов]] — Александров округі
# [[Владимир Николаевич Куликов]] — Ильичев округі
# [[Георгий Максимилианович Маленков]] — Шымкент — Молотов округі
# [[Кулия Моминова]] — Киров округі
# [[Әміржан Мусин]] — Түркістан — Железнодорожный округі
# [[Мәриягүл Нұртілеуова]] — Славянский округі
# [[Орлов, Александр Семенович]] — Қоңырат округі
# [[Иноят Османова]] — Түркістан округі
# [[Яков Давыдович Пиченюк]] — Қантағы округі
# [[Балапан Исмаилқызы Сарқиева]] — Бостандық округі
# [[Юрий Николаевич Свядощ]] — Шымкент — Жданов округі
# [[Қайым Мұхамеджанұлы Сымақов]] — Шымкент — Калинин округі
# [[Анна Михайловна Смирнова]] — Ванновский округі
# [[Байсейіт Таңкеев]] — Арыс округі
# [[Иван Илларионович Тарасенко]] — Қарааспан округі
# [[Қайрош Тастайбеков]] — Абайбазар округі
# [[Үбе Тастанов]] — Созақ округі
# [[Ирмет Омаров]] — Борисов округі
# [[Дәмеш Шахабаева]] — Фогелев округі
# [[Бейсенбай Шыналиев]] — Ащысай округі
# [[Анна Яковлевна Шокало]] — Шымкент — Сталин округі

== Павлодар облысы ==
# [[Ахмет Әділұлы]] — Өрлітөбе округі
# [[Семен Нестерович Артамонов]] — Павлодар — Ауылдық округі
# [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев]] — Май округі
# [[Иван Ильич Афонов]] — Максимо-Горьков округі
# [[Күлша Бейсенова]] — Березовский округі
# [[Орынбасар Төкенқызы Боқанова]] — Краснокутский округі
# [[Мұзаппар Дайыров]] — Ермаков округі
# [[Иван Иванович Денисов]] — Ертіс округі
# [[Екатерина Макаровна Дробот]] — Галкин округі
# [[Бекен Қарманов]] — Лебяжинский округі
# [[Ахмет Исмағұлұлы Мәмбетов]] — Баянауыл округі
# [[Антонина Дементьевна Мамизирова]] — Михайлов округі
# [[Андрей Сергеевич Миронов]] — Лозов округі
# [[Петр Федорович Музыка]] — Цюрупин округі
# [[Петр Никифорович Раденко]] — Суворов округі
# [[Максим Захарович Сабуров]] Павлодар — Қалалық округі
# [[Алексей Архипович Хищук]] — Майқайың округі
# [[Степан Иванович Шевцов]] — Бесқарағай округі
# [[Алексей Николаевич Ягодкин]] — Павлодар — Береговой округі

== Семей облысы ==
# [[Федот Ефремович Братишко]] — Жаңа Покровка округі
# [[Ирина Евдокимовна Гавриленко]] — Шар округі
# [[Григорий Иванович Грицаенко]] — Бородулиха округі
# [[Ксения Федоровна Демьяненко]] — Аягөз — Қалалық округі
# [[Сағалбай Жанбаев]] — Семей — Левобережный округі
# [[Илья Григорьевич Запорожцев]] — Семей — Калинин округі
# [[Танаш Қойшыбайұлы]] — Үржар округі
# [[Дүйсембек Мақашев]] — Ақжал округі
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Көкпекті округі
# [[Филипп Прокопьевич Минаев]] — Заводо-Затонский округі
# [[Ғабиден Мұстафин]] — Таскескен округі
# [[Кәрім Нұрбайұлы]] — Аягөз — Ауылдық округі
# [[Дмитрий Николаевич Павлов]] — Мақаншы округі
# [[Анна Семеновна Портнягина]] — Жаңасемей округі
# [[Клавдия Андреевна Радченко]] — Жарма округі
# [[Күләш Сырымбетқызы Сәкиева]] — Семей — Железнодорожный округі
# [[Амангелді Таутанов]] — Жаңа Шүлбі округі
# [[Сағидулла Үменов]] — Ақсуат округі
# [[Мұқаш Хасенов]] — Абай округі
# [[Анна Павловна Хливная]] — Некрасов округі
# [[Екатерина Петровна Хлыновская]] — Семей — Привокзальный округі
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей — Центральный округі

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Ислам Баукенұлы]] — Петропавл — Ауылдық округі
# [[Евдокия Павловна Белякова]] — Конюховский округі
# [[Михаил Дмитриевич Власенко]] — Семипольский округі
# [[Степан Петрович Горохов]] — Мәмлүт округі
# [[Темірбай Байбосынұлы Дарқанбаев]] — Возвышенский округі
# [[Александр Васильевич Долженко]] — Архангельский округі
# [[Ольга Николаевна Ершова]] — Петропавл — Железнодорожный округі
# [[Алексей Тимофеевич Иванов (депутат)|Алексей Тимофеевич Иванов]] — Приишимский округі
# [[Андрей Андреевич Калинин]] — Жданов округі
# [[Леонид Михайлович Комар]] — Тимирязев округі
# [[Евгений Иванович Конюшевский]] — Явленский округі
# [[Мария Андреевна Коркина]] — Советский округі
# [[Василий Николаевич Курлов]] — Булаев округі
# [[Галина Александровна Лапина]] — Соколов округі
# [[Валентина Ивановна Маслова]] — Подгорный округі
# [[Анастас Иванович Микоян]] — Петропавл — Заводской округі
# [[Әміржан Құспекұлы Мусин]] — Октябрьск округі
# [[Иван Петрович Полипов]] — Петропавл — Центральный округі
# [[Алексей Яковлевич Попадько]] — Петропавл — Привокзальный округі
# [[Тамара Сергеевна Секачева]] — Промышленный округі
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Пресновский округі
# [[Қабаш Распайұлы Оспанов]] — Полудинский округі
# [[Варвара Ивановна Филькина]] — Тораңғыл округі

== Талдықорған облысы ==
# [[Садатхан Аблизова]] — Панфилов округі
# [[Ілияс Ақылбеков]] — Сарқан округі
# [[Нұрмолда Алдабергенов]] — Қарабұлақ округі
# [[Жапарқұл Әлішпанов]] — Андреев округі
# [[Шәкен Ахмеджанова]] — Қоғалы округі
# [[Иван Петрович Гришагин]] — Көксу округі
# [[Прасковья Ивановна Дутова]] — Талдықорған округі
# [[Жәкеш Исмағұлов]] — Айнабұлақ округі
# [[Шәкір Қарсыбайұлы]] — Талдықорған округі
# [[Ешей Қасенов]] — Матай округі
# [[Нығмет Қамбарұлы]] — Үштөбе округі
# [[Анастасия Алексеевна Лебедева]] — Текелі округі
# [[Василий Андреевич Ливенцов]] — Сарыөзек округі
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Октябрьск округі
# [[Вера Иосифовна Лютова]] — Талдықорған округі
# [[Аймұхамет Көпежанұлы Мансұров]] — Ақсу округі
# [[Прасковья Сергеевна Неживых]] — Черкасский округі
# [[Дарья Ивановна Нечаева]] — Алакөл округі
# [[Биғали Оралбаев]] — Қапал округі
# [[Күлжекен Сақтағанова]] — Бөрілітөбе округі
# [[Мария Алексеевна Стрельцова]] — Сахарозаводской округі
# [[Дмитрий Александрович Суворов]] — Дзержинский округі
# [[Зя Ир Цой]] — Қаратал округі

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Құрман Әбішев]] — Мариногорск округі
# [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]] — Жоғарғы Үбі округі
# [[Хафиз Бақауов]] — Бұқтырма округі
# [[Әлішер Бейсенұлы]] — Белоусовска округі
# [[Василий Корнилович Беляев]] — Өскемен — Железнодорожный округі
# [[Константин Петрович Бородин]] — Аблакетка округі
# [[Тамара Алексеевна Бочарова]] — Өскемен — Заречный округі
# [[Николай Александрович Булганин]] — Өскемен — Промышленный округі
# [[Александр Николаевич Вдовин]] — Зырян — Строительный округі
# [[Анфия Акимовна Виноградова]] — Шемонаиха — Ауылдық округі
# [[Анфиса Григорьевна Гостева]] — Лениногорск — Строительный округі
# [[Борис Михайлович Ерахтин]] — Серебрянск округі
# [[Әбдеш Ерғалиев]] — Ульбастроевск округі
# [[Күлжан Жақыпова]] — Қатон-Қарағай округі
# [[Нұрлан Иманбаева]] — Зайсан округі
# [[Қабидулла Қалиева]] — Самар округі
# [[Матрена Михайловна Канторез]] — Өскемен округі
# [[Александр Федорович Литовченко]] — Верхне-Березовский округі
# [[Сергей Дмитриевич Лямин]] — Заульбинский — Ленин округі
# [[Тыныбек Махмұтов]] — Солонов округі
# [[Федор Ефимович Онищенко]] — Таврия округі
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Глубокое округі
# [[Вера Васильевна Плюхина]] — Лениногорск — Школьный округі
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Путинцевский округі
# [[Мәкбөбе Садықова]] — Ұлан округі
# [[Алексей Матвеевич Сазонтов]] — Үлкен Нарын округі
# [[Александр Иванович Самохвалов]] — Пригородный округі
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Лениногорск — Центральный округі
# [[Нұрия Сатылғанов]] — Лениногорск — Промышленный округі
# [[Қабитқан Сванов]] — Кумашкинский округі
# [[Мария Михайловна Силифонова]] — Марқакөл округі
# [[Иван Иванович Соболев]] — Заульбинский округі
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Зырян — Сталин округі
# [[Әмірбек Уанбаев]] — Тарбағатай округі
# [[Анатолий Леонидович Хохлачев]] — Шемонаиха округі
# [[Александра Емельяновна Черненко]] — Зырян — Промышленный округі
# [[Петр Трофимович Шушарин]] — Зырян — Сельский округі
# [[Юлия Яковлевна Щетинина]] — Зырян округі
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Шердіаяқ округі

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>ed6b5b24lwoxae6bv8erlhc52wzwuxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620285</id>
      <parentid>3620282</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Шығыс Қазақстан облысы */</comment>
      <origin>3620285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41479" sha1="q01jnn0eoa8b1dpw0xjru74zbv2z0vg" xml:space="preserve">Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымы депутаттары (1955–1959). 1955 жылы 6 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауында сайланды&lt;ref&gt;«[[Казахстанская правда]]» газеті, 1955 жыл 11 наурыз, 1-2 бет, № 59 (8327).&lt;/ref&gt;

Барлық 425 сайлау округіндегі сайлаушылардың жалпы саны 4 456 004 адамды құрады, оның ішінде 4 455 717 адам немесе сайлаушылардың жалпы санының 99,99 пайызы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттарын сайлауға қатысты. Барлық сайлау округтері бойынша коммунистік және партиясыздар жиыны кандидаттарына 4 448 824 сайлаушы дауыс берді, бұл дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 99,85 пайызын құрайды. Депутаттыққа кандидаттарға қарсы дауыс бергендердің саны 6 833 адам немесе дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санының 0,15 пайызы. «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлау туралы ереженің» 79-бабына сәйкес 60 бюллетень жарамсыз деп танылды.

== Алматы қаласы ==
# [[Асқар Закарин|Асқар Закарияұлы]] — Вузовский округі
# [[Мұхамеджан Нұғметұлы Исалиев]] — Алматы — Орджоникидзе округі
# [[Александр Николаевич Козлов (партия қайраткері)|Александр Николаевич Козлов]] — Алматы — Микоян округі
# [[Мария Ивановна Коробова]] — Алматы — Андреев округі
# [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] — Горно-Октябрьск округі
# [[Федор Антонович Мамонов]] — Ташкент округі
# [[Иван Григорьевич Мукосов]] — Кирпично-Заводской округі
# [[Петр Харитонович Резчик]] — Алматы — Молотов округі
# [[Таисия Федоровна Рекина]] — Алматы — Ленин округі
# [[Василий Афанасьевич Соколов]] — Садовая округі
# [[Александр Николаевич Сызғанов]] — Алматы — Киров округі
# [[Гавриил Адрианович Тихов]] — Алматы — Привокзальный округі
# [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] — Алматы — Железнодорожный округі
# [[Василий Григорьевич Фесенков]] — Алматы Октябрьск округі
# [[Валентина Борисовна Харламова]] — Алматы — Строительный округі
# [[Никита Сергеевич Хрущёв]] — Алматы — Сталин округі

== Алматы облысы ==
# [[Садыр Әбішұлы]] — Жалаңаш округі
# [[Әбдіғали Әміреев]] — Панфилов округі
# [[Антонина Васильевна Асанова]] — Түрген округі
# [[Күлия Атамқұлова]] — Ұзынағаш округі
# [[Мариәмбике Жамалитдинқызы Бейсенова]] — Бақанас округі
# [[Шалипа Бекешева]] — Үлкен Алматы округі
# [[Михаил Гаврилович Болдырев]] — Мало-Станичный округі
# [[Захар Агеевич Бунаков]] — Қаскелең округі
# [[Санжар Бабазовна Гасизова]] — Тастақ округі
# [[Болатнай Дәлібаева]] — Жаңа Шамалған округі
# [[Руфина Даниловна Даниловская]] — Шелек округі
# [[Жақыпбек Жанғозин]] — Нарынқол округі
# [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]] — Іле округі
# [[Алханбек Малькеев]] — Есік округі
# [[Леонид Степанович Манько]] — Белбұлақ округі
# [[Алексей Андреевич Прибылин]] — Қызылту округі
# [[Мариям Тохтаханқызы Семятова]] — Шонжы округі
# [[Мария Дмитриевна Суслина]] — Талғар округі
# [[Онуфрий Степанович Шпаков]] — Қарақастек округі

== Ақмола облысы ==
# [[Александр Иванович Бараев]] — Казгочинский — Ауылдық округі
# [[Максим Степанович Босенко]] — Атбасар — Ауылдық округі
# [[Степанида Ефимовна Бессмертных]] — Алексеев округі
# [[Андрей Михайлович Бородин]] — Молотов округі
# [[Мәжікен Есенұлы Бутин]] — Шортанды округі
# [[Нұрымбек Жанділдин|Нұрымбек Жанділдинұлы]] — Калинин округі
# [[Рақан Жақыпов]] — Қорғалжын округі
# [[Ажар Хәкімқызы Ибраева]] — Макинский — Қалалық округі
# [[Ғұбайдолла Отарұлы Ілиясов]] — Ерейментау округі
# [[Лазарь Моисеевич Каганович]] — Ақмола — Железнодорожный округі
# [[Зобатай Қынатова]] — Сталин — Промышленной округі
# [[Марк Акимович Клешня]] — Жолымбет округі
# [[Анна Ивановна Кононова]] — Вишнев округі
# [[Капиталина Николаевна Крюкова]] — Никольский округі
# [[Степан Прокофьевич Лепеха]] — Красивинский округі
# [[Василий Филиппович Макарин]] — Атбасар — Қалалық округі
# [[Михаил Иванович Макурин]] — Ақмола — Привокзальный округі
# [[Павел Васильевич Моисеев]] — Ақмола — Заводской округі
# [[Пелагея Васильевна Морозкина]] — Вознесенский округі
# [[Қартай Мұсабеков]] — Ақмола — Центральный округі
# [[Шарипа Нағызқанова]] — Ишимский округі
# [[Гаврил Петрович Небесный]] — Ақмола — Депов округі
# [[Пантелеймон Кондратьевич Пономаренко]] — Ақмола — Ауылдық округі
# [[Иван Иосифович Салий]] — Еркіншілік округі
# [[Раиса Степановна Сапрыгина]] — Сандықтау округі
# [[Степан Яковлевич Трофимов]] — Ново-Черкасский округі
# [[Ақпан Үкібаев|Ақпан Үкібайұлы]] — Есіл округі
# [[Анастасия Федоровна Шевцова]] — Жаңа Есіл округі

== Ақтөбе облысы ==
# [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]] — Ырғыз округі
# [[Бибатпа Бекешева]] — Қарабұтақ округі
# [[Балым Бірімова]] — Шалқар округі
# [[Ирина Дмитриевна Варламова]] — Темір округі
# [[Владимир Антонович Гогосов]] — Степной округі
# [[Владимир Владимирович Губин]] — Ақтөбе — Молотов округі
# [[Құрман Дияров]] — Байғанин округі
# [[Павел Илларионович Дэльвин]] — Ойыл округі
# [[Шәкиза Құрманиязова]] — Жұрын округі
# [[Павел Михайлович Лахно]] — Новороссийский округі
# [[Алексей Тимофеевич Недилько]] — Ақтөбе — Калинин округі
# [[Дәмеш Нұрлыбаева]] — Ключевой округі
# [[Михаил Георгиевич Первухин]] — Ақтөбе — Сталин округі
# [[Василий Сергеевич Родионов]] — Қобда округі
# [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] — Родниковский округі
# [[Исмағұл Үкібаев]] — Ақтөбе — Ленин округі
# [[Михаил Ионович Хвостов]] — Мәртөк округі
# [[Сандығали Хусайнұлы Хусаинов]] — Қандыағаш округі

== Батыс Қазақстан облысы ==
# [[Петр Александрович Атоян]] — Орал — Советский округі
# [[Қайырқожа Баубеков]] — Жымпиты округі
# [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова|Балжан Бөлтірікқызы]] — Қаратөбе округі
# [[Павел Порфирьевич Волошко]] — Шыңғырлау округі
# [[Александр Дементьевич Гарагаш]] — Зеленов округі
# [[Сәндеш Жанашева]] — Қазталов округі
# [[Қалида Айтқұлқызы Ермұқатова]] — Орал — Железнодорожный округі
# [[Павел Николаевич Землянов]] — Теректі округі
# [[Александр Аркадьевич Набатов]] — Тайпақ округі
# [[Петр Николаевич Поспелов]] — ПриОрал округі
# [[Мубина Садынова]] — Фурманов округі
# [[Тамара Георгиевна Савенкова]] — Орал — Фурманов округі
# [[Есім Сәрсенов]] — Жәнібек округі
# [[Варфоломей Лаврентьевич Смилин]] — Каменский округі
# [[Зоя Яковлевна Солодилова]] — Пушкин округі
# [[Жұмағали Сүлекешев]] — Жанғали округі
# [[Сәлімгерей Тоқтамысұлы]] — Чапаев округі
# [[Андрей Григорьевич Федько]] — Бөрлі округі

== Гурьев облысы ==
# [[Жұмазия Жұмағалиева]] — Котяевский округі
# [[Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов]] — Новобогатинский округі
# [[Өтешқали Исмағамбетов]] — Бақсай округі
# [[Мәрия Қалыбаева]] — Шевченко округі
# [[Сергей Николаевич Лапаев]] — Қызылқоға округі
# [[Анастасия Ивановна Михайлова]] — Гурьев округі
# [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] — Гурьев — Заводской округі
# [[Сапиден Нұрқасынов]] — Есбол округі
# [[Сейітжан Полымбетов]] — Теңіз округі
# [[Сүйрік Самарханова]] — Жылыой округі
# [[Анна Семеновна Севрюгина]] — Гурьев — Кагановиский округі
# [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібайұлы]] — Ембі округі
# [[Сафи Өтебайұлы Өтебаев|Сафи Өтебайұлы]] — Мақат округі
# [[Тарбай Шәукенбайұлы]] — Маңғыстау округі

== Жамбыл облысы ==
# [[Николай Федорович Алексеев (депутат)|Николай Федорович Алексеев]] — Красногорск округі
# [[Ғалымжан Апатаев]] — Жамбыл — Ауылдық округі
# [[Шолақ Артығалиев|Шолақ Артығалиұлы]] — Луговской округі
# [[Шабдан Байбатшаев]] — Талас округі
# [[Ғұсман Бегешев]] — Ақыртөбе округі
# [[Надежда Алексеевна Бурляева]] — Братский округі
# [[Әмина Шәріпқызы Ғалеева]] — Жамбыл — Каганович округі
# [[Екатерина Ефимовна Гладышева]] — Ровненский округі
# [[Ергеш Жұмағұлов]] — Жамбыл — Железнодорожный округі
# [[Әбдірахман Досанов]] — Қордай округі
# [[Науат Егембердиева]] — Ассы округі
# [[Марфа Андреевна Заболотная]] — Успенов округі
# [[Шәймерден Қалдыбаев]] — Сарысу округі
# [[Лидия Яковлевна Копач]] — Жамбыл — Киров округі
# [[Жазылбек Қуанышбаев]] — Көктерек округі
# [[Владимир Сергеевич Кулак]] — Шу округі
# [[Александра Сергеевна Лешкова]] — Новотроицкий округі
# [[Неля Алексеевна Лунина]] — Мойынты Шу округі
# [[Николай Дмитриевич Новиков]] — Мерке округі
# [[Николай Николаевич Поспелов (депутат)|Николай Николаевич Поспелов]] — Бурненский округі
# [[Мыңжасар Сатқұлов]] — Свердлов округі
# [[Мұқан Төлебаев]] — Жамбыл — Фурманов округі
# [[Мария Сергеевна Усольцева]] — Жамбыл — Октябрьск округі
# [[Николай Николаевич Шаталин]] — Жамбыл — Сахарозаводской округі
# [[Пелагея Яковлевна Шатохина]] — Қостаған округі
# [[Екатерина Васильевна Шергина]] — Қарақұндыз округі
# [[Бәтима Шымашова]] — Ескі Шу округі

== Көкшетау облысы ==
# [[Айтыбай Әбішұлы]] — Щучинск — Ауылдық округі
# [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов]] — Зеренді округі
# [[Антонина Антоновна Бережная]] — Дмитриевский округі
# [[Баян Жанғалов|Баян Жанғалұлы]] — Целинный округі
# [[Леонид Георгиевич Жуков]] — Степнякский — Қалалық округі
# [[Натан Хаимович Забежанский]] — Октябрьский округі
# [[Нағипа Исмағұлова]] — Көкшетау — Ауылдық округі
# [[Любовь Кирилловна Кирпо]] — Володарский округі
# [[Николай Федорович Колесников]] — Қызылту округі
# [[Тоқсанбай Қосыбаев]] — Еңбекшілдер округі
# [[Михаил Петрович Краснов (депутат)|Михаил Петрович Краснов]] — Чкалов округі
# [[Зинаида Никандровна Михеева]] — Көкшетау — Куйбышев округі
# [[Андрей Константинович Морозов]] — Калинов округі
# [[Кәмел Мырзахметов]] — Совхозный округі
# [[Никон Николаевич Мякота]] — Кременчуг округі
# [[Семен Филиппович Николаев]] — Кемеров округі
# [[Мария Федоровна Радченко]] — Көкшетау — Киров округі
# [[Дмитрий Дмитриевич Рохманюк]] — Красноармейский округі
# [[Дмитрий Андреевич Скрипник]] — Рузаев округі
# [[Михаил Андреевич Суслов]] — Көкшетау — Қалалық округі
# [[Михаил Иванович Цыбенко]] — Тахтаброд округі
# [[Анастасия Елисеевна Шилова]] — Арықбалық округі
# [[Филипп Васильевич Шляпников]] — Щучинск — Қалалық округі

== Қарағанды облысы ==
# [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] — Ново-Тихоновский округі
# [[Петр Филимонович Акулов]] — Жаңа Майқұдық округі
# [[Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков]] — Мойынты округі
# [[Рақым Байғалиев|Рақым Байғалиұлы]] — Қарағанды — Ленин округі
# [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] — Қарағанды округі
# [[Сара Балағазина]] — Жаңаарқа округі
# [[Владимир Александрович Бальмонт]] — Осакаров округі
# [[Мин Иванович Барский]] — Қарағанды — Сталин округі
# [[Елизавета Елисеевна Бойко]] — Қарағанды — Молотов округі
# [[Тимофей Евстафьевич Ганкевич]] — Шахтный округі
# [[Федор Ефремович Герман]] — Қоңырат округі
# [[Виктор Васильевич Гурба]] — Жезқазған округі
# [[Пелагея Михайловна Дворникова]] — Қарағанды — Горьков округі
# [[Иван Степанович Дюмин]] — Пролетарский округі
# [[Михаил Иванович Жарков]] — Қаражартас округі
# [[Жамал Жүсіпова]] — Ұлытау округі
# [[Владимир Яковлевич Зеленцов]] — Интернациональный округі
# [[Елизавета Петровна Зимина]] — Горняцкий округі
# [[Антонина Васильевна Иванова]] — Михайловский округі
# [[Сусанна Емельяновна Ильюшенко]] — Қарқаралы округі
# [[Шақар Исқақова]] — Қарағанды — Заводской округі
# [[Шамұқан Қалкенов]] — Қарсакпай округі
# [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] — Ворошилов округі
# [[Лаврентий Кириллович Клименко]] — Соцгородской округі
# [[Ольга Петровна Кудрявцева]] — Майқұдық округі
# [[Степан Пименович Курченко]] — Ростов округі
# [[Николай Ильич Мальцев]] — Горбачев округі
# [[Мартбек Мамраев]] — Қарағанды — Жданов округі
# [[Николай Владимирович Матвеенко]] — Балқаш округі
# [[Малбағар Меңдіқұлов|Малбағар Меңдіқұлұлы]] — Қарағанды — Комсомольский округі
# [[Молотов, Вячеслав Михайлович]] — Қарағанды — Киров округі
# [[Бейсембек Мусин]] — Нұра округі
# [[Дәмелия Мүтәліпова]] — Шет округі
# [[Бәшір Нұрмағамбетов|Бәшір Нұрмағамбетұлы]] — Қарағанды — Аманкелді округі
# [[Федор Михайлович Положий]] — Саран округі
# [[Жібек Садықова]] — Бертіс округі
# [[Зинаида Петровна Семенова]] — Новогородской округі
# [[Қылышбай Сұлтанов]] — Кеңгір округі
# [[Төлепберген Төлебаев]] — Ақадыр округі
# [[Үкен Тұрмағамбетов]] — Теміртау округі
# [[Құрманғали Оспанов]] — Телман округі
# [[Прокофий Авксентьевич Хлебов]] — Ақтоғай округі
# [[Қасым Шәріпұлы]] — Қарағанды — Фурманов округі
# [[Иван Егорович Шмельков]] — Қарағанды — Железнодорожный округі

== Қостанай облысы ==
# [[Ахметқали Айтмұхамбетов]] — Свердлов округі
# [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков|Хайдар Арыстанбекұлы]] — Қарабалық округі
# [[Дмитрий Иванович Берлин]] — Таранов округі
# [[Түсіпқан Бодамбаев]] — Амангелді округі
# [[Леонид Ильич Брежнев]] — Қостанай — Жамбыл округі
# [[Климент Ефремович Ворошилов]] — Қостанай — Калинин округі
# [[Василий Павлович Довгаль]] — Молотов округі
# [[Николай Васильевич Дыхнов]] — Пресногорьковский округі
# [[Лидия Ивановна Еременко]] — Урицкий округі
# [[Файзулла Жақсылықов]] — Шолақсай округі
# [[Мария Алексеевна Зайчикова]] — Жетіқара — Ауылдық округі
# [[Амангелді Исақов]] — Қарасу округі
# [[Федор Павлович Кухтин]] — Орджоникидзе округі
# [[Надежда Ивановна Мартыненко]] — Қостанай — Ауылдық округі
# [[Евдокия Павловна Назарова]] — Қостанай — Ленин округі
# [[Мәрия Нұрпейісова]] — Введенский округі
# [[Ыдырыс Нұрпейісов]] — Торғай округі
# [[Алексей Андреевич Пан]] — Қарабалық — Комсомольский округі
# [[Варвара Максимовна Пимонова]] — Меңдіқара округі
# [[Анатолий Иванович Плеханов]] — Тобыл округі
# [[Александр Александрович Царев]] — Пешков округі
# [[Иван Иванович Рудской]] — Федоров округі
# [[Анна Макаровна Самарец]] — Ново-Ильинский округі
# [[Иван Гаврилович Слажнев]] — Семиозерный округі
# [[Мария Ильинична Степанюк]] — Құсмұрын округі
# [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]] — Жетіқара округі
# [[Омар Шипин]] — Обаған округі
# [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]] — Ұзынкөл округі

== Қызылорда облысы ==
# [[Күлшара Әбілова]] — Тереңөзек округі
# [[Төлеген Дәуітбаев]] — Сырдария округі
# [[Жұмағазы Жүсіпұлы Жұмалиев]] — Арал — Қалалық округі
# [[Ізмұхамед Еділбаев|Ізмұхамед Еділбайұлы]] — Жалағаш округі
# [[Шекер Ермағамбетова]] — Придарьинский округі
# [[Ыбырай Жақаев]] — Шиелі округі
# [[Әлсейіт Жұбаниязов]] — Қамыстыбас округі
# [[Сибуғатулла Рысқалыұлы Қарынбаев]] — Қазалы — Қалалық округі
# [[Әшім Қасымұлы]] — Қызылорда — Центральный округі
# [[Николай Александрович Летунов]] — Жаңа Қазалы округі
# [[Дүйсенбай Мақанов]] — Қазалы — Ауылдық округі
# [[Шырын Нарымбаева]] — Жаңақорған округі
# [[Халима Наурызбаева]] — Қызылорда — Железнодорожный округі
# [[Аяр Оразалиева]] — Арал — Сельский округі
# [[Сейдулла Оспанов]] — Бәйгеқұм округі
# [[Цай Ден Хак]] — Қармақшы округі

== Оңтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Сүттібай Әлібеков]] — Шымкент — Ауылдық округі
# [[Төлеген Әлімқұлов]] — Вознесенский округі
# [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] — Бостандық — Молотов округі
# [[Уфа Меңдібайұлы Ахмедсафин]] — Бостандық — Сталин округі
# [[Қайырғали Байғалиұлы]] — Сарыағаш округі
# [[Қалтай Бектасов]] — Леңгір — Киров округі
# [[Әбілқасым Бишеев]] — Сталин — Совхозный округі
# [[Иван Софронович Волощук]] — Георгиев округі
# [[Григорий Спиридонович Галайдин]] — Қызылабат округі
# [[Михаил Иванович Горбунов (мемлекеттік қайраткер)|Михаил Иванович Горбунов]] — Шымкент — Каганович округі
# [[Мария Григорьевна Громова]] — Мырғалымсай округі
# [[Темірхан Дайрашев]] — Интернациональный округі
# [[Болсынай Дауылбаева]] — Қызылқұм округі
# [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]] — Манкент округі
# [[Садық Дүйсебаев]] — Қаратас округі
# [[Салима Егенбаева]] — Сайрам округі
# [[Захан Ескендіров]] — Ильичев — Молотов округі
# [[Жәнібек Ешев]] — Тасқұлақ округі
# [[Адалат Жиенбаева]] — Түркістан — Фрунзе округі
# [[Зұлқия Жұманова]] — Шұбар округі
# [[Әмір Ержанұлы]] — Қайнарбұлақ округі
# [[Шырақбек Қабылбаев]] — Шаян округі
# [[Кемпірбай Қалтаев]] — Балықшы округі
# [[Әбілхан Қастеев]] — Қарабұлақ округі
# [[Атымтай Қысанов]] — Шәуілдір округі
# [[Мария Алексеевна Кислицына]] — Шымкент округі
# [[Ахметбек Мұхамедиярұлы Қыстауов]] — Александров округі
# [[Владимир Николаевич Куликов]] — Ильичев округі
# [[Георгий Максимилианович Маленков]] — Шымкент — Молотов округі
# [[Кулия Моминова]] — Киров округі
# [[Әміржан Мусин]] — Түркістан — Железнодорожный округі
# [[Мәриягүл Нұртілеуова]] — Славянский округі
# [[Орлов, Александр Семенович]] — Қоңырат округі
# [[Иноят Османова]] — Түркістан округі
# [[Яков Давыдович Пиченюк]] — Қантағы округі
# [[Балапан Исмаилқызы Сарқиева]] — Бостандық округі
# [[Юрий Николаевич Свядощ]] — Шымкент — Жданов округі
# [[Қайым Мұхамеджанұлы Сымақов]] — Шымкент — Калинин округі
# [[Анна Михайловна Смирнова]] — Ванновский округі
# [[Байсейіт Таңкеев]] — Арыс округі
# [[Иван Илларионович Тарасенко]] — Қарааспан округі
# [[Қайрош Тастайбеков]] — Абайбазар округі
# [[Үбе Тастанов]] — Созақ округі
# [[Ирмет Омаров]] — Борисов округі
# [[Дәмеш Шахабаева]] — Фогелев округі
# [[Бейсенбай Шыналиев]] — Ащысай округі
# [[Анна Яковлевна Шокало]] — Шымкент — Сталин округі

== Павлодар облысы ==
# [[Ахмет Әділұлы]] — Өрлітөбе округі
# [[Семен Нестерович Артамонов]] — Павлодар — Ауылдық округі
# [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев]] — Май округі
# [[Иван Ильич Афонов]] — Максимо-Горьков округі
# [[Күлша Бейсенова]] — Березовский округі
# [[Орынбасар Төкенқызы Боқанова]] — Краснокутский округі
# [[Мұзаппар Дайыров]] — Ермаков округі
# [[Иван Иванович Денисов]] — Ертіс округі
# [[Екатерина Макаровна Дробот]] — Галкин округі
# [[Бекен Қарманов]] — Лебяжинский округі
# [[Ахмет Исмағұлұлы Мәмбетов]] — Баянауыл округі
# [[Антонина Дементьевна Мамизирова]] — Михайлов округі
# [[Андрей Сергеевич Миронов]] — Лозов округі
# [[Петр Федорович Музыка]] — Цюрупин округі
# [[Петр Никифорович Раденко]] — Суворов округі
# [[Максим Захарович Сабуров]] Павлодар — Қалалық округі
# [[Алексей Архипович Хищук]] — Майқайың округі
# [[Степан Иванович Шевцов]] — Бесқарағай округі
# [[Алексей Николаевич Ягодкин]] — Павлодар — Береговой округі

== Семей облысы ==
# [[Федот Ефремович Братишко]] — Жаңа Покровка округі
# [[Ирина Евдокимовна Гавриленко]] — Шар округі
# [[Григорий Иванович Грицаенко]] — Бородулиха округі
# [[Ксения Федоровна Демьяненко]] — Аягөз — Қалалық округі
# [[Сағалбай Жанбаев]] — Семей — Левобережный округі
# [[Илья Григорьевич Запорожцев]] — Семей — Калинин округі
# [[Танаш Қойшыбайұлы]] — Үржар округі
# [[Дүйсембек Мақашев]] — Ақжал округі
# [[Григорий Андреевич Мельник]] — Көкпекті округі
# [[Филипп Прокопьевич Минаев]] — Заводо-Затонский округі
# [[Ғабиден Мұстафин]] — Таскескен округі
# [[Кәрім Нұрбайұлы]] — Аягөз — Ауылдық округі
# [[Дмитрий Николаевич Павлов]] — Мақаншы округі
# [[Анна Семеновна Портнягина]] — Жаңасемей округі
# [[Клавдия Андреевна Радченко]] — Жарма округі
# [[Күләш Сырымбетқызы Сәкиева]] — Семей — Железнодорожный округі
# [[Амангелді Таутанов]] — Жаңа Шүлбі округі
# [[Сағидулла Үменов]] — Ақсуат округі
# [[Мұқаш Хасенов]] — Абай округі
# [[Анна Павловна Хливная]] — Некрасов округі
# [[Екатерина Петровна Хлыновская]] — Семей — Привокзальный округі
# [[Николай Михайлович Шверник]] — Семей — Центральный округі

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
# [[Ислам Баукенұлы]] — Петропавл — Ауылдық округі
# [[Евдокия Павловна Белякова]] — Конюховский округі
# [[Михаил Дмитриевич Власенко]] — Семипольский округі
# [[Степан Петрович Горохов]] — Мәмлүт округі
# [[Темірбай Байбосынұлы Дарқанбаев]] — Возвышенский округі
# [[Александр Васильевич Долженко]] — Архангельский округі
# [[Ольга Николаевна Ершова]] — Петропавл — Железнодорожный округі
# [[Алексей Тимофеевич Иванов (депутат)|Алексей Тимофеевич Иванов]] — Приишимский округі
# [[Андрей Андреевич Калинин]] — Жданов округі
# [[Леонид Михайлович Комар]] — Тимирязев округі
# [[Евгений Иванович Конюшевский]] — Явленский округі
# [[Мария Андреевна Коркина]] — Советский округі
# [[Василий Николаевич Курлов]] — Булаев округі
# [[Галина Александровна Лапина]] — Соколов округі
# [[Валентина Ивановна Маслова]] — Подгорный округі
# [[Анастас Иванович Микоян]] — Петропавл — Заводской округі
# [[Әміржан Құспекұлы Мусин]] — Октябрьск округі
# [[Иван Петрович Полипов]] — Петропавл — Центральный округі
# [[Алексей Яковлевич Попадько]] — Петропавл — Привокзальный округі
# [[Тамара Сергеевна Секачева]] — Промышленный округі
# [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков]] — Пресновский округі
# [[Қабаш Распайұлы Оспанов]] — Полудинский округі
# [[Варвара Ивановна Филькина]] — Тораңғыл округі

== Талдықорған облысы ==
# [[Садатхан Аблизова]] — Панфилов округі
# [[Ілияс Ақылбеков]] — Сарқан округі
# [[Нұрмолда Алдабергенов]] — Қарабұлақ округі
# [[Жапарқұл Әлішпанов]] — Андреев округі
# [[Шәкен Ахмеджанова]] — Қоғалы округі
# [[Иван Петрович Гришагин]] — Көксу округі
# [[Прасковья Ивановна Дутова]] — Талдықорған округі
# [[Жәкеш Исмағұлов]] — Айнабұлақ округі
# [[Шәкір Қарсыбайұлы]] — Талдықорған округі
# [[Ешей Қасенов]] — Матай округі
# [[Нығмет Қамбарұлы]] — Үштөбе округі
# [[Анастасия Алексеевна Лебедева]] — Текелі округі
# [[Василий Андреевич Ливенцов]] — Сарыөзек округі
# [[Иван Куприянович Лукьянец]] — Октябрьск округі
# [[Вера Иосифовна Лютова]] — Талдықорған округі
# [[Аймұхамет Көпежанұлы Мансұров]] — Ақсу округі
# [[Прасковья Сергеевна Неживых]] — Черкасский округі
# [[Дарья Ивановна Нечаева]] — Алакөл округі
# [[Биғали Оралбаев]] — Қапал округі
# [[Күлжекен Сақтағанова]] — Бөрілітөбе округі
# [[Мария Алексеевна Стрельцова]] — Сахарозаводской округі
# [[Дмитрий Александрович Суворов]] — Дзержинский округі
# [[Зя Ир Цой]] — Қаратал округі

== Шығыс Қазақстан облысы ==
# [[Құрман Әбішев]] — Мариногорск округі
# [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]] — Жоғарғы Үбі округі
# [[Хафиз Бақауов]] — Бұқтырма округі
# [[Әлішер Бейсенұлы]] — Белоусовска округі
# [[Василий Корнилович Беляев]] — Өскемен — Железнодорожный округі
# [[Константин Петрович Бородин]] — Абылайкит округі
# [[Тамара Алексеевна Бочарова]] — Өскемен — Заречный округі
# [[Николай Александрович Булганин]] — Өскемен — Промышленный округі
# [[Александр Николаевич Вдовин]] — Зырян — Строительный округі
# [[Анфия Акимовна Виноградова]] — Шемонаиха — Ауылдық округі
# [[Анфиса Григорьевна Гостева]] — Лениногорск — Строительный округі
# [[Борис Михайлович Ерахтин]] — Серебрянск округі
# [[Әбдеш Ерғалиев]] — Ульбастроевск округі
# [[Күлжан Жақыпова]] — Қатон-Қарағай округі
# [[Нұрлан Иманбаева]] — Зайсан округі
# [[Қабидулла Қалиева]] — Самар округі
# [[Матрена Михайловна Канторез]] — Өскемен округі
# [[Александр Федорович Литовченко]] — Верхне-Березовский округі
# [[Сергей Дмитриевич Лямин]] — Заульбинский — Ленин округі
# [[Тыныбек Махмұтов]] — Солонов округі
# [[Федор Ефимович Онищенко]] — Таврия округі
# [[Федот Дмитриевич Петухов]] — Глубокое округі
# [[Вера Васильевна Плюхина]] — Лениногорск — Школьный округі
# [[Дмитрий Федорович Снегин]] — Путинцевский округі
# [[Мәкбөбе Садықова]] — Ұлан округі
# [[Алексей Матвеевич Сазонтов]] — Үлкен Нарын округі
# [[Александр Иванович Самохвалов]] — Пригородный округі
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] — Лениногорск — Центральный округі
# [[Нұрия Сатылғанов]] — Лениногорск — Промышленный округі
# [[Қабитқан Сванов]] — Кумашкинский округі
# [[Мария Михайловна Силифонова]] — Марқакөл округі
# [[Иван Иванович Соболев]] — Заульбинский округі
# [[Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев]] — Зырян — Сталин округі
# [[Әмірбек Уанбаев]] — Тарбағатай округі
# [[Анатолий Леонидович Хохлачев]] — Шемонаиха округі
# [[Александра Емельяновна Черненко]] — Зырян — Промышленный округі
# [[Петр Трофимович Шушарин]] — Зырян — Сельский округі
# [[Юлия Яковлевна Щетинина]] — Зырян округі
# [[Сергей Федорович Эпиктетов]] — Шердіаяқ округі

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі депутаттарының тізімі]]</text>
      <sha1>q01jnn0eoa8b1dpw0xjru74zbv2z0vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3620213</id>
      <parentid>3619868</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T03:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3620213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="760099" sha1="rnsc6vhyx9h7twkxxy1onojdtk149f2" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 66706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 117008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 274770]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 37111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 121613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 374752]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 38062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 84531]
|-
|4
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127697]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 269417]
|-
|6
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 3827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13639]
|-
|7
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 9626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 15026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 20913]
|-
|8
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116584]
|-
|9
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82740]
|-
|10
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 3531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 107014]
|-
|11
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16823]
|-
|12
|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5726]
|-
|13
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50593]
|-
|14
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84798]
|-
|15
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29642]
|-
|16
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 22939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 111562]
|-
|17
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72806]
|-
|18
|[[Жәңгір мектебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 5209]
|-
|19
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 14009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27453]
|-
|20
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23106]
|-
|21
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59787]
|-
|22
|[[Қазақ халық аңыздары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10385]
|-
|23
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23897]
|-
|24
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 8984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64230]
|-
|25
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22963]
|-
|26
|[[Бірқазандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5277]
|-
|27
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16808]
|-
|28
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20952]
|-
|29
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20827]
|-
|30
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10276]
|-
|31
|[[Татьяна Николаевна Бурмистрова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4620]
|-
|32
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7670]
|-
|33
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66354]
|-
|34
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15430]
|-
|35
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50593]
|-
|36
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121865]
|-
|37
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 100335]
|-
|38
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23446]
|-
|39
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22940]
|-
|40
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23304]
|-
|41
|[[Жеңіс күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 90]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5104]
|-
|42
|[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7950]
|-
|43
|[[Құралайдың салқыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 4932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 6821]
|-
|44
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28605]
|-
|45
|[[Партизандық соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3709]
|-
|46
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8123]
|-
|47
|[[Халифат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 5243]
|-
|48
|[[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4797]
|-
|49
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84765]
|-
|50
|[[Азаматтық іс жүргізу құқығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 3020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 4287]
|-
|51
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60404]
|-
|52
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42845]
|-
|53
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 7886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 80440]
|-
|54
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24773]
|-
|55
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33139]
|-
|56
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10220]
|-
|57
|[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 75]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4235]
|-
|58
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38451]
|-
|59
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40527]
|-
|60
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6490]
|-
|61
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8508]
|-
|62
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27386]
|-
|63
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16485]
|-
|64
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7532]
|-
|65
|[[Құрбан айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 2452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 3108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 4537]
|-
|66
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7601]
|-
|67
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59253]
|-
|68
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40251]
|-
|69
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18154]
|-
|70
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26911]
|-
|71
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15512]
|-
|72
|[[Нарықтық экономика қатынастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 42]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2909]
|-
|73
|[[Франсиско Франко]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2801]
|-
|74
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12042]
|-
|75
|[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9626]
|-
|76
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22592]
|-
|77
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77382]
|-
|78
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29880]
|-
|79
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5680]
|-
|80
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26202]
|-
|81
|[[Етіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 1118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 3095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 9595]
|-
|82
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11147]
|-
|83
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 7536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30556]
|-
|84
|[[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2634]
|-
|85
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35325]
|-
|86
|[[Серік Қапшықбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2599]
|-
|87
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 7806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43330]
|-
|88
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16261]
|-
|89
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7725]
|-
|90
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64547]
|-
|91
|[[Гамета]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 3130]
|-
|92
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39513]
|-
|93
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36767]
|-
|94
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5674]
|-
|95
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33459]
|-
|96
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16887]
|-
|97
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9509]
|-
|98
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40908]
|-
|99
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15696]
|-
|100
|[[Игельстром реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4476]
|-
|101
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58865]
|-
|102
|[[Азаматтық қоғам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 5994]
|-
|103
|[[Вегетативтік көбею]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3276]
|-
|104
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48609]
|-
|105
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27835]
|-
|106
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62630]
|-
|107
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23957]
|-
|108
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46109]
|-
|109
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29950]
|-
|110
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21759]
|-
|111
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28060]
|-
|112
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8851]
|-
|113
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24975]
|-
|114
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8033]
|-
|115
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20635]
|-
|116
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8148]
|-
|117
|[[Изосызықтар тәсілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2144]
|-
|118
|[[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2285]
|-
|119
|[[Ұлы жасақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 5125]
|-
|120
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28311]
|-
|121
|[[Ыңғайлас салалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 6825]
|-
|122
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10221]
|-
|123
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19660]
|-
|124
|[[Ауыл (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3591]
|-
|125
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28278]
|-
|126
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16532]
|-
|127
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 40168]
|-
|128
|[[Жасақ (Яса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 3991]
|-
|129
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9213]
|-
|130
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36730]
|-
|131
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12257]
|-
|132
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8918]
|-
|133
|[[Әмір Темір жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4993]
|-
|134
|[[Құрбандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3455]
|-
|135
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 9712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 27632]
|-
|136
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17740]
|-
|137
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27957]
|-
|138
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10220]
|-
|139
|[[Дүниежүзілік тұқым қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2240]
|-
|140
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54921]
|-
|141
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15370]
|-
|142
|[[Александр Сергеевич Пушкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6200]
|-
|143
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10027]
|-
|144
|[[Экологиялық пирамида ережесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2950]
|-
|145
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29699]
|-
|146
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12364]
|-
|147
|[[Қабанбай (Үржар ауданы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 14]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2005]
|-
|148
|[[Ерте темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10039]
|-
|149
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35729]
|-
|150
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16059]
|-
|151
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11113]
|-
|152
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31227]
|-
|153
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30640]
|-
|154
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 25139]
|-
|155
|[[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2843]
|-
|156
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39740]
|-
|157
|[[Кенжебай Мәденов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2240]
|-
|158
|[[Сәукеле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4379]
|-
|159
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16248]
|-
|160
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23660]
|-
|161
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5042]
|-
|162
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24425]
|-
|163
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12353]
|-
|164
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55366]
|-
|165
|[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5129]
|-
|166
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35249]
|-
|167
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7873]
|-
|168
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 6582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24771]
|-
|169
|[[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1928]
|-
|170
|[[Бір корпусты сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1806]
|-
|171
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9770]
|-
|172
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54087]
|-
|173
|[[Ағартушылық дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2886]
|-
|174
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27110]
|-
|175
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 6436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46661]
|-
|176
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6907]
|-
|177
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40856]
|-
|178
|[[Жүйке жасушалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6612]
|-
|179
|[[Александр Викторович Затаевич]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 2150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 3161]
|-
|180
|[[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2567]
|-
|181
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39367]
|-
|182
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21309]
|-
|183
|[[Сарқылатын ресурстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3380]
|-
|184
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6742]
|-
|185
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20870]
|-
|186
|[[Қазақ тілі тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4672]
|-
|187
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35633]
|-
|188
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13326]
|-
|189
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27996]
|-
|190
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26852]
|-
|191
|[[Экологиялық мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2509]
|-
|192
|[[Демікпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 3345]
|-
|193
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10124]
|-
|194
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13374]
|-
|195
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4664]
|-
|196
|[[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2202]
|-
|197
|[[Сыбаға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 2958]
|-
|198
|[[Аманай мен Заманай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 3342]
|-
|199
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8137]
|-
|200
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24713]
|-
|201
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24317]
|-
|202
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20302]
|-
|203
|[[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1689]
|-
|204
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11325]
|-
|205
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36567]
|-
|206
|[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1726]
|-
|207
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26397]
|-
|208
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25164]
|-
|209
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 9773]
|-
|210
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6476]
|-
|211
|[[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1953]
|-
|212
|[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5556]
|-
|213
|[[Орта білім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 2241]
|-
|214
|[[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1643]
|-
|215
|[[Қазақ солдаты (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4512]
|-
|216
|[[Қазақстанның кен ресурстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6268]
|-
|217
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29903]
|-
|218
|[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6237]
|-
|219
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5395]
|-
|220
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12510]
|-
|221
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 31434]
|-
|222
|[[Ақсақ құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6361]
|-
|223
|[[Сәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5196]
|-
|224
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15825]
|-
|225
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36402]
|-
|226
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5618]
|-
|227
|[[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 2483]
|-
|228
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15693]
|-
|229
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 22859]
|-
|230
|[[Өсімдіктер систематикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4012]
|-
|231
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 2866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7257]
|-
|232
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20057]
|-
|233
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 8867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57319]
|-
|234
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32872]
|-
|235
|[[Күкірт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7643]
|-
|236
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 5748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65923]
|-
|237
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6697]
|-
|238
|[[Сүйектің құрылысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3387]
|-
|239
|[[Қазақстандағы туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5586]
|-
|240
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16188]
|-
|241
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8243]
|-
|242
|[[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4526]
|-
|243
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13840]
|-
|244
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4443]
|-
|245
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20168]
|-
|246
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34432]
|-
|247
|[[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 64]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1472]
|-
|248
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5142]
|-
|249
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5995]
|-
|250
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17302]
|-
|251
|[[Әскери форма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 17]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1543]
|-
|252
|[[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6114]
|-
|253
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 23843]
|-
|254
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29175]
|-
|255
|[[Синтаксис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 2058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 7286]
|-
|256
|[[Жаһандық жылыну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 2864]
|-
|257
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37116]
|-
|258
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26688]
|-
|259
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7992]
|-
|260
|[[Әбілқайыр хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4046]
|-
|261
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9736]
|-
|262
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13601]
|-
|263
|[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2975]
|-
|264
|[[Америка әсерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1753]
|-
|265
|[[Мақаншы ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3435]
|-
|266
|[[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2347]
|-
|267
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17836]
|-
|268
|[[Жоғары молекулалы қосылыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3551]
|-
|269
|[[Еңбек тәрбиесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 2065]
|-
|270
|[[Сперматозоид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 3696]
|-
|271
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29930]
|-
|272
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16373]
|-
|273
|[[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 55]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1530]
|-
|274
|[[Иван Васильевич Панфилов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2607]
|-
|275
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 30419]
|-
|276
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17278]
|-
|277
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10205]
|-
|278
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21231]
|-
|279
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11856]
|-
|280
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 9967]
|-
|281
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7530]
|-
|282
|[[Қазақстан халқының бірлігі күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7547]
|-
|283
|[[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2358]
|-
|284
|[[Ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5289]
|-
|285
|[[Атмосфераның ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 82]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 2435]
|-
|286
|[[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2853]
|-
|287
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32112]
|-
|288
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58487]
|-
|289
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12528]
|-
|290
|[[Бәйтерек (мифология)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 79]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4684]
|-
|291
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23438]
|-
|292
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17243]
|-
|293
|[[Даладағы дабыл (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1393]
|-
|294
|[[Қабанбай (Жетісу облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1608]
|-
|295
|[[Әлеуметтік қақтығыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1896]
|-
|296
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18634]
|-
|297
|[[Салт етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4126]
|-
|298
|[[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1426]
|-
|299
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 4870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 63460]
|-
|300
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23640]
|-
|301
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15857]
|-
|302
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7641]
|-
|303
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24304]
|-
|304
|[[Наурыз-думан әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 55]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1906]
|-
|305
|[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3634]
|-
|306
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 4859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31987]
|-
|307
|[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1647]
|-
|308
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31877]
|-
|309
|[[Мұңал рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3977]
|-
|310
|[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4622]
|-
|311
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8047]
|-
|312
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22275]
|-
|313
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26410]
|-
|314
|[[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4417]
|-
|315
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 6205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29516]
|-
|316
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12650]
|-
|317
|[[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 62]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 3458]
|-
|318
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 3783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23428]
|-
|319
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31885]
|-
|320
|[[Оптика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 57]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2588]
|-
|321
|[[Жанар Хамитова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2287]
|-
|322
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29293]
|-
|323
|[[Магмалық тау жыныстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5242]
|-
|324
|[[Қазақстан археологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5150]
|-
|325
|[[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 17]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1448]
|-
|326
|[[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2466]
|-
|327
|[[Қазақстан қор биржасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1977]
|-
|328
|[[Жақып Ақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5154]
|-
|329
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14387]
|-
|330
|[[Географиялық ақпараттық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7534]
|-
|331
|[[Атырау облысының климаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1609]
|-
|332
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7075]
|-
|333
|[[Бронх демікпесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 3962]
|-
|334
|[[Қазақ халқының дәстүрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 2050]
|-
|335
|[[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1834]
|-
|336
|[[Қазақ газеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1967]
|-
|337
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10502]
|-
|338
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 4019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25292]
|-
|339
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16656]
|-
|340
|[[Үйсін антропологиялық типі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1437]
|-
|341
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 4686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30213]
|-
|342
|[[Алаш автономиясының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 46]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4441]
|-
|343
|[[Балғабек Қыдырбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5651]
|-
|344
|[[Қонақжайлылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2175]
|-
|345
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4080]
|-
|346
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7888]
|-
|347
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19688]
|-
|348
|[[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 34]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2340]
|-
|349
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47399]
|-
|350
|[[Антропология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 68]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3244]
|-
|351
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15315]
|-
|352
|[[Ауырсынуды басатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2164]
|-
|353
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18213]
|-
|354
|[[Balapan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 3236]
|-
|355
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9700]
|-
|356
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 4875]
|-
|357
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9633]
|-
|358
|[[Салыстырмалы қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2086]
|-
|359
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20273]
|-
|360
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13635]
|-
|361
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11645]
|-
|362
|[[28 гвардияшы-панфиловшылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2158]
|-
|363
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2726]
|-
|364
|[[Қылмыстық процеске қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2238]
|-
|365
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4902]
|-
|366
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17789]
|-
|367
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 19915]
|-
|368
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13869]
|-
|369
|[[Зәйтүн тұқымдасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1228]
|-
|370
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12186]
|-
|371
|[[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1559]
|-
|372
|[[:Санат:Қазақстан газ кен орындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1651]
|-
|373
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14959]
|-
|374
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15266]
|-
|375
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11796]
|-
|376
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40922]
|-
|377
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3611]
|-
|378
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16818]
|-
|379
|[[Шежіре-и Түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 2594]
|-
|380
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22054]
|-
|381
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23560]
|-
|382
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26377]
|-
|383
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16194]
|-
|384
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32328]
|-
|385
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13457]
|-
|386
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20118]
|-
|387
|[[Қазақ хандығы (телесериал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 4422]
|-
|388
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19647]
|-
|389
|[[Ілия Жақанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3977]
|-
|390
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12586]
|-
|391
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16872]
|-
|392
|[[Сексеуіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 5895]
|-
|393
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22788]
|-
|394
|[[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2104]
|-
|395
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15586]
|-
|396
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10455]
|-
|397
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17819]
|-
|398
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30472]
|-
|399
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5388]
|-
|400
|[[Аралас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4746]
|-
|401
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10319]
|-
|402
|[[Бурабай (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2876]
|-
|403
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18266]
|-
|404
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21135]
|-
|405
|[[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2685]
|-
|406
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7404]
|-
|407
|[[Мәдениеттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7321]
|-
|408
|[[Рай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 5623]
|-
|409
|[[Қазақстан экономикасының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3531]
|-
|410
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16933]
|-
|411
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23458]
|-
|412
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19325]
|-
|413
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11649]
|-
|414
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 11024]
|-
|415
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18504]
|-
|416
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12767]
|-
|417
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14496]
|-
|418
|[[Жатыр миомасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3798]
|-
|419
|[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2591]
|-
|420
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12950]
|-
|421
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14570]
|-
|422
|[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8559]
|-
|423
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13127]
|-
|424
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28459]
|-
|425
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16372]
|-
|426
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8966]
|-
|427
|[[Талқылау:Сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1015]
|-
|428
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6519]
|-
|429
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32282]
|-
|430
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9506]
|-
|431
|[[Эмбрион]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 2433]
|-
|432
|[[Лифт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1172]
|-
|433
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 3562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21768]
|-
|434
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15415]
|-
|435
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 3026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 6946]
|-
|436
|[[Антропологиялық типтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 34]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1079]
|-
|437
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10240]
|-
|438
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 2829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15417]
|-
|439
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15779]
|-
|440
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19057]
|-
|441
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 3106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28719]
|-
|442
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13229]
|-
|443
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26908]
|-
|444
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17088]
|-
|445
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20535]
|-
|446
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7222]
|-
|447
|[[Есімді сөз тіркестері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3802]
|-
|448
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39683]
|-
|449
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3131]
|-
|450
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4325]
|-
|451
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6265]
|-
|452
|[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1317]
|-
|453
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17803]
|-
|454
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8487]
|-
|455
|[[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2425]
|-
|456
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 3752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23999]
|-
|457
|[[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4185]
|-
|458
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26300]
|-
|459
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31355]
|-
|460
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 3270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16644]
|-
|461
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8917]
|-
|462
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12734]
|-
|463
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24574]
|-
|464
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20630]
|-
|465
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9126]
|-
|466
|[[Экономикалық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1267]
|-
|467
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11310]
|-
|468
|[[Қылмыстық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4005]
|-
|469
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16472]
|-
|470
|[[Конор Макгрегор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1358]
|-
|471
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8783]
|-
|472
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16865]
|-
|473
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6486]
|-
|474
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21358]
|-
|475
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17391]
|-
|476
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16085]
|-
|477
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9906]
|-
|478
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6752]
|-
|479
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6049]
|-
|480
|[[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 41]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3409]
|-
|481
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20035]
|-
|482
|[[Нивелир]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1866]
|-
|483
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9215]
|-
|484
|[[Ресми стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 5931]
|-
|485
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12558]
|-
|486
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17235]
|-
|487
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19716]
|-
|488
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15966]
|-
|489
|[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3302]
|-
|490
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13730]
|-
|491
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15832]
|-
|492
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16639]
|-
|493
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16377]
|-
|494
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13139]
|-
|495
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13530]
|-
|496
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 3950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18900]
|-
|497
|[[Өздігінен тозаңдану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 12]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1115]
|-
|498
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3119]
|-
|499
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8828]
|-
|500
|[[Негізді тау жыныстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 908]
|-
|501
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 3837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28422]
|-
|502
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15876]
|-
|503
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18491]
|-
|504
|[[Жерлеу рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 3778]
|-
|505
|[[Жылқы өсіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1717]
|-
|506
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4971]
|-
|507
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 8244]
|-
|508
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11267]
|-
|509
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1912]
|-
|510
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15897]
|-
|511
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10674]
|-
|512
|[[Ауа ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5540]
|-
|513
|[[Түр критерийлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1471]
|-
|514
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7329]
|-
|515
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8784]
|-
|516
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12944]
|-
|517
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4923]
|-
|518
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14832]
|-
|519
|[[Фототранзистор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 908]
|-
|520
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30200]
|-
|521
|[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1338]
|-
|522
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19462]
|-
|523
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16513]
|-
|524
|[[Қаһарлы күндер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 83]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2226]
|-
|525
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12227]
|-
|526
|[[Ысмайыл Ғаспыралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1953]
|-
|527
|[[316-атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1993]
|-
|528
|[[Параллелепипед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 2875]
|-
|529
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12416]
|-
|530
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22047]
|-
|531
|[[Бақтыораз Бейсекбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3357]
|-
|532
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15361]
|-
|533
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17488]
|-
|534
|[[Хабарды жол-жөнекей ұстау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 841]
|-
|535
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19469]
|-
|536
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19488]
|-
|537
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9558]
|-
|538
|[[Ескертпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 910]
|-
|539
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23817]
|-
|540
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 2888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25612]
|-
|541
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5599]
|-
|542
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15336]
|-
|543
|[[Тыныс белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7941]
|-
|544
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25435]
|-
|545
|[[Гастрит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 3574]
|-
|546
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38040]
|-
|547
|[[Жалпақтал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1466]
|-
|548
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16027]
|-
|549
|[[Илон Маск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3873]
|-
|550
|[[25 мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1210]
|-
|551
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8939]
|-
|552
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8019]
|-
|553
|[[Невралгия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1609]
|-
|554
|[[Әбілхайыр ханның тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1181]
|-
|555
|[[Қатерлі ісік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6352]
|-
|556
|[[Столыпин реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6093]
|-
|557
|[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6386]
|-
|558
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14727]
|-
|559
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27157]
|-
|560
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12154]
|-
|561
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3897]
|-
|562
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11379]
|-
|563
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12045]
|-
|564
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12918]
|-
|565
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9396]
|-
|566
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5830]
|-
|567
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12099]
|-
|568
|[[Кіші Кордяга]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 811]
|-
|569
|[[Хантавирус инфекциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 89]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 810]
|-
|570
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11021]
|-
|571
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 20061]
|-
|572
|[[Назарбаев Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2750]
|-
|573
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6353]
|-
|574
|[[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 781]
|-
|575
|[[Әдеби жанрлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6498]
|-
|576
|[[Табиғи қорлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 16]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1525]
|-
|577
|[[Көсемше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 7141]
|-
|578
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12445]
|-
|579
|[[Сәукеле кигізу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1061]
|-
|580
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8876]
|-
|581
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12104]
|-
|582
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18743]
|-
|583
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11625]
|-
|584
|[[Петров мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 40]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3055]
|-
|585
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18986]
|-
|586
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11231]
|-
|587
|[[Джек Лондон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 71]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 2075]
|-
|588
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7415]
|-
|589
|[[Қазақстан Ғарыш Сапары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 1738]
|-
|590
|[[Нанотехнология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 4123]
|-
|591
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8928]
|-
|592
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17862]
|-
|593
|[[Айдау (Мұнай және газ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 932]
|-
|594
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 16673]
|-
|595
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4241]
|-
|596
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11725]
|-
|597
|[[Қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1668]
|-
|598
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12504]
|-
|599
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7544]
|-
|600
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22740]
|-
|601
|[[Алтын белгі төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1413]
|-
|602
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3354]
|-
|603
|[[Көксағыз бақбағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1014]
|-
|604
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9475]
|-
|605
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7012]
|-
|606
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3657]
|-
|607
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9303]
|-
|608
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7195]
|-
|609
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11934]
|-
|610
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8978]
|-
|611
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17709]
|-
|612
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23874]
|-
|613
|[[Шек беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1905]
|-
|614
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9246]
|-
|615
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14956]
|-
|616
|[[Майкл Джексон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 3965]
|-
|617
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15869]
|-
|618
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 2932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20299]
|-
|619
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24869]
|-
|620
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9733]
|-
|621
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14153]
|-
|622
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16104]
|-
|623
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7264]
|-
|624
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6378]
|-
|625
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6607]
|-
|626
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10145]
|-
|627
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2972]
|-
|628
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 20527]
|-
|629
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13015]
|-
|630
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8123]
|-
|631
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32516]
|-
|632
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6125]
|-
|633
|[[Түменбай Қуандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4598]
|-
|634
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9717]
|-
|635
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21561]
|-
|636
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10272]
|-
|637
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9239]
|-
|638
|[[Мезозой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 3487]
|-
|639
|[[Іле Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4276]
|-
|640
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10560]
|-
|641
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11731]
|-
|642
|[[Алаштану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 948]
|-
|643
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6917]
|-
|644
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9289]
|-
|645
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 99]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4787]
|-
|646
|[[Бастың ауыруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 6149]
|-
|647
|[[Ленинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2840]
|-
|648
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19955]
|-
|649
|[[Білім инновациялық лицейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3483]
|-
|650
|[[Құрбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 77]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3067]
|-
|651
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5793]
|-
|652
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5416]
|-
|653
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7618]
|-
|654
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12255]
|-
|655
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12651]
|-
|656
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13285]
|-
|657
|[[Электр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 1943]
|-
|658
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11407]
|-
|659
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17243]
|-
|660
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11054]
|-
|661
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8398]
|-
|662
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10481]
|-
|663
|[[Сөздің қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 886]
|-
|664
|[[Популяция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 4176]
|-
|665
|[[Эйфель мұнарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 3519]
|-
|666
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5912]
|-
|667
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14401]
|-
|668
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12105]
|-
|669
|[[Абайдың философиялық көзқарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2778]
|-
|670
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21976]
|-
|671
|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3137]
|-
|672
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9985]
|-
|673
|[[Жай сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3003]
|-
|674
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12334]
|-
|675
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14651]
|-
|676
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19684]
|-
|677
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17170]
|-
|678
|[[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 822]
|-
|679
|[[Күй (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2509]
|-
|680
|[[Сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 3806]
|-
|681
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7584]
|-
|682
|[[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5521]
|-
|683
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9343]
|-
|684
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8087]
|-
|685
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8778]
|-
|686
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 2482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17429]
|-
|687
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17158]
|-
|688
|[[Жолжазба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 2]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 713]
|-
|689
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 14993]
|-
|690
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8672]
|-
|691
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13411]
|-
|692
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7313]
|-
|693
|[[Даңқ ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2064]
|-
|694
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3289]
|-
|695
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12183]
|-
|696
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11514]
|-
|697
|[[Аңыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 3559]
|-
|698
|[[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1271]
|-
|699
|[[Қосай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 2762]
|-
|700
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7686]
|-
|701
|[[Бабалар сөзі (жинақ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 3239]
|-
|702
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8387]
|-
|703
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3740]
|-
|704
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10537]
|-
|705
|[[Кірме сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5761]
|-
|706
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6953]
|-
|707
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 16579]
|-
|708
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9312]
|-
|709
|[[Сөздік қор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 3689]
|-
|710
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8095]
|-
|711
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 6169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8663]
|-
|712
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8485]
|-
|713
|[[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6165]
|-
|714
|[[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5983]
|-
|715
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11602]
|-
|716
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10602]
|-
|717
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 2017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19264]
|-
|718
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8425]
|-
|719
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 14695]
|-
|720
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6200]
|-
|721
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24730]
|-
|722
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11652]
|-
|723
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9422]
|-
|724
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10822]
|-
|725
|[[Серке газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3616]
|-
|726
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11436]
|-
|727
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18738]
|-
|728
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3950]
|-
|729
|[[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1722]
|-
|730
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 2814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22682]
|-
|731
|[[Гелиос]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 1058]
|-
|732
|[[Қой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 6839]
|-
|733
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 10840]
|-
|734
|[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 62]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6835]
|-
|735
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10499]
|-
|736
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13905]
|-
|737
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6624]
|-
|738
|[[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 96]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2569]
|-
|739
|[[Иштуан Қоңыр Мандоки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 991]
|-
|740
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7371]
|-
|741
|[[Құмкөл мұнай-газ кен орны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1503]
|-
|742
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3435]
|-
|743
|[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6238]
|-
|744
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15318]
|-
|745
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13676]
|-
|746
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20678]
|-
|747
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7960]
|-
|748
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5638]
|-
|749
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9654]
|-
|750
|[[Картоп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 2235]
|-
|751
|[[Орман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 4649]
|-
|752
|[[Жалаң сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2185]
|-
|753
|[[Шайтанкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2745]
|-
|754
|[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 3071]
|-
|755
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8686]
|-
|756
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9067]
|-
|757
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8370]
|-
|758
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24043]
|-
|759
|[[Галстук]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2631]
|-
|760
|[[Көпжылдық өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 710]
|-
|761
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2705]
|-
|762
|[[Көкбауыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 3991]
|-
|763
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7369]
|-
|764
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7989]
|-
|765
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 82]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9744]
|-
|766
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11719]
|-
|767
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10587]
|-
|768
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12312]
|-
|769
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5622]
|-
|770
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20381]
|-
|771
|[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 35]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3951]
|-
|772
|[[Деннис Тито]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 700]
|-
|773
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8201]
|-
|774
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11644]
|-
|775
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11026]
|-
|776
|[[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 710]
|-
|777
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10855]
|-
|778
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7886]
|-
|779
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15433]
|-
|780
|[[Үрмелі музыка аспаптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3415]
|-
|781
|[[Жайылма сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2958]
|-
|782
|[[Ким Серікбайұлы Серікбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 796]
|-
|783
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16852]
|-
|784
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5542]
|-
|785
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10613]
|-
|786
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10834]
|-
|787
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5970]
|-
|788
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 24562]
|-
|789
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7102]
|-
|790
|[[Әсет Болғанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1142]
|-
|791
|[[Ацетилсалицил қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2837]
|-
|792
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17411]
|-
|793
|[[Роман Васильевич Скляр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 1509]
|-
|794
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 13672]
|-
|795
|[[Лейкоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 3070]
|-
|796
|[[Заң Шығару Бастамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 823]
|-
|797
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12150]
|-
|798
|[[Жылқы (қазақ дәстүрі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 5879]
|-
|799
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 10305]
|-
|800
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12996]
|-
|801
|[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6100]
|-
|802
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9440]
|-
|803
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4919]
|-
|804
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7060]
|-
|805
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12155]
|-
|806
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4126]
|-
|807
|[[Алюминий]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 5439]
|-
|808
|[[Литосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 5735]
|-
|809
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14351]
|-
|810
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12782]
|-
|811
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8545]
|-
|812
|[[Желдірме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 828]
|-
|813
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7777]
|-
|814
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2386]
|-
|815
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13426]
|-
|816
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10746]
|-
|817
|[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 718]
|-
|818
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12687]
|-
|819
|[[Мұзды өлке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 1279]
|-
|820
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12367]
|-
|821
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15402]
|-
|822
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5617]
|-
|823
|[[Нүктелі үтір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 2050]
|-
|824
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8114]
|-
|825
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9217]
|-
|826
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 19]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 13452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17291]
|-
|827
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9622]
|-
|828
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24516]
|-
|829
|[[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4790]
|-
|830
|[[Сақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1900]
|-
|831
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9612]
|-
|832
|[[Қатысушы:Алмас Алимжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 614]
|-
|833
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22495]
|-
|834
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7536]
|-
|835
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7705]
|-
|836
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4871]
|-
|837
|[[Эмбриология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1152]
|-
|838
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10541]
|-
|839
|[[Компьютерлік қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 48]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2944]
|-
|840
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11751]
|-
|841
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7329]
|-
|842
|[[Оксидтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 6772]
|-
|843
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11495]
|-
|844
|[[Лексикалық мағына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1788]
|-
|845
|[[Әбділда Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6169]
|-
|846
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11290]
|-
|847
|[[Мәлік Ғабдуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12583]
|-
|848
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 3063]
|-
|849
|[[Нуклеин қышқылдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5296]
|-
|850
|[[Бүйрекүсті безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 3439]
|-
|851
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14178]
|-
|852
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7892]
|-
|853
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9421]
|-
|854
|[[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 28]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1127]
|-
|855
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11655]
|-
|856
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12151]
|-
|857
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7846]
|-
|858
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7442]
|-
|859
|[[Әскери қызмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3298]
|-
|860
|[[Барыс ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2785]
|-
|861
|[[Толеранттық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 2814]
|-
|862
|[[Шешендік өнер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 6760]
|-
|863
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6798]
|-
|864
|[[Эрнест Хемингуэй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 3836]
|-
|865
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6784]
|-
|866
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 1572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18238]
|-
|867
|[[Астана Опера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 54]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4799]
|-
|868
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15379]
|-
|869
|[[Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1009]
|-
|870
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7839]
|-
|871
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6587]
|-
|872
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16620]
|-
|873
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8167]
|-
|874
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 5765]
|-
|875
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10874]
|-
|876
|[[Қазақстанның автомобиль жолдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1716]
|-
|877
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1728]
|-
|878
|[[Бақбақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4314]
|-
|879
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10585]
|-
|880
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15818]
|-
|881
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19699]
|-
|882
|[[Жалмауыз кемпір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 1602]
|-
|883
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6911]
|-
|884
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12270]
|-
|885
|[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4414]
|-
|886
|[[Тіршілік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2540]
|-
|887
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3216]
|-
|888
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13101]
|-
|889
|[[Аусыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 2387]
|-
|890
|[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3722]
|-
|891
|[[Жүзу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 85]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 2820]
|-
|892
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7102]
|-
|893
|[[Айқындауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 5731]
|-
|894
|[[Түрік руна жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4708]
|-
|895
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5936]
|-
|896
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7330]
|-
|897
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6539]
|-
|898
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6175]
|-
|899
|[[Адамаралық қарым-қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3772]
|-
|900
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12265]
|-
|901
|[[Көшбасшылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4075]
|-
|902
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6885]
|-
|903
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12457]
|-
|904
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9282]
|-
|905
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9219]
|-
|906
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10109]
|-
|907
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 7863]
|-
|908
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7632]
|-
|909
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6641]
|-
|910
|[[Астана қаласының бас мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6472]
|-
|911
|[[Плацента]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 1424]
|-
|912
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 11950]
|-
|913
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4771]
|-
|914
|[[Ғұндар өркениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1927]
|-
|915
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8472]
|-
|916
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13235]
|-
|917
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8245]
|-
|918
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9861]
|-
|919
|[[Термометр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 3525]
|-
|920
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14194]
|-
|921
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12526]
|-
|922
|[[Жекешелендіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 1857]
|-
|923
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8984]
|-
|924
|[[Аналитикалық тәсіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 4028]
|-
|925
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15959]
|-
|926
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10291]
|-
|927
|[[Конституциялық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3888]
|-
|928
|[[Халиди Құрбанғали]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 72]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1635]
|-
|929
|[[Василий Васильевич Радлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2568]
|-
|930
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5489]
|-
|931
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7970]
|-
|932
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13426]
|-
|933
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9646]
|-
|934
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11439]
|-
|935
|[[Ғылыми әдіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 3499]
|-
|936
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12807]
|-
|937
|[[Таласбек Әсемқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3324]
|-
|938
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14516]
|-
|939
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 6990]
|-
|940
|[[Атығай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 3976]
|-
|941
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16280]
|-
|942
|[[Уикипедия:Санаттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3606]
|-
|943
|[[Мұражай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5701]
|-
|944
|[[Заңды өкіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 823]
|-
|945
|[[Жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9293]
|-
|946
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7244]
|-
|947
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14253]
|-
|948
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4606]
|-
|949
|[[Тырысқақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 3522]
|-
|950
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3636]
|-
|951
|[[Әдет-ғұрыптар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2247]
|-
|952
|[[Абай лирикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2751]
|-
|953
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9262]
|-
|954
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12376]
|-
|955
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6600]
|-
|956
|[[Теңіз машығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 514]
|-
|957
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4326]
|-
|958
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 8910]
|-
|959
|[[Дәстүрлі билер соты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 1286]
|-
|960
|[[Химиялық реакциялардың типтері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 76]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2330]
|-
|961
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15621]
|-
|962
|[[Нұрлы көш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 2214]
|-
|963
|[[Жаңа білім беру жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5216]
|-
|964
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8136]
|-
|965
|[[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1037]
|-
|966
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 18307]
|-
|967
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2567]
|-
|968
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12623]
|-
|969
|[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9323]
|-
|970
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7315]
|-
|971
|[[Флеш-жад]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 860]
|-
|972
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6735]
|-
|973
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29724]
|-
|974
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6546]
|-
|975
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14117]
|-
|976
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5658]
|-
|977
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10493]
|-
|978
|[[Күш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 5030]
|-
|979
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9104]
|-
|980
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 12010]
|-
|981
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5760]
|-
|982
|[[Ішкі қызмет жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1144]
|-
|983
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16648]
|-
|984
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12745]
|-
|985
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6468]
|-
|986
|[[Түрксіб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 7955]
|-
|987
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4536]
|-
|988
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 9893]
|-
|989
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10899]
|-
|990
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13054]
|-
|991
|[[Тұрлаулы мүшелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2438]
|-
|992
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5957]
|-
|993
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8196]
|-
|994
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12863]
|-
|995
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9305]
|-
|996
|[[Ортағасыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 4348]
|-
|997
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7261]
|-
|998
|[[Сабақты етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2163]
|-
|999
|[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5910]
|-
|1000
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4731]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>rnsc6vhyx9h7twkxxy1onojdtk149f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ирандағы соғыс (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>775666</id>
    <revision>
      <id>3620138</id>
      <parentid>3600196</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TimurKaisak</username>
        <id>164229</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122378" sha1="j4rwg5nnejyurgrbaj47d624auue2uc" xml:space="preserve">{{Ағымдағы оқиғалар}}
{{Қарулы қақтығыс
 |қақтығыс    = Ирандағы соғыс (2026)
 |бөлім       = 
 |сурет       = 2026 Iran war collage.jpg
 |сурет атауы = 
 |дата        = [[28 ақпан]] [[2026 жыл]]дан – [[17 маусым]] 2026 жылдан
 |орын        = [[Оңтүстік-Батыс Азия]], [[Үнді мұхиты]]
 |себеп       = 
 |нәтиже      = 
 |статусы     = 
 |өзгерістер  = 
 |қарсылас1   = {{Байрақ|Израиль}}&lt;br&gt;{{Байрақ|АҚШ}}
 |қарсылас2   = {{Байрақ|Иран}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Хезболла}}
 |қарсылас3   = 
 |қарсылас4   = 
 |командир1   = {{Ту|Израиль}} [[Биньямин Нетаньяху]]&lt;br&gt;{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]&lt;br&gt;{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]&lt;br&gt;{{Ту|Израиль}} [[Томер Бар]]&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} [[Дональд Трамп]]&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} [[Пит Хегсет]]
 |командир2   = {{Ту|Иран}} [[Әли Хаменеи]] &lt;small&gt;(28.02.2026 дейін)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Моджтаба Хаменеи]]&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Масуд Пезешкиан]]&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Әлиреза Арафи]]&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Әли Лариджани]]
 |командир3   = 
 |командир4   = 
 |күштер1     = 
 |күштер2     = 
 |күштер3     =  
 |күштер4     = 
 |шығындар1   = 
 |шығындар2   = 
 |шығындар3   = 
 |шығындар4   = 
 |жалпы шығындар     = 
 |азаматтық шығындар = 
 |ортаққор    = 
 |ескерту     = 
}}
2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Иран аумағындағы бірнеше нысандарға келісілген бірлескен шабуылдарын бастады. Бұл әскери операция Израиль тарапынан «'''Ақырған арыстан'''» ({{lang-en|Operation Roaring Lion}}),&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://baribar.kz/262758/izrail-men-aqsh-irandy-ne-ushin-atqylap-zhatyr/ |title=Израиль мен АҚШ Иранды не үшін атқылап жатыр? |lang=kk |website=baribar.kz |accessdate=2026-03-02}}&lt;/ref&gt; ал АҚШ тарапынан «'''Эпикалық қаһар'''» ({{lang-en|Operation Epic Fury}})&lt;ref name=&quot;The New York Times-2026&quot;&gt;{{cite web |date=3 March 2026 |title=How Trump Decided to Go to War|url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html?unlocked_article_code=1.QVA.pkuR.UJsI_ed0iTWq |website=[[The New York Times]]|quote=There were few voices lobbying against military action. One exception was Tucker Carlson, the right-wing podcaster and close ally of the president, who has met with him in the Oval Office three times in the past month to argue against an attack. He outlined the risks to U.S. military personnel, energy prices and Arab partners in the region if the United States went to war with Iran. He told the president that he should not be boxed in by Israel, arguing that its desire to attack Iran was the only reason the United States was even considering a strike. He encouraged Mr. Trump to restrain Mr. Netanyahu. The president said he understood the risks of an attack, but he conveyed to Mr. Carlson that he had no choice but to join a strike that Israel would launch. After Mr. Carlson left the White House midday on Feb. 23, he told others he thought Mr. Trump was leaning toward military action.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet |number=2027662002219302929 |user=DeptOfWar |title=Operation Epic Fury |date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pentagon names Iran mission 'Operation Epic Fury' |url=https://www.iranintl.com/en/202602280838 |website=[[Iran International]] |access-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301040726/https://www.iranintl.com/en/202602280838|archive-date=1 March 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; деп аталды. Шабуылдардың негізгі нысанасы — Иранның жоғары лауазымды тұлғалары, әскери қолбасшылары мен стратегиялық нысандары болды. Операцияның басты мақсаты — елдегі саяси режимді алмастыру.&lt;ref name=&quot;Sanger-2026&quot;&gt;{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |author-link=David E. Sanger |date=28 February 2026 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |url-access=subscription |access-date=1 March 2026|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/uHhch|url-status=live|archive-date=28 February 2026|quote=While Mr. Trump claimed Tehran was ultimately aiming to reach to the United States with its array of missiles, even his own Defense Intelligence Agency concluded last year that it would be a decade before Iran could get past the technological and production hurdles to produce a significant arsenal.}}&lt;/ref&gt; [[Иран]] тарапы бұл әрекеттерге берген жауабын «'''Шынайы уәде IV'''» ({{lang-en|Operation True Promise IV}}) деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://yuz.uz/kz/news/139793 |title=Иран Ирактағы НАТО-ның «Виктория» базасына шабуыл жасады |lang=kk |website=yuz.uz |accessdate=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://parstoday.ir/kz/news/west_asia-i82974-%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%96_%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B2_%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BF_%D1%88%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B5 |title=Сақшылар корпусы баспасөз хатшысы: Иранның жауаптары күшейіп келеді; Тель-Авив зымыран шабуылдарынан зардап шегуде |lang=kk |website=parstoday.ir |accessdate=2026-03-04}}&lt;/ref&gt;

АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Израиль]]мен бірге [[Иран]]ға соққы бергенін жариялады. Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусының (ИРКК) мүшелерін иммунитет берілуі үшін қаруларын тастауға шақырды және бұл талаптан бас тарту «сөзсіз өлімге» әкелетінін ескертті.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

Алғашқы соққылар негізгі лауазымды тұлғаларға, әскери қолбасшылар мен нысаналарға, соның ішінде Жоғарғы көсем [[Әли Хаменеи]]дің резиденциясына бағытталды. Жерсеріктен алынған суреттер резиденцияның қатты зақымдалғанын немесе толықтай қирағанын көрсетеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; Мәліметтер бойынша, Хаменеимен байланыс үзілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Perets |first=Shir |last2=Genn |first2=James |last3=Holcman |first3=Tobias T |last4=Kweller |first4=Idan |date=28 February 2026 |title=Ali Khamenei cut off from contact as Israel, US strike Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-888248 |access-date=28 February 2026 |website=[[The Jerusalem Post ]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы [[Әли Шамхани]]дің қаза тапқаны хабарланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live - Senior Khamenei adviser killed as conflict spirals further |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143#202602289114 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұған жауап ретінде Иран [[Парсы шығанағы]] мен одан тыс аймақтарға ондаған баллистикалық зымыран ұшырып, Израильдегі&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; және [[Иордания]], [[Сирия]], [[Кувейт]],&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=28 February 2026 |via=AP News}}&lt;/ref&gt; [[Бахрейн]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Катар]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Сауд Арабиясы]] мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі АҚШ әскери базаларын&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite news |last=Boxerman |first=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=2026-02-28 |title=U.S.-Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-02-28 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; нысанаға алды. Сонымен қатар, хуситтер [[Қызыл теңіз]]дегі шабуылдарын қайта бастайтынын жариялады.&lt;ref name=&quot;How Trump's deportation plan could affect the US economy&quot;&gt;{{cite web | last = Bennett | first = Tom | title = Iran says it has hit US base in Bahrain, as it launches strikes across region | url = https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro | publisher = BBC News | date = 28 February 2026 | access-date = 28 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news |agency=AP |date=28 February 2026 |title=Iranian-backed Houthis say they’ll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

Трамп бұл соққылардың мақсаты — Иранның зымырандық және әскери әлеуетін жою, Иранның ядролық қаруға қол жеткізуіне жол бермеу және түптеп келгенде режимді құлату екенін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt; [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] мен қақтығысқа қатысы жоқ бірқатар елдер бұл шабуылдарды аймақтық тұрақтылыққа нұқсан келтіргені үшін айыптады, ал басқалары Иранның аймақтағы өзге мемлекеттерге жасаған қарымта соққыларын айыптады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=2026-02-28 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Соққыларды сынаушылар бұл әрекеттерді ішкі және халықаралық құқық тұрғысынан заңсыз деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Illegal U.S.-Israel Attacks Not Justifiable on Nonproliferation Grounds |url=https://www.armscontrol.org/pressroom/2026-02/illegal-us-israel-attacks-not-justifiable-nonproliferation-grounds |website=Arms Control Association}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттар ==
1953 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] қолдаған мемлекеттік төңкеріс нәтижесінде Иран премьер-министрі [[Мұхаммед Мосаддық]] биліктен тайдырылып, шах Мұхаммед Реза Пехлевидің билігі нығайтылды. Төңкеріске Мосаддықтың мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алуы себеп болды.&lt;ref name=&quot;News1828&quot;&gt;{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=4 March 2026 |work=[[News18]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gambrell |first=Jon |date=12 October 2023 |title=In first, CIA acknowledges 1953 coup it backed to overthrow leader of Iran was undemocratic |url=https://www.pbs.org/newshour/world/in-first-cia-acknowledges-1953-coup-it-backed-to-overthrow-leader-of-iran-was-undemocratic |access-date=4 March 2026 |website=PBS News |language=en-us |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kabir |first=Marmar |date=1 February 2026 |title=Iran in the eye of the storm |url=https://mondediplo.com/2026/02/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en}}&lt;/ref&gt; Шахтың Батыс мүдделеріне бағынуына және оның автократтық монархиялық билігіне деген наразылық 1979 жылғы революцияға ұласып, шах тақтан тайдырылды.&lt;ref name=&quot;News1828&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hubbard-2024&quot;&gt;{{Cite news |last1=Hubbard |first1=Ben |last2=Rubin |first2=Alissa J. |date=30 September 2024 |title=Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails |url=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hourcade-20262&quot;&gt;{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=1 March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en |quote=}}&lt;/ref&gt; Осыдан кейін Иран Ислам Республикасы болып жарияланып, Америка Құрама Штаттарымен және [[Израиль]]мен дипломатиялық қатынастарын үзді.&lt;ref name=&quot;News1828&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mens |first=Jay |date=June 2024 |title=A War Without a Name: The Iran-Israel Relationship in Historical Perspective |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/2024-08/war-without-name-full-version-june-2024.pdf |website=Harvard Kennedy School, Belfer Center for International Relations |quote=Here is an important difference between the Cold War and the cold war in the modern Middle East. Unlike the United States and the Soviet Union, Israel and Iran do not have diplomatic relations and openly contest the other's moral right to exist.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Asadzade-20192&quot;&gt;{{Cite journal |last=Asadzade |first=Peyman |date=1 October 2019 |title=Faith or Ideology? Religiosity, Political Islam, and Anti-Americanism in Iran |url=https://academic.oup.com/jogss/article/4/4/545/5366463 |journal=Journal of Global Security Studies |language=en |volume=4 |issue=4 |pages=545–559 |doi=10.1093/jogss/ogy038 |issn=2057-3170}}&lt;/ref&gt;

1980 жылдардағы [[Иран-Ирак соғысы]] кезінде АҚШ Иракқа экономикалық, барлау және жанама әскери қолдау көрсетті. Осы кезеңде Иран Ливандағы Израильге қарсы «[[Хезболла]]&lt;nowiki/&gt;» тобын қолдап, аймақтағы прокси-қақтығыстарға араласа бастады. 2000 жылдары Иран Ирактағы АҚШ-қа қарсы соғысып жатқан жасақтарға қолдау көрсетуге көшті. Бұл прокси топтар Таяу Шығыстағы АҚШ пен Израиль ықпалына қарсы тұруды басты мақсат тұтқан бейресми «Қарсыласу осінің» бөлігіне айналды. АҚШ пен Иран арасындағы текетірес 2020 жылғы қаңтарда, Президент Дональд Трамп өзінің алғашқы мерзімі кезінде «Құдыс» күштерінің қолбасшысы [[Қасым Сүлеймани]]ді өлтіруге бұйрық бергенде тікелей сипат алды.&lt;ref name=&quot;News1828&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=4 March 2026 |website=The Conversation |language=en}}&lt;/ref&gt;

​7 қазандағы Израильге жасалған шабуылдар мен Газа соғысы басталғаннан кейін Иранның АҚШ және Израильмен қарым-қатынасы одан әрі шиеленісе түсті. Осы қақтығыс кезінде Израиль [[Таяу Шығыс]]тағы Иран қолдайтын қарулы топтардың, соның ішінде Газадағы [[Хамас]],{{efn|Кейде «Қарсылық осіне» жатқызылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 July 2018 |title=Flexible Resistance: How Hezbollah and Hamas Are Mending Ties |url=https://carnegieendowment.org/research/2018/07/flexible-resistance-how-hezbollah-and-hamas-are-mending-ties?lang=en&amp;center=middle-east |access-date=8 February 2026 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 October 2023 |title=What links Hamas to the 'Axis of Resistance' and Iran as its patron? |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2023/10/10/what-links-hamas-to-the-axis-of-resistance-and-iran-as-its-patron/ |access-date=8 February 2026 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;}} [[Хезболла]] және басқа да ұйымдардың позицияларын әлсіретті. Израиль мен Иран 2024 жылдың сәуір және қазан айларында өзара соққылар алмасты, ал 2025 жылғы маусымда олардың арасында [[Израиль-Иран соғысы|12 күндік соғыс]] орын алды. Бұл қақтығыс барысында Америка Құрама Штаттары Иранның ядролық нысандарын жоюға бағытталған әуе соққысын жасады.&lt;ref name=&quot;iransconflict&quot; /&gt;

=== Иранның ядролық мәселесі ===
Иранның [[AMAD жобасы]]н 2003 жылы Жоғарғы көшбасшы Хаменеи тоқтатты.&lt;ref&gt;{{citation|last1=Khalaji|first1=Mehdi|last2=Collier|first2=Robert|chapter-url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|chapter=2. Shiite Jurisprudence, Political Expediency, and Nuclear Weapons |title=Nuclear Fatwa; Religion and Politics in Iran's Proliferation Strategy|page=13-14, 25|publisher=[[Washington Institute for Near East Policy]]|date=September 2011|number=15|archive-date=4 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604101105/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|url-status=dead|quote=Khamenei’s Nuclear Fatwa Khamenei’s statements on the religious prohibition against the production and use of WMD “in any form” were apparently first recorded in October 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|first=David|last=Gritten|date=18 June 2025|title=Was Iran months away from producing a nuclear bomb?|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn840275p5yo|access-date=2 March 2026|website=BBC|language=en-GB|quote=the US intelligence community &quot;continues to assess that Iran is not building a nuclear weapon and Supreme Leader [Ayatollah Ali] Khamenei has not authorised the nuclear weapons programme that he suspended in 2003&quot;. – What do we know about Iran's nuclear programme? a decade-long investigation by the IAEA found evidence that Iran conducted &quot;a range of activities relevant to the development of a nuclear explosive device&quot; from the late 1980s until 2003}}&lt;/ref&gt; БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Иранның ядролық бағдарламасына қатысты 2006 жылдан{{efn|The problems indicated by the UNSC during 2006 in their first [[Resolution (law)|resolution]] were specifically &quot;[[uranium enrichment]] &lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|date=31 July 2006|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/s/res/1696-%282006%29|title=S/RES/1696 (2006)|publisher=[[United Nations]]|quote=Expresses concern at the intentions of Iran’s nuclear programme and demands that Iran halt its uranium enrichment programme}}&lt;/ref&gt; and reprocessing&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1696%20(2006)|title=Resolution 1696 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote=2. ''Demands'', in this context, that Iran shall suspend all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA}}&lt;/ref&gt; in the second resolution of that year; additionally use or attempted use of &quot;[[heavy water]]&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1737%20(2006)|title=Resolution 1737 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote= 2. ''Decides'', in this context, that Iran shall without further delay suspend the following proliferation sensitive nuclear activities:  (a) all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA; and  (b) work on all heavy water-related projects, including the construction of a research reactor moderated by heavy water, also to be verified by the IAEA;}}&lt;/ref&gt;}} бергі алаңдаушылығы 2015 жылы Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарының (БЖІЖ) құрылуымен шешілді.&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/content/2231/background?_gl=1*9yohww*_ga*ODAzNjU1MjU1LjE3NzI2NDk4NTI.*_ga_S5EKZKSB78*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NzAkajU3JGwwJGgw*_ga_TK9BQL5X7Z*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NjckajYwJGwwJGgw|title=Resolution 2231 (2015) on Iran Nuclear Issue|publisher=[[United Nations]]|quote=resolutions 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008), 1835 (2008) and 1929 (2010) - Background Diplomatic efforts to reach a comprehensive, long-term and proper solution to the Iranian nuclear issue culminated in the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) concluded on 14 July 2015}}&lt;/ref&gt; Иран ядролық қаруға ұмтылмайтынын және уран байыту жұмыстары азаматтық мақсатта ядролық энергия өндіруге бағытталғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran reaffirms right to enrich uranium ahead of key talks in Turkiye|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/24/iran-reaffirms-right-to-enrich-uranium-ahead-of-key-talks-in-turkiye|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en|quote=Western powers, led by the US and backed by Israel, have long accused Tehran of secretly seeking nuclear weapons. Iran has repeatedly denied this, insisting its nuclear programme is solely for civilian purposes such as energy production.}}&lt;/ref&gt; Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (АЭХА) Бас директоры Иранның атом бомбасын жасап жатқанына ешқандай дәлел жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 February 2026 |title=No Evidence Iran Is Building a Nuclear Bomb: IAEA|url=https://www.newsonair.gov.in/no-evidence-iran-is-building-a-nuclear-bomb-iaea/|access-date=5 March 2026 |website=All India Radio |language=en|quote=[[Rafael Mariano Grossi]], has said that there has been no evidence of Iran building a nuclear bomb. In a social media post, Mr Grossi said that Iran's large stockpile of near-[[Weapons-grade nuclear material|weapons-grade enriched uranium]] and refusal to grant inspectors full access are cause for serious concern.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Give negotiations a chance: How to turn Iran's claimed right to enrich uranium into a new deal—and avoid a war|url=https://thebulletin.org/2026/02/give-negotiations-a-chance-how-to-turn-irans-claimed-right-to-enrich-uranium-into-a-new-deal-and-avoid-a-war/|access-date=5 March 2026 |website=Bulletin of the Atomic Scientists |language=en|quote=Iran has used its enrichment program for leverage in international negotiations.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran rejects inspections of bombed nuclear sites without IAEA framework|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/24/iran-rejects-inspections-of-bombed-nuclear-sites-without-iaea-framework|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Deeply ideological': the rationale behind Iran's insistence on uranium enrichment|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/30/rationale-behind-iran-uranium-enrichment-nuclear-ambitions|access-date=5 March 2026 |website=The Guardian|quote= |language=en}}&lt;/ref&gt; Ұлыбритания мен АҚШ-тың кейбір сарапшылары Иран [[ядролық хеджирлеу]] стратегиясын ұстанып отыр деген қорытындыға келді.&lt;ref&gt;
:{{cite journal|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|location=[[King's College London]] ([[kcl.ac.uk]])|date=7 March 2014|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13523260.2014.884338|title=Iran's Nuclear Programme: A Case Study in Hedging?|journal=[[Contemporary Security Policy]]|volume=35|issue=1|doi=10.1080/13523260.2014.884338|publisher=[[Taylor &amp; Francis]] (tandfonline.com)|ISSN=1743-8764|quote=this assessment is further complicated by Iran's domestic political context, which has engendered an approach that is as much 'hedging by default' as it is 'hedging by design'. This approach allows Tehran to reconcile restraint with domestic consensus on nuclear advancement.}}
:{{cite web|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|date=2015|url=https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/field/field_document/INTA91_4_01_BowenMoran.pdf|title=Living with nuclear hedging: the implications of Iran's nuclear strategy|journal=[[International Relations (journal)|International Affairs]]|volume=91|issue=4|page=688-paragraph 2nd|publisher=[[The Royal Institute of International Affairs]]: [[John Wiley &amp; Sons]]|quote= There is much evidence to suggest Iran is engaged in a more nuanced strategy based on nuclear hedging, rather than outright pursuit of the bomb.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Eisenstadt|first=Michael|date=29 November 2022 |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/irans-nuclear-hedging-strategy-shaping-islamic-republics-proliferation-calculus|title=Iran's Nuclear Hedging Strategy: Shaping the Islamic Republic's Proliferation Calculus|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Gettel|date=December 2024|first=Christopher|location=[[George Mason University]]|url=https://doaj.org/article/852466ce63b74e73a6608e21d8369846|title=Why Iran is Choosing Nuclear Hedging|journal=Panoply Journal|volume=5|publisher=[[Center for International Relations and International Security Inc]]: [[DOAJ]]|doi=10.71166/2x5v5824|ISSN=2766-2594}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Volpe|first=Tristan|location=[[Naval Postgraduate School]]|date=23 February 2023|chapter-url=https://academic.oup.com/book/45573/chapter-abstract/394740928?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false|title=Leveraging Latency: How the Weak Compel the Strong with Nuclear Technology|chapter=Chapter 6: Iran: Abstract|doi=10.1093/oso/9780197669532.003.0006|publisher=[[Oxford University Press]]|quote=Iran developed its nuclear program from 1953 to 2002 and then botched a deception campaign before reconfiguring around a safer hedge posture.}}&lt;/ref&gt;

== Әскери қимылдар ==
=== Израиль мен АҚШ-тың алғашқы соққылары ===
Израиль Иран тарапынан соққы болуы мүмкін деген қауіпке байланысты елде төтенше жағдай жариялады.&lt;ref name=&quot;LiebermannCNNIsraelStrikeIran&quot;/&gt; Үкімет азаматтарға қорғаныс орындарында қалуды ескерткен соң, бүкіл Израиль аумағында дабыл сиреналары қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|access-date=28 February 2026|website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тың Израильдегі елшісі [[Майк Хакаби]] АҚШ азаматтарын дабыл естілген бойда дереу қауіпсіздік шараларын жасауға шақырды,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Waldenberg |first=Samantha |date=28 February 2026|title=US Ambassador to Israel encourages US citizens to take &quot;immediate action&quot; at sound of sirens|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zo2b800003b6r26telgez |access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}&lt;/ref&gt; ал АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] американдықтардың да қаза табуы мүмкін екенін ескертті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liptak |first=Kevin |date=28 February 2026|title=Trump warns US lives may be lost in mission in Iran|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm60pihp00003b6sojlguzxz|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}&lt;/ref&gt; Израиль Денсаулық сақтау министрлігі ауруханаларды жерасты нысандарына көшірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yosef |first=Eugenia |date=28 February 2026|title=Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zx2ic00003b6rvnargvaq|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}&lt;/ref&gt; ''Iran International'' басылымының хабарлауынша, Израиль армиясының парсы тілді ресми өкілі, подполковник [[Камал Пенхаси]] әскери өнеркәсіп пен инфрақұрылым нысандарына жақын тұратын Иран азаматтарына дереу эвакуациялану туралы шұғыл ескерту жасап: «Бұл аймақтарда қалуларыңыз өмірлеріңізге қауіп төндіреді», — деп мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}&lt;/ref&gt;

АҚШ шенеуніктері Америка Құрама Штаттарының Иранға соққы беріп жатқанын растап, бұл әрекеттерді «кішігірім соққы емес» деп сипаттады.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |first1=Jeremy |last1=Diamond |first2=Kevin |last2=Liptak |first3=Haley |last3=Britzky |date=28 February 2026 |title=US carrying out strikes against Iran, three US officials say |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yyyvq00113b6pdzeb3m8o |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; Американдық шенеуніктің айтуынша, [[Таяу Шығыс]]тағы базаларда орналасқан және бір немесе бірнеше авианосецтен ұшқан шабуылдаушы ұшақтар ондаған соққы жасауда.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; [[Reuters]] агенттігі соққылардың әуеден және теңізден жасалатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; Израиль әскерилері бұл соққылардың алдында бірнеше айға созылған жоспарлау жұмыстары жүргізілгенін, бұл оларға нысаналарды дәл анықтауға, «тактикалық тұтқиылдыққа» қол жеткізуге және АҚШ-тың қолдауына ие болуға мүмкіндік бергенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel says months of planning led to surprise Iran strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.iranintl.com/en/202602286942 |website=[[Iran International|IranIntl]] |publisher=Volant Media UK Ltd |access-date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Fars]] ақпарат агенттігі мен [[CNN]] телеарнасы Иранның басқа да қалаларында, соның ішінде [[Құм (қала)|Құм]], [[Керманшах]], [[Исфахан]] және [[Кередж]] қалаларында жарылыстар болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Erika Solomon |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c913328f-5d1c-5841-af49-5b94acc97324?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Lendon |first=Brad |date=28 February 2026 |title=Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zbxlf00053b6pfbdgp516 |access-date=28 February 2026 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Тегеранда зымыран соққылары Университет көшесінде, Жомхури ауданында және қаланың солтүстігіндегі Сейед Хандан аймағында болғаны мәлімделді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising |access-date=28 February 2026 |website=[[Al Jazeera English]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Шабуылдардан кейін Тегеран бойынша байланыс қызметтерінің жұмысы нашарлап,&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN; US OFFICIAL SAYS US TOOK PART IN STRIKES |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Netblocks]] ұйымы интернеттің толықтай дерлік өшкенін хабарлады.&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=US and Israel launch attack on Iran, as Trump says 'major combat operations' under way – follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mastodon.social/@netblocks/116147264437940657|title=NetBlocks (@netblocks@mastodon.social)|date=28 February 2026|website=Mastodon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/fa/202602281170|title=نت‌بلاکس از خاموشی اینترنت در ایران خبر داد|date=28 February 2026|website=Iran International}}&lt;/ref&gt; BBC мәліметі бойынша, соққылар кезінде Жоғарғы көсем Әли Хаменеидің кеңсесі мен Тегерандағы Масуд Пезешкианның президенттік әкімшілігі нысанаға алынған.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran latest: US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[Channel 12]] телеарнасы аты-жөні көрсетілмеген израильдік дереккөздерге сілтеме жасай отырып, Израиль тарапы Хаменеидің соққы кезінде қаза тапқан болуы мүмкін екендігіне немесе «кем дегенде жарақат алғанына» қатысты «дәлелдердің көбейіп жатқанын» алға тартты.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Israeli TV report, citing unnamed Israeli sources: Growing indications that Khamenei killed |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-tv-report-citing-unnamed-israeli-sources-growing-indications-that-khamenei-killed/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

=== АҚШ пен Израиль басшыларының соққылардың мақсаты туралы мәлімдемелері ===
[[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|АҚШ президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранға соққы берілгені туралы бейнеүндеуі.]]
2026 жылғы 28 ақпанда Солтүстік Америкалық шығыс уақыты (EST) бойынша сағат 02:30-да АҚШ президенті Дональд Трамп 8 минуттық бейнеүндеу жариялап, АҚШ-тың Иранға жасаған соққыларының негізгі мақсаты режимді ауыстыру екенін мәлімдеді. Трамп Иранның «қауіпті әрекеттері» АҚШ пен оның одақтастарына қатер төндіретінін айтты. Ол өз сөзінде Ирандағы кепілге алу дағдарысын, Хамас пен Хезболла сияқты прокси-топтарды қолдауды, наразылық білдірушілерді өлтіруді және [[ядролық қару]]ға ұмтылу айыптарын алға тартты.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trump announces &quot;major combat operations&quot; in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |website=CBS News |access-date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt; Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусын (ИРКК) «қаруды тастап, толық иммунитетке ие болуға немесе, керісінше, сөзсіз өліммен бетпе-бет келуге» шақырды. Иран халқына арнаған сөзінде: «Біз жұмысымызды аяқтағанда, үкіметті өз қолдарыңызға алыңыздар. Ол сіздердікі болады. Бұл, бәлкім, алдағы бірнеше ұрпақ үшін жалғыз мүмкіндік болар», — деді. Сонымен қатар: «Көп жылдар бойы сіздер Америкадан көмек сұрадыңыздар, бірақ оны ала алмадыңыздар... Енді қалай әрекет ететіндеріңізді көрейік. Америка сіздерді зор күш пен жойқын қуатпен қолдап отыр», — деп қосты. Сөзінің соңында: «Қазір өз тағдырларыңызды бақылауға алатын уақыт келді... Бұл — әрекет ететін сәт. Оны жіберіп алмаңыздар», — деп түйіндеді.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Explosions rock northern Israel as the country works to intercept incoming Iranian missiles |url=https://www.timescall.com/2026/02/27/explosions-rock-northern-israel-as-the-country-works-to-intercept-incoming-iranian-missiles/ |access-date=28 February 2026 |website=Longmont Times-Call |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Биньямин Нетаньяху бейнеүндеу жариялап, Израиль мен Америка Құрама Штаттарының «Ирандағы террорлық режим» деп атаған тараптан төнген «экзистенциалды қауіпті жою» үшін соққы бергенін мәлімдеді. Нетаньяху Иран басшылығын ондаған жылдар бойғы жауласушылық әрекеттері үшін айыптап: «47 жыл бойы Аятолла режимі &quot;Израильге өлім!&quot; және &quot;Америкаға өлім!&quot; деп ұрандатып келеді», — деді. Ол бұл билікті «қанішер террорлық режим» деп сипаттап, оған «ядролық қарумен қарулануға жол бермеу керек» екенін қадап айтты. Ол АҚШ пен Израильдің бірлескен әрекеті «ержүрек Иран халқына өз тағдырын өз қолына алуға жағдай жасайтынын» айтып, Иран халқын «тирандық қамытын лақтырып тастауға» шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Netanyahu says Israel, US launched strikes to 'remove the existential threat' posed by Iran |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-says-israel-us-launched-strikes-to-remove-the-existential-threat-posed-by-iran/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

=== Иранның жауабы және Парсы шығанағындағы зымырандық шабуылдар ===
Иран [[Парсы шығанағы]] аймағындағы АҚШ-тың бірнеше әскери базасын нысанаға алды.&lt;ref name=&quot;persian-gulf-1&quot; /&gt; [[Бахрейн]] өз аумағындағы американдық базаларға жасалған шабуыл туралы ескерту үшін әуе дабылы сиреналарын іске қосты; араб БАҚ-тары елорда [[Манама]]да жарылыстар мен түтін көрінгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=28 February 2026 |title=Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/bahrain-sirens-activated-as-iran-targets-us-bases/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; Кейінірек Бахрейн соққыларды растап, нысана АҚШ Әскери-теңіз күштері Бесінші флотының штаб-пәтері болғанын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;WRAL&quot;&gt;{{Cite web|title= Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom|url=https://www.wral.com/news/ap/c2f11-bahrain-says-a-missile-attack-targeted-the-us-navys-5th-fleet-headquarters-in-the-island-kingdom/|access-date=28 February 2026|website=[[WRAL-TV]]|agency=[[Associated Press]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ Кувейт халықаралық әуежайы мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі [[Абу-Даби]]де жарылыстар болғаны хабарланды.&lt;ref&gt;{{Cite news |title= Explosions reported in Kuwait and UAE |url= https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=28 February 2026 |work=Armenia News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Drone attacks targets Kuwait international airport |url=https://www.iranintl.com/en/202602283083 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt; ''CNN'' мәліметінше, Ислам революциясының күзетшілер корпусы (ИРКК) [[Таяу Шығыс]]тағы АҚШ-тың төрт базасына соққы бергенін мәлімдеді: Катардағы «Әл-Удейд» авиабазасы, Кувейттегі (итальяндық сарбаздар да орналасқан) «Әли әл-Салем» авиабазасы,&lt;ref&gt;{{cite web |title=‘Significant damage’ to runway at Kuwait base hosting Italian troops: Italy |url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/02/28/-significant-damage-to-runway-at-kuwait-base-hosting-italian-troops-italy- |website=Al Arabiya |access-date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt; БӘӘ-дегі «Әл-Дафра» авиабазасы және Бахрейндегі Бесінші флоттың штаб-пәтері. Сонымен қатар Бахрейндегі база бағытынан көтерілген түтін бейнеленген видео жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026 |title=Iran's IRGC targeted four US bases in the Middle East, Iranian media reports |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64boa9000m356rh4can18y |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; ​[[Сауд Арабиясы]] [[Эр-Рияд]] пен оның Шығыс провинциясына ирандық шабуылдар жасалғанын растады.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Корольдік бұл аймақтарға бағытталған шабуылдардың сәтті тойтарылғанын алға тартып, мемлекет өзін қорғау үшін, соның ішінде «агрессияға жауап беру нұсқасын» қоса алғанда, «барлық қажетті шараларды қабылдайтынын» мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite news  |date=28 February 2026 |title=Update from Edward Wong |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/cf4d7594-5062-5d61-b577-ca25b4593c94?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Қосымша мәліметтер бойынша, бірнеше ирандық зымыранды сәтті атып түсіргеннен кейін, БӘӘ тұрғын үй кешеніне құлаған зымыранға қарсы жүйенің сынықтарынан азиялық ұлт өкілі болып табылатын бір бейбіт тұрғынның қаза тапқанын хабарлады.&lt;ref name=&quot;auto6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026|title=One person killed in UAE after Iranian strikes |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm65nfwj0004356r92fj4mba |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Катар]] зымыран соққыларының кем дегенде екі толқынын тойтарғанын және зардап шеккендер мен мүліктік шығындар туралы ақпарат жоқ екенін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |author=Abdi Latif Dahir |date=28 February 2026 |title=Iran Hits Back Across the Mideast, Targeting U.S. Bases and Allies |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-retaliatory-strikes-region.html?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

=== Наурыз ===
=== 1 наурыз ===
[[Сурет:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|thumb|Президент Трамп соққылар туралы жаңартылған ақпарат беріп, оның ішінде [[Әли Хаменеи]]ге жасалған қастандық туралы да мәлімдеді.]]
Иранның жоғары лауазымды қауіпсіздік қызметкері [[Әли Лариджани]] 1 наурызда [[Уақытша басшылық кеңесі]]нің құрылғанын жариялап, АҚШ пен Израильді Иранды ыдыратуға тырысып жатыр деп айыптады. Ол «сепаратистік топтарға» қандай да бір іс-қимылға барған жағдайда оның салдары ауыр болатынын ескертті.&lt;ref name=&quot;Reuters-2026&quot;&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Трамп [[NBC News]] телеарнасына берген сұхбатында Иран басшылығының «айтарлықтай бөлігі» өлтірілгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Trump says 'a large amount' of Iran's leadership is gone |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-responds-reports-ayatollah-death-rcna261149 |access-date=1 March 2026 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt; Израиль ирандық нысандарға қарсы соққылардың жаңа толқынын бастады.&lt;ref name=&quot;Reuters-2026&quot; /&gt;

=== 2 наурыз ===
​2 наурызда Дубай, Абу-Даби, Доха&lt;ref name=&quot;CNN-2026&quot;/&gt; және [[Беэр-Шева]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Video shows Iranian missile strike hit Beersheba, Israel |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/2/video-shows-iranian-missile-strike-hit-beersheba-israel |access-date=2 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt; қалаларына Иран тарапынан соққылар жасалғаны туралы хабарланды. [[Кувейт]]тегі АҚШ елшілігіне соққы тиіп, соның салдарынан ол белгісіз мерзімге жабылды. Қаза тапқандар мен жараланғандар туралы ақпарат түскен жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |title=Live Updates: U.S. death toll in Iran war rises to 6 as Trump says campaign could last 5 weeks |first=Tucker |last=Reals |date=3 March 2026 |work=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reals&quot; /&gt; Сонымен қатар АҚШ туымен жүзген Stena Imperative танкері мен Гондурас туымен жүзген Athe Nova танкеріне соққы берілді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=US flagged products tanker hit by unknown projectiles in Bahrain port, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-flagged-products-tanker-hit-by-unknown-projectiles-bahrain-port-sources-say-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) қолбасшысының кеңесшісі болып табылатын жоғары лауазымды шенеунік Ормуз бұғазы арқылы өтетін кез келген кемені өртеп жіберетінін мәлімдеп, аймақтан ешқандай мұнай шығарылмайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McCreesh |first1=Shawn |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Schmitt |first3=Eric |last4=Cooper |first4=Helene |last5=Pérez-Peña |first5=Richard |title=Live Updates: Trump Suggests Extended War on Iran as U.S. Adds to Forces in Mideast |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/02/world/iran-us-israel-attack-trump |work=The New York Times |date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;

=== 3 наурыз ===
[[Сурет:Attack around Enghelab Square 9.jpg|thumb|Энгелаб алаңы, Тегеран, 2026 жылғы 3 наурыз]]
​​3 наурызда Израиль мен АҚШ-тың соққылары нәтижесінде [[Тегеран]]дағы Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (SNSC) штаб-пәтері,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel strikes Iran leadership compound in central Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603031120 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt; Мүдделерді анықтау кеңесінің ғимараты&lt;ref&gt;{{cite web |title=Video shows ruins of Iran's Expediency Council building after strikes |url=https://www.iranintl.com/en/202603037480 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt; және Израиль шенеуніктері «Мин Задай» деп атаған жерасты ядролық қару нысаны жойылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2026 |title=IDF destroys secret nuclear site, thousands of missile pads |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888715 |access-date=3 March 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, Бушер әуежайына соққы беріліп, әуежай терминалы зақымданды және [[Iran Air]] компаниясының [[Airbus A319]] (EP-IEP) ұшағы жойылды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Air A319 Destroyed on the Ground at Bushehr — Tehran's Mehrabad Airport Was Hit Too |url=https://viewfromthewing.com/iran-air-a319-destroyed-on-the-ground-at-bushehr-tehrans-mehrabad-airport-was-hit-too/ |website=View from the Wing |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Air Airbus A319 destroyed following military escalation in Iran. |url=https://www.aeroflap.com.br/en/iran-air-airbus-a319-destroyed-after-military-escalation-in-ira/ |website=Aeroflap |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt; Бұл соққылардың Бушер атом электр станциясына жақын жерде (шамамен 12 шақырым қашықтықта) жасалуына байланысты Ресейдің «[[Росатом]]&lt;nowiki/&gt;» агенттігі жаңа блоктардың құрылысын тоқтатып, ирандық шенеуніктермен байланыстың үзілуіне орай маңызды емес қызметкерлерді эвакуациялады.&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/usa/tramp-&amp;#x20;kongreske-iranga-karsyi-sogyis-&amp;#x20;kimyildaryinyin-373924/amp/ Трамп Конгреске соғыстың аяталғаны туралы хабарлады]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civilian Iran Air Passenger Jet Destroyed at Bushehr Airport, Rosatom Nuclear Plant Suspended |url=https://sundayguardianlive.com/world/iran-israel-latest-news-civilian-iran-air-passenger-jet-destroyed-at-bushehr-airport-rosatom-nuclear-plant-suspended-173844/amp/ |website=[[The Sunday Guardian]] |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;

АҚШ шенеуніктері Америка қарулы күштері Иранның әскери-теңіз әлеуетіне айтарлықтай зақым келтіргенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://qazaqstan.tv/news/224292 Соғыстың бесінші күні: АҚШ пен Израильдің соққылары]&lt;/ref&gt; Негізгі соққылар Оман шығанағында жасалып, нәтижесінде бірнеше ирандық әскери кеме жойылды және маңызды базалар істен шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=3 March 2026 |website=Naval News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Trevithick |first1=Joseph |last2=Rogoway |first2=Tyler |date=2 March 2026 |title=Iran's Key Naval Base On Strait Of Hormuz Set Ablaze From Strikes |url=https://www.twz.com/news-features/irans-key-naval-base-on-strait-of-hormuz-set-ablaze-from-strikes |access-date=3 March 2026 |website=The War Zone |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Израиль тарапы Тегеранда Құдыс күштерінің Ливандағы бөлімшесінің қолбасшысы [[Дауд Әлизаде]]ні жойғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Top IRGC commander, responsible for Lebanon, killed in Tehran strike — IDF |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/top-irgc-commander-responsible-for-lebanon-killed-in-tehran-strike-idf/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, зымыран соққысына жауап ретінде «Хезболланың» ондаған мүшесі ұсталды.&lt;ref name=&quot;Al Jazeera English&quot;/&gt; ​Әуе соққысынан қалған үйінділер ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген [[Гүлстан сарайы]]на зақым келтірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2026 |title=UNESCO shares concerns over protection of cultural heritage sites |url=https://www.euronews.com/culture/2026/03/03/unesco-expresses-concern-over-the-protection-of-cultural-heritage-sites-in-middle-east |access-date=3 March 2026 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt; Осыған байланысты [[ЮНЕСКО]] арнайы мәлімдеме жасап, ұйымның меншігі болып табылатын нысандарға зақым келтіру халықаралық құқықты бұзу болып саналатынын ескертті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Purwar |first=Krati |date=3 March 2026 |title=How Iran Conflict Damaged Golestan Palace, Once Home Of Peacock Throne Looted From Delhi |url=https://www.ndtv.com/lifestyle/how-iran-conflict-damaged-golestan-palace-once-home-of-peacock-throne-looted-from-delhi-11162756/amp/1 |access-date=3 March 2026 |website=NDTV}}&lt;/ref&gt;

=== 4 наурыз ===
[[Сурет:Operation-Roaring-Lion-0011.jpg|thumb|Израиль Әскери-әуе күштерінің F-35I «Adir» жойғышы ирандық [[Як-130]] ұшағын атып түсірді. Бұл — [[F-35]] ұшағының басқарылатын әскери ұшақты алғаш рет жоюы.]]
​4 наурызда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Иранға қарсы жасалатын АҚШ пен Израильдің біріккен соққылары одан әрі күшейетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;ABC News-2&quot; /&gt; Израиль әскерилері «Басидж» жасақтарының штаб-пәтеріне соққы берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Israel says it hits security headquarters across Tehran, as Iran attacks US sites in Dubai and Qatar |url=https://www.bbc.com/news/live/c62gg44d53xt |access-date=4 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Ирандық дереккөздердің хабарлауынша, [[Әли Хаменеи]]дің үлкен ұлы әрі оның ықтимал мұрагері ретінде қарастырылатын [[Моджтаба Хаменеи]] әуе соққысынан аман қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=4 March 2026 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; ​Катар билігі ел аумағында Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) ұяшығы ретінде жұмыс істеген он адамды тұтқындады. Олар Катардың әскери инфрақұрылымы туралы мәліметтер жинаған, ал кейбіреулері дрондарды басқару бойынша арнайы дайындықтан өткен.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Qatar State Security announces the arrest of two cells affiliated with the Iranian Revolutionary Guard |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/04/03/2026/qatar-state-security-announces-the-arrest-of-two-cells-affiliated-with-the-iranian-revolutionary-guard |access-date=3 March 2026 |website=The Peninsula |language=en}}&lt;/ref&gt; ​Израиль Қорғаныс армиясы (ЦАХАЛ) Тегеран аспанында F-35I «Adir» жойғышы ирандық ресейлік өндірістегі Як-130 жауынгерлік оқу-жаттығу ұшағын атып түсіргенін хабарлады. Бұл оқиға F-35 ұшағының әуе шайқасында басқарылатын жойғыш ұшақты алғаш рет жоюы ретінде тіркелді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888768|title=Israel F-35 downs Iranian fighter jet in first war dogfight|date=5 March 2026|website=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;

=== 5 наурыз ===
[[Сурет:Armada Española F105 Cristóbal Colón.jpg|thumb|Испания Кипр аралына төнуі мүмкін әуе қауіптерінен қорғау мақсатында аймаққа [[Cristóbal Colón]] фрегатын жіберді.]]
​5 наурызда Әзербайжан үкіметі Иран тарапынан жіберілген екі дронның [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)|Әзербайжанның Нахшыван эксклавына соққы]] бергенін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;Reuters-2026b&quot;&gt;{{Cite news |date=5 March 2026 |title=Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/missiles-drones-coming-iran-fell-airport-azerbaijan-source-says-2026-03-05/|work=Reuters|access-date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt; Сыртқы істер министрлігінің хабарлауынша, бір дрон Нахшыван халықаралық әуежайының терминал ғимаратына түссе, екіншісі [[Шекер-абад]] ауылындағы мектеп ғимаратының жанына құлаған. Соққы салдарынан әуежай зақымданып, екі бейбіт тұрғын жараланды.&lt;ref name=&quot;Apa.az&quot;&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan MFA: Iran carried out drone attack on Nakhchivan, two civilians injured |url=https://en.apa.az/foreign-policy/azerbaijan-mfa-iran-carried-out-drone-attack-on-nakhchivan-two-civilians-injured-statement-494963 |access-date=5 March 2026 |website=Apa.az |language=en}}&lt;/ref&gt; Әзербайжан Иран елшісін шақыртып,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Live – Azerbaijan summons Iran ambassador after strike injures two in Nakhchivan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=5 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; өз дипломаттарын Ираннан кері қайтарды&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan withdraws its diplomats from Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; және әскери жауап қайтаруға уәде берді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Grove |first=Thomas |title=Azerbaijan Promises Response to Iran Drone Attack |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/azerbaijan-promises-response-to-iran-drone-attack-hvHWhD8clntw8dAbD82l |access-date=5 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Иран Сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бұл оқиғаны Израильдің «жалған ту» операциясы болуы мүмкін деп тұспалдаса,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran denies its drones hit airport in Azerbaijan's exclave as war widens |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/5/iranian-drones-hit-airport-in-azerbaijans-exclave-as-us-israel-war-widens |date=5 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |pages=5 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[Azer News]] басылымы Ислам революциясы сақшылары корпусына (ИРСК) қатысы бар Telegram-арнаның Нахшывандағы соққы үшін жауапкершілікті өз мойнына алғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.azernews.az/nation/255270.html |title=Iranian drones hit Azerbaijan's Nakhchivan Airport, four casualties reported [VIDEO/UPDATED] |date=5 March 2026 |publisher=Azernews |access-date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt;

=== 6 наурыз ===
[[Сурет:Airstrike on the residential town of Shahid Boroujerdi 20 Avash.webp|thumb|right|АҚШ пен Израиль әуе соққыларының салдары, Тегеран, Иран, 2026 жылғы 6 наурыз.]]
[[Шри-Ланка Әскери-теңіз күштері]] өз жағалауында ирандық [[IRIS Bushehr]] танкерін және оның 208 адамнан тұратын экипажын ұстап қалды. Бұл — Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі бейтарап елде әскери кеменің мәжбүрлі түрде тоқтатылуының алғашқы оқиғасы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sri Lanka Takes Control of Iranian Ship Iris Bushehr and 208 Crew |url=https://english.newsfirst.lk/2026/3/5/sri-lanka-takes-control-of-iranian-ship-iris-bushehr-and-208-crew |access-date=6 March 2026 |website=News First |language=en}}&lt;/ref&gt; Трамп соғыстың қанша уақытқа созылатынына қатысты «ешқандай уақыт шектеуі жоқ» екенін мәлімдеді,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Trump says he has 'no time limits' on how long war with Iran could go on |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; ал Хегсет соғыстың «жаңа ғана басталғанын» айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Hegseth says the US has &quot;only just begun to fight&quot; in war with Iran |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

АҚШ пен Израильдің әуе соққылары [[Лорестан]]дағы Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) барлау нысанына тиді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Israeli, US strikes hit IRGC intelligence site in Lorestan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543#202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ливанның оңтүстігінде БҰҰ-ның Ливандағы уақытша күштері ([[UNIFIL]]) құрамындағы Гананың үш бітімгері зымыран соққысына ұшырап, жараланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War in Middle East live: Three Ghanaian peacekeepers in Lebanon wounded in missile attacks |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260306-us-warns-bombardment-surge-as-israel-strikes-iran-lebanon |access-date=6 March 2026 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Әзербайжанда [[Баку-Тбилиси-Жейхан мұнай құбыры]]на, Израиль елшілігіне және [[Баку]]дегі синагогаларға қарсы бағытталған, Иранмен байланысы бар делінген террорлық әрекеттің жолы жергілікті құқық қорғау органдары тарапынан кесілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan announces prevention of terrorist attacks planned by Iran against Israeli Embassy and synagogue |url=https://ukranews.com/en/amp/news/1138555-azerbaijan-announces-prevention-of-terrorist-attacks-planned-by-iran-against-the-israeli-embassy |access-date=6 March 2026 |website=Ukranews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rustamova |first=Saida |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it stopped Iranian terror attack plot and dismantled spy cell |url=https://www.euronews.com/2026/03/06/azerbaijan-says-it-stopped-iranian-terror-attacks-dismantled-terror-cells |access-date=6 March 2026 |work=[[EuroNews]]}}&lt;/ref&gt; Осы оқиғаға қатысты айыпталған тұлғалардың соты сол күні басталды. Сот процесі барысында олардың «[[Вилаяти-Хорасан]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын «Ислам мемлекеті» ұяшығының және Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) мүшелері екені анықталды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trial Begins in Azerbaijan for Individuals Accused of Planning Terrorist Attack on Foreign Embassy |url=https://1news.az/en/news/20260306101511518-Trial-Begins-in-Azerbaijan-for-Individuals-Accused-of-Planning-Terrorist-Attack-on-Foreign-Embassy |access-date=6 March 2026 |website=1news.az |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it foiled alleged IRGC plot |url=https://www.iranintl.com/en/202603062469 |access-date=6 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 7 наурыз ===
АҚШ пен Израиль күштері Тегеран мен Исфаһандағы көптеген нысандарға соққы жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Live - Iran will never surrender unconditionally, Pezeshkian says |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt; Дереккөздердің хабарлауынша, бұл шабуылдардың нысанасы «террорлық режимнің» инфрақұрылымы болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Broad wave of strikes begins in Tehran, Isfahan, IDF says |url=https://www.iranintl.com/en/202603078761 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, АҚШ Израильге 151 миллион доллар көлемінде қару-жарақ сатуды мақұлдады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fulton |first=Adam |last2=Marcos |first2=Coral Murphy |last3=Campbell |first3=Lucy |last4=Badshah |first4=Nadeem |last5=Ho |first5=Vivian |last6=Ali |first6=Taz |last7=Corlett |first7=Eva |date=7 March 2026 |title=Tehran warns Europe to stay out of conflict or face 'retaliation' – as it happened |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/06/iran-war-live-updates-us-temporarily-lets-india-buy-russian-oil-amid-energy-fears-israeli-military-launches-strikes-on-beirut |access-date=7 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бұған қоса, АҚШ Таяу Шығысқа үшінші авиатасымалдағышын — [[USS George H. W. Bush]] кемесін жіберді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Operation Epic Fury: Is US Deploying 3rd Carrier, USS George H.W. Bush (CVN‑77), To The Middle East Amid Iran War? Here's All We Know |url=https://www.freepressjournal.in/world/operation-epic-fury-is-us-deploying-3rd-carrier-uss-george-hw-bush-cvn77-to-the-middle-east-amid-iran-war-heres-all-we-know |access-date=7 March 2026 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shelbourne |first=Mallory |date=6 March 2026 |title=USS Gerald R. Ford Now in the Red Sea, USS George H.W. Bush Wraps Pre-Deployment Exercises |url=https://news.usni.org/2026/03/06/uss-gerald-r-ford-now-in-the-red-sea-uss-george-h-w-bush-wraps-pre-deployment-exercises |access-date=7 March 2026 |website=USNI News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |date=7 March 2026 |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=7 March 2026 |website=[[Azerbaijani Press Agency]]}}&lt;/ref&gt;

Иранның соққылары нәтижесінде [[Басра]]да орналасқан америкалық [[Halliburton]] компаниясының нысандары мен мұнай өңдеу зауыттары зақымдалды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Drone attack on foreign oil compound in Iraq's Basra sets Halliburton and KBR facilities ablaze |url=https://in-cyprus.philenews.com/international/drone-attack-basra-halliburton-kbr-fire-iraq-live/ |access-date=6 March 2026 |website=Philenews |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Таңға жуық Тегерандағы [[Мехрабад халықаралық әуежайы]]на соққы берілді. Израиль Қорғаныс армиясының (ЦАХАЛ) мәлімдеуінше, бұл шабуыл кезінде «Құдыс күштеріне» тиесілі 16 ұшақ жойылған.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=7 March 2026 |title=IDF says it destroyed 16 aircraft used by Revolutionary Guard's Quds Force in Tehran airport strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-16-aircraft-used-by-revolutionary-guards-quds-force-in-tehran-airport-strikes/ |access-date=7 March 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Live updates: Huge explosions rock Tehran airport as Trump demands Iran's 'unconditional surrender' |url=https://www.bbc.com/news/live/ceqvwrydzpqt |access-date=7 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[NDTV]] телеарнасының хабарлауынша, бір аптаға созылған ұрыс қимылдарынан кейін Иранның иелігінде шамамен бір мыңға жуық баллистикалық зымыран ғана қалуы мүмкін.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Som |first=Vishnu |date=7 March 2026 |title=Iran's Ballistic Missiles Could Be Under 1,000, Drone Attacks Tapering: Ian Bremmer To NDTV |url=https://www.ndtv.com/world-news/us-iran-israel-war-tehrans-ballistic-missiles-could-be-under-1-000-drone-attacks-tapering-ian-bremmer-to-ndtv-11180129/amp/1 |access-date=7 March 2026 |website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) Мальта туымен жүзген «Prima» мұнай танкеріне дронмен шабуыл жасағанын мәлімдеді. Бұл іс-қимыл «ИРСК Әскери-теңіз күштерінің қозғалысқа тыйым салу және Ормуз бұғазындағы қауіпсіздіктің болмауына қатысты бірнеше рет жасаған ескертулерін елемеуіне» байланысты орын алған.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Iran attacks Malta-flagged tanker in Gulf near Strait of Hormuz |url=https://aje.news/ozn6u2?update=4374269 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

Пезешкиан тілшілерге Иран 7 наурыздан бастап көрші елдерге соққы беруді тоқтататынын, бірақ шабуыл сол елдердің аумағынан жасалған жағдайда бұл ереже қолданылмайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=7 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Осы мәлімдемеге қарамастан, кейінірек Дубай халықаралық әуежайына ирандық дрондар тарапынан шабуыл жасалды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=7 March 2026 |work=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Түркия Солтүстік Кипрді қорғау мақсатында Кипр аралының әуе кеңістігін күзету үшін F-16 жойғыштарын жіберу мәселесін қарастыра бастағаны хабарланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Turkey considering deployment of F-16s to Cyprus, ministry source says |url=https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1297369/turkey-considering-deployment-of-f-16s-to-cyprus-ministry-source-says/ |access-date=7 March 2026 |website=eKathimerini |language=en}}&lt;/ref&gt; ''BBC News'' мәліметінше, Ұлыбританияның Корольдік Әскери-теңіз күштері аймақтағы британдық мүдделерді қорғау және әскери әлеуетті күшейту үшін [[HMS Prince of Wales]] авиатасымалдағышын орналастыруы мүмкін.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=British aircraft carrier HMS Prince of Wales prepped to set sail |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39w2nj1rk8o |access-date=7 March 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== 8 наурыз ===
Кувейт тарапы өз міндеттерін атқару кезінде екі офицерінің қаза тапқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Kuwait city tower erupts in flames as Iran launches new wave of strikes in the Gulf |url=https://www.the-independent.com/news/world/middle-east/kuwait-city-tower-fire-drones-iran-war-b2934196.html |access-date=2026-03-08 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Din |first=Menna |last2=Muhammad |first2=Al Gebaly |last3=Baum |first3=Bernadette |date=8 March 2026 |title=Two Kuwaiti interior ministry officers killed 'while performing duties' |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-kuwait-fire-officers-killed-while-performing-duties-fire-force-says-2026-03-08/ |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Сауд Арабиясының Азаматтық қорғаныс агенттігі [[Әл-Хардж]] қаласындағы нысанға жасалған соққыдан 2 адам қаза тауып, тағы 12 адамның жараланғанын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=8 March 2026 |title=2 killed, 12 wounded after projectile hits building in Saudi Arabia |url=https://aje.news/64yl8m?update=4378860 |website=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі елдің қарулы күштері Иракқа қарай бағытталған ирандық дронның жолын кескенін растады. Сонымен қатар, министрлік алдағы уақытта әуе қауіптерін анықтауға көмектесу үшін аймаққа [[Merlin тікұшағы]]н жіберу ниетін білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |last2=Magee |first2=Caolán |title=‘Projectile’ kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=2026-03-08 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қызыл жарты ай қоғамының мәліметінше, соғыс басталғаннан бері барлығы 65 мектеп пен 32 медициналық нысан (ауруханалар мен фармацевтикалық мекемелер) шабуылға ұшырады. Сондай-ақ 10 000-нан астам азаматтық нысан зақымданды.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

=== 9 наурыз ===
Таңертең ерте Бахрейн, Кувейт және Катарда бірнеше жарылыс болғаны хабарланды. Манама маңында жасалған ирандық дрон шабуылы салдарынан кемінде 32 Бахрейн азаматы жараланды, олардың төртеуі — «ауыр жағдайда».&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2026 |title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media |url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post |access-date=9 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Сауд Арабиясы өз күштерінің [[Шайба мұнай кен орны]]н нысанаға алған төрт дронды жойып жібергенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Live updates: Mojtaba Khamenei has been chosen as Iran's new supreme leader |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-08-2026#0000019c-d07c-db8e-a5df-f27e8cee0000 |access-date=9 March 2026 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иран Израильге зымыран соққыларын жасауды жалғастырды, хабарламаларға қарағанда, кем дегенде бір зымыран кассеталық оқтұмсықпен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-09 |title=Video shows Iranian cluster bomb submunitions raining over Israel; why the weapon is tricky - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/video-shows-iranian-cluster-bomb-submunitions-raining-over-israel-why-the-weapon-is-tricky/articleshow/129304415.cms |access-date=2026-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

НАТО Түркияның әуе кеңістігінде екінші баллистикалық зымыранның атып түсірілгенін растады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-09 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=2026-03-09 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt; Зымыран сынықтары [[Газиантеп]] аймағына құлаған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-09 |title=NATO Intercepts Iranian Ballistic Missile in Turkish Airspace, Türkiye's Defense Ministry Says |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/899194/slug |access-date=2026-03-09 |website=[[Kurdistan24]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 10 наурыз ===
Иран Ислам революциясы күзеті корпусының жоғары лауазымды қолбасшысы Иран тек салмағы 1000 кг және одан жоғары оқтұмсығы бар зымырандарды қолданып жатқанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972}}&lt;/ref&gt; AFP агенттігі Иранның бұл шабуылдары соғыс басталғалы бергі «ең қарқынды және ауыр» соққылар болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=2026-03-10 |title=Iran-US war latest: Trump threatens heavy escalation after Iran ‘begins laying mines in Strait of Hormuz’ |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=2026-03-11 |work=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt; Бұл әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелерін шамадан тыс жүктеу тактикасынан жоғары тиімділіктегі тесу соққыларына ауысуды көрсетеді.&lt;ref name=&quot;ndtv10march&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran}}&lt;/ref&gt;

Сирия президенті әкімшілігінің Хезболланы қарусыздандыруды қолдауынан және Сирия армиясының Ливан шекарасында жұмылдыру науқанын бастауынан кейін,&lt;ref name=&quot;Middle East Eye-2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chbaro |first=Asrar |date=6 March 2026 |title=What's Going on the Lebanon–Syria Border?|url=https://alhurra.com/en/15595 |access-date=10 March 2026 |website=Alhurra |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ливан тарапынан атылған снарядтар Дамаскіден 20 шақырым жердегі, [[Сирия Қарулы Күштері]] орналасқан [[Сергая]] қаласына құлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |url-access=registration |access-date=10 March 2026 |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Соққылар туралы ақпаратты [[Сирия армиясы]]ның Жедел басқармасы растады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2026 |title=Hezbollah shells hit Syrian army positions near Serghaya |url=https://sana.sy/en/syria/2301565/ |access-date=10 March 2026 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Күннің екінші жартысында Израиль Бейруттың оңтүстік маңындағы тұрғындарға шұғыл эвакуациялау туралы ескерту жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Urgent Israeli warning for residents of southern suburbs of Beirut: Evacuate immediately |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/912936/lbci-lebanon-articles/en |access-date=10 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Хегсет Иранға бұдан да қарқынды, соғыс басталғалы бергі ең қуатты соққылар жасалатынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Secretary of War Pete Hegseth says more intense strikes will hit Iran |url=https://www.usatoday.com/videos/news/politics/2026/03/10/pete-hegseth-on-iran-more-intense-strikes-are-coming/89081095007/ |access-date=10 March 2026 |work=[[USA TODAY]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=11 March 2026 |title=Iran-US war latest: Tehran launches 'most intense' barrage of missiles since start of conflict |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=11 March 2026 |work=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt; АҚШ адмиралы Брэд Купердің хабарлауынша, Иранның баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыстың алғашқы күнімен салыстырғанда 90%-ға, ал ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) ұшыру көрсеткіші 80%-ға төмендеген.&lt;ref name=&quot;jpost10march&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=10 March 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Iran Ballistic Missile Attacks Down by 90%, U.S. Admiral Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/JNo5ymksP7KK4x2Rvk2e |access-date=10 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Қорғаныс саласының сарапшысы Эй Джей Джаффтың мәліметінше, зымыран ұшыру көрсеткіші 92%-ға (480-нен 40-қа дейін), ал ҰҰА ұшыру көрсеткіші де 92%-ға (720-дан 60-қа дейін) азайған.&lt;ref name=&quot;jpost10march&quot; /&gt;

=== 11 наурыз ===
АҚШ-тың он бір B-1 және үш B-52 бомбалаушы ұшағы Ұлыбританиядағы Фэйрфорд корольдік әуе күштері базасына ([[RAF Fairford]]) орналастырылды; алыс қашықтықтан түсірілген фотосуреттер бомбалардың тиеуге дайындалып жатқанын көрсетті.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-&amp;#x20;tar/lemde/756371-aks-pen-izrail-iranga-&amp;#x20;karsy-sogys-asty АҚШ пен Израиль Иранға қарсы соғыс ашты]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Бұл оқиға АҚШ қорғаныс министрі Пит Хегсеттің бұл күнді «Иран ішіндегі соққылардың ең қарқынды күні» деп атаған мәлімдемесінен кейін орын алды, бірақ миссияның нақты нысаналары белгісіз қалып отыр.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Ambrose |first1=Tom|last2=Ho |first2=Vivian |last3=Corlett |first3=Eva |date=11 March 2026 |title=Middle East crisis live: three ships hit in strait of Hormuz as Iran calls vessels belonging to US or allies 'legitimate targets' |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/11/iran-war-live-updates-trump-oil-hormuz-protestors-us-israel-beirut-middle-east-latest-news?CMP=share_btn_url&amp;page=with%3Ablock-69b1576c8f0828aedd6b1e1c#block-69b1576c8f0828aedd6b1e1c |access-date=11 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Тегерандағы [[Сепах банкі]]нің филиалына соққы жасалды, бұл Ислам революциясы сақшыларының корпусын алдағы уақытта аймақтағы АҚШ немесе Израиль банктеріне жауап ретінде соққы беруі мүмкін екенін ескертуге итермеледі.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Missile Strike Hits Bank Sepah Branch in Tehran, IRGC Warns of Retaliation |url=https://iranwire.com/en/news/150256-missile-strike-hits-bank-sepah-branch-in-tehran-irgc-warns-of-retaliation/ |access-date=12 March 2026 |website=iranwire |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иран АҚШ-та орналасқан медициналық бұйымдар шығаратын компанияға кибершабуыл жасаған көрінеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran appears to have conducted a significant cyberattack against a U.S. company, a first since the war started |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-appears-conducted-significant-cyberattack-us-company-first-war-st-rcna263084 |access-date=12 March 2026 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 12 наурыз ===
[[ЮНИСЕФ]]-тің хабарлауынша, соғыс басталғалы бергі қақтығыстар салдарынан 1100-ден астам бала жарақат алған немесе қаза тапқан (мәліметтер бойынша Иранда 200, Ливанда 91, Израильде 4 және Кувейтте 1 бала қаза тапты), жүздеген мың адам босқынға айналды, ал миллиондаған бала мектепке бару мүмкіндігінен айырылды. Сондай-ақ ұйым бұл көрсеткіштердің әлі де өсуі мүмкін екенін атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Rowlands |first1=Lyndal|last2=Sabah|first2=Zaid |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=12 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иран барлау министрінің орынбасары Акбар Гаффари әуе соққысынан қаза тапты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran deputy intelligence minister killed in strikes on Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603125490 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ирандағы куәгерлер бірнеше қалада жарылыстар болғанын және әскерлердің орналастырылып жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Witnesses report explosions and troop deployments in Iran cities |url=https://www.iranintl.com/en/202603121626 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иранның шабуылы салдарынан Ирак жағалауында екі мұнай танкері өртеніп, бір адам қаза тапты; бұл оқиға Иракты барлық мұнай терминалдарының жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yoon |first=John |last2=Solomon |first2=Erika |date=12 March 2026 |title=Deadly Attack on Oil Tankers Prompts Iraq to Close Oil Terminals |url=https://www.nytimes.com/2026/03/12/world/middleeast/iraq-oil-tankers-attack-iran-war.html |access-date=12 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Сефевидтер дәуіріне жататын тарихи [[Рашк-е Женан]] ғимараты АҚШ пен Израильдің тікелей соққыларынан қирады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Day 13 of the U.S.-Israeli War on Iran: More Than Three Million Displaced |url=https://www.en-hrana.org/day-thirteen-of-the-u-s-israeli-war-on-iran-more-than-three-million-displaced/ |access-date=13 March 2026 |website=HRANA}}&lt;/ref&gt; Исфахан провинциясының мәдени мұра жөнінен директор орынбасары Рухолла Сейед әл-Асгаридің мәліметінше, басқа да зақымдалған нысандар қатарында [[Чехел Сотун павильоны]], [[Ракиб Хане зәулім үйі]], [[Теміршілер залы]], [[Ашраф залы]] және [[Али Капу сарайы]]ның терезелері бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آسیب به چند بنای تاریخی در حمله اسرائیل به اصفهان |url=https://iranwire.com/fa/news-1/150147-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86/ |access-date=13 March 2026 |website=iranwire |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Ирак Күрдістанындағы Мала Кара базасында жасалған ұшқышсыз ұшу аппаратының соққысынан алты француз сарбазы жарақат алды. Франция президенті [[Эммануэль Макрон]] 13 наурызда осы шабуыл салдарынан бір француз сарбазының қаза тапқанын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;lm13march&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2026 |title=French soldier killed and several wounded in attack in Iraq's Kurdistan region, confirms Macron |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/03/13/french-soldier-killed-in-attack-in-iraq-s-kurdistan-region-confirms-macron_6751397_4.html |access-date=13 March 2026 |website=[[Le Monde]]}}&lt;/ref&gt;

Иракта АҚШ Әскери-әуе күштерінің екі [[Boeing KC-135]] жанармай құю ұшағы апатқа ұшырады. Олардың бірі Ирак аумағына құлап, кем дегенде төрт адам қаза тапты, ал екіншісі зақымдалғанына қарамастан Израильге қонды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Accident Boeing KC-135R Stratotanker 62-3556, Thursday 12 March 2026 |url=https://aviation-safety.net/wikibase/567873 |publisher=[[Aviation Safety Network]] |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; Бұл — соғыс кезінде жоғалған АҚШ-тың төртінші ұшағы.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Finnerty |first1=Ryan |title=US Air Force KC-135 crashes in western Iraq while supporting Iran air war |url=https://www.flightglobal.com/fixed-wing/us-air-force-kc-135-tanker-crashes-in-iraq/166648.article |work=FlightGlobal |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

Иран әскерилері [[Пальмахим]] және [[Овда]] әуе базаларын, сондай-ақ [[Шин-Бет]] штаб-пәтерін қоса алғанда, Израильдің әскери нысаналарына соққы жасағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 February 2026 |title=Iran says it targets Israeli bases, accuses Israel of targeting hospitals|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-says-it-targets-israeli-bases-accuses-israel-of-targeting-hospitals |access-date=13 February 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|publisher=[[Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

=== 13 наурыз ===
Соғыстың экономикалық зардаптарымен күресу мақсатында АҚШ Ресей мұнайын сатуға қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. Соған қарамастан, бұл шешім мұнай бағасына айтарлықтай әсер етпеді.&lt;ref name=&quot;Cooper&quot;&gt;{{Cite news |last=Cooper |first=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=13 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Израиль тарапы зымыран соққысынан кейін алған жарақаттарына байланысты 58 адамның ауруханаға жатқызылғанын хабарлады.&lt;ref name=&quot;Cooper&quot; /&gt; Иран Парсы шығанағы елдеріне зымырандармен және ұшқышсыз ұшу аппараттарымен қайтадан соққы жасады, бұл мұнай бағасының өсуіне алып келді. Бахрейн жанармай резервуарларына жасалған шабуылдар туралы хабарлады. Кувейтте «жаудың ұшқышсыз ұшу аппараты» тұрғын үйге соққы беріп, екі адам жарақат алды. Кувейт билігі сонымен қатар қорғаныс нысандары мен елдің негізгі халықаралық әуежайына шабуыл жасалғанын, алты электр желісінің істен шыққанын мәлімдеді. AFP Дубай орталығында жарылыстар естілгенін хабарлады. Сонымен қатар, Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары агенттігі БАӘ-дегі Джебель-Алиден солтүстікке қарай 65 шақырым жерде контейнер тасушы кемеге шабуыл жасалғанын хабарлады. Al Jazeera Arabic мәліметінше, Иорданияның барлық қаласында әуе дабылы қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=12 March 2026 |website=Aljazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

Соғыс басталғалы үшінші рет Түркияның әуе кеңістігіне баллистикалық зымырандар еніп, сәтті атып түсірілді; [[Адана]] қаласының маңында жарылыстар естіліп, Инджирлик әуе базасында дабыл қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=13 March 2026 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Атысты тоқтату (8 сәуір – қазірге дейін) ===
​АҚШ-тың [[Шығыс уақыты]] бойынша 7 сәуір күні сағат 18:32-де ([[Израиль]]де 8 сәуір, 01:32; [[Иран]]да 8 сәуір, 02:02), Президент Трамп Truth Social желісінде АҚШ пен Иранның Пәкістан Премьер-министрі [[Шехбаз Шариф]] пен фельдмаршал [[Асим Мунир]]дің араағайындығымен жасалған 10 тармақтан тұратын ұсыныс негізінде келісімге келгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=[[NBC News]] |date=7 April 2026 |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; Трамп Иранның АҚШ-қа 10 тармақтан тұратын жоба жібергенін және АҚШ бұны «келіссөздер жүргізуге болатын негіз» деп санайтынын жазды.&lt;ref name=&quot;PoliticoCeasefire&quot;&gt;{{Cite news |first1=Jacob |last1=Wendler |first2=Paul |last2=McLeary |date=7 April 2026 |title=Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline |url=https://www.politico.com/news/2026/04/07/donald-trump-iran-war-ceasefire-00863103 |access-date=8 April 2026 |work=[[Politico]] |language=en}}&lt;/ref&gt; АҚШ, Израиль және Иран екі апталық атысты тоқтату туралы келісті, оған сәйкес Иран Ормуз бұғазын қайта ашуға міндеттелді. Бұл туралы хабарлама Вашингтонда 7 сәуірде жасалғанымен, келісімді қабылдау және ресми түрде іске асыру Таяу Шығыстың жергілікті уақыты бойынша 8 сәуірде күшіне енді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=8 April 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Атысты тоқтату туралы хабарламадан кейін Иранның [[Лаван аралы]]ндағы мұнай өңдеу зауыты мен [[Сирри аралы]]ндағы шикі мұнай экспорттау нысандарына «жау тарапынан шабуыл» жасалды. Бұл үшін жауапкершілікті ешбір тарап өз мойнына алған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Бұған жауап ретінде Иран Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Катар және Бахрейн сияқты Парсы шығанағындағы араб мемлекеттеріне зымырандар мен ұшқышсыз ұшу аппараттары арқылы соққы беруді жалғастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=8 April 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Атысты тоқтату келісімінің нәтижесінде 17 сәуірде Иран Ливандағы бітімгершілік кезінде Ормуз бұғазы арқылы коммерциялық кемелердің өтуіне рұқсат берілетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=17 April 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt; Кейінірек Президент Трамп осы жағдайға қарамастан, АҚШ-тың Иран порттарынан шығатын немесе оған тоқтайтын кемелерге қарсы қоршауы (блокадасы) өз күшінде қалатынын нақтылады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Trump says blockade on Iran 'in full force' until deal is reached |url=https://www.reuters.com/world/trump-says-blockade-iran-in-full-force-until-deal-is-reached-2026-04-17/ |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Блокаданы жалғастыру туралы шешім Иранның Ормуз бұғазын қайта ашудан бас тартуына әкелді, сонымен қатар видеожазбаларда кемелердің бұғаздан кері бұрылып жатқаны көрсетілді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}&lt;/ref&gt;

18 сәуірде Иран АҚШ-тың теңіз қоршауын (блокадасын) тоқтатудан бас тартуына байланысты Ормуз бұғазына бақылауды қайта орнатқанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran reimposes restrictions on Hormuz, accuses US of violating deal|url=https://www.business-standard.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-hormuz-accuses-us-of-violating-deal-126041800390_1.html |access-date=18 April 2026 |agency=[[Associated Press]]|website=Business Standard}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, АҚШ өз қоршауының нәтижесінде Иран порттарына тоқтауға немесе одан шығуға әрекеттенген 23 кеменің жолы кесілгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |user=CENTCOM|number=2045464604688384243 |title= Littoral combat ship USS Canberra (LCS 30) patrols the Arabian Sea during the U.S. blockade}}&lt;/ref&gt;

19 сәуірде Иран парламентінің спикері американдықтармен келіссөздерде «ілгерілеушілік» бар екенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=Iran's top negotiator Ghalibaf says there is 'progress' in talks with US |url=https://www.dw.com/en/irans-top-negotiator-ghalibaf-says-there-is-progress-in-talks-with-us/liveblog-post-76845971 |access-date=2026-04-19 |website=[[Deutsche Welle]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

23 сәуірде Трамп АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Ормуз бұғазына мина қойып жатқан кез келген ирандық қайықтарды жоюға бұйрық берді.&lt;ref name=&quot;telanganatoday23april&quot;&gt;{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Trump orders US military to 'shoot and kill' Iranian boats in Hormuz |url=https://telanganatoday.com/trump-orders-us-military-to-shoot-and-kill-iranian-boats-in-hormuz |access-date=23 April 2026|agency=Associated Press|website=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;

Иранның екі жүк кемесін қолға түсіргеніне қарамастан,&lt;ref name=&quot;Guardian 24 Apr 26&quot;&gt;{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=24 April 2026}}&lt;/ref&gt; 23 сәуірде Трамп АҚШ-тың Ормуз бұғазын толық бақылауда ұстап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ ол бұғазды жауып отырған өзі екенін, себебі оны ашу Иранға «күніне 500 миллион доллар табуға» мүмкіндік беретінін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump says he is keeping Strait of Hormuz closed, not Iran |url=https://www.aljazeera.com/amp/video/newsfeed/2026/4/23/trump-says-he-is-keeping-strait-of-hormuz-closed-not-iran |work=[[Al Jazeera English]] |date=23 April 2026}}&lt;/ref&gt; [[The Guardian]] басылымы бұл жағдайды «қосарланған қоршау» деп сипаттап, АҚШ Әскери-теңіз күштері Иран порттарын қоршауға алғанымен, Иранның теңіздегі блокадасын тоқтата алмағанын немесе бұғазды АҚШ одақтастары үшін аша алмағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;Guardian 24 Apr 26&quot; /&gt; Сол күні Трамп Израиль мен Ливанның атысты тоқтату режимін үш аптаға ұзартуға келіскенін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Iran war updates: Trump announces three-week Lebanon ceasefire extension |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/23/iran-war-live-israel-kills-lebanese-journalist-tehran-us-talks-stalled |access-date=24 April 2026 |website=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt;

24 сәуірде Иран кеме ереже бұзушылықтар жасап, ескертулерді елеусіз қалдырғаннан кейін, оны Америка әскерилерімен сыбайлас болды деген күдікпен қолға түсіргенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 April 2026 |title=Iran Seizes Ship Suspected Of Collaborating With US Military, Cites Maritime Violations |url=https://www.news18.com/world/iran-seizes-ship-suspected-of-collaborating-with-us-military-cites-maritime-violations-ws-l-10056440.html |access-date=25 April 2026 |website=[[News 18]]}}&lt;/ref&gt;

25 сәуірде Трамп Иранмен келіссөздер жүргізу үшін АҚШ келіссөзшілерінің Пәкістанға жоспарланған сапарын тоқтатқанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 April 2026 |title=US-Iran peace hopes fade despite Araghchi's diplomatic push |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/iran-tensions/iran-war/us-iran-peace-hopes-fade-despite-araghchi-s-diplomatic-push |access-date=26 April 2026 |agency =Reuters |website=Nikkei Asia}}&lt;/ref&gt;

​1 мамырда Трамп 1973 жылғы «Соғыс өкілеттіктері туралы резолюцияға» сәйкес (бұл құжат қақтығыстарды 60 күнмен шектейді) Конгресс лидерлеріне хат жолдап, әскери іс-қимылдардың қазіргі уақытта аяқталғанын, бірақ қақтығыстың әлі де сақталып отырғанын хабарлады.&lt;ref name=mang /&gt;

​3 мамырда Трамп Америка Құрама Штаттары келесі күні таңертеңнен бастап Ормуз бұғазындағы кемелердің қозғалысын еркіндікке шығаруға көмектесетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;internazionale3may&quot;&gt;{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |website=Internazionale }}&lt;/ref&gt;

== Соққылар мен шығындар ==
​Иран тарапынан баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыс басталғаннан 4 наурызға дейін төмендеді; сарапшылар мұны ирандық зымырандар мен ұшыру қондырғылары қорының таусылуымен, сондай-ақ ұзаққа созылған соғысқа ресурстарды үнемдеу стратегиясымен түсіндіреді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Clover |first=Charles |date=4 March 2026 |title=Rate of Iranian ballistic missile launches is declining, western officials say |url=https://www.ft.com/content/bc7b386f-23e9-4b97-8613-9f7abe985be1 |access-date=5 March 2026 |work=Financial Times}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 5 наурызда әскери дереккөз [[Fars ақпарат агенттігі]]не Иранның 28 ақпаннан бері 500-ден астам баллистикалық және теңіз зымырандарын, сондай-ақ 2000-ға жуық ұшқышсыз ұшу аппараттарын ұшырғанын хабарлады. Мәліметтерге сәйкес, ұшырылған снарядтардың шамамен 40 пайызы Израильге, ал 60 пайызы аймақтағы АҚШ нысандарына бағытталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Report: Iran launched more than 500 missiles, 2,000 drones since Saturday|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-03-05/ty-article-live/idf-launches-second-wave-of-strikes-on-regime-targets-in-tehran/0000019c-bb20-df64-a59c-fb765d040000?liveBlogItemId=1269733168#1269733168 |website=Haaretz|quote=Iran has launched more than 500 ballistic and naval missiles and about 2,000 drones since Saturday, a military source told Iran's Fars News agency, owned by the Revolutionary Guards. According to the report, about 40 percent of the launches were aimed at Israel, and about 60 percent were fired at American targets in the region.}}&lt;/ref&gt;

=== Иран ===
==== Әли Хаменеидің қазасы ====
[[Сурет:Ali Khamenei 2026.02.12 (cropped).jpg|thumb|Хаменеи 2026 жылғы 12 ақпанда, өзіне қастандық жасалудан 16 күн бұрын.]]
2026 жылғы 28 ақпанда [[Иран жоғарғы көсемі|Иранның Жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] қастандықпен өлтірілді. 1 наурыз күні таңертең Иранның мемлекеттік БАҚ-тары Хаменеидің қаза тапқанын ресми түрде жариялады.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |script-title=fa:اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی |trans-title=Announcement of the martyrdom of His Highness Grand Ayatollah Seyyed Ali Hosseini Khamenei, Leader of the Islamic Revolution |language=fa |work=[[Supreme National Security Council]] |via=KHAMENEI.ir |date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301023337/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772|archive-date=1 March 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ислам революциясы сақшыларының корпусы бақылайтын [[Fars ақпарат агенттігі]] соққылар кезінде Хаменеидің қызы, күйеу баласы, немересі және келіні (Моджтаба Хаменеидің әйелі) Захра Хаддад-Адельдің де қаза тапқанын, ал [[Моджтаба Хаменеи]]дің өзі жараланғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Habibiazad |first=Ghoncheh |date=1 March 2026 |title=Khamenei's daughter and grandchild killed in attacks, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&amp;post=asset%3Ae4590a21-5229-434d-be0f-4698491513f8#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Khamenei's relatives killed in the attacks too |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&amp;post=asset%3A6e5ae80b-16ca-45fe-afde-a5e0e3fe5890#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=1 March 2026 |title=Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports |url=https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000 |access-date=1 March 2026 |agency=[[Associated Press]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Мемлекетте 40 күндік аза тұту жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Add3db3f8-29d3-4420-a511-9b544b2ea1b0#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққылары]]
* [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]]

== Ескертпелер ==
{{notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
&lt;references /&gt;
[[Санат:2026 жылдағы Иран]]
[[Санат:2026 жылғы қақтығыстар]]</text>
      <sha1>j4rwg5nnejyurgrbaj47d624auue2uc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620162</id>
      <parentid>3620138</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/TimurKaisak|TimurKaisak]] ([[User talk:TimurKaisak|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3600196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122415" sha1="ebodrt14qsh2z7wc8vwn2qvn4er8xcx" xml:space="preserve">{{Ағымдағы оқиғалар}}
{{Қарулы қақтығыс
 |қақтығыс    = Ирандағы соғыс (2026)
 |бөлім       = 
 |сурет       = 2026 Iran war collage.jpg
 |сурет атауы = 
 |дата        = [[28 ақпан]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін ({{Ұзақтығы|year=2026|month=02|day=28}})
 |орын        = [[Оңтүстік-Батыс Азия]], [[Үнді мұхиты]]
 |себеп       = 
 |нәтиже      = 
 |статусы     = 
 |өзгерістер  = 
 |қарсылас1   = {{Байрақ|Израиль}}&lt;br&gt;{{Байрақ|АҚШ}}
 |қарсылас2   = {{Байрақ|Иран}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Хезболла}}
 |қарсылас3   = 
 |қарсылас4   = 
 |командир1   = {{Ту|Израиль}} [[Биньямин Нетаньяху]]&lt;br&gt;{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]&lt;br&gt;{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]&lt;br&gt;{{Ту|Израиль}} [[Томер Бар]]&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} [[Дональд Трамп]]&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} [[Пит Хегсет]]
 |командир2   = {{Ту|Иран}} [[Әли Хаменеи]] &lt;small&gt;(28.02.2026 дейін)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Моджтаба Хаменеи]]&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Масуд Пезешкиан]]&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Әлиреза Арафи]]&lt;br&gt;{{Ту|Иран}} [[Әли Лариджани]]
 |командир3   = 
 |командир4   = 
 |күштер1     = 
 |күштер2     = 
 |күштер3     =  
 |күштер4     = 
 |шығындар1   = 
 |шығындар2   = 
 |шығындар3   = 
 |шығындар4   = 
 |жалпы шығындар     = 
 |азаматтық шығындар = 
 |ортаққор    = 
 |ескерту     = 
}}
2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Иран аумағындағы бірнеше нысандарға келісілген бірлескен шабуылдарын бастады. Бұл әскери операция Израиль тарапынан «'''Ақырған арыстан'''» ({{lang-en|Operation Roaring Lion}}),&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://baribar.kz/262758/izrail-men-aqsh-irandy-ne-ushin-atqylap-zhatyr/ |title=Израиль мен АҚШ Иранды не үшін атқылап жатыр? |lang=kk |website=baribar.kz |accessdate=2026-03-02}}&lt;/ref&gt; ал АҚШ тарапынан «'''Эпикалық қаһар'''» ({{lang-en|Operation Epic Fury}})&lt;ref name=&quot;The New York Times-2026&quot;&gt;{{cite web |date=3 March 2026 |title=How Trump Decided to Go to War|url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html?unlocked_article_code=1.QVA.pkuR.UJsI_ed0iTWq |website=[[The New York Times]]|quote=There were few voices lobbying against military action. One exception was Tucker Carlson, the right-wing podcaster and close ally of the president, who has met with him in the Oval Office three times in the past month to argue against an attack. He outlined the risks to U.S. military personnel, energy prices and Arab partners in the region if the United States went to war with Iran. He told the president that he should not be boxed in by Israel, arguing that its desire to attack Iran was the only reason the United States was even considering a strike. He encouraged Mr. Trump to restrain Mr. Netanyahu. The president said he understood the risks of an attack, but he conveyed to Mr. Carlson that he had no choice but to join a strike that Israel would launch. After Mr. Carlson left the White House midday on Feb. 23, he told others he thought Mr. Trump was leaning toward military action.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet |number=2027662002219302929 |user=DeptOfWar |title=Operation Epic Fury |date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pentagon names Iran mission 'Operation Epic Fury' |url=https://www.iranintl.com/en/202602280838 |website=[[Iran International]] |access-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301040726/https://www.iranintl.com/en/202602280838|archive-date=1 March 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; деп аталды. Шабуылдардың негізгі нысанасы — Иранның жоғары лауазымды тұлғалары, әскери қолбасшылары мен стратегиялық нысандары болды. Операцияның басты мақсаты — елдегі саяси режимді алмастыру.&lt;ref name=&quot;Sanger-2026&quot;&gt;{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |author-link=David E. Sanger |date=28 February 2026 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |url-access=subscription |access-date=1 March 2026|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/uHhch|url-status=live|archive-date=28 February 2026|quote=While Mr. Trump claimed Tehran was ultimately aiming to reach to the United States with its array of missiles, even his own Defense Intelligence Agency concluded last year that it would be a decade before Iran could get past the technological and production hurdles to produce a significant arsenal.}}&lt;/ref&gt; [[Иран]] тарапы бұл әрекеттерге берген жауабын «'''Шынайы уәде IV'''» ({{lang-en|Operation True Promise IV}}) деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://yuz.uz/kz/news/139793 |title=Иран Ирактағы НАТО-ның «Виктория» базасына шабуыл жасады |lang=kk |website=yuz.uz |accessdate=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://parstoday.ir/kz/news/west_asia-i82974-%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%96_%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B2_%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BF_%D1%88%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B5 |title=Сақшылар корпусы баспасөз хатшысы: Иранның жауаптары күшейіп келеді; Тель-Авив зымыран шабуылдарынан зардап шегуде |lang=kk |website=parstoday.ir |accessdate=2026-03-04}}&lt;/ref&gt;

АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Израиль]]мен бірге [[Иран]]ға соққы бергенін жариялады. Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусының (ИРКК) мүшелерін иммунитет берілуі үшін қаруларын тастауға шақырды және бұл талаптан бас тарту «сөзсіз өлімге» әкелетінін ескертті.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

Алғашқы соққылар негізгі лауазымды тұлғаларға, әскери қолбасшылар мен нысаналарға, соның ішінде Жоғарғы көсем [[Әли Хаменеи]]дің резиденциясына бағытталды. Жерсеріктен алынған суреттер резиденцияның қатты зақымдалғанын немесе толықтай қирағанын көрсетеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; Мәліметтер бойынша, Хаменеимен байланыс үзілген.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Perets |first=Shir |last2=Genn |first2=James |last3=Holcman |first3=Tobias T |last4=Kweller |first4=Idan |date=28 February 2026 |title=Ali Khamenei cut off from contact as Israel, US strike Iran |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-888248 |access-date=28 February 2026 |website=[[The Jerusalem Post ]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы [[Әли Шамхани]]дің қаза тапқаны хабарланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live - Senior Khamenei adviser killed as conflict spirals further |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143#202602289114 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұған жауап ретінде Иран [[Парсы шығанағы]] мен одан тыс аймақтарға ондаған баллистикалық зымыран ұшырып, Израильдегі&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; және [[Иордания]], [[Сирия]], [[Кувейт]],&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=28 February 2026 |via=AP News}}&lt;/ref&gt; [[Бахрейн]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Катар]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Сауд Арабиясы]] мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі АҚШ әскери базаларын&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite news |last=Boxerman |first=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=2026-02-28 |title=U.S.-Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-02-28 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; нысанаға алды. Сонымен қатар, хуситтер [[Қызыл теңіз]]дегі шабуылдарын қайта бастайтынын жариялады.&lt;ref name=&quot;How Trump's deportation plan could affect the US economy&quot;&gt;{{cite web | last = Bennett | first = Tom | title = Iran says it has hit US base in Bahrain, as it launches strikes across region | url = https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro | publisher = BBC News | date = 28 February 2026 | access-date = 28 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news |agency=AP |date=28 February 2026 |title=Iranian-backed Houthis say they’ll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

Трамп бұл соққылардың мақсаты — Иранның зымырандық және әскери әлеуетін жою, Иранның ядролық қаруға қол жеткізуіне жол бермеу және түптеп келгенде режимді құлату екенін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt; [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] мен қақтығысқа қатысы жоқ бірқатар елдер бұл шабуылдарды аймақтық тұрақтылыққа нұқсан келтіргені үшін айыптады, ал басқалары Иранның аймақтағы өзге мемлекеттерге жасаған қарымта соққыларын айыптады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=2026-02-28 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Соққыларды сынаушылар бұл әрекеттерді ішкі және халықаралық құқық тұрғысынан заңсыз деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Illegal U.S.-Israel Attacks Not Justifiable on Nonproliferation Grounds |url=https://www.armscontrol.org/pressroom/2026-02/illegal-us-israel-attacks-not-justifiable-nonproliferation-grounds |website=Arms Control Association}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттар ==
1953 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] қолдаған мемлекеттік төңкеріс нәтижесінде Иран премьер-министрі [[Мұхаммед Мосаддық]] биліктен тайдырылып, шах Мұхаммед Реза Пехлевидің билігі нығайтылды. Төңкеріске Мосаддықтың мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алуы себеп болды.&lt;ref name=&quot;News1828&quot;&gt;{{cite news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=4 March 2026 |work=[[News18]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gambrell |first=Jon |date=12 October 2023 |title=In first, CIA acknowledges 1953 coup it backed to overthrow leader of Iran was undemocratic |url=https://www.pbs.org/newshour/world/in-first-cia-acknowledges-1953-coup-it-backed-to-overthrow-leader-of-iran-was-undemocratic |access-date=4 March 2026 |website=PBS News |language=en-us |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kabir |first=Marmar |date=1 February 2026 |title=Iran in the eye of the storm |url=https://mondediplo.com/2026/02/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en}}&lt;/ref&gt; Шахтың Батыс мүдделеріне бағынуына және оның автократтық монархиялық билігіне деген наразылық 1979 жылғы революцияға ұласып, шах тақтан тайдырылды.&lt;ref name=&quot;News1828&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hubbard-2024&quot;&gt;{{Cite news |last1=Hubbard |first1=Ben |last2=Rubin |first2=Alissa J. |date=30 September 2024 |title=Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails |url=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hourcade-20262&quot;&gt;{{Cite web |last=Hourcade |first=Bernard |date=1 March 2026 |title=What prospects for a new Iran? |url=https://mondediplo.com/2026/03/04iran |access-date=4 March 2026 |website=Le Monde diplomatique |language=en |quote=}}&lt;/ref&gt; Осыдан кейін Иран Ислам Республикасы болып жарияланып, Америка Құрама Штаттарымен және [[Израиль]]мен дипломатиялық қатынастарын үзді.&lt;ref name=&quot;News1828&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mens |first=Jay |date=June 2024 |title=A War Without a Name: The Iran-Israel Relationship in Historical Perspective |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/2024-08/war-without-name-full-version-june-2024.pdf |website=Harvard Kennedy School, Belfer Center for International Relations |quote=Here is an important difference between the Cold War and the cold war in the modern Middle East. Unlike the United States and the Soviet Union, Israel and Iran do not have diplomatic relations and openly contest the other's moral right to exist.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Asadzade-20192&quot;&gt;{{Cite journal |last=Asadzade |first=Peyman |date=1 October 2019 |title=Faith or Ideology? Religiosity, Political Islam, and Anti-Americanism in Iran |url=https://academic.oup.com/jogss/article/4/4/545/5366463 |journal=Journal of Global Security Studies |language=en |volume=4 |issue=4 |pages=545–559 |doi=10.1093/jogss/ogy038 |issn=2057-3170}}&lt;/ref&gt;

1980 жылдардағы [[Иран-Ирак соғысы]] кезінде АҚШ Иракқа экономикалық, барлау және жанама әскери қолдау көрсетті. Осы кезеңде Иран Ливандағы Израильге қарсы «[[Хезболла]]&lt;nowiki/&gt;» тобын қолдап, аймақтағы прокси-қақтығыстарға араласа бастады. 2000 жылдары Иран Ирактағы АҚШ-қа қарсы соғысып жатқан жасақтарға қолдау көрсетуге көшті. Бұл прокси топтар Таяу Шығыстағы АҚШ пен Израиль ықпалына қарсы тұруды басты мақсат тұтқан бейресми «Қарсыласу осінің» бөлігіне айналды. АҚШ пен Иран арасындағы текетірес 2020 жылғы қаңтарда, Президент Дональд Трамп өзінің алғашқы мерзімі кезінде «Құдыс» күштерінің қолбасшысы [[Қасым Сүлеймани]]ді өлтіруге бұйрық бергенде тікелей сипат алды.&lt;ref name=&quot;News1828&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Al-Marashi |first=Ibrahim |date=2 March 2026 |title=Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight |url=https://theconversation.com/iran-and-the-us-have-been-at-war-for-decades-and-theres-no-end-in-sight-277284 |access-date=4 March 2026 |website=The Conversation |language=en}}&lt;/ref&gt;

​7 қазандағы Израильге жасалған шабуылдар мен Газа соғысы басталғаннан кейін Иранның АҚШ және Израильмен қарым-қатынасы одан әрі шиеленісе түсті. Осы қақтығыс кезінде Израиль [[Таяу Шығыс]]тағы Иран қолдайтын қарулы топтардың, соның ішінде Газадағы [[Хамас]],{{efn|Кейде «Қарсылық осіне» жатқызылады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 July 2018 |title=Flexible Resistance: How Hezbollah and Hamas Are Mending Ties |url=https://carnegieendowment.org/research/2018/07/flexible-resistance-how-hezbollah-and-hamas-are-mending-ties?lang=en&amp;center=middle-east |access-date=8 February 2026 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 October 2023 |title=What links Hamas to the 'Axis of Resistance' and Iran as its patron? |url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2023/10/10/what-links-hamas-to-the-axis-of-resistance-and-iran-as-its-patron/ |access-date=8 February 2026 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;}} [[Хезболла]] және басқа да ұйымдардың позицияларын әлсіретті. Израиль мен Иран 2024 жылдың сәуір және қазан айларында өзара соққылар алмасты, ал 2025 жылғы маусымда олардың арасында [[Израиль-Иран соғысы|12 күндік соғыс]] орын алды. Бұл қақтығыс барысында Америка Құрама Штаттары Иранның ядролық нысандарын жоюға бағытталған әуе соққысын жасады.&lt;ref name=&quot;iransconflict&quot; /&gt;

=== Иранның ядролық мәселесі ===
Иранның [[AMAD жобасы]]н 2003 жылы Жоғарғы көшбасшы Хаменеи тоқтатты.&lt;ref&gt;{{citation|last1=Khalaji|first1=Mehdi|last2=Collier|first2=Robert|chapter-url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|chapter=2. Shiite Jurisprudence, Political Expediency, and Nuclear Weapons |title=Nuclear Fatwa; Religion and Politics in Iran's Proliferation Strategy|page=13-14, 25|publisher=[[Washington Institute for Near East Policy]]|date=September 2011|number=15|archive-date=4 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604101105/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus115.pdf|url-status=dead|quote=Khamenei’s Nuclear Fatwa Khamenei’s statements on the religious prohibition against the production and use of WMD “in any form” were apparently first recorded in October 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|first=David|last=Gritten|date=18 June 2025|title=Was Iran months away from producing a nuclear bomb?|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn840275p5yo|access-date=2 March 2026|website=BBC|language=en-GB|quote=the US intelligence community &quot;continues to assess that Iran is not building a nuclear weapon and Supreme Leader [Ayatollah Ali] Khamenei has not authorised the nuclear weapons programme that he suspended in 2003&quot;. – What do we know about Iran's nuclear programme? a decade-long investigation by the IAEA found evidence that Iran conducted &quot;a range of activities relevant to the development of a nuclear explosive device&quot; from the late 1980s until 2003}}&lt;/ref&gt; БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Иранның ядролық бағдарламасына қатысты 2006 жылдан{{efn|The problems indicated by the UNSC during 2006 in their first [[Resolution (law)|resolution]] were specifically &quot;[[uranium enrichment]] &lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|date=31 July 2006|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/s/res/1696-%282006%29|title=S/RES/1696 (2006)|publisher=[[United Nations]]|quote=Expresses concern at the intentions of Iran’s nuclear programme and demands that Iran halt its uranium enrichment programme}}&lt;/ref&gt; and reprocessing&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1696%20(2006)|title=Resolution 1696 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote=2. ''Demands'', in this context, that Iran shall suspend all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA}}&lt;/ref&gt; in the second resolution of that year; additionally use or attempted use of &quot;[[heavy water]]&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://docs.un.org/en/s/res/1737%20(2006)|title=Resolution 1737 (2006) |page=2|publisher=[[United Nations]]|quote= 2. ''Decides'', in this context, that Iran shall without further delay suspend the following proliferation sensitive nuclear activities:  (a) all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA; and  (b) work on all heavy water-related projects, including the construction of a research reactor moderated by heavy water, also to be verified by the IAEA;}}&lt;/ref&gt;}} бергі алаңдаушылығы 2015 жылы Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарының (БЖІЖ) құрылуымен шешілді.&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[UN Security Council]]|url=https://main.un.org/securitycouncil/en/content/2231/background?_gl=1*9yohww*_ga*ODAzNjU1MjU1LjE3NzI2NDk4NTI.*_ga_S5EKZKSB78*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NzAkajU3JGwwJGgw*_ga_TK9BQL5X7Z*czE3NzI2ODc0NjckbzIkZzAkdDE3NzI2ODc0NjckajYwJGwwJGgw|title=Resolution 2231 (2015) on Iran Nuclear Issue|publisher=[[United Nations]]|quote=resolutions 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008), 1835 (2008) and 1929 (2010) - Background Diplomatic efforts to reach a comprehensive, long-term and proper solution to the Iranian nuclear issue culminated in the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) concluded on 14 July 2015}}&lt;/ref&gt; Иран ядролық қаруға ұмтылмайтынын және уран байыту жұмыстары азаматтық мақсатта ядролық энергия өндіруге бағытталғанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran reaffirms right to enrich uranium ahead of key talks in Turkiye|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/24/iran-reaffirms-right-to-enrich-uranium-ahead-of-key-talks-in-turkiye|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en|quote=Western powers, led by the US and backed by Israel, have long accused Tehran of secretly seeking nuclear weapons. Iran has repeatedly denied this, insisting its nuclear programme is solely for civilian purposes such as energy production.}}&lt;/ref&gt; Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (АЭХА) Бас директоры Иранның атом бомбасын жасап жатқанына ешқандай дәлел жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 February 2026 |title=No Evidence Iran Is Building a Nuclear Bomb: IAEA|url=https://www.newsonair.gov.in/no-evidence-iran-is-building-a-nuclear-bomb-iaea/|access-date=5 March 2026 |website=All India Radio |language=en|quote=[[Rafael Mariano Grossi]], has said that there has been no evidence of Iran building a nuclear bomb. In a social media post, Mr Grossi said that Iran's large stockpile of near-[[Weapons-grade nuclear material|weapons-grade enriched uranium]] and refusal to grant inspectors full access are cause for serious concern.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Give negotiations a chance: How to turn Iran's claimed right to enrich uranium into a new deal—and avoid a war|url=https://thebulletin.org/2026/02/give-negotiations-a-chance-how-to-turn-irans-claimed-right-to-enrich-uranium-into-a-new-deal-and-avoid-a-war/|access-date=5 March 2026 |website=Bulletin of the Atomic Scientists |language=en|quote=Iran has used its enrichment program for leverage in international negotiations.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran rejects inspections of bombed nuclear sites without IAEA framework|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/24/iran-rejects-inspections-of-bombed-nuclear-sites-without-iaea-framework|access-date=5 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Deeply ideological': the rationale behind Iran's insistence on uranium enrichment|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/30/rationale-behind-iran-uranium-enrichment-nuclear-ambitions|access-date=5 March 2026 |website=The Guardian|quote= |language=en}}&lt;/ref&gt; Ұлыбритания мен АҚШ-тың кейбір сарапшылары Иран [[ядролық хеджирлеу]] стратегиясын ұстанып отыр деген қорытындыға келді.&lt;ref&gt;
:{{cite journal|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|location=[[King's College London]] ([[kcl.ac.uk]])|date=7 March 2014|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13523260.2014.884338|title=Iran's Nuclear Programme: A Case Study in Hedging?|journal=[[Contemporary Security Policy]]|volume=35|issue=1|doi=10.1080/13523260.2014.884338|publisher=[[Taylor &amp; Francis]] (tandfonline.com)|ISSN=1743-8764|quote=this assessment is further complicated by Iran's domestic political context, which has engendered an approach that is as much 'hedging by default' as it is 'hedging by design'. This approach allows Tehran to reconcile restraint with domestic consensus on nuclear advancement.}}
:{{cite web|last1=Bowen|first1=Wyn|last2=Moran|first2=Matthew|date=2015|url=https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/field/field_document/INTA91_4_01_BowenMoran.pdf|title=Living with nuclear hedging: the implications of Iran's nuclear strategy|journal=[[International Relations (journal)|International Affairs]]|volume=91|issue=4|page=688-paragraph 2nd|publisher=[[The Royal Institute of International Affairs]]: [[John Wiley &amp; Sons]]|quote= There is much evidence to suggest Iran is engaged in a more nuanced strategy based on nuclear hedging, rather than outright pursuit of the bomb.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Eisenstadt|first=Michael|date=29 November 2022 |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/irans-nuclear-hedging-strategy-shaping-islamic-republics-proliferation-calculus|title=Iran's Nuclear Hedging Strategy: Shaping the Islamic Republic's Proliferation Calculus|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Gettel|date=December 2024|first=Christopher|location=[[George Mason University]]|url=https://doaj.org/article/852466ce63b74e73a6608e21d8369846|title=Why Iran is Choosing Nuclear Hedging|journal=Panoply Journal|volume=5|publisher=[[Center for International Relations and International Security Inc]]: [[DOAJ]]|doi=10.71166/2x5v5824|ISSN=2766-2594}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Volpe|first=Tristan|location=[[Naval Postgraduate School]]|date=23 February 2023|chapter-url=https://academic.oup.com/book/45573/chapter-abstract/394740928?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false|title=Leveraging Latency: How the Weak Compel the Strong with Nuclear Technology|chapter=Chapter 6: Iran: Abstract|doi=10.1093/oso/9780197669532.003.0006|publisher=[[Oxford University Press]]|quote=Iran developed its nuclear program from 1953 to 2002 and then botched a deception campaign before reconfiguring around a safer hedge posture.}}&lt;/ref&gt;

== Әскери қимылдар ==
=== Израиль мен АҚШ-тың алғашқы соққылары ===
Израиль Иран тарапынан соққы болуы мүмкін деген қауіпке байланысты елде төтенше жағдай жариялады.&lt;ref name=&quot;LiebermannCNNIsraelStrikeIran&quot;/&gt; Үкімет азаматтарға қорғаныс орындарында қалуды ескерткен соң, бүкіл Израиль аумағында дабыл сиреналары қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|access-date=28 February 2026|website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тың Израильдегі елшісі [[Майк Хакаби]] АҚШ азаматтарын дабыл естілген бойда дереу қауіпсіздік шараларын жасауға шақырды,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Waldenberg |first=Samantha |date=28 February 2026|title=US Ambassador to Israel encourages US citizens to take &quot;immediate action&quot; at sound of sirens|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zo2b800003b6r26telgez |access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}&lt;/ref&gt; ал АҚШ президенті [[Дональд Трамп]] американдықтардың да қаза табуы мүмкін екенін ескертті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liptak |first=Kevin |date=28 February 2026|title=Trump warns US lives may be lost in mission in Iran|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm60pihp00003b6sojlguzxz|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}&lt;/ref&gt; Израиль Денсаулық сақтау министрлігі ауруханаларды жерасты нысандарына көшірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yosef |first=Eugenia |date=28 February 2026|title=Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zx2ic00003b6rvnargvaq|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}&lt;/ref&gt; ''Iran International'' басылымының хабарлауынша, Израиль армиясының парсы тілді ресми өкілі, подполковник [[Камал Пенхаси]] әскери өнеркәсіп пен инфрақұрылым нысандарына жақын тұратын Иран азаматтарына дереу эвакуациялану туралы шұғыл ескерту жасап: «Бұл аймақтарда қалуларыңыз өмірлеріңізге қауіп төндіреді», — деп мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International|language=en}}&lt;/ref&gt;

АҚШ шенеуніктері Америка Құрама Штаттарының Иранға соққы беріп жатқанын растап, бұл әрекеттерді «кішігірім соққы емес» деп сипаттады.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |first1=Jeremy |last1=Diamond |first2=Kevin |last2=Liptak |first3=Haley |last3=Britzky |date=28 February 2026 |title=US carrying out strikes against Iran, three US officials say |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yyyvq00113b6pdzeb3m8o |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; Американдық шенеуніктің айтуынша, [[Таяу Шығыс]]тағы базаларда орналасқан және бір немесе бірнеше авианосецтен ұшқан шабуылдаушы ұшақтар ондаған соққы жасауда.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; [[Reuters]] агенттігі соққылардың әуеден және теңізден жасалатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; Израиль әскерилері бұл соққылардың алдында бірнеше айға созылған жоспарлау жұмыстары жүргізілгенін, бұл оларға нысаналарды дәл анықтауға, «тактикалық тұтқиылдыққа» қол жеткізуге және АҚШ-тың қолдауына ие болуға мүмкіндік бергенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel says months of planning led to surprise Iran strikes |date=28 February 2026 |url=https://www.iranintl.com/en/202602286942 |website=[[Iran International|IranIntl]] |publisher=Volant Media UK Ltd |access-date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Fars]] ақпарат агенттігі мен [[CNN]] телеарнасы Иранның басқа да қалаларында, соның ішінде [[Құм (қала)|Құм]], [[Керманшах]], [[Исфахан]] және [[Кередж]] қалаларында жарылыстар болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Erika Solomon |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c913328f-5d1c-5841-af49-5b94acc97324?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Lendon |first=Brad |date=28 February 2026 |title=Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5zbxlf00053b6pfbdgp516 |access-date=28 February 2026 |website=[[CNN]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Тегеранда зымыран соққылары Университет көшесінде, Жомхури ауданында және қаланың солтүстігіндегі Сейед Хандан аймағында болғаны мәлімделді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising |access-date=28 February 2026 |website=[[Al Jazeera English]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Шабуылдардан кейін Тегеран бойынша байланыс қызметтерінің жұмысы нашарлап,&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Edna Mohamed |author2=Federica Marsi |title=ISRAEL ATTACKS IRAN; US OFFICIAL SAYS US TOOK PART IN STRIKES |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Netblocks]] ұйымы интернеттің толықтай дерлік өшкенін хабарлады.&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=US and Israel launch attack on Iran, as Trump says 'major combat operations' under way – follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mastodon.social/@netblocks/116147264437940657|title=NetBlocks (@netblocks@mastodon.social)|date=28 February 2026|website=Mastodon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/fa/202602281170|title=نت‌بلاکس از خاموشی اینترنت در ایران خبر داد|date=28 February 2026|website=Iran International}}&lt;/ref&gt; BBC мәліметі бойынша, соққылар кезінде Жоғарғы көсем Әли Хаменеидің кеңсесі мен Тегерандағы Масуд Пезешкианның президенттік әкімшілігі нысанаға алынған.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran latest: US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[Channel 12]] телеарнасы аты-жөні көрсетілмеген израильдік дереккөздерге сілтеме жасай отырып, Израиль тарапы Хаменеидің соққы кезінде қаза тапқан болуы мүмкін екендігіне немесе «кем дегенде жарақат алғанына» қатысты «дәлелдердің көбейіп жатқанын» алға тартты.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Israeli TV report, citing unnamed Israeli sources: Growing indications that Khamenei killed |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-tv-report-citing-unnamed-israeli-sources-growing-indications-that-khamenei-killed/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

=== АҚШ пен Израиль басшыларының соққылардың мақсаты туралы мәлімдемелері ===
[[File:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|thumb|АҚШ президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранға соққы берілгені туралы бейнеүндеуі.]]
2026 жылғы 28 ақпанда Солтүстік Америкалық шығыс уақыты (EST) бойынша сағат 02:30-да АҚШ президенті Дональд Трамп 8 минуттық бейнеүндеу жариялап, АҚШ-тың Иранға жасаған соққыларының негізгі мақсаты режимді ауыстыру екенін мәлімдеді. Трамп Иранның «қауіпті әрекеттері» АҚШ пен оның одақтастарына қатер төндіретінін айтты. Ол өз сөзінде Ирандағы кепілге алу дағдарысын, Хамас пен Хезболла сияқты прокси-топтарды қолдауды, наразылық білдірушілерді өлтіруді және [[ядролық қару]]ға ұмтылу айыптарын алға тартты.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trump announces &quot;major combat operations&quot; in Iran. Watch the full video and read his statement. |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-full-statement-on-us-iran-attack-major-combat-operations/ |website=CBS News |access-date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt; Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусын (ИРКК) «қаруды тастап, толық иммунитетке ие болуға немесе, керісінше, сөзсіз өліммен бетпе-бет келуге» шақырды. Иран халқына арнаған сөзінде: «Біз жұмысымызды аяқтағанда, үкіметті өз қолдарыңызға алыңыздар. Ол сіздердікі болады. Бұл, бәлкім, алдағы бірнеше ұрпақ үшін жалғыз мүмкіндік болар», — деді. Сонымен қатар: «Көп жылдар бойы сіздер Америкадан көмек сұрадыңыздар, бірақ оны ала алмадыңыздар... Енді қалай әрекет ететіндеріңізді көрейік. Америка сіздерді зор күш пен жойқын қуатпен қолдап отыр», — деп қосты. Сөзінің соңында: «Қазір өз тағдырларыңызды бақылауға алатын уақыт келді... Бұл — әрекет ететін сәт. Оны жіберіп алмаңыздар», — деп түйіндеді.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Explosions rock northern Israel as the country works to intercept incoming Iranian missiles |url=https://www.timescall.com/2026/02/27/explosions-rock-northern-israel-as-the-country-works-to-intercept-incoming-iranian-missiles/ |access-date=28 February 2026 |website=Longmont Times-Call |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Көп ұзамай Биньямин Нетаньяху бейнеүндеу жариялап, Израиль мен Америка Құрама Штаттарының «Ирандағы террорлық режим» деп атаған тараптан төнген «экзистенциалды қауіпті жою» үшін соққы бергенін мәлімдеді. Нетаньяху Иран басшылығын ондаған жылдар бойғы жауласушылық әрекеттері үшін айыптап: «47 жыл бойы Аятолла режимі &quot;Израильге өлім!&quot; және &quot;Америкаға өлім!&quot; деп ұрандатып келеді», — деді. Ол бұл билікті «қанішер террорлық режим» деп сипаттап, оған «ядролық қарумен қарулануға жол бермеу керек» екенін қадап айтты. Ол АҚШ пен Израильдің бірлескен әрекеті «ержүрек Иран халқына өз тағдырын өз қолына алуға жағдай жасайтынын» айтып, Иран халқын «тирандық қамытын лақтырып тастауға» шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Netanyahu says Israel, US launched strikes to 'remove the existential threat' posed by Iran |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-says-israel-us-launched-strikes-to-remove-the-existential-threat-posed-by-iran/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

=== Иранның жауабы және Парсы шығанағындағы зымырандық шабуылдар ===
Иран [[Парсы шығанағы]] аймағындағы АҚШ-тың бірнеше әскери базасын нысанаға алды.&lt;ref name=&quot;persian-gulf-1&quot; /&gt; [[Бахрейн]] өз аумағындағы американдық базаларға жасалған шабуыл туралы ескерту үшін әуе дабылы сиреналарын іске қосты; араб БАҚ-тары елорда [[Манама]]да жарылыстар мен түтін көрінгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=28 February 2026 |title=Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/bahrain-sirens-activated-as-iran-targets-us-bases/ |access-date=28 February 2026 |website=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Yee |first1=Isaac |last2=Rebane |first2=Teele |date=28 February 2026 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64k1hv00003b6rj8g5hm4u |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; Кейінірек Бахрейн соққыларды растап, нысана АҚШ Әскери-теңіз күштері Бесінші флотының штаб-пәтері болғанын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;WRAL&quot;&gt;{{Cite web|title= Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom|url=https://www.wral.com/news/ap/c2f11-bahrain-says-a-missile-attack-targeted-the-us-navys-5th-fleet-headquarters-in-the-island-kingdom/|access-date=28 February 2026|website=[[WRAL-TV]]|agency=[[Associated Press]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ Кувейт халықаралық әуежайы мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]ндегі [[Абу-Даби]]де жарылыстар болғаны хабарланды.&lt;ref&gt;{{Cite news |title= Explosions reported in Kuwait and UAE |url= https://news.am/eng/news/932924.html |access-date=28 February 2026 |work=Armenia News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Drone attacks targets Kuwait international airport |url=https://www.iranintl.com/en/202602283083 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt; ''CNN'' мәліметінше, Ислам революциясының күзетшілер корпусы (ИРКК) [[Таяу Шығыс]]тағы АҚШ-тың төрт базасына соққы бергенін мәлімдеді: Катардағы «Әл-Удейд» авиабазасы, Кувейттегі (итальяндық сарбаздар да орналасқан) «Әли әл-Салем» авиабазасы,&lt;ref&gt;{{cite web |title=‘Significant damage’ to runway at Kuwait base hosting Italian troops: Italy |url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/02/28/-significant-damage-to-runway-at-kuwait-base-hosting-italian-troops-italy- |website=Al Arabiya |access-date=28 February 2026}}&lt;/ref&gt; БӘӘ-дегі «Әл-Дафра» авиабазасы және Бахрейндегі Бесінші флоттың штаб-пәтері. Сонымен қатар Бахрейндегі база бағытынан көтерілген түтін бейнеленген видео жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026 |title=Iran's IRGC targeted four US bases in the Middle East, Iranian media reports |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm64boa9000m356rh4can18y |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; ​[[Сауд Арабиясы]] [[Эр-Рияд]] пен оның Шығыс провинциясына ирандық шабуылдар жасалғанын растады.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Ismaeel Naar |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c23471fd-1ceb-5a75-93a8-a56a199d6b1f?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Корольдік бұл аймақтарға бағытталған шабуылдардың сәтті тойтарылғанын алға тартып, мемлекет өзін қорғау үшін, соның ішінде «агрессияға жауап беру нұсқасын» қоса алғанда, «барлық қажетті шараларды қабылдайтынын» мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite news  |date=28 February 2026 |title=Update from Edward Wong |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/cf4d7594-5062-5d61-b577-ca25b4593c94?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Қосымша мәліметтер бойынша, бірнеше ирандық зымыранды сәтті атып түсіргеннен кейін, БӘӘ тұрғын үй кешеніне құлаған зымыранға қарсы жүйенің сынықтарынан азиялық ұлт өкілі болып табылатын бір бейбіт тұрғынның қаза тапқанын хабарлады.&lt;ref name=&quot;auto6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salem |first=Mostafa |date=28 February 2026|title=One person killed in UAE after Iranian strikes |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm65nfwj0004356r92fj4mba |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Катар]] зымыран соққыларының кем дегенде екі толқынын тойтарғанын және зардап шеккендер мен мүліктік шығындар туралы ақпарат жоқ екенін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |author=Abdi Latif Dahir |date=28 February 2026 |title=Iran Hits Back Across the Mideast, Targeting U.S. Bases and Allies |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-retaliatory-strikes-region.html?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

=== Наурыз ===
=== 1 наурыз ===
[[Сурет:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|thumb|Президент Трамп соққылар туралы жаңартылған ақпарат беріп, оның ішінде [[Әли Хаменеи]]ге жасалған қастандық туралы да мәлімдеді.]]
Иранның жоғары лауазымды қауіпсіздік қызметкері [[Әли Лариджани]] 1 наурызда [[Уақытша басшылық кеңесі]]нің құрылғанын жариялап, АҚШ пен Израильді Иранды ыдыратуға тырысып жатыр деп айыптады. Ол «сепаратистік топтарға» қандай да бір іс-қимылға барған жағдайда оның салдары ауыр болатынын ескертті.&lt;ref name=&quot;Reuters-2026&quot;&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/ |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Трамп [[NBC News]] телеарнасына берген сұхбатында Иран басшылығының «айтарлықтай бөлігі» өлтірілгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Trump says 'a large amount' of Iran's leadership is gone |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-responds-reports-ayatollah-death-rcna261149 |access-date=1 March 2026 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt; Израиль ирандық нысандарға қарсы соққылардың жаңа толқынын бастады.&lt;ref name=&quot;Reuters-2026&quot; /&gt;

=== 2 наурыз ===
​2 наурызда Дубай, Абу-Даби, Доха&lt;ref name=&quot;CNN-2026&quot;/&gt; және [[Беэр-Шева]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Video shows Iranian missile strike hit Beersheba, Israel |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/2/video-shows-iranian-missile-strike-hit-beersheba-israel |access-date=2 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt; қалаларына Иран тарапынан соққылар жасалғаны туралы хабарланды. [[Кувейт]]тегі АҚШ елшілігіне соққы тиіп, соның салдарынан ол белгісіз мерзімге жабылды. Қаза тапқандар мен жараланғандар туралы ақпарат түскен жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/ |title=Live Updates: U.S. death toll in Iran war rises to 6 as Trump says campaign could last 5 weeks |first=Tucker |last=Reals |date=3 March 2026 |work=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reals&quot; /&gt; Сонымен қатар АҚШ туымен жүзген Stena Imperative танкері мен Гондурас туымен жүзген Athe Nova танкеріне соққы берілді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=US flagged products tanker hit by unknown projectiles in Bahrain port, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-flagged-products-tanker-hit-by-unknown-projectiles-bahrain-port-sources-say-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) қолбасшысының кеңесшісі болып табылатын жоғары лауазымды шенеунік Ормуз бұғазы арқылы өтетін кез келген кемені өртеп жіберетінін мәлімдеп, аймақтан ешқандай мұнай шығарылмайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McCreesh |first1=Shawn |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Schmitt |first3=Eric |last4=Cooper |first4=Helene |last5=Pérez-Peña |first5=Richard |title=Live Updates: Trump Suggests Extended War on Iran as U.S. Adds to Forces in Mideast |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/02/world/iran-us-israel-attack-trump |work=The New York Times |date=2 March 2026}}&lt;/ref&gt;

=== 3 наурыз ===
[[Сурет:Attack around Enghelab Square 9.jpg|thumb|Энгелаб алаңы, Тегеран, 2026 жылғы 3 наурыз]]
​​3 наурызда Израиль мен АҚШ-тың соққылары нәтижесінде [[Тегеран]]дағы Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (SNSC) штаб-пәтері,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel strikes Iran leadership compound in central Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603031120 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt; Мүдделерді анықтау кеңесінің ғимараты&lt;ref&gt;{{cite web |title=Video shows ruins of Iran's Expediency Council building after strikes |url=https://www.iranintl.com/en/202603037480 |website=Iran International |access-date=3 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt; және Израиль шенеуніктері «Мин Задай» деп атаған жерасты ядролық қару нысаны жойылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2026 |title=IDF destroys secret nuclear site, thousands of missile pads |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888715 |access-date=3 March 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, Бушер әуежайына соққы беріліп, әуежай терминалы зақымданды және [[Iran Air]] компаниясының [[Airbus A319]] (EP-IEP) ұшағы жойылды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Air A319 Destroyed on the Ground at Bushehr — Tehran's Mehrabad Airport Was Hit Too |url=https://viewfromthewing.com/iran-air-a319-destroyed-on-the-ground-at-bushehr-tehrans-mehrabad-airport-was-hit-too/ |website=View from the Wing |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iran Air Airbus A319 destroyed following military escalation in Iran. |url=https://www.aeroflap.com.br/en/iran-air-airbus-a319-destroyed-after-military-escalation-in-ira/ |website=Aeroflap |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt; Бұл соққылардың Бушер атом электр станциясына жақын жерде (шамамен 12 шақырым қашықтықта) жасалуына байланысты Ресейдің «[[Росатом]]&lt;nowiki/&gt;» агенттігі жаңа блоктардың құрылысын тоқтатып, ирандық шенеуніктермен байланыстың үзілуіне орай маңызды емес қызметкерлерді эвакуациялады.&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/usa/tramp-&amp;#x20;kongreske-iranga-karsyi-sogyis-&amp;#x20;kimyildaryinyin-373924/amp/ Трамп Конгреске соғыстың аяталғаны туралы хабарлады]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civilian Iran Air Passenger Jet Destroyed at Bushehr Airport, Rosatom Nuclear Plant Suspended |url=https://sundayguardianlive.com/world/iran-israel-latest-news-civilian-iran-air-passenger-jet-destroyed-at-bushehr-airport-rosatom-nuclear-plant-suspended-173844/amp/ |website=[[The Sunday Guardian]] |access-date=4 March 2026 |date=3 March 2026}}&lt;/ref&gt;

АҚШ шенеуніктері Америка қарулы күштері Иранның әскери-теңіз әлеуетіне айтарлықтай зақым келтіргенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://qazaqstan.tv/news/224292 Соғыстың бесінші күні: АҚШ пен Израильдің соққылары]&lt;/ref&gt; Негізгі соққылар Оман шығанағында жасалып, нәтижесінде бірнеше ирандық әскери кеме жойылды және маңызды базалар істен шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ozberk |first=Tayfun |date=2 March 2026 |title=US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2026/03/us-strikes-destroy-irans-main-naval-assets/ |access-date=3 March 2026 |website=Naval News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Trevithick |first1=Joseph |last2=Rogoway |first2=Tyler |date=2 March 2026 |title=Iran's Key Naval Base On Strait Of Hormuz Set Ablaze From Strikes |url=https://www.twz.com/news-features/irans-key-naval-base-on-strait-of-hormuz-set-ablaze-from-strikes |access-date=3 March 2026 |website=The War Zone |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Израиль тарапы Тегеранда Құдыс күштерінің Ливандағы бөлімшесінің қолбасшысы [[Дауд Әлизаде]]ні жойғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Top IRGC commander, responsible for Lebanon, killed in Tehran strike — IDF |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/top-irgc-commander-responsible-for-lebanon-killed-in-tehran-strike-idf/ |access-date=3 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, зымыран соққысына жауап ретінде «Хезболланың» ондаған мүшесі ұсталды.&lt;ref name=&quot;Al Jazeera English&quot;/&gt; ​Әуе соққысынан қалған үйінділер ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген [[Гүлстан сарайы]]на зақым келтірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2026 |title=UNESCO shares concerns over protection of cultural heritage sites |url=https://www.euronews.com/culture/2026/03/03/unesco-expresses-concern-over-the-protection-of-cultural-heritage-sites-in-middle-east |access-date=3 March 2026 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt; Осыған байланысты [[ЮНЕСКО]] арнайы мәлімдеме жасап, ұйымның меншігі болып табылатын нысандарға зақым келтіру халықаралық құқықты бұзу болып саналатынын ескертті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Purwar |first=Krati |date=3 March 2026 |title=How Iran Conflict Damaged Golestan Palace, Once Home Of Peacock Throne Looted From Delhi |url=https://www.ndtv.com/lifestyle/how-iran-conflict-damaged-golestan-palace-once-home-of-peacock-throne-looted-from-delhi-11162756/amp/1 |access-date=3 March 2026 |website=NDTV}}&lt;/ref&gt;

=== 4 наурыз ===
[[Сурет:Operation-Roaring-Lion-0011.jpg|thumb|Израиль Әскери-әуе күштерінің F-35I «Adir» жойғышы ирандық [[Як-130]] ұшағын атып түсірді. Бұл — [[F-35]] ұшағының басқарылатын әскери ұшақты алғаш рет жоюы.]]
​4 наурызда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Иранға қарсы жасалатын АҚШ пен Израильдің біріккен соққылары одан әрі күшейетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;ABC News-2&quot; /&gt; Израиль әскерилері «Басидж» жасақтарының штаб-пәтеріне соққы берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Israel says it hits security headquarters across Tehran, as Iran attacks US sites in Dubai and Qatar |url=https://www.bbc.com/news/live/c62gg44d53xt |access-date=4 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Ирандық дереккөздердің хабарлауынша, [[Әли Хаменеи]]дің үлкен ұлы әрі оның ықтимал мұрагері ретінде қарастырылатын [[Моджтаба Хаменеи]] әуе соққысынан аман қалды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hafezi |first=Parisa |date=4 March 2026 |title=Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mojtaba-khamenei-seen-possible-next-supreme-leader-has-survived-assault-iran-2026-03-04/ |access-date=4 March 2026 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; ​Катар билігі ел аумағында Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) ұяшығы ретінде жұмыс істеген он адамды тұтқындады. Олар Катардың әскери инфрақұрылымы туралы мәліметтер жинаған, ал кейбіреулері дрондарды басқару бойынша арнайы дайындықтан өткен.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2026 |title=Qatar State Security announces the arrest of two cells affiliated with the Iranian Revolutionary Guard |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/04/03/2026/qatar-state-security-announces-the-arrest-of-two-cells-affiliated-with-the-iranian-revolutionary-guard |access-date=3 March 2026 |website=The Peninsula |language=en}}&lt;/ref&gt; ​Израиль Қорғаныс армиясы (ЦАХАЛ) Тегеран аспанында F-35I «Adir» жойғышы ирандық ресейлік өндірістегі Як-130 жауынгерлік оқу-жаттығу ұшағын атып түсіргенін хабарлады. Бұл оқиға F-35 ұшағының әуе шайқасында басқарылатын жойғыш ұшақты алғаш рет жоюы ретінде тіркелді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-888768|title=Israel F-35 downs Iranian fighter jet in first war dogfight|date=5 March 2026|website=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;

=== 5 наурыз ===
[[Сурет:Armada Española F105 Cristóbal Colón.jpg|thumb|Испания Кипр аралына төнуі мүмкін әуе қауіптерінен қорғау мақсатында аймаққа [[Cristóbal Colón]] фрегатын жіберді.]]
​5 наурызда Әзербайжан үкіметі Иран тарапынан жіберілген екі дронның [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)|Әзербайжанның Нахшыван эксклавына соққы]] бергенін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;Reuters-2026b&quot;&gt;{{Cite news |date=5 March 2026 |title=Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/missiles-drones-coming-iran-fell-airport-azerbaijan-source-says-2026-03-05/|work=Reuters|access-date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt; Сыртқы істер министрлігінің хабарлауынша, бір дрон Нахшыван халықаралық әуежайының терминал ғимаратына түссе, екіншісі [[Шекер-абад]] ауылындағы мектеп ғимаратының жанына құлаған. Соққы салдарынан әуежай зақымданып, екі бейбіт тұрғын жараланды.&lt;ref name=&quot;Apa.az&quot;&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan MFA: Iran carried out drone attack on Nakhchivan, two civilians injured |url=https://en.apa.az/foreign-policy/azerbaijan-mfa-iran-carried-out-drone-attack-on-nakhchivan-two-civilians-injured-statement-494963 |access-date=5 March 2026 |website=Apa.az |language=en}}&lt;/ref&gt; Әзербайжан Иран елшісін шақыртып,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Live – Azerbaijan summons Iran ambassador after strike injures two in Nakhchivan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=5 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; өз дипломаттарын Ираннан кері қайтарды&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan withdraws its diplomats from Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; және әскери жауап қайтаруға уәде берді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Grove |first=Thomas |title=Azerbaijan Promises Response to Iran Drone Attack |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/azerbaijan-promises-response-to-iran-drone-attack-hvHWhD8clntw8dAbD82l |access-date=5 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Иран Сыртқы істер министрі [[Аббас Аракчи]] бұл оқиғаны Израильдің «жалған ту» операциясы болуы мүмкін деп тұспалдаса,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran denies its drones hit airport in Azerbaijan's exclave as war widens |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/5/iranian-drones-hit-airport-in-azerbaijans-exclave-as-us-israel-war-widens |date=5 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |pages=5 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[Azer News]] басылымы Ислам революциясы сақшылары корпусына (ИРСК) қатысы бар Telegram-арнаның Нахшывандағы соққы үшін жауапкершілікті өз мойнына алғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.azernews.az/nation/255270.html |title=Iranian drones hit Azerbaijan's Nakhchivan Airport, four casualties reported [VIDEO/UPDATED] |date=5 March 2026 |publisher=Azernews |access-date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt;

=== 6 наурыз ===
[[Сурет:Airstrike on the residential town of Shahid Boroujerdi 20 Avash.webp|thumb|right|АҚШ пен Израиль әуе соққыларының салдары, Тегеран, Иран, 2026 жылғы 6 наурыз.]]
[[Шри-Ланка Әскери-теңіз күштері]] өз жағалауында ирандық [[IRIS Bushehr]] танкерін және оның 208 адамнан тұратын экипажын ұстап қалды. Бұл — Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі бейтарап елде әскери кеменің мәжбүрлі түрде тоқтатылуының алғашқы оқиғасы.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sri Lanka Takes Control of Iranian Ship Iris Bushehr and 208 Crew |url=https://english.newsfirst.lk/2026/3/5/sri-lanka-takes-control-of-iranian-ship-iris-bushehr-and-208-crew |access-date=6 March 2026 |website=News First |language=en}}&lt;/ref&gt; Трамп соғыстың қанша уақытқа созылатынына қатысты «ешқандай уақыт шектеуі жоқ» екенін мәлімдеді,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Trump says he has 'no time limits' on how long war with Iran could go on |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; ал Хегсет соғыстың «жаңа ғана басталғанын» айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Hegseth says the US has &quot;only just begun to fight&quot; in war with Iran |url=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 |access-date=6 March 2026 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

АҚШ пен Израильдің әуе соққылары [[Лорестан]]дағы Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) барлау нысанына тиді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Israeli, US strikes hit IRGC intelligence site in Lorestan |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543#202603063094 |access-date=6 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ливанның оңтүстігінде БҰҰ-ның Ливандағы уақытша күштері ([[UNIFIL]]) құрамындағы Гананың үш бітімгері зымыран соққысына ұшырап, жараланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War in Middle East live: Three Ghanaian peacekeepers in Lebanon wounded in missile attacks |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260306-us-warns-bombardment-surge-as-israel-strikes-iran-lebanon |access-date=6 March 2026 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Әзербайжанда [[Баку-Тбилиси-Жейхан мұнай құбыры]]на, Израиль елшілігіне және [[Баку]]дегі синагогаларға қарсы бағытталған, Иранмен байланысы бар делінген террорлық әрекеттің жолы жергілікті құқық қорғау органдары тарапынан кесілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan announces prevention of terrorist attacks planned by Iran against Israeli Embassy and synagogue |url=https://ukranews.com/en/amp/news/1138555-azerbaijan-announces-prevention-of-terrorist-attacks-planned-by-iran-against-the-israeli-embassy |access-date=6 March 2026 |website=Ukranews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rustamova |first=Saida |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it stopped Iranian terror attack plot and dismantled spy cell |url=https://www.euronews.com/2026/03/06/azerbaijan-says-it-stopped-iranian-terror-attacks-dismantled-terror-cells |access-date=6 March 2026 |work=[[EuroNews]]}}&lt;/ref&gt; Осы оқиғаға қатысты айыпталған тұлғалардың соты сол күні басталды. Сот процесі барысында олардың «[[Вилаяти-Хорасан]]&lt;nowiki/&gt;» деп аталатын «Ислам мемлекеті» ұяшығының және Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) мүшелері екені анықталды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trial Begins in Azerbaijan for Individuals Accused of Planning Terrorist Attack on Foreign Embassy |url=https://1news.az/en/news/20260306101511518-Trial-Begins-in-Azerbaijan-for-Individuals-Accused-of-Planning-Terrorist-Attack-on-Foreign-Embassy |access-date=6 March 2026 |website=1news.az |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Azerbaijan says it foiled alleged IRGC plot |url=https://www.iranintl.com/en/202603062469 |access-date=6 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 7 наурыз ===
АҚШ пен Израиль күштері Тегеран мен Исфаһандағы көптеген нысандарға соққы жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Live - Iran will never surrender unconditionally, Pezeshkian says |url=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202603053543 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt; Дереккөздердің хабарлауынша, бұл шабуылдардың нысанасы «террорлық режимнің» инфрақұрылымы болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Broad wave of strikes begins in Tehran, Isfahan, IDF says |url=https://www.iranintl.com/en/202603078761 |access-date=7 March 2026 |website=Iran International |language=en}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, АҚШ Израильге 151 миллион доллар көлемінде қару-жарақ сатуды мақұлдады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fulton |first=Adam |last2=Marcos |first2=Coral Murphy |last3=Campbell |first3=Lucy |last4=Badshah |first4=Nadeem |last5=Ho |first5=Vivian |last6=Ali |first6=Taz |last7=Corlett |first7=Eva |date=7 March 2026 |title=Tehran warns Europe to stay out of conflict or face 'retaliation' – as it happened |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/06/iran-war-live-updates-us-temporarily-lets-india-buy-russian-oil-amid-energy-fears-israeli-military-launches-strikes-on-beirut |access-date=7 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Бұған қоса, АҚШ Таяу Шығысқа үшінші авиатасымалдағышын — [[USS George H. W. Bush]] кемесін жіберді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Operation Epic Fury: Is US Deploying 3rd Carrier, USS George H.W. Bush (CVN‑77), To The Middle East Amid Iran War? Here's All We Know |url=https://www.freepressjournal.in/world/operation-epic-fury-is-us-deploying-3rd-carrier-uss-george-hw-bush-cvn77-to-the-middle-east-amid-iran-war-heres-all-we-know |access-date=7 March 2026 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shelbourne |first=Mallory |date=6 March 2026 |title=USS Gerald R. Ford Now in the Red Sea, USS George H.W. Bush Wraps Pre-Deployment Exercises |url=https://news.usni.org/2026/03/06/uss-gerald-r-ford-now-in-the-red-sea-uss-george-h-w-bush-wraps-pre-deployment-exercises |access-date=7 March 2026 |website=USNI News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |date=7 March 2026 |title=US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East |url=https://en.apa.az/america/us-said-expected-to-deploy-3rd-aircraft-carrier-to-the-middle-east-495510 |access-date=7 March 2026 |website=[[Azerbaijani Press Agency]]}}&lt;/ref&gt;

Иранның соққылары нәтижесінде [[Басра]]да орналасқан америкалық [[Halliburton]] компаниясының нысандары мен мұнай өңдеу зауыттары зақымдалды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Drone attack on foreign oil compound in Iraq's Basra sets Halliburton and KBR facilities ablaze |url=https://in-cyprus.philenews.com/international/drone-attack-basra-halliburton-kbr-fire-iraq-live/ |access-date=6 March 2026 |website=Philenews |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Таңға жуық Тегерандағы [[Мехрабад халықаралық әуежайы]]на соққы берілді. Израиль Қорғаныс армиясының (ЦАХАЛ) мәлімдеуінше, бұл шабуыл кезінде «Құдыс күштеріне» тиесілі 16 ұшақ жойылған.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=7 March 2026 |title=IDF says it destroyed 16 aircraft used by Revolutionary Guard's Quds Force in Tehran airport strikes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-16-aircraft-used-by-revolutionary-guards-quds-force-in-tehran-airport-strikes/ |access-date=7 March 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Live updates: Huge explosions rock Tehran airport as Trump demands Iran's 'unconditional surrender' |url=https://www.bbc.com/news/live/ceqvwrydzpqt |access-date=7 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[NDTV]] телеарнасының хабарлауынша, бір аптаға созылған ұрыс қимылдарынан кейін Иранның иелігінде шамамен бір мыңға жуық баллистикалық зымыран ғана қалуы мүмкін.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Som |first=Vishnu |date=7 March 2026 |title=Iran's Ballistic Missiles Could Be Under 1,000, Drone Attacks Tapering: Ian Bremmer To NDTV |url=https://www.ndtv.com/world-news/us-iran-israel-war-tehrans-ballistic-missiles-could-be-under-1-000-drone-attacks-tapering-ian-bremmer-to-ndtv-11180129/amp/1 |access-date=7 March 2026 |website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) Мальта туымен жүзген «Prima» мұнай танкеріне дронмен шабуыл жасағанын мәлімдеді. Бұл іс-қимыл «ИРСК Әскери-теңіз күштерінің қозғалысқа тыйым салу және Ормуз бұғазындағы қауіпсіздіктің болмауына қатысты бірнеше рет жасаған ескертулерін елемеуіне» байланысты орын алған.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 March 2026 |title=Iran attacks Malta-flagged tanker in Gulf near Strait of Hormuz |url=https://aje.news/ozn6u2?update=4374269 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

Пезешкиан тілшілерге Иран 7 наурыздан бастап көрші елдерге соққы беруді тоқтататынын, бірақ шабуыл сол елдердің аумағынан жасалған жағдайда бұл ереже қолданылмайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/iran-to-halt-strikes-on-neighbours-unless-attacks-from-there-pezeshkian |access-date=7 March 2026 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Осы мәлімдемеге қарамастан, кейінірек Дубай халықаралық әуежайына ирандық дрондар тарапынан шабуыл жасалды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport |url=https://www.euronews.com/2026/03/07/iranian-drone-attack-suspends-flights-at-dubai-international-airport |access-date=7 March 2026 |work=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Түркия Солтүстік Кипрді қорғау мақсатында Кипр аралының әуе кеңістігін күзету үшін F-16 жойғыштарын жіберу мәселесін қарастыра бастағаны хабарланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Turkey considering deployment of F-16s to Cyprus, ministry source says |url=https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1297369/turkey-considering-deployment-of-f-16s-to-cyprus-ministry-source-says/ |access-date=7 March 2026 |website=eKathimerini |language=en}}&lt;/ref&gt; ''BBC News'' мәліметінше, Ұлыбританияның Корольдік Әскери-теңіз күштері аймақтағы британдық мүдделерді қорғау және әскери әлеуетті күшейту үшін [[HMS Prince of Wales]] авиатасымалдағышын орналастыруы мүмкін.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2026 |title=British aircraft carrier HMS Prince of Wales prepped to set sail |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39w2nj1rk8o |access-date=7 March 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== 8 наурыз ===
Кувейт тарапы өз міндеттерін атқару кезінде екі офицерінің қаза тапқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Kuwait city tower erupts in flames as Iran launches new wave of strikes in the Gulf |url=https://www.the-independent.com/news/world/middle-east/kuwait-city-tower-fire-drones-iran-war-b2934196.html |access-date=2026-03-08 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Din |first=Menna |last2=Muhammad |first2=Al Gebaly |last3=Baum |first3=Bernadette |date=8 March 2026 |title=Two Kuwaiti interior ministry officers killed 'while performing duties' |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-kuwait-fire-officers-killed-while-performing-duties-fire-force-says-2026-03-08/ |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Сауд Арабиясының Азаматтық қорғаныс агенттігі [[Әл-Хардж]] қаласындағы нысанға жасалған соққыдан 2 адам қаза тауып, тағы 12 адамның жараланғанын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=8 March 2026 |title=2 killed, 12 wounded after projectile hits building in Saudi Arabia |url=https://aje.news/64yl8m?update=4378860 |website=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі елдің қарулы күштері Иракқа қарай бағытталған ирандық дронның жолын кескенін растады. Сонымен қатар, министрлік алдағы уақытта әуе қауіптерін анықтауға көмектесу үшін аймаққа [[Merlin тікұшағы]]н жіберу ниетін білдірді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |last2=Magee |first2=Caolán |title=‘Projectile’ kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=2026-03-08 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt;

Қызыл жарты ай қоғамының мәліметінше, соғыс басталғаннан бері барлығы 65 мектеп пен 32 медициналық нысан (ауруханалар мен фармацевтикалық мекемелер) шабуылға ұшырады. Сондай-ақ 10 000-нан астам азаматтық нысан зақымданды.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

=== 9 наурыз ===
Таңертең ерте Бахрейн, Кувейт және Катарда бірнеше жарылыс болғаны хабарланды. Манама маңында жасалған ирандық дрон шабуылы салдарынан кемінде 32 Бахрейн азаматы жараланды, олардың төртеуі — «ауыр жағдайда».&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2026 |title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media |url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post |access-date=9 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Сауд Арабиясы өз күштерінің [[Шайба мұнай кен орны]]н нысанаға алған төрт дронды жойып жібергенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Live updates: Mojtaba Khamenei has been chosen as Iran's new supreme leader |url=https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-08-2026#0000019c-d07c-db8e-a5df-f27e8cee0000 |access-date=9 March 2026 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иран Израильге зымыран соққыларын жасауды жалғастырды, хабарламаларға қарағанда, кем дегенде бір зымыран кассеталық оқтұмсықпен жабдықталған.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-09 |title=Video shows Iranian cluster bomb submunitions raining over Israel; why the weapon is tricky - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/video-shows-iranian-cluster-bomb-submunitions-raining-over-israel-why-the-weapon-is-tricky/articleshow/129304415.cms |access-date=2026-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

НАТО Түркияның әуе кеңістігінде екінші баллистикалық зымыранның атып түсірілгенін растады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-03-09 |title=NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/turkey-says-second-iranian-ballistic-missile-shot-down-by-nato-defences-in-airspace |access-date=2026-03-09 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt; Зымыран сынықтары [[Газиантеп]] аймағына құлаған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-09 |title=NATO Intercepts Iranian Ballistic Missile in Turkish Airspace, Türkiye's Defense Ministry Says |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/899194/slug |access-date=2026-03-09 |website=[[Kurdistan24]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 10 наурыз ===
Иран Ислам революциясы күзеті корпусының жоғары лауазымды қолбасшысы Иран тек салмағы 1000 кг және одан жоғары оқтұмсығы бар зымырандарды қолданып жатқанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972}}&lt;/ref&gt; AFP агенттігі Иранның бұл шабуылдары соғыс басталғалы бергі «ең қарқынды және ауыр» соққылар болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=2026-03-10 |title=Iran-US war latest: Trump threatens heavy escalation after Iran ‘begins laying mines in Strait of Hormuz’ |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=2026-03-11 |work=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt; Бұл әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелерін шамадан тыс жүктеу тактикасынан жоғары тиімділіктегі тесу соққыларына ауысуды көрсетеді.&lt;ref name=&quot;ndtv10march&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-israel-war-iran-1000kg-1-ton-missile-warheads-iran-fires-khorramshahr-kheibar-shekan-missiles-11193972|title=With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran}}&lt;/ref&gt;

Сирия президенті әкімшілігінің Хезболланы қарусыздандыруды қолдауынан және Сирия армиясының Ливан шекарасында жұмылдыру науқанын бастауынан кейін,&lt;ref name=&quot;Middle East Eye-2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chbaro |first=Asrar |date=6 March 2026 |title=What's Going on the Lebanon–Syria Border?|url=https://alhurra.com/en/15595 |access-date=10 March 2026 |website=Alhurra |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ливан тарапынан атылған снарядтар Дамаскіден 20 шақырым жердегі, [[Сирия Қарулы Күштері]] орналасқан [[Сергая]] қаласына құлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |url-access=registration |access-date=10 March 2026 |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Соққылар туралы ақпаратты [[Сирия армиясы]]ның Жедел басқармасы растады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2026 |title=Hezbollah shells hit Syrian army positions near Serghaya |url=https://sana.sy/en/syria/2301565/ |access-date=10 March 2026 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Күннің екінші жартысында Израиль Бейруттың оңтүстік маңындағы тұрғындарға шұғыл эвакуациялау туралы ескерту жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Urgent Israeli warning for residents of southern suburbs of Beirut: Evacuate immediately |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/912936/lbci-lebanon-articles/en |access-date=10 March 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Хегсет Иранға бұдан да қарқынды, соғыс басталғалы бергі ең қуатты соққылар жасалатынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 March 2026 |title=Secretary of War Pete Hegseth says more intense strikes will hit Iran |url=https://www.usatoday.com/videos/news/politics/2026/03/10/pete-hegseth-on-iran-more-intense-strikes-are-coming/89081095007/ |access-date=10 March 2026 |work=[[USA TODAY]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Trew |first=Bel |date=11 March 2026 |title=Iran-US war latest: Tehran launches 'most intense' barrage of missiles since start of conflict |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-trump-war-oil-prices-israel-qatar-latest-news-b2935224.html |access-date=11 March 2026 |work=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt; АҚШ адмиралы Брэд Купердің хабарлауынша, Иранның баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыстың алғашқы күнімен салыстырғанда 90%-ға, ал ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) ұшыру көрсеткіші 80%-ға төмендеген.&lt;ref name=&quot;jpost10march&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2026 |title=Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM |url=https://abc11.com/live-updates/iran-live-updates-trump-says-major-combat-operations-have-begun/18660347/entry/18681719 |access-date=10 March 2026 |website=ABC11 Raleigh-Durham |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Iran Ballistic Missile Attacks Down by 90%, U.S. Admiral Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-us-israel-conflict-2026/card/JNo5ymksP7KK4x2Rvk2e |access-date=10 March 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Қорғаныс саласының сарапшысы Эй Джей Джаффтың мәліметінше, зымыран ұшыру көрсеткіші 92%-ға (480-нен 40-қа дейін), ал ҰҰА ұшыру көрсеткіші де 92%-ға (720-дан 60-қа дейін) азайған.&lt;ref name=&quot;jpost10march&quot; /&gt;

=== 11 наурыз ===
АҚШ-тың он бір B-1 және үш B-52 бомбалаушы ұшағы Ұлыбританиядағы Фэйрфорд корольдік әуе күштері базасына ([[RAF Fairford]]) орналастырылды; алыс қашықтықтан түсірілген фотосуреттер бомбалардың тиеуге дайындалып жатқанын көрсетті.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-&amp;#x20;tar/lemde/756371-aks-pen-izrail-iranga-&amp;#x20;karsy-sogys-asty АҚШ пен Израиль Иранға қарсы соғыс ашты]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Бұл оқиға АҚШ қорғаныс министрі Пит Хегсеттің бұл күнді «Иран ішіндегі соққылардың ең қарқынды күні» деп атаған мәлімдемесінен кейін орын алды, бірақ миссияның нақты нысаналары белгісіз қалып отыр.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Ambrose |first1=Tom|last2=Ho |first2=Vivian |last3=Corlett |first3=Eva |date=11 March 2026 |title=Middle East crisis live: three ships hit in strait of Hormuz as Iran calls vessels belonging to US or allies 'legitimate targets' |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/11/iran-war-live-updates-trump-oil-hormuz-protestors-us-israel-beirut-middle-east-latest-news?CMP=share_btn_url&amp;page=with%3Ablock-69b1576c8f0828aedd6b1e1c#block-69b1576c8f0828aedd6b1e1c |access-date=11 March 2026 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Тегерандағы [[Сепах банкі]]нің филиалына соққы жасалды, бұл Ислам революциясы сақшыларының корпусын алдағы уақытта аймақтағы АҚШ немесе Израиль банктеріне жауап ретінде соққы беруі мүмкін екенін ескертуге итермеледі.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Missile Strike Hits Bank Sepah Branch in Tehran, IRGC Warns of Retaliation |url=https://iranwire.com/en/news/150256-missile-strike-hits-bank-sepah-branch-in-tehran-irgc-warns-of-retaliation/ |access-date=12 March 2026 |website=iranwire |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иран АҚШ-та орналасқан медициналық бұйымдар шығаратын компанияға кибершабуыл жасаған көрінеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran appears to have conducted a significant cyberattack against a U.S. company, a first since the war started |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-appears-conducted-significant-cyberattack-us-company-first-war-st-rcna263084 |access-date=12 March 2026 |website=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 12 наурыз ===
[[ЮНИСЕФ]]-тің хабарлауынша, соғыс басталғалы бергі қақтығыстар салдарынан 1100-ден астам бала жарақат алған немесе қаза тапқан (мәліметтер бойынша Иранда 200, Ливанда 91, Израильде 4 және Кувейтте 1 бала қаза тапты), жүздеген мың адам босқынға айналды, ал миллиондаған бала мектепке бару мүмкіндігінен айырылды. Сондай-ақ ұйым бұл көрсеткіштердің әлі де өсуі мүмкін екенін атап өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Rowlands |first1=Lyndal|last2=Sabah|first2=Zaid |title=Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/12/iran-war-live-oil-tankers-hit-in-iraq-tehran-sets-3-conditions-for-peace |access-date=12 March 2026 |website=Al Jazeera English |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иран барлау министрінің орынбасары Акбар Гаффари әуе соққысынан қаза тапты.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Iran deputy intelligence minister killed in strikes on Tehran |url=https://www.iranintl.com/en/202603125490 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ирандағы куәгерлер бірнеше қалада жарылыстар болғанын және әскерлердің орналастырылып жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Witnesses report explosions and troop deployments in Iran cities |url=https://www.iranintl.com/en/202603121626 |access-date=12 March 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иранның шабуылы салдарынан Ирак жағалауында екі мұнай танкері өртеніп, бір адам қаза тапты; бұл оқиға Иракты барлық мұнай терминалдарының жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yoon |first=John |last2=Solomon |first2=Erika |date=12 March 2026 |title=Deadly Attack on Oil Tankers Prompts Iraq to Close Oil Terminals |url=https://www.nytimes.com/2026/03/12/world/middleeast/iraq-oil-tankers-attack-iran-war.html |access-date=12 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Сефевидтер дәуіріне жататын тарихи [[Рашк-е Женан]] ғимараты АҚШ пен Израильдің тікелей соққыларынан қирады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2026 |title=Day 13 of the U.S.-Israeli War on Iran: More Than Three Million Displaced |url=https://www.en-hrana.org/day-thirteen-of-the-u-s-israeli-war-on-iran-more-than-three-million-displaced/ |access-date=13 March 2026 |website=HRANA}}&lt;/ref&gt; Исфахан провинциясының мәдени мұра жөнінен директор орынбасары Рухолла Сейед әл-Асгаридің мәліметінше, басқа да зақымдалған нысандар қатарында [[Чехел Сотун павильоны]], [[Ракиб Хане зәулім үйі]], [[Теміршілер залы]], [[Ашраф залы]] және [[Али Капу сарайы]]ның терезелері бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آسیب به چند بنای تاریخی در حمله اسرائیل به اصفهان |url=https://iranwire.com/fa/news-1/150147-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86/ |access-date=13 March 2026 |website=iranwire |language=fa}}&lt;/ref&gt;

Ирак Күрдістанындағы Мала Кара базасында жасалған ұшқышсыз ұшу аппаратының соққысынан алты француз сарбазы жарақат алды. Франция президенті [[Эммануэль Макрон]] 13 наурызда осы шабуыл салдарынан бір француз сарбазының қаза тапқанын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;lm13march&quot;&gt;{{Cite web |date=13 March 2026 |title=French soldier killed and several wounded in attack in Iraq's Kurdistan region, confirms Macron |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/03/13/french-soldier-killed-in-attack-in-iraq-s-kurdistan-region-confirms-macron_6751397_4.html |access-date=13 March 2026 |website=[[Le Monde]]}}&lt;/ref&gt;

Иракта АҚШ Әскери-әуе күштерінің екі [[Boeing KC-135]] жанармай құю ұшағы апатқа ұшырады. Олардың бірі Ирак аумағына құлап, кем дегенде төрт адам қаза тапты, ал екіншісі зақымдалғанына қарамастан Израильге қонды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Accident Boeing KC-135R Stratotanker 62-3556, Thursday 12 March 2026 |url=https://aviation-safety.net/wikibase/567873 |publisher=[[Aviation Safety Network]] |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt; Бұл — соғыс кезінде жоғалған АҚШ-тың төртінші ұшағы.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Finnerty |first1=Ryan |title=US Air Force KC-135 crashes in western Iraq while supporting Iran air war |url=https://www.flightglobal.com/fixed-wing/us-air-force-kc-135-tanker-crashes-in-iraq/166648.article |work=FlightGlobal |access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;

Иран әскерилері [[Пальмахим]] және [[Овда]] әуе базаларын, сондай-ақ [[Шин-Бет]] штаб-пәтерін қоса алғанда, Израильдің әскери нысаналарына соққы жасағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 February 2026 |title=Iran says it targets Israeli bases, accuses Israel of targeting hospitals|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-says-it-targets-israeli-bases-accuses-israel-of-targeting-hospitals |access-date=13 February 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|publisher=[[Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

=== 13 наурыз ===
Соғыстың экономикалық зардаптарымен күресу мақсатында АҚШ Ресей мұнайын сатуға қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. Соған қарамастан, бұл шешім мұнай бағасына айтарлықтай әсер етпеді.&lt;ref name=&quot;Cooper&quot;&gt;{{Cite news |last=Cooper |first=Helene |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Ward |first3=Euan |last4=Torbati |first4=Yeganeh |last5=Reiss |first5=Johnatan |date=12 March 2026 |title=Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/12/world/iran-war-news-trump-oil-israel |access-date=13 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Израиль тарапы зымыран соққысынан кейін алған жарақаттарына байланысты 58 адамның ауруханаға жатқызылғанын хабарлады.&lt;ref name=&quot;Cooper&quot; /&gt; Иран Парсы шығанағы елдеріне зымырандармен және ұшқышсыз ұшу аппараттарымен қайтадан соққы жасады, бұл мұнай бағасының өсуіне алып келді. Бахрейн жанармай резервуарларына жасалған шабуылдар туралы хабарлады. Кувейтте «жаудың ұшқышсыз ұшу аппараты» тұрғын үйге соққы беріп, екі адам жарақат алды. Кувейт билігі сонымен қатар қорғаныс нысандары мен елдің негізгі халықаралық әуежайына шабуыл жасалғанын, алты электр желісінің істен шыққанын мәлімдеді. AFP Дубай орталығында жарылыстар естілгенін хабарлады. Сонымен қатар, Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары агенттігі БАӘ-дегі Джебель-Алиден солтүстікке қарай 65 шақырым жерде контейнер тасушы кемеге шабуыл жасалғанын хабарлады. Al Jazeera Arabic мәліметінше, Иорданияның барлық қаласында әуе дабылы қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/iran-targets-gulf-nations-with-missiles-drones-as-oil-prices-soar |access-date=12 March 2026 |website=Aljazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

Соғыс басталғалы үшінші рет Түркияның әуе кеңістігіне баллистикалық зымырандар еніп, сәтті атып түсірілді; [[Адана]] қаласының маңында жарылыстар естіліп, Инджирлик әуе базасында дабыл қосылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/nato-incirlik-air-base-missile-iran-war-b2937948.html |access-date=13 March 2026 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Атысты тоқтату (8 сәуір – қазірге дейін) ===
​АҚШ-тың [[Шығыс уақыты]] бойынша 7 сәуір күні сағат 18:32-де ([[Израиль]]де 8 сәуір, 01:32; [[Иран]]да 8 сәуір, 02:02), Президент Трамп Truth Social желісінде АҚШ пен Иранның Пәкістан Премьер-министрі [[Шехбаз Шариф]] пен фельдмаршал [[Асим Мунир]]дің араағайындығымен жасалған 10 тармақтан тұратын ұсыныс негізінде келісімге келгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire after threatening massive attacks |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-trump-deadline-hormuz-infrastructure-ceasefire-rcna267039 |work=[[NBC News]] |date=7 April 2026 |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; Трамп Иранның АҚШ-қа 10 тармақтан тұратын жоба жібергенін және АҚШ бұны «келіссөздер жүргізуге болатын негіз» деп санайтынын жазды.&lt;ref name=&quot;PoliticoCeasefire&quot;&gt;{{Cite news |first1=Jacob |last1=Wendler |first2=Paul |last2=McLeary |date=7 April 2026 |title=Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline |url=https://www.politico.com/news/2026/04/07/donald-trump-iran-war-ceasefire-00863103 |access-date=8 April 2026 |work=[[Politico]] |language=en}}&lt;/ref&gt; АҚШ, Израиль және Иран екі апталық атысты тоқтату туралы келісті, оған сәйкес Иран Ормуз бұғазын қайта ашуға міндеттелді. Бұл туралы хабарлама Вашингтонда 7 сәуірде жасалғанымен, келісімді қабылдау және ресми түрде іске асыру Таяу Шығыстың жергілікті уақыты бойынша 8 сәуірде күшіне енді.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=What we know about the US and Iran's ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce84z6y3ke4o |access-date=8 April 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Атысты тоқтату туралы хабарламадан кейін Иранның [[Лаван аралы]]ндағы мұнай өңдеу зауыты мен [[Сирри аралы]]ндағы шикі мұнай экспорттау нысандарына «жау тарапынан шабуыл» жасалды. Бұл үшін жауапкершілікті ешбір тарап өз мойнына алған жоқ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Iranian Oil Refining Company confirms attack on Lavan refinery, Shana reports |url=https://www.reuters.com/business/energy/iranian-oil-refining-company-confirms-attack-lavan-refinery-shana-reports-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Бұған жауап ретінде Иран Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Катар және Бахрейн сияқты Парсы шығанағындағы араб мемлекеттеріне зымырандар мен ұшқышсыз ұшу аппараттары арқылы соққы беруді жалғастырды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=S Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain report attacks after Iran-US truce |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/uae-kuwait-bahrain-report-attacks-despite-iran-us-ceasefire |access-date=8 April 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Атысты тоқтату келісімінің нәтижесінде 17 сәуірде Иран Ливандағы бітімгершілік кезінде Ормуз бұғазы арқылы коммерциялық кемелердің өтуіне рұқсат берілетінін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 April 2026 |title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/ |access-date=17 April 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt; Кейінірек Президент Трамп осы жағдайға қарамастан, АҚШ-тың Иран порттарынан шығатын немесе оған тоқтайтын кемелерге қарсы қоршауы (блокадасы) өз күшінде қалатынын нақтылады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 April 2026 |title=Trump says blockade on Iran 'in full force' until deal is reached |url=https://www.reuters.com/world/trump-says-blockade-iran-in-full-force-until-deal-is-reached-2026-04-17/ |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; Блокаданы жалғастыру туралы шешім Иранның Ормуз бұғазын қайта ашудан бас тартуына әкелді, сонымен қатар видеожазбаларда кемелердің бұғаздан кері бұрылып жатқаны көрсетілді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=April 17, 2026|accessdate=April 18, 2026}}&lt;/ref&gt;

18 сәуірде Иран АҚШ-тың теңіз қоршауын (блокадасын) тоқтатудан бас тартуына байланысты Ормуз бұғазына бақылауды қайта орнатқанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran reimposes restrictions on Hormuz, accuses US of violating deal|url=https://www.business-standard.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-hormuz-accuses-us-of-violating-deal-126041800390_1.html |access-date=18 April 2026 |agency=[[Associated Press]]|website=Business Standard}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, АҚШ өз қоршауының нәтижесінде Иран порттарына тоқтауға немесе одан шығуға әрекеттенген 23 кеменің жолы кесілгенін хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |user=CENTCOM|number=2045464604688384243 |title= Littoral combat ship USS Canberra (LCS 30) patrols the Arabian Sea during the U.S. blockade}}&lt;/ref&gt;

19 сәуірде Иран парламентінің спикері американдықтармен келіссөздерде «ілгерілеушілік» бар екенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=Iran's top negotiator Ghalibaf says there is 'progress' in talks with US |url=https://www.dw.com/en/irans-top-negotiator-ghalibaf-says-there-is-progress-in-talks-with-us/liveblog-post-76845971 |access-date=2026-04-19 |website=[[Deutsche Welle]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

23 сәуірде Трамп АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Ормуз бұғазына мина қойып жатқан кез келген ирандық қайықтарды жоюға бұйрық берді.&lt;ref name=&quot;telanganatoday23april&quot;&gt;{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Trump orders US military to 'shoot and kill' Iranian boats in Hormuz |url=https://telanganatoday.com/trump-orders-us-military-to-shoot-and-kill-iranian-boats-in-hormuz |access-date=23 April 2026|agency=Associated Press|website=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;

Иранның екі жүк кемесін қолға түсіргеніне қарамастан,&lt;ref name=&quot;Guardian 24 Apr 26&quot;&gt;{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=24 April 2026}}&lt;/ref&gt; 23 сәуірде Трамп АҚШ-тың Ормуз бұғазын толық бақылауда ұстап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ ол бұғазды жауып отырған өзі екенін, себебі оны ашу Иранға «күніне 500 миллион доллар табуға» мүмкіндік беретінін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump says he is keeping Strait of Hormuz closed, not Iran |url=https://www.aljazeera.com/amp/video/newsfeed/2026/4/23/trump-says-he-is-keeping-strait-of-hormuz-closed-not-iran |work=[[Al Jazeera English]] |date=23 April 2026}}&lt;/ref&gt; [[The Guardian]] басылымы бұл жағдайды «қосарланған қоршау» деп сипаттап, АҚШ Әскери-теңіз күштері Иран порттарын қоршауға алғанымен, Иранның теңіздегі блокадасын тоқтата алмағанын немесе бұғазды АҚШ одақтастары үшін аша алмағанын атап өтті.&lt;ref name=&quot;Guardian 24 Apr 26&quot; /&gt; Сол күні Трамп Израиль мен Ливанның атысты тоқтату режимін үш аптаға ұзартуға келіскенін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 April 2026 |title=Iran war updates: Trump announces three-week Lebanon ceasefire extension |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/23/iran-war-live-israel-kills-lebanese-journalist-tehran-us-talks-stalled |access-date=24 April 2026 |website=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt;

24 сәуірде Иран кеме ереже бұзушылықтар жасап, ескертулерді елеусіз қалдырғаннан кейін, оны Америка әскерилерімен сыбайлас болды деген күдікпен қолға түсіргенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 April 2026 |title=Iran Seizes Ship Suspected Of Collaborating With US Military, Cites Maritime Violations |url=https://www.news18.com/world/iran-seizes-ship-suspected-of-collaborating-with-us-military-cites-maritime-violations-ws-l-10056440.html |access-date=25 April 2026 |website=[[News 18]]}}&lt;/ref&gt;

25 сәуірде Трамп Иранмен келіссөздер жүргізу үшін АҚШ келіссөзшілерінің Пәкістанға жоспарланған сапарын тоқтатқанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 April 2026 |title=US-Iran peace hopes fade despite Araghchi's diplomatic push |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/iran-tensions/iran-war/us-iran-peace-hopes-fade-despite-araghchi-s-diplomatic-push |access-date=26 April 2026 |agency =Reuters |website=Nikkei Asia}}&lt;/ref&gt;

​1 мамырда Трамп 1973 жылғы «Соғыс өкілеттіктері туралы резолюцияға» сәйкес (бұл құжат қақтығыстарды 60 күнмен шектейді) Конгресс лидерлеріне хат жолдап, әскери іс-қимылдардың қазіргі уақытта аяқталғанын, бірақ қақтығыстың әлі де сақталып отырғанын хабарлады.&lt;ref name=mang /&gt;

​3 мамырда Трамп Америка Құрама Штаттары келесі күні таңертеңнен бастап Ормуз бұғазындағы кемелердің қозғалысын еркіндікке шығаруға көмектесетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;internazionale3may&quot;&gt;{{Cite web |date=3 May 2026 |title=Trump says US to help free up ships in Strait of Hormuz starting Monday morning |url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/05/03/trump-says-us-to-help-free-up-ships-in-strait-of-hormuz-starting-monday-morning |access-date=3 May 2026 |agency=Reuters |website=Internazionale }}&lt;/ref&gt;

== Соққылар мен шығындар ==
​Иран тарапынан баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыс басталғаннан 4 наурызға дейін төмендеді; сарапшылар мұны ирандық зымырандар мен ұшыру қондырғылары қорының таусылуымен, сондай-ақ ұзаққа созылған соғысқа ресурстарды үнемдеу стратегиясымен түсіндіреді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Clover |first=Charles |date=4 March 2026 |title=Rate of Iranian ballistic missile launches is declining, western officials say |url=https://www.ft.com/content/bc7b386f-23e9-4b97-8613-9f7abe985be1 |access-date=5 March 2026 |work=Financial Times}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 5 наурызда әскери дереккөз [[Fars ақпарат агенттігі]]не Иранның 28 ақпаннан бері 500-ден астам баллистикалық және теңіз зымырандарын, сондай-ақ 2000-ға жуық ұшқышсыз ұшу аппараттарын ұшырғанын хабарлады. Мәліметтерге сәйкес, ұшырылған снарядтардың шамамен 40 пайызы Израильге, ал 60 пайызы аймақтағы АҚШ нысандарына бағытталған.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2026 |title=Report: Iran launched more than 500 missiles, 2,000 drones since Saturday|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-03-05/ty-article-live/idf-launches-second-wave-of-strikes-on-regime-targets-in-tehran/0000019c-bb20-df64-a59c-fb765d040000?liveBlogItemId=1269733168#1269733168 |website=Haaretz|quote=Iran has launched more than 500 ballistic and naval missiles and about 2,000 drones since Saturday, a military source told Iran's Fars News agency, owned by the Revolutionary Guards. According to the report, about 40 percent of the launches were aimed at Israel, and about 60 percent were fired at American targets in the region.}}&lt;/ref&gt;

=== Иран ===
==== Әли Хаменеидің қазасы ====
[[Сурет:Ali Khamenei 2026.02.12 (cropped).jpg|thumb|Хаменеи 2026 жылғы 12 ақпанда, өзіне қастандық жасалудан 16 күн бұрын.]]
2026 жылғы 28 ақпанда [[Иран жоғарғы көсемі|Иранның Жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] қастандықпен өлтірілді. 1 наурыз күні таңертең Иранның мемлекеттік БАҚ-тары Хаменеидің қаза тапқанын ресми түрде жариялады.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772 |script-title=fa:اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی |trans-title=Announcement of the martyrdom of His Highness Grand Ayatollah Seyyed Ali Hosseini Khamenei, Leader of the Islamic Revolution |language=fa |work=[[Supreme National Security Council]] |via=KHAMENEI.ir |date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301023337/https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62772|archive-date=1 March 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ислам революциясы сақшыларының корпусы бақылайтын [[Fars ақпарат агенттігі]] соққылар кезінде Хаменеидің қызы, күйеу баласы, немересі және келіні (Моджтаба Хаменеидің әйелі) Захра Хаддад-Адельдің де қаза тапқанын, ал [[Моджтаба Хаменеи]]дің өзі жараланғанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Habibiazad |first=Ghoncheh |date=1 March 2026 |title=Khamenei's daughter and grandchild killed in attacks, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&amp;post=asset%3Ae4590a21-5229-434d-be0f-4698491513f8#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Khamenei's relatives killed in the attacks too |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&amp;post=asset%3A6e5ae80b-16ca-45fe-afde-a5e0e3fe5890#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=1 March 2026 |title=Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports |url=https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000 |access-date=1 March 2026 |agency=[[Associated Press]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Мемлекетте 40 күндік аза тұту жарияланды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Add3db3f8-29d3-4420-a511-9b544b2ea1b0#post |access-date=1 March 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққылары]]
* [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]]

== Ескертпелер ==
{{notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
&lt;references /&gt;
[[Санат:2026 жылдағы Иран]]
[[Санат:2026 жылғы қақтығыстар]]</text>
      <sha1>ebodrt14qsh2z7wc8vwn2qvn4er8xcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балым Бірімова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777133</id>
    <revision>
      <id>3620157</id>
      <parentid>3569891</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6996" sha1="cvq5ya3hptc3aw8atnmu8vxns7fo4wo" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Балым Бірімова
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 8.3.1923
 |Туған жері            = [[Байғанин ауданы|Табын ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні    = 21.6.2003
 |Қайтыс болған жері    = [[Бірлік (Мұғалжар ауданы)|Бірлік]] ауылы, [[Мұғалжар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақстан]]
 |Азаматтығы            = {{USSR}}&lt;br /&gt; {{KAZ}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = бақташы
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = {{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Орақ пен Балға медалі}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Ленин ордені}} | {{Шапағат медалі}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{ХШЖК күміс медалі}}
}}
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Балым Бірімова''' ([[8 наурыз]] [[1923 жыл|1923]], [[Байғанин ауданы|Табын ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[21 маусым]] [[2003 жыл|2003]], [[Бірлік (Мұғалжар ауданы)|Бірлік]] ауылы, [[Мұғалжар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақстан]]) — Қазақ КСР, [[Ақтөбе облысы]], [[Темір ауданы]], КСРО кеңшарлар министрлігінің «Жұрын» қой өсіру кеңшарының аға табыншысы. [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1949). Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының (1951-1955) және 4-шақырылымдарының (1955-1959) депутаты.

== Өмірбаяны ==
1923 жылы Қызылбұлақ ауылының (қазіргі — [[Байғанин ауданы]]) маңайында көшпелі отбасында дүниеге келген. 1940 жылдан бастап Темір ауданында (қазіргі — [[Мұғалжар ауданы]]) тұрып, Темір ауданындағы «Жұрын» кеңшарында табыншы, содан соң аға табыншы болып жұмыс істеді.

1948 жылы Балым Бірімованың бригадасы 70 биеден 70 құлын өсірді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://batyrlar.blogspot.com/p/blog-page_75.html |title=Бірімова Балым |access-date=2020-05-08 |archive-date=2020-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602104627/http://batyrlar.blogspot.com/p/blog-page_75.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 1949 жылы 3 желтоқсандағы КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған «''1948 жылы мал шаруашылығының жоғары өнімділігіне қол жеткізгені және мемлекетке мал және егін өнімдерін жеткізу жоспарын және барлық мал түрлері бойынша мал шаруашылығын дамытудың мемлекеттік жоспарын орындағаны үшін''» Социалистік Еңбек Ері атағы [[Ленин ордені]] және «Орақ пен балға» алтын медалімен бірге берілді.

Сол жарлықпен кеңшар директоры [[Ғабден Өтегенұлы Аязбаев]] пен аға табыншы Ершуақ Құловқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне қатысып, күміс медал жеңіп алды.

Шалқар сайлау округінен Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің III және IV шақырылым депутаты болып сайланды.

Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 5 мамырдағы Жарлығымен [[Шапағат медалі|«Шапағат» медалімен]] марапатталды.

;Марапаттары
* [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]]
* [[Ленин ордені]]
* ХШЖК күміс медалі
* [[Шапағат медалі|«Шапағат» медалі]]

;Естелік
Мұғалжар ауданындағы Бірлік ауылының бір көшесіне Балымның есімі берілген&lt;ref&gt;
[https://postaldb.net/ru/kazakhstan/postal-code/D28H3T5 Пошта индексі D28H3T5 (031307)]&lt;/ref&gt;.

== Әдебиет ==
* Ақтөбе: Энциклопедия. — Ақтөбе, 2001. — 748 б.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=30655 Бірімова Балым]. «Герои страны» сайты.
* [http://batyrlar.blogspot.com/p/blog-page_75.html Бірімова Балым]
* [https://www.youtube.com/watch?v=cx5_56DohOw Социалистік Еңбек Ері Балым Бірімова]

[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Байғанин ауданында туғандар]]
[[Санат:Ақтөбе облысында қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>cvq5ya3hptc3aw8atnmu8vxns7fo4wo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйел дирижёрлер (тізім)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777758</id>
    <revision>
      <id>3620012</id>
      <parentid>3619590</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3620012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113619" sha1="16qhei5vebbvvoapas900aprljp7uie" xml:space="preserve">{{cleanup}}
[[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]]
'''Әйел дирижёрлер''' — музыка тарихындағы ұзақ уақыт бойы ер адамдар басым болған кәсіби саланың өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер опералық, симфониялық, камералық, хор, әскери, үрмелі, эстрадалық және халық аспаптары оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі Раиса Садықова, америкалық дирижёр Марин Олсоп, ресейлік дирижёр Вероника Дударова және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде Элим Чан, Йоана Мальвиц, Алондра де ла Парра бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы маусым айындағы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. 

'''А'''

* '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерландт текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымының докторы [[Карл Мук|Карл Муктың]] дирижëрлік сыныбының бірегей шәкірті. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №9 ми минор «Жаңа әлемнен» симфониясын дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Antonia Brico &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; American Female Conductor &amp; Musician &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «&lt;nowiki/&gt;[[Аққу көлі]]&lt;nowiki/&gt;» балетімен дебют өткізді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған.  2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Rakitina &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alena Hron &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Без фальши &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bio —  ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёры және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа]]&lt;nowiki/&gt;» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер]]&lt;nowiki/&gt;» туындыларына дирижëрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&amp;pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ә'''

* '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]&lt;nowiki/&gt;» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]&lt;nowiki/&gt;[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]&lt;nowiki/&gt;», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]&lt;nowiki/&gt;» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Б'''

* '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын Марëк Пияровский сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI)  оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда Пётр Чайковскийдің 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі  П.И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''В'''
* '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар Израиль Гусман мен Маргарита Саморукова ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Симфонический оркестр&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;Концертный центр &quot;Череповец&quot;|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр,  Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Витезслава Капралова &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo &amp; decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Allen &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; composer / arranger - concert band Noten &amp; Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «Қызыл жұлдыз» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Г'''

* [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

* Галина Михайловна Кривошапко (1916–2013) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше) АҚШ, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор (1903–1998) [[Англия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Глория Исабель Рамос Триано (1964) [[Испания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DIRIGENTIN &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Голнуш Халеги (1941–2021) [[Иран]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Гүлдана Жеңісқызы Баритова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Грете Педерсен (1960) Норвегия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Artist-Portrait &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
*


'''Д'''

* Даяна Айдаровна Гофман (1991) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дильбар Гулямовна Абдурахманова (1936-2018) КСРО, [[Өзбекстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* ДжоАнн Фаллетта (1954) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джулия Джонс (1961) [[Ұлыбритания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дениола Кураджа ([[Албания]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=deniolakuraja.com &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Далия Атлас (1933) Израиль, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Далия Андреевна Стасевская (Украина, Финляндия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джухи Бансал ([[Үндістан]], [[Гонконг]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дана Муриева (2000) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дана Муриева &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джессика Коттис (1979) [[Аустралия]], Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=HOME &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джипсс Рут (1921–1999) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Джаннат Музаффаровна Хусейнзода (*2006) [[Тәжікстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дебра Чеверино (1976) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Деляна Лазарова (Болгария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дора Христова (Болгария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Дина Ардақ (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Е'''

* Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина (1914–2004) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Еп Вин Си (1960) [[Қытай]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Елена Евстратенко (майор) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Елизавета Сергеевна Корнеева (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ë'''

* Ëко Мацуо (1953) [[Жапония]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ж'''

* Жанна (Шевалье) Эврар (1893–1984) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жизель Бен-Дор (1955) [[Уругвай]], Израиль, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жоанидия Нуньес Содре (1903–1975) [[Бразилия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жюльетт Надя Буланже (1887–1979) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Жуану Карнейру (Португалия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Carneiro &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''З'''

* Зои Зениоди (1976) [[Грекия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Захия-Дихия Зиуани (1978) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&amp;id=558:zahia-ziouani&amp;catid=92|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зарифа Ахмедовна Абдуллаева (1952) [[Дағыстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – она во мне… &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зарифа Адиба ([[Ауғанстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Зиада Нагиевна Накибаева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''И'''

* Ирис Маргарет Элси Лемар (1902–1997) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Инма Шара (1972) Испания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Инджи Ëздиль ([[Түркия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ингрид Табита Боргхильд Берглунд (1989) Норвегия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Иман Аль-Джунайди ([[Мысыр]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exclusive &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; NileFM &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Иман Эль-Генеди (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=أول قائدة أوركسترا في مصر لـ&quot;العين الإخبارية&quot;: أنا صعيدية أحلم بالعالمية|url=https://al-ain.com/article/iman-egypt-conductor-orchestra|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Й'''

* Йоана Мальвиц (1986) [[Германия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Йозефина Аманн Вайнлих (1848–1887) [[Аустрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''К'''

* Камилла Александровна Кольчинская (1937–2016) КСРО, Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Камелия Хоанг (Фам Ча Ми) Вьетнам, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катарина Морин (1994) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катарина Винкор (1995) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Wincor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Клер Жибо (1945) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Карина Канеллакис (1981) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kristiina Poska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Катрине Виннес (Норвегия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NMH &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Каталин Кишш (Венгрия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&amp;q=Caroline+B.+Nichols&amp;pg=PT326&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=Caroline%20B.%20Nichols&amp;f=false|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Куми Нариман Вадиа (Үндістан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words &amp; Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Л'''

* Ламар Элиас ([[Палестина]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Летиция Труве (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия Амадио (1964) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Любовь Носова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиса Ксантопулу (1968) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''М'''

* Марин Олсоп (1956) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мари-Жанна Сереро (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Александровна Романова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Макраки (Греция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Эклунд (1973) Россия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Реммерт (1853–1941) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday &amp; Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мун-ëн Хо (1960) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мишель Рейкерс (майор) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мойца Лавренчич ([[Словения]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марлен Урбай (Куба) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Н'''

* Нил Вендитти (Түркия, Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Ракич ([[Сербия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nia Imani Franklin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&amp;lang=ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Натали Штуцман (1965) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нисан Ак (Түркия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nisan Ak &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нежат Амири ([[Иран]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Назанин Агахани (1980) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нварт Андреасян (Армения, Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нодока Окисава (Жапония) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''О'''

* Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Власова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Кротик (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''П'''

* Полина Лебедева (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Паниз Фарьюсефи (Иран) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Р'''

* [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Розмари Йорганджи (Албания) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Росила Самир (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рут Райнхардт (Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''С'''

* Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sarah Caldwell &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Pioneer, Conductor, Producer &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Струнгару (Румыния) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Стефани Роудс Рассел (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сперанца Скаппуччи (Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сьюзен Хейг (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сайра Сиверсон (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сая Жұмашева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 


'''Т'''

* Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tianyi Lu &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''У'''

* Ульяна Созанская (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ф'''

* Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Х'''

* Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ц'''

* Цзяцзин Лай (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ч'''

* Чжэн Сяоин (1929) Қытай &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чаовэнь Тин (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Челси Галло (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ш'''

* Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шогуфа Сафи (Ауғанстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шайма Хусейн (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Ы'''

* Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;


'''Э'''

* Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет А. Бейкер (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Этель Легинска (1886–1970) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethel Leginska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эсин Айдингоз (1993) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Esin Aydingoz &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Энн Ланди (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элиза Вегас (Вьетнам) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisa Vegas &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Статистика ==
2026 жылдың маусым айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақытта тізім жаңа есімдермен толықтырылып, мақалаға соңғы 300 есім енгізіледі.

== Әдебиет ==
* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.
* Т.Н. Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.
* L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf
* KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991
* Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]]
[[Санат:Германия дирижерлері]]
[[Санат:Ресей дирижерлері]]
[[Санат:Әзербайжан дирижерлері]]</text>
      <sha1>16qhei5vebbvvoapas900aprljp7uie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғабден Өтегенұлы Аязбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777880</id>
    <revision>
      <id>3620156</id>
      <parentid>3574028</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9874" sha1="944c28t1cnwh9kd6e5bnvf5p7x87xpq" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Ғабден Өтегенұлы Аязбаев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 18.3.1899
 |Туған жері            = № 8 ауыл, [[Қамыс-Самар уезі]], [[Бөкей Ордасы]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні    = 4.6.1969
 |Қайтыс болған жері    = [[Ембі]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|Ресей империясы}}&lt;br /&gt;{{Байрақ|КСРО}}→ &lt;br /&gt;{{Байрақ|Қазақ КСР}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = {{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Орақ пен Балға медалі}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Ленин ордені}}
 | {{Құрмет Белгісі ордені}}
 | {{Қызыл жұлдыз ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Сталинградты қорғағаны үшін медалі}}
 | {{Берлинді алғаны үшін медалі}}
 | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}
}}
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Ғабден Өтегенұлы Аязбаев''' ([[18 наурыз]] [[1899 жыл|1899]], № 8 ауыл, [[Қамыс-Самар уезі]], [[Бөкей Ордасы]], [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[4 маусым]] [[1969 жыл|1969]], [[Ембі]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — қазақ кеңестік шаруашылық қайраткері, Қазақ КСР Ақтөбе облысы [[Темір ауданы|Темір ауданындағы]] КСРО кеңшарлар министрлігі «Жұрын» қой өсіру кеңшарының директоры. [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1949).

== Өмірбаяны ==
1899 жылы Бөкей Ордасындағы Қамыс-Самар уезінің №8 ауылында малшының отбасында дүниеге келген. Толық емес орта мектепті бітірген. 1916 жылдан 1918 жылға дейін Жаңа Қазақ екіжылдық мектепте оқыған, оны бітірген соң Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі Қырғыз революциялық кеңесінде әскери үгітші болып жұмыс істеген. 1920 жылдың қаңтарынан бастап Бөкей губерниясындағы Қамыш-Самар уезі Тұрдықұл болысының жұмысшылар, сарбаздар және шаруалар кеңесі атқару комитеті хатшысы қызметін атқарған.

1923 жылдың қаңтарынан 1924 жылдың қыркүйегіне дейін — ауыл мектебінде мұғалім болып істеді. Кейінгі жылдары: [[Хан Ордасы (ауыл)|Орда]] ауылындағы Бөкей уездік қаржы бөлімінің қаржылық бақылау бөлімше меңгерушісі (1924 ж. қыркүйегі-1925), Орынбордағы өлкелік қаржы курстарының студенті (1925), Орал қаласындағы Орал округінің мемлекеттік қаржылық бақылау бөлімше меңгерушісі (1928 ж. қыркүйегі - 1930 ж. наурызы), аудандық жоспар төрағасы, Талов аудандық атқару комитетінің орынбасары (1930 ж. наурызы - 1932 ж. наурызы), Ақтөбе облысындағы №2 қой кеңшары, содан кейін №5 кеңшары директорының орынбасары (1932 ж. наурызы - 1934 ж. желтоқсаны), №3 Темір қой кеңшарының директоры (1934 ж. желтоқсаны - 1936 ж. қарашасы), Ақтөбе облысындағы Жұрын аудандық жоспарының экономисі (1936 ж. қарашасы - 1939 ж. желтоқсаны), Жұрын аудандық атқару комитетінің жалпы бөлімі меңгерушісі (1939 ж. желтоқсаны - 1940 ж. сәуірі), Новороссийск ауданындағы Қопа ауылының Қопа кеңшары директорының орынбасары (1941 ж. наурыз – 1942 ж. наурыз) қызметтерін атқарды.

1942 жылдың наурыз айында Қызыл Әскер қатарына шақырылды. Ұлы Отан соғысына қатысты. Миномет батареясында дивизия партия ұйымдастырушысы ретінде соғысты. Сталинградты қорғауда, 2-Украина және 1-Украина майдандарында шайқасты. Соғыстың соңында ол 163-бөлек жоғары қуатты гаубица артиллериялық бригадасы 2-дивизиясы 4-батареясының партия ұйымдастырушысы ретінде сержант шенін алды.

1945 жылдың қыркүйегінде әскерден қайтқаннан кейін ол Ақтөбе облысына оралып, Жұрын кеңшарының директоры болып тағайындалды. Қысқа мерзім ішінде кеңшарды Ақтөбе облысындағы жетекші ауылшаруашылық кәсіпорындарының қатарына қосты. 1948 жылы кеңшар 135 биеден 135 құлын өсірді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1949 жылғы 3 желтоқсандағы Жарлығымен оған ''«1948 жылы мал шаруашылығының жоғары өнімділігіне қол жеткізгені және мемлекетке мал және өсімдік өнімдерін жеткізу жөніндегі кеңшар жоспарын және барлық мал түрлері бойынша мал шаруашылығын дамыту жөніндегі мемлекеттік жоспарды орындағаны үшін»'' Социалистік Еңбек Ері атағы [[Ленин ордені]] және «Орақ пен балға» алтын медалімен (№ 4956) бірге берілді.

Сол жарлықпен кеңшар еңбеккерлері, аға табыншылар [[Балым Бірімова]] мен Ершуақ Құловқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

1950 жылдан бастап — Қазақстан Компартиясы Жұрын аудандық комитетінің пленум мүшесі.

Кейіннен ол Алматыдағы бір жылдық кеңшар директорлары курсында оқып, оны 1951 жылдың қарашасында аяқтады. 1954 жылдың тамыз айында денсаулығына байланысты Жұрын кеңшарындағы қызметінен кетті. 1954 жылдың қараша айынан бастап — сол кеңшардағы №1 фермада зоотехник болды. 1956 жылдың қаңтарынан 1958 жылдың сәуіріне дейін — Новая База ауылындағы Құмжарған байланыс агенттігінің агенттік меңгерушісі болды.

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Мұғалжар ауданының [[Ембі]] қаласында тұрды. 1957 жылдан бастап — республикалық маңызы бар дара зейнеткер, ал 1968 жылдан бастап — одақтық маңызы бар дара зейнеткер болды. 1969 жылдың маусым айында қайтыс болды. «Жұрын» кеңшарының зиратында жерленген.

;Естелік
Мұғалжар ауданындағы Бірлік (бұрынғы Новая База) ауылындағы бір көшеге оның есімі берілді.

== Сілтемелер ==
* [https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=32300 Ғабден Өтегенұлы Аязбаев]. «Герои страны» сайты.</text>
      <sha1>944c28t1cnwh9kd6e5bnvf5p7x87xpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Византия өнертабыстарының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778298</id>
    <revision>
      <id>3620028</id>
      <parentid>3603461</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Күнделікті өмір */</comment>
      <origin>3620028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29644" sha1="tpvwzuzrcro4dk5bb0uxcf3q51meim2" xml:space="preserve">[[Сурет:Hagia_Sophia_09.JPG|нобай|250x250 нүкте|Византиядағы [[Айя София|Айя Софияның]] ерекше көп күмбезді профилі және тарихтағы алғашқы [[Парус|аспалы]] [[күмбез]] православиелік және [[Ислам сәулеті|ислам сәулет өнерінің]] қалыптасуына әсер етті.&lt;ref name=&quot;Heinle &amp; Schlaich 1996, 32&quot;&gt;{{Harvnb|Heinle|Schlaich|1996}}&lt;/ref&gt;]]
Бұл '''Византия өнертабыстарының тізімі'''. Византия немесе [[Византия империясы|Шығыс Рим империясы]] [[Рим империясы|Рим империясының]] [[Батыс Рим империясының құлауы|бір бөлігі жаулап алынғаннан кейін оның]] мұрагері болды. Оның негізгі сипаттамалары [[Ежелгі Рим|Рим]] мемлекеттік дәстүрлері, грек мәдениеті және [[Христиандық|христиан діні]] болды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kinder|Hilgemann|1989}}&lt;/ref&gt;.

== Сәулет өнері ==
* '''Күмбезді ғибадатхана:''' крест-күмбезді ғибадатхана Орта Византия шіркеулерінің басым сәулет нысаны болды. Кросс-күмбезді шіркеудің құрамы кемелдікке жеткен, басқа орталықтық діни ғимараттар мен бойлық насыбайгүлдердің жоспарларының әсерінен қалыптасты. Ең ерте сақталған мысал — Константинопольдегі Мария Мария шіркеуі (907/908), оның дамуын 880/881 жылы қасиетті етілген Неа Экклесияға дейін негізді сенімділікпен байқауға болады.
* '''Аспалы күмбез:''' Сәулет өнеріндегі желкен – күмбезді шаршы жоспарға тіреуге мүмкіндік беретін құрылым. Желкендердің прототиптерін римдік күмбез құрылысы тәжірибесінен табуға болатынымен, алғашқы толыққанды аспалы күмбез 563 жылы Аясофияны қайта құру кезінде пайда болды. Милеттік сәулетші Исидордың жиені Кіші Исидор жасаған, диаметрі 31,24 м болатын күмбез Қайта өрлеу дәуіріне дейін теңдесі жоқ (Флоренция соборын қараңыз). Аясофия кейінгі православие шіркеулерінің прототипі болды, ал оның архитектуралық стилін мың жылдан кейін түрік мешіттері қабылдады.
* '''Сүйір аркалы көпір:''' Сүйірлі аркамен бекітілген ең ерте белгілі көпір — Кападокиядағы 5 немесе 6 ғасырдағы Қарамағара көпірі. Оның бар болғаны 17 метрлік аркасы Евфрат өзенінің ағынын бөгеп тұрды. Арқаның шетінің бір жағында Киелі кітапқа сілтеме жасалған грек жазуы орналасқан. Құрылым бүгінде Кебан су қоймасында су астында қалды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galliazzo|1995}}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:Panagia_Chalkeon_2.jpg|link=Файл:Panagia_Chalkeon_2.jpg|alt=Панагия Халкеон, крестово-купольная церковь XI века|Панагия Халкеон, XI ғасырдағы крест күмбезді шіркеу
Сурет:Ayasofya-Innenansicht.jpg|link=Файл:Ayasofya-Innenansicht.jpg|alt=Подвесной купол собора Святой Софии (563 г.), внутренний вид|[[Айя София|Айя Софияның]] (563) аспалы күмбезі, ішкі көрінісі
&lt;/gallery&gt;{{Clear}}

== Әскери істер ==
* '''Қарама-қарсы салмақтағы требушет:''' Қарапайым тартқыш требучетке қарағанда әлдеқайда күшті дизайн қарсы салмақ туралы ең ерте жазбаша ескерту 12 ғасырдағы тарихшы Никетас Чониатстың жұмысында кездеседі. Никетас болашақ император Андроникос I Комнин 1165 жылы Зеугминон қоршауында пайдаланған тас проекторды сипаттайды. Ол жүкшығырмен жабдықталған, зымырандарды ұшыру үшін итеруді де, гибридті требушетті де қажет етпейтін құрылғы. Чеведден артиллерияның жаңа түрі 1097 жылы Никейді қоршау кезінде, қоршаудағы крест жорықтарының одақтасы император Алексий I Комненнің дәстүрлі дизайннан ерекшеленетін және бәріне қатты әсер еткен жаңа ауыр артиллериялық қондырғыларды ойлап тапқаны туралы хабарланған кезде енгізілді деп болжайды.
* '''Қол требушеті:''' қол требушеті (хиромангана) снарядтарды жылжыту үшін рычагты механизмі бар тірекке орнатылған таяқша болды. Негізінде бір адам басқара алатын портативті требушеті. Шамамен 965 жылы император Никефорос II Фокас оны ашық далада жау құрылымдарын жою үшін пайдалануды ұсынды. Ол сондай-ақ генерал Никефорос Оураностың тактикасында (шамамен 1000 ж.) айтылған және артиллерияның бір түрі ретінде Anonymus De obsidione toleranda тізімінде келтірілген.
* '''Грек оты:''' Грек отын ойлап табу және әскери қолдану империяны мұсылман арабтардың ерте шабуылынан қорғауда шешуші рөл атқарды. Константинопольге Каллиникос атты сириялық босқын әкелген өрт сөндіру қаруы астананы 674-678 және 717-718 жылдардағы мұсылман қоршауларынан құтқару үшін дер кезінде келді, әйтпесе Византия мемлекеті үшін өлімге әкелуі мүмкін.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}&lt;/ref&gt;

Византия шежірешілері «теңіз оты» немесе «сұйық от»&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}; {{Harvnb|Ellis Davidson|1973}}&lt;/ref&gt; деп атаған грек оты, негізінен, жау галераларына қарсы шайқаста қолданылатын әскери-теңіз қаруы болды. Нақты құрамы қатаң сақталған мемлекеттік құпия болды, сондықтан қазіргі заманғы ғалымдар оның құрамы туралы әлі де пікірталас жүргізіп келеді, бірақ дайындаудың негізгі әдісі өте айқын, бұл жалын шашқышқа ұқсайды: сұйық қоспа, грильде қыздырылып, қысыммен, содан кейін оператор сифон арқылы жауға қарсы кез келген бағытта лақтырылды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}&lt;/ref&gt;. Немесе оны айналмалы [[Көтергіш кран|крандардан]] құюға немесе грек оты бар керамикалық ыдыстар түрінде гранаталар ретінде лақтыруға болады&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}&lt;/ref&gt;.

Грек оты Византияның көптеген жауларының арасында қорқынышты беделге ие болды, олар өздерінің жанғыш заттарын ― құрамы басқа болуы мүмкін ― қолдана бастады&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}&lt;/ref&gt;. Дегенмен, бұл керемет қару емес еді және тыныш теңіз және артқы жел сияқты қолайлы жағдайларға байланысты болды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}&lt;/ref&gt;. Грек отын пайдалану қашан және қалай тоқтатылғаны белгісіз. Бір теория бойынша, византиялықтар 1204 жылы Константинопольді басып алудан әлдеқайда бұрын шамадан тыс ұйымдаспағандықтан құпияны жоғалтқан&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roland|1992}}&lt;/ref&gt;.
* '''Өрттейтін граната''': [[Гранат|Гранаталар]] III Левтің (717–741) билігінен кейін көп ұзамай пайда болды, сол кезде Византия сарбаздары грек отын от шашқыштардан ғана емес, тас және керамикалық ыдыстарға да салуға болатынын білді.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Forbes|1964}}&lt;/ref&gt; Үлкен контейнерлер жауға [[Катапульта|катапульталармен]] немесе требушеттермен лақтырылды, олар лақтырылмас бұрын тұтанды немесе соққыдан кейін от жебелерімен тұтанды.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pászthory|1986}}&lt;/ref&gt; Гранаталар кейінірек [[Ислам|мұсылман]] әскерлерінің пайдалануына қабылданды: көптеген авторлар граната снарядтары деп анықтаған сфералық-конустық пішінді кемелер ислам әлемінің көп бөлігінде табылды.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pentz|1988}}&lt;/ref&gt; Сирияның Хама қаласында XIII ғасырдағы граната шеберханасы қазылды.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pentz|1988}}&lt;/ref&gt;
* '''Жалын шашқыш''': Әскери-теңіз [[Отшашар|от шашқыштары]] үшін жоғарыдағы ''грек отын'' қараңыз. Құрлықтағы соғыста портативті қол сифондары қолданылған.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:Trebuchet1.png|link=Файл:Trebuchet1.png|alt=Современный рисунок требушета с противовесом, который готовят к стрельбе| Қарсы салмақ атуға дайындалып жатқан требушенің заманауи иллюстрациясы.
Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|link=Файл:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|alt=Византийский корабль, использующий греческий огонь в конце XI века| XI ғасырдың аяғында грек отын қолданып жатқан Византия кемесі
Сурет:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|link=Файл:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|alt=Глиняные гранаты, наполненные греческим огнём (X–XII вв.)| Грек отымен толтырылған саз [[Гранат|гранаттары]] (X–XII ғасырлар)
Сурет:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|link=Файл:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|alt=Ручной сифон, переносной огнемёт| Қол сифоны, портативті [[Отшашар|от шашқыш]]
&lt;/gallery&gt;

== Күнделікті өмір ==
* '''[[Шанышқы]]:''' Шанышқыны алғаш рет VII ғасырда Византия империясының ақсүйектері азық-түлік жинау үшін қолданған. Кейінірек ол Батыс Еуропаға Мария Аргиропулинаның Джованни Орсеолоға үйленуі арқылы енгізілген. Аңыз бойынша, оның үйлену тойында ол екі тісті жеке алтын шанышқысын жеген. Шанышқыны білмеген және қолдарымен тамақтанған венециандықтар шанышқыны пайдалануды Құдайға тіл тигізу деп санаған: «Құдай өзінің даналығымен адамға табиғи шанышқыларды — саусақтарын берген. Сондықтан, тамақ кезінде оларды жасанды металл шанышқылармен ауыстыру оның үшін қорлық», — деп мәлімдеді діни қызметкерлердің бірі. Бірнеше жылдан кейін ол аурудан қайтыс болды, венециандықтар бұл ауруды оның шанышқыны қолдану арқылы Құдайға деген құрметсіздіктің нәтижесі деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-12-18|title=Forks: From Odd Byzantine Instruments to Modern Utensils|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/|accessdate=2020-08-23|work=National Geographic|lang=en|archivedate=2020-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200423051355/https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bramen|first=Lisa|title=A History of Western Eating Utensils, From the Scandalous Fork to the Incredible Spork|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/|accessdate=2020-08-23|work=Smithsonian Magazine|lang=en|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815172429/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ward|first=Chad|date=2009-05-06|title=Origins of the Common Fork|url=https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html|accessdate=2020-08-23|work=Leite's Culinaria|lang=en-US|archivedate=2023-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603003809/https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html}}&lt;/ref&gt;

Мыс шанышқылар (''вилицы'') Мұса мен перғауындардың заманынан бері белгілі (Исх. 27:3). Археологтар қола дәуіріндегі (б.з.д. 2400–1900) ежелгі қытайлық Цицзя мәдениетінің қабірлерінен сүйек шанышқыларын тапқан. Шан әулетінің (б.з.д. 1600–1050) және одан кейінгі әулеттердің қабірлерінен де шанышқылар табылған. Ежелгі Египетте үлкен шанышқылар ас үй ыдыстары ретінде пайдаланылған.&lt;ref name=&quot;leitesculinaria&quot;&gt;{{Cite web|url=http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html|title=The Uncommon Origins of the Common Fork|publisher=Leite's Culinaria|author=Ward, Chad|date=2009-05-06|accessdate=2022-01-30|archivedate=2017-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728064833/http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html}}&lt;/ref&gt; [[Рим империясы|Рим империясында]] [[қола]] және күміс шанышқылар қолданылған, бұл Еуропадағы мұражайлардағы көптеген экспонаттардан көрінеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Roman &quot;Swiss Army Knife&quot;|publisher=Fitzwilliam Museum|url=http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|date=2003-03-25|accessdate=2017-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511010745/http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|archivedate=2017-05-11}}&lt;/ref&gt; Қолданылуы жергілікті әдет-ғұрыптарға, [[Қоғамдық тап|әлеуметтік тапқа]] және тағамның сипатына байланысты өзгеріп отырды, бірақ шанышқылар негізінен тағам дайындау және беру кезінде қолданылған. [[Византия империясы|Византияда]] шанышқы жеке ас құралдары ретінде қолданыла бастаған сияқты. Бастапқыда шанышқының тек екі тісі болған. Тістері түзу болғандықтан, оны тек тамақты қасықпен емес, шашырату үшін пайдалануға болатын. [[XI ғасыр|XI ғасырда]] шанышқы [[Италия|Италияға]] әкелінді. Әулие Петр Дамиан XI ғасырда [[Византия империясы|Византия]] сарайында екі тісті алтын шанышқының қолданылғанын сипаттайды. Еуропада шанышқы [[XIV ғасыр|XIV ғасырға]] қарай кеңінен қолданыла бастады, ал [[XVII ғасыр|XVII ғасырда]] ол ақсүйектер мен [[Көпестер|саудагерлердің]] тағамдарында маңызды атрибутқа айналды.
* '''[[Византия лирасы]]:''' Византия (Шығыс Рим) империясындағы ортағасырлық садақ ішекті музыкалық аспап.
* '''Corpus iuris civilis:''' Ұлы Юстиниан билігі кезінде заң ғылымының эволюциясына айқын әсер еткен реформаларды бастады, өйткені оның Corpus Juris Civilis Батыс әлеміндегі заң ғылымының негізіне айналды.
* '''Белгіше:''' Иконалар – белгілі бір дәстүрлі ережелер бойынша боялған, Шығыс православие шіркеуінің алғашқы күндерінен бастап қастерлеуде басты рөл атқарған Иса, Мәриям және әулиелер сияқты қасиетті тұлғалардың бейнелері. Ең тән византиялық пішін — эллиндік темпера немесе энкаустика әдістерімен боялған портативті ағаш панельдердегі кескіндер. Басқа опцияларға (бағалы) металл рельефтері немесе қымбат тастардан, алтыннан, күмістен және піл сүйегінен жасалған мозаикамен орнатылған панельдер кіреді. 8-9 ғасырлардағы Византияның ішкі саясатында үстемдік еткен иконокластикалық дау-дамай кезінде икондарды қолдануға қатаң қарсылық көрсетілді, бірақ ақырында жеңіске жеткен иконокластар оны қайта жандандырды. Тек бірнеше ерте иконалар иконоклазмадан аман қалды, олардың ең көрнекті үлгілері 6-7 ғасырлардағы Әулие Екатерина монастырының жинақтары болып табылады.
* '''Фета:''' фета ірімшігі, атап айтқанда, алғаш рет Византия империясында Авиценнаның «Медицина туралы өлеңінде» prósphatos (грекше: πρόσφατος немесе 'жаңа') деген атпен жазылған, оны криттер мен Фессалиядағы аррумындар өндірген.
* '''Кеме диірмені:''' Тарихшы Прокопий кеме диірмендерін Белисарий Римді қоршау кезінде (537/538) бастапқыда импровизацияланған шешім ретінде ойлап тапқанын атап өтеді. Остроготтар диірмендер тәуелді су арналарына су беруді тоқтатқаннан кейін Белисарий өзен кемелерін фрезерлік механизммен жабдықтауды бұйырды; олар көпір тіректерінің арасына бекітілді, онда күшті ағыс кемеде орнатылған су дөңгелектерін қозғалтты. Жаңашыл қолдану орта ғасырлық су диірмендері арасында тез ұнамды болды, Парижге және Франк патшалығына жиырма жылдан кейін ғана жетті.
* '''Импульстік теория:''' натурфилософиялық теория, оған сәйкес лақтырылған денелердің қозғалысының себебі оларға сыртқы көзден түсетін белгілі бір күш (импульс) болып табылады. Теорияны Джон Филопонус енгізді және инерция, импульс және үдеу ұғымдарының алғышарттары болып табылады.
* '''Аурухана:''' Аурухананың емделушілерге медициналық көмек көрсететін мекеме ретіндегі түсінігі және жай өлетін орын емес, христиандық қайырымдылық мұраттарының арқасында емделу мүмкіндігі Византия империясында пайда болған.
* '''Сиам егіздерінің бөлінуі:''' Біріктірілген егіздердің бөлінуінің алғашқы белгілі мысалы 10 ғасырда Византия империясында болды. Біріктірілген егіздер жұбы Константинопольде көп жылдар бойы өмір сүрді. Олардың бірі қайтыс болған кезде Константинополь хирургтары марқұмның денесін алып тастауға шешім қабылдады. Нәтиже ішінара сәтті болды, өйткені тірі қалған егіз біріншісі қайтыс болғаннан кейін үш күннен кейін өмір сүрді. Екінші адамның бөлінгеннен кейін бірнеше күн өмір сүргенін тарихшылар тіпті бір жарым ғасырдан кейін де айтқан. Біріктірілген егіздердің ажырасуының келесі тіркелген жағдайы 1689 жылы Германияда орын алды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/|title=The Case of Conjoined Twins in 10th Century Byzantium — Medievalists.net|date=2014-01-04|accessdate=2022-01-23|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804174100/http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf|title=THE UNSPEAKABLE HISTORY OF THORACOPAGUS TWINS' SEPARATION|last=Montandon|first=Denys|date=2015-12|work=denysmontandon.com|accessdate=2022-01-23|archivedate=2017-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170225215336/http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf}}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:Vladimirskaya.jpg|link=Файл:Vladimirskaya.jpg|alt=Владимирская Богоматерь, икона XII века|XII ғасырдағы ''Владимир ханымының'' бейнесі
Сурет:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|link=Файл:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|alt=Средневековые корабельные мельницы на Рейне|[[Рейн|Рейндегі]] ортағасырлық кеме зауыттары
&lt;/gallery&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Грек өнертабыстары мен жаңалықтарының тізімі]]
* [[Ежелгі грек технологиялары]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|узкие}}

== Қайнары ==

* {{Citation|author=Chevedden|first=Paul E.|title=The Invention of the Counterweight Trebuchet: A Study in Cultural Diffusion|work=Dumbarton Oaks Papers|pages=71–116|year=2000|doi=10.2307/1291833|url=}}
* {{Citation|author=Эллис-Дэвидсон, Хильда|first=H. R.|authorlink=|title=The Secret Weapon of Byzantium|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1973|pages=61–74|url=}}
* {{Citation|author=Forbes|first=R. J.|title=Studies in Ancient Technology|publisher=E. J. Brill|location=Leiden|year=1964}}
* {{Citation|author=Galliazzo|first=Vittorio|title=I ponti romani|year=1995|publisher=Edizioni Canova|location=Treviso|pages=92, 93 (fig. 39)}}
* {{Citation|author=Guillou|first=André|title=La Civiltà bizantina, oggetti e messagio|year=1993|publisher=L'Erma di Bretschneider|location=Rome|pages=36, 62 (fig. 24)}}
* {{Citation|author=Haldon|first=J.|title=A Possible Solution to the Problem of Greek Fire|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1977|pages=91–99|doi=10.1515/byzs.1977.70.1.91}}
* {{Citation|author=Heinle|first=Erwin|title=Kuppeln aller Zeiten, aller Kulturen|location=Stuttgart|year=1996}}
* {{Citation|author=Hellenkemper|first=H.|title=Lexikon des Mittelalters|pages=730–731|publisher=Metzler|location=Stuttgart|url=}}
* {{Citation|author=Hild|first=Friedrich|year=1977|editor=Hunger|title=Veröffentlichungen der Kommission für die Tabula Imperii Byzantini|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften}}
* {{Citation|editor=Kazhdan|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|pages=977–981|publisher=Oxford University Press|location=New York|url=}}
* {{Citation|editor=Kinder|title=dtv-Atlas zur Weltgeschichte|publisher=Deutscher Taschenbuch Verlag|year=1989}}
* {{Citation|author=Lange|first=Dorothea|title=Theorien zur Entstehung der byzantinischen Kreuzkuppelkirche|work=Architectura|pages=93–113|year=1986}}
* {{Citation|author=Cyril Mango|first=Cyril|authorlink=|title=Byzantine Architecture|publisher=H. N. Abrams|location=New York|year=1976|url=}}
* {{Citation|author=O’Connor|first=Colin|title=Roman Bridges|publisher=Cambridge University Press|year=1993}}
* {{Citation|author=Ousterhout|first=Robert|title=An Apologia for Byzantine Architecture|work=Gesta|pages=21–33|year=1996|doi=10.2307/767224}}
* {{Citation|author=Pászthory|first=Emmerich|title=Über das «Griechische Feuer». Die Analyse eines spätantiken Waffensystems|work=Antike Welt|pages=27–37|year=1986}}
* {{Citation|author=Pentcheva|first=Bissera V.|editor=Stephenson|title=The Byzantine World|publisher=Taylor &amp; Francis|year=2010|pages=265–283}}
* {{Citation|author=Pentz|first=Peter|title=A Medieval Workshop for Producing 'Greek fire' Grenades|work=Antiquity (journal)|pages=89–93|year=1988|doi=10.1017/S0003598X00073531|url=}}
* {{Citation|author=Pryor|first=John H.|title=The Age of the ΔΡΟΜΩΝ. The Byzantine Navy ca. 500–1204|publisher=Brill Academic Publishers|year=2006}}
* {{Citation|author=Rasch|first=Jürgen|year=1985|title=Die Kuppel in der römischen Architektur. Entwicklung, Formgebung, Konstruktion|work=Architectura|pages=117–139}}
* {{Citation|author=Roland|first=Alex|title=Secrecy, Technology, and War: Greek Fire and the Defense of Byzantium, 678-1204|work=Technology and Culture|pages=655–679|year=1992|doi=10.2307/3106585|url=}}
* {{Citation|author=Tunç|first=Gülgün|title=Tas Köprülerimiz|location=Ankara|year=1978}}
* {{Citation|author=Örjan Wikander|first=Örjan|authorlink=|editor=Wikander|title=Handbook of Ancient Water Technology|year=2000|publisher=Brill|location=Leiden|pages=371–400|url=}}

== Әдебиеттер ==

* {{Citation|author=Dennis|first=George T.|title=Were the Byzantines Creative or Merely Imitative?|work=Byzantinische Forschungen|pages=1–9|year=1997}}

== Сілтемелер ==

* Млаханалар: [https://web.archive.org/web/20050327005948/http://www.mlahanas.de/Greeks/Medieval/MedievalGreece.html Византия ғылымы және технологиясы]</text>
      <sha1>tpvwzuzrcro4dk5bb0uxcf3q51meim2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620029</id>
      <parentid>3620028</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Күнделікті өмір */</comment>
      <origin>3620029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29634" sha1="oh0abc2gtiqk5fssl39l5bjs6arishg" xml:space="preserve">[[Сурет:Hagia_Sophia_09.JPG|нобай|250x250 нүкте|Византиядағы [[Айя София|Айя Софияның]] ерекше көп күмбезді профилі және тарихтағы алғашқы [[Парус|аспалы]] [[күмбез]] православиелік және [[Ислам сәулеті|ислам сәулет өнерінің]] қалыптасуына әсер етті.&lt;ref name=&quot;Heinle &amp; Schlaich 1996, 32&quot;&gt;{{Harvnb|Heinle|Schlaich|1996}}&lt;/ref&gt;]]
Бұл '''Византия өнертабыстарының тізімі'''. Византия немесе [[Византия империясы|Шығыс Рим империясы]] [[Рим империясы|Рим империясының]] [[Батыс Рим империясының құлауы|бір бөлігі жаулап алынғаннан кейін оның]] мұрагері болды. Оның негізгі сипаттамалары [[Ежелгі Рим|Рим]] мемлекеттік дәстүрлері, грек мәдениеті және [[Христиандық|христиан діні]] болды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kinder|Hilgemann|1989}}&lt;/ref&gt;.

== Сәулет өнері ==
* '''Күмбезді ғибадатхана:''' крест-күмбезді ғибадатхана Орта Византия шіркеулерінің басым сәулет нысаны болды. Кросс-күмбезді шіркеудің құрамы кемелдікке жеткен, басқа орталықтық діни ғимараттар мен бойлық насыбайгүлдердің жоспарларының әсерінен қалыптасты. Ең ерте сақталған мысал — Константинопольдегі Мария Мария шіркеуі (907/908), оның дамуын 880/881 жылы қасиетті етілген Неа Экклесияға дейін негізді сенімділікпен байқауға болады.
* '''Аспалы күмбез:''' Сәулет өнеріндегі желкен – күмбезді шаршы жоспарға тіреуге мүмкіндік беретін құрылым. Желкендердің прототиптерін римдік күмбез құрылысы тәжірибесінен табуға болатынымен, алғашқы толыққанды аспалы күмбез 563 жылы Аясофияны қайта құру кезінде пайда болды. Милеттік сәулетші Исидордың жиені Кіші Исидор жасаған, диаметрі 31,24 м болатын күмбез Қайта өрлеу дәуіріне дейін теңдесі жоқ (Флоренция соборын қараңыз). Аясофия кейінгі православие шіркеулерінің прототипі болды, ал оның архитектуралық стилін мың жылдан кейін түрік мешіттері қабылдады.
* '''Сүйір аркалы көпір:''' Сүйірлі аркамен бекітілген ең ерте белгілі көпір — Кападокиядағы 5 немесе 6 ғасырдағы Қарамағара көпірі. Оның бар болғаны 17 метрлік аркасы Евфрат өзенінің ағынын бөгеп тұрды. Арқаның шетінің бір жағында Киелі кітапқа сілтеме жасалған грек жазуы орналасқан. Құрылым бүгінде Кебан су қоймасында су астында қалды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galliazzo|1995}}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:Panagia_Chalkeon_2.jpg|link=Файл:Panagia_Chalkeon_2.jpg|alt=Панагия Халкеон, крестово-купольная церковь XI века|Панагия Халкеон, XI ғасырдағы крест күмбезді шіркеу
Сурет:Ayasofya-Innenansicht.jpg|link=Файл:Ayasofya-Innenansicht.jpg|alt=Подвесной купол собора Святой Софии (563 г.), внутренний вид|[[Айя София|Айя Софияның]] (563) аспалы күмбезі, ішкі көрінісі
&lt;/gallery&gt;{{Clear}}

== Әскери істер ==
* '''Қарама-қарсы салмақтағы требушет:''' Қарапайым тартқыш требучетке қарағанда әлдеқайда күшті дизайн қарсы салмақ туралы ең ерте жазбаша ескерту 12 ғасырдағы тарихшы Никетас Чониатстың жұмысында кездеседі. Никетас болашақ император Андроникос I Комнин 1165 жылы Зеугминон қоршауында пайдаланған тас проекторды сипаттайды. Ол жүкшығырмен жабдықталған, зымырандарды ұшыру үшін итеруді де, гибридті требушетті де қажет етпейтін құрылғы. Чеведден артиллерияның жаңа түрі 1097 жылы Никейді қоршау кезінде, қоршаудағы крест жорықтарының одақтасы император Алексий I Комненнің дәстүрлі дизайннан ерекшеленетін және бәріне қатты әсер еткен жаңа ауыр артиллериялық қондырғыларды ойлап тапқаны туралы хабарланған кезде енгізілді деп болжайды.
* '''Қол требушеті:''' қол требушеті (хиромангана) снарядтарды жылжыту үшін рычагты механизмі бар тірекке орнатылған таяқша болды. Негізінде бір адам басқара алатын портативті требушеті. Шамамен 965 жылы император Никефорос II Фокас оны ашық далада жау құрылымдарын жою үшін пайдалануды ұсынды. Ол сондай-ақ генерал Никефорос Оураностың тактикасында (шамамен 1000 ж.) айтылған және артиллерияның бір түрі ретінде Anonymus De obsidione toleranda тізімінде келтірілген.
* '''Грек оты:''' Грек отын ойлап табу және әскери қолдану империяны мұсылман арабтардың ерте шабуылынан қорғауда шешуші рөл атқарды. Константинопольге Каллиникос атты сириялық босқын әкелген өрт сөндіру қаруы астананы 674-678 және 717-718 жылдардағы мұсылман қоршауларынан құтқару үшін дер кезінде келді, әйтпесе Византия мемлекеті үшін өлімге әкелуі мүмкін.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}&lt;/ref&gt;

Византия шежірешілері «теңіз оты» немесе «сұйық от»&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}; {{Harvnb|Ellis Davidson|1973}}&lt;/ref&gt; деп атаған грек оты, негізінен, жау галераларына қарсы шайқаста қолданылатын әскери-теңіз қаруы болды. Нақты құрамы қатаң сақталған мемлекеттік құпия болды, сондықтан қазіргі заманғы ғалымдар оның құрамы туралы әлі де пікірталас жүргізіп келеді, бірақ дайындаудың негізгі әдісі өте айқын, бұл жалын шашқышқа ұқсайды: сұйық қоспа, грильде қыздырылып, қысыммен, содан кейін оператор сифон арқылы жауға қарсы кез келген бағытта лақтырылды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}&lt;/ref&gt;. Немесе оны айналмалы [[Көтергіш кран|крандардан]] құюға немесе грек оты бар керамикалық ыдыстар түрінде гранаталар ретінде лақтыруға болады&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}&lt;/ref&gt;.

Грек оты Византияның көптеген жауларының арасында қорқынышты беделге ие болды, олар өздерінің жанғыш заттарын ― құрамы басқа болуы мүмкін ― қолдана бастады&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}&lt;/ref&gt;. Дегенмен, бұл керемет қару емес еді және тыныш теңіз және артқы жел сияқты қолайлы жағдайларға байланысты болды&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}&lt;/ref&gt;. Грек отын пайдалану қашан және қалай тоқтатылғаны белгісіз. Бір теория бойынша, византиялықтар 1204 жылы Константинопольді басып алудан әлдеқайда бұрын шамадан тыс ұйымдаспағандықтан құпияны жоғалтқан&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roland|1992}}&lt;/ref&gt;.
* '''Өрттейтін граната''': [[Гранат|Гранаталар]] III Левтің (717–741) билігінен кейін көп ұзамай пайда болды, сол кезде Византия сарбаздары грек отын от шашқыштардан ғана емес, тас және керамикалық ыдыстарға да салуға болатынын білді.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Forbes|1964}}&lt;/ref&gt; Үлкен контейнерлер жауға [[Катапульта|катапульталармен]] немесе требушеттермен лақтырылды, олар лақтырылмас бұрын тұтанды немесе соққыдан кейін от жебелерімен тұтанды.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pászthory|1986}}&lt;/ref&gt; Гранаталар кейінірек [[Ислам|мұсылман]] әскерлерінің пайдалануына қабылданды: көптеген авторлар граната снарядтары деп анықтаған сфералық-конустық пішінді кемелер ислам әлемінің көп бөлігінде табылды.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pentz|1988}}&lt;/ref&gt; Сирияның Хама қаласында XIII ғасырдағы граната шеберханасы қазылды.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Pentz|1988}}&lt;/ref&gt;
* '''Жалын шашқыш''': Әскери-теңіз [[Отшашар|от шашқыштары]] үшін жоғарыдағы ''грек отын'' қараңыз. Құрлықтағы соғыста портативті қол сифондары қолданылған.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:Trebuchet1.png|link=Файл:Trebuchet1.png|alt=Современный рисунок требушета с противовесом, который готовят к стрельбе| Қарсы салмақ атуға дайындалып жатқан требушенің заманауи иллюстрациясы.
Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|link=Файл:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|alt=Византийский корабль, использующий греческий огонь в конце XI века| XI ғасырдың аяғында грек отын қолданып жатқан Византия кемесі
Сурет:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|link=Файл:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|alt=Глиняные гранаты, наполненные греческим огнём (X–XII вв.)| Грек отымен толтырылған саз [[Гранат|гранаттары]] (X–XII ғасырлар)
Сурет:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|link=Файл:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|alt=Ручной сифон, переносной огнемёт| Қол сифоны, портативті [[Отшашар|от шашқыш]]
&lt;/gallery&gt;

== Күнделікті өмір ==
* '''[[Шанышқы]]:''' Шанышқыны алғаш рет VII ғасырда Византия империясының ақсүйектері азық-түлік жинау үшін қолданған. Кейінірек ол Батыс Еуропаға Мария Аргиропулинаның Джованни Орсеолоға үйленуі арқылы енгізілген. Аңыз бойынша, оның үйлену тойында ол екі тісті жеке алтын шанышқысын жеген. Шанышқыны білмеген және қолдарымен тамақтанған венециандықтар шанышқыны пайдалануды Құдайға тіл тигізу деп санаған: «Құдай өзінің даналығымен адамға табиғи шанышқыларды — саусақтарын берген. Сондықтан, тамақ кезінде оларды жасанды металл шанышқылармен ауыстыру оның үшін қорлық», — деп мәлімдеді діни қызметкерлердің бірі. Бірнеше жылдан кейін ол аурудан қайтыс болды, венециандықтар бұл ауруды оның шанышқыны қолдану арқылы Құдайға деген құрметсіздіктің нәтижесі деп атады.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-12-18|title=Forks: From Odd Byzantine Instruments to Modern Utensils|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/|accessdate=2020-08-23|work=National Geographic|lang=en|archivedate=2020-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200423051355/https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bramen|first=Lisa|title=A History of Western Eating Utensils, From the Scandalous Fork to the Incredible Spork|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/|accessdate=2020-08-23|work=Smithsonian Magazine|lang=en|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815172429/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ward|first=Chad|date=2009-05-06|title=Origins of the Common Fork|url=https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html|accessdate=2020-08-23|work=Leite's Culinaria|lang=en-US|archivedate=2023-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603003809/https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html}}&lt;/ref&gt;

Мыс шанышқылар (''вилицы'') Мұса мен перғауындардың заманынан бері белгілі (Исх. 27:3). Археологтар қола дәуіріндегі (б.з.д. 2400–1900) ежелгі қытайлық Цицзя мәдениетінің қабірлерінен сүйек шанышқыларын тапқан. Шан әулетінің (б.з.д. 1600–1050) және одан кейінгі әулеттердің қабірлерінен де шанышқылар табылған. Ежелгі Египетте үлкен шанышқылар ас үй ыдыстары ретінде пайдаланылған.&lt;ref name=&quot;leitesculinaria&quot;&gt;{{Cite web|url=http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html|title=The Uncommon Origins of the Common Fork|publisher=Leite's Culinaria|author=Ward, Chad|date=2009-05-06|accessdate=2022-01-30|archivedate=2017-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728064833/http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html}}&lt;/ref&gt; [[Рим империясы|Рим империясында]] [[қола]] және күміс шанышқылар қолданылған, бұл Еуропадағы мұражайлардағы көптеген экспонаттардан көрінеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Roman &quot;Swiss Army Knife&quot;|publisher=Fitzwilliam Museum|url=http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|date=2003-03-25|accessdate=2017-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511010745/http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|archivedate=2017-05-11}}&lt;/ref&gt; Қолданылуы жергілікті әдет-ғұрыптарға, [[Қоғамдық тап|әлеуметтік тапқа]] және тағамның сипатына байланысты өзгеріп отырды, бірақ шанышқылар негізінен тағам дайындау және беру кезінде қолданылған. [[Византия империясы|Византияда]] шанышқы жеке ас құралдары ретінде қолданыла бастаған сияқты. Бастапқыда шанышқының тек екі тісі болған. Тістері түзу болғандықтан, оны тек тамақты қасықпен емес, шашырату үшін пайдалануға болатын. [[XI ғасыр|XI ғасырда]] шанышқы [[Италия|Италияға]] әкелінді. Әулие Петр Дамиан XI ғасырда [[Византия империясы|Византия]] сарайында екі тісті алтын шанышқының қолданылғанын сипаттайды. Еуропада шанышқы [[XIV ғасыр|XIV ғасырға]] қарай кеңінен қолданыла бастады, ал [[XVII ғасыр|XVII ғасырда]] ол ақсүйектер мен [[Көпестер|саудагерлердің]] тағамдарында маңызды атрибутқа айналды.
* '''[[Византия лирасы]]:''' Византия (Шығыс Рим) империясындағы ортағасырлық садақ ішекті музыкалық аспап.
* '''Corpus iuris civilis:''' Ұлы Юстиниан билігі кезінде заң ғылымының эволюциясына айқын әсер еткен реформаларды бастады, өйткені оның Corpus Juris Civilis Батыс әлеміндегі заң ғылымының негізіне айналды.
* '''Белгіше:''' Иконалар – белгілі бір дәстүрлі ережелер бойынша боялған, Шығыс православие шіркеуінің алғашқы күндерінен бастап қастерлеуде басты рөл атқарған Иса, Мәриям және әулиелер сияқты қасиетті тұлғалардың бейнелері. Ең тән византиялық пішін — эллиндік темпера немесе энкаустика әдістерімен боялған портативті ағаш панельдердегі кескіндер. Басқа опцияларға (бағалы) металл рельефтері немесе қымбат тастардан, алтыннан, күмістен және піл сүйегінен жасалған мозаикамен орнатылған панельдер кіреді. 8-9 ғасырлардағы Византияның ішкі саясатында үстемдік еткен иконокластикалық дау-дамай кезінде икондарды қолдануға қатаң қарсылық көрсетілді, бірақ ақырында жеңіске жеткен иконокластар оны қайта жандандырды. Тек бірнеше ерте иконалар иконоклазмадан аман қалды, олардың ең көрнекті үлгілері 6-7 ғасырлардағы Әулие Екатерина монастырының жинақтары болып табылады.
* '''Фета:''' фета ірімшігі, атап айтқанда, алғаш рет Византия империясында Авиценнаның «Медицина туралы өлеңінде» prósphatos (грекше: πρόσφατος, «жаңа») деген атпен жазылған, оны криттер мен Фессалиядағы аррумындар өндірген.
* '''Кеме диірмені:''' Тарихшы Прокопий кеме диірмендерін Белисарий Римді қоршау кезінде (537/538) бастапқыда импровизацияланған шешім ретінде ойлап тапқанын атап өтеді. Остроготтар диірмендер тәуелді су арналарына су беруді тоқтатқаннан кейін Белисарий өзен кемелерін фрезерлік механизммен жабдықтауды бұйырды; олар көпір тіректерінің арасына бекітілді, онда күшті ағыс кемеде орнатылған су дөңгелектерін қозғалтты. Жаңашыл қолдану орта ғасырлық су диірмендері арасында тез ұнамды болды, Парижге және Франк патшалығына жиырма жылдан кейін ғана жетті.
* '''Импульстік теория:''' натурфилософиялық теория, оған сәйкес лақтырылған денелердің қозғалысының себебі оларға сыртқы көзден түсетін белгілі бір күш (импульс) болып табылады. Теорияны Джон Филопонус енгізді және инерция, импульс және үдеу ұғымдарының алғышарттары болып табылады.
* '''Аурухана:''' Аурухананың емделушілерге медициналық көмек көрсететін мекеме ретіндегі түсінігі және жай өлетін орын емес, христиандық қайырымдылық мұраттарының арқасында емделу мүмкіндігі Византия империясында пайда болған.
* '''Сиам егіздерінің бөлінуі:''' Біріктірілген егіздердің бөлінуінің алғашқы белгілі мысалы 10 ғасырда Византия империясында болды. Біріктірілген егіздер жұбы Константинопольде көп жылдар бойы өмір сүрді. Олардың бірі қайтыс болған кезде Константинополь хирургтары марқұмның денесін алып тастауға шешім қабылдады. Нәтиже ішінара сәтті болды, өйткені тірі қалған егіз біріншісі қайтыс болғаннан кейін үш күннен кейін өмір сүрді. Екінші адамның бөлінгеннен кейін бірнеше күн өмір сүргенін тарихшылар тіпті бір жарым ғасырдан кейін де айтқан. Біріктірілген егіздердің ажырасуының келесі тіркелген жағдайы 1689 жылы Германияда орын алды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/|title=The Case of Conjoined Twins in 10th Century Byzantium — Medievalists.net|date=2014-01-04|accessdate=2022-01-23|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804174100/http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf|title=THE UNSPEAKABLE HISTORY OF THORACOPAGUS TWINS' SEPARATION|last=Montandon|first=Denys|date=2015-12|work=denysmontandon.com|accessdate=2022-01-23|archivedate=2017-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170225215336/http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf}}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:Vladimirskaya.jpg|link=Файл:Vladimirskaya.jpg|alt=Владимирская Богоматерь, икона XII века|XII ғасырдағы ''Владимир ханымының'' бейнесі
Сурет:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|link=Файл:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|alt=Средневековые корабельные мельницы на Рейне|[[Рейн|Рейндегі]] ортағасырлық кеме зауыттары
&lt;/gallery&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Грек өнертабыстары мен жаңалықтарының тізімі]]
* [[Ежелгі грек технологиялары]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|узкие}}

== Қайнары ==

* {{Citation|author=Chevedden|first=Paul E.|title=The Invention of the Counterweight Trebuchet: A Study in Cultural Diffusion|work=Dumbarton Oaks Papers|pages=71–116|year=2000|doi=10.2307/1291833|url=}}
* {{Citation|author=Эллис-Дэвидсон, Хильда|first=H. R.|authorlink=|title=The Secret Weapon of Byzantium|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1973|pages=61–74|url=}}
* {{Citation|author=Forbes|first=R. J.|title=Studies in Ancient Technology|publisher=E. J. Brill|location=Leiden|year=1964}}
* {{Citation|author=Galliazzo|first=Vittorio|title=I ponti romani|year=1995|publisher=Edizioni Canova|location=Treviso|pages=92, 93 (fig. 39)}}
* {{Citation|author=Guillou|first=André|title=La Civiltà bizantina, oggetti e messagio|year=1993|publisher=L'Erma di Bretschneider|location=Rome|pages=36, 62 (fig. 24)}}
* {{Citation|author=Haldon|first=J.|title=A Possible Solution to the Problem of Greek Fire|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1977|pages=91–99|doi=10.1515/byzs.1977.70.1.91}}
* {{Citation|author=Heinle|first=Erwin|title=Kuppeln aller Zeiten, aller Kulturen|location=Stuttgart|year=1996}}
* {{Citation|author=Hellenkemper|first=H.|title=Lexikon des Mittelalters|pages=730–731|publisher=Metzler|location=Stuttgart|url=}}
* {{Citation|author=Hild|first=Friedrich|year=1977|editor=Hunger|title=Veröffentlichungen der Kommission für die Tabula Imperii Byzantini|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften}}
* {{Citation|editor=Kazhdan|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|pages=977–981|publisher=Oxford University Press|location=New York|url=}}
* {{Citation|editor=Kinder|title=dtv-Atlas zur Weltgeschichte|publisher=Deutscher Taschenbuch Verlag|year=1989}}
* {{Citation|author=Lange|first=Dorothea|title=Theorien zur Entstehung der byzantinischen Kreuzkuppelkirche|work=Architectura|pages=93–113|year=1986}}
* {{Citation|author=Cyril Mango|first=Cyril|authorlink=|title=Byzantine Architecture|publisher=H. N. Abrams|location=New York|year=1976|url=}}
* {{Citation|author=O’Connor|first=Colin|title=Roman Bridges|publisher=Cambridge University Press|year=1993}}
* {{Citation|author=Ousterhout|first=Robert|title=An Apologia for Byzantine Architecture|work=Gesta|pages=21–33|year=1996|doi=10.2307/767224}}
* {{Citation|author=Pászthory|first=Emmerich|title=Über das «Griechische Feuer». Die Analyse eines spätantiken Waffensystems|work=Antike Welt|pages=27–37|year=1986}}
* {{Citation|author=Pentcheva|first=Bissera V.|editor=Stephenson|title=The Byzantine World|publisher=Taylor &amp; Francis|year=2010|pages=265–283}}
* {{Citation|author=Pentz|first=Peter|title=A Medieval Workshop for Producing 'Greek fire' Grenades|work=Antiquity (journal)|pages=89–93|year=1988|doi=10.1017/S0003598X00073531|url=}}
* {{Citation|author=Pryor|first=John H.|title=The Age of the ΔΡΟΜΩΝ. The Byzantine Navy ca. 500–1204|publisher=Brill Academic Publishers|year=2006}}
* {{Citation|author=Rasch|first=Jürgen|year=1985|title=Die Kuppel in der römischen Architektur. Entwicklung, Formgebung, Konstruktion|work=Architectura|pages=117–139}}
* {{Citation|author=Roland|first=Alex|title=Secrecy, Technology, and War: Greek Fire and the Defense of Byzantium, 678-1204|work=Technology and Culture|pages=655–679|year=1992|doi=10.2307/3106585|url=}}
* {{Citation|author=Tunç|first=Gülgün|title=Tas Köprülerimiz|location=Ankara|year=1978}}
* {{Citation|author=Örjan Wikander|first=Örjan|authorlink=|editor=Wikander|title=Handbook of Ancient Water Technology|year=2000|publisher=Brill|location=Leiden|pages=371–400|url=}}

== Әдебиеттер ==

* {{Citation|author=Dennis|first=George T.|title=Were the Byzantines Creative or Merely Imitative?|work=Byzantinische Forschungen|pages=1–9|year=1997}}

== Сілтемелер ==

* Млаханалар: [https://web.archive.org/web/20050327005948/http://www.mlahanas.de/Greeks/Medieval/MedievalGreece.html Византия ғылымы және технологиясы]</text>
      <sha1>oh0abc2gtiqk5fssl39l5bjs6arishg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құттымұрат Жүргенбайұлы Тағаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778669</id>
    <revision>
      <id>3620105</id>
      <parentid>3593874</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12327" sha1="4zjy5dpsybmwrl5hbv2zfhcnmjh83le" xml:space="preserve">{{Ғалым|Есімі=Құттымұрат Тағаев|Шынайы есімі=Құттымұрат Жүргенбайұлы Тағаев|Туған күні=29.07.1990|Туған жері=[[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Азаматтығы={{USSR}}&lt;br /&gt;{{KAZ}}|Жұмыс орны=[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]|Ғылыми дәрежесі=[[PhD-доктор]], қауымдастырылған профессор|Альма-матер=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]|Суреті=Kuttymurat Tagayev.jpg|Сурет ені=150px|Жұбайы=Медетова Шолпан|Балалары=Жүргенбай Абзал, Жүргенбай Нұрайым, Жүргенбай Медина}}'''Құттымұрат Жүргенбайұлы Тағаев''' ([[29 шілде]] [[1990 жыл|1990]]; [[Аққұм ауылдық округі (Отырар ауданы)|Аққұм ауылы]], [[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық ғалым, агрономия бойынша [[PhD-доктор]], қауымдастырылған профессор.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/quality/documents/details/882714?lang=kk|title=Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті|author=|date=2025-08-11|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt; 2026 жылдан М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті Биотехнология және агроинновация ғылыми-зерттеу институтының директоры.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://auezov.edu.kz/index.php/kaz/%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC-3/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B|title=Биотехнология және агроинновация ғылыми-зерттеу институты|author=|date=|website=|publisher=auezov.edu.kz|accessdate=2026-06-20|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
[[Кіші жүз]], [[Кете (ру)|Байсары кете]], Абақан кете руынан. 2007—2011 жылдар Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті — Биотехнолог мамандығын бітірді. 2012—2014 жылдар Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті — Биология бойынша жаратылыстану ғылымдарының магистрі. 2015—2018 жылдар Қазақ ұлттық аграрлық университеті — Агрономия бойынша философия докторы.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым және жоғары білім сапасын қамтамасыз ету комитеті төрағасының 2025 жылғы 8 тамыздағы №1362 бұйрығы негізінде – «Ауыл, орман және балық шаруашылығы» ғылыми бағыты бойынша қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағы берілген.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Мансабы ==
2009 жылдан 2010 жылға дейін Ғылым комитетінің «М. А. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институты» ферменттер құрылымы мен реттелуі зертханасының лаборанты. 2011—2016 жылдар «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» оқу агробиозертханасының жетекші маманы. 2016—2020 жыл аралығында Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқу агробиозертханасының меңгерушісі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/81543|title=Отандық университеттерде зертханалық-тәжірибелік жұмыстарға басымдық берілмек|author=Нұрлан Асқарұлы|date=2018-08-27|work=|publisher=qazaqstan.tv|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://welcome.kaznu.kz/ru/3/news/one/14473/|title=Без ГМО|author=|date=2018-10-12|work=|publisher=kaznu.kz|accessdate=2026-04-10|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://who.ca-news.org/people:19194|title=Тагаев Куттымурат Жургенбаевич|author=|date=2017-02-27|work=|publisher=who.ca-news.org|accessdate=2026-04-10|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2020—2021 жылдарда «[[Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы]]» Ғылым, білім және білім тарату департаменті ғылым басқармасының бас менеджері. 2021—2024 жылдары Көкшетау тәжірибелік-өндірістік шаруашылығы басқарма төрағасы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/bilim-zh-ne-ylym/636287-agrarly-ylym-a-oldau-azhet|title=Аграрлық ғылымға қолдау қажет|author=Абзал Балтабаев, Евгений Шинкаренко|date=2024-01-26|work=|publisher=24.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kokshetv.kz/kz/news/34926|title=КӨКШЕТАУ ТӘЖІРИБЕЛІК - ӨНДІРІСТІК ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ҚҰРЫЛҒАНЫНА 65 ЖЫЛ|author=Айымгүл Назарова|date=2023-08-25|work=|publisher=kokshetv.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt; Сол жылдары «Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті Агротехникалық институты С. Сәдуақасов атындағы «Ауыл шаруашылығы және биоресурстар» кафедрасының сеньор-лекторы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ernur.kz/kazakstan/akmola-oblysynda-ghalymdar-kurghakshylykka-tozimdi-bidai-sortyn-oilap-tapty|title=Ақмола облысында ғалымдар құрғақшылыққа төзімді бидай сортын ойлап тапты|author=|date=2023-08-28|work=|publisher=ernur.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apgazeta.kz/2023/02/17/soobshhenie-akmolinskoj-oblastnoj-izbiratelnoj-komissii-5/|title=Сообщение Акмолинской областной избирательной комиссии|author=|date=2023-02-17|work=|publisher=apgazeta.kz|accessdate=2026-04-10|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aqmolanews.kz/ru/novye-sorta-selhozkultur-ispytyvayut-uchenye-v-akmolinskoi-oblasti/|title=Новые сорта сельхозкультур испытывают учёные в Акмолинской области|author=Айша Байжанова|date=|work=|publisher=aqmolanews.kz|accessdate=2026-04-16|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aktobe.city/novosti-kazakhstana/30-01-24-kazakhstanskie-uchenye-vyveli-novye-sorta-kormovykh-kultur|title=Казахстанские ученые вывели новые сорта кормовых культур|author=|date=2024-01-30|work=|publisher=aktobe.city|accessdate=2026-04-16|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2024 жылда Оңтүстік-Батыс мал және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты басқарма төрағасының ғылым жөніндегі орынбасары. 2024—2025 жылдары Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты «Сарыағаш» аймақтық филиалының директоры.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/32571?fbclid=IwdGRzaARLiCVjbGNrBEuIHGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHiWH7zZ0Of6m8fxiZBVn2CNhslpU0jbEERIicfQ_q6JZT9H5U-B_1sK9Uw9y_aem_5ziSCcOA3dnhCNE7ecGL4w&amp;sfnsn=wa|title=Ботаникалық бақ аумағын көгалдандыру жалғасады|author=|date=2024-10-28|work=|publisher=qyzylordatv.kz|accessdate=2026-04-16|lang=kk}}&lt;/ref&gt; 2025 жыл 12 қыркүйектен бастап М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті аграрлық факультеті «Өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы» кафедрасының доценті.

== Ғылыми жұмыстары ==
* Quantitative amino acid analysis of seeds from common bean university collection&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://agricultforest.ac.me/paper.php?id=2352|title=QUANTITATIVE AMINO ACID ANALYSIS OF SEEDS FROM COMMON BEAN UNIVERSITY COLLECTION|author=|date=2014|work=|publisher=The Journal Agriculture and Forestry|accessdate=2026-04-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;
* Common Bunt Resistance of Winter Wheat Genotypes Under Artificial Infection.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/330837983_Common_Bunt_Resistance_of_Winter_Wheat_Genotypes_Under_Artificial_Infection|title=Common Bunt Resistance of Winter Wheat Genotypes Under Artificial Infection|author=|date=2018|work=|publisher=researchgate.net|accessdate=2026-04-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;
* A Comprehensive Review on Enhancing Saline Soil Reclamation Efficiency Through Bacterial Solubilization of Low-Rank Coal.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espublisher.com/journals/articledetails/1147|title=A Comprehensive Review on Enhancing Saline Soil Reclamation Efficiency Through Bacterial Solubilization of Low-Rank Coal|author=|date=2024|work=|publisher=espublisher.com|accessdate=2026-04-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;
* Жасымықтың жергілікті өндірісін нығайту мақсатында биотикалық стресстен қорғау үшін генетикалық жақсарту.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://new.kaznaru.edu.kz/kz/sciences/scientific-projects/88|title=AP27511037 Жасымықтың (Lens culinaris) жергілікті өндірісін нығайту мақсатында биотикалық стресстен қорғау үшін генетикалық жақсарту|author=Тағаев Құттымұрат, Сулейманова Гульнур, Даулет Нұржан|date=|work=|publisher=Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|accessdate=2026-04-16|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
Әкесі — Тағай Жүргенбай. Анасы — Шарапат Зәбира. Жұбайы — Медетова Шолпан. Балдары — Жүргенбай Абзал, Жүргенбай Нұрайым, Жүргенбай Медина.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Отырар ауданында туғандар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]]
[[Санат:М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті профессорлары]]</text>
      <sha1>4zjy5dpsybmwrl5hbv2zfhcnmjh83le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620108</id>
      <parentid>3620105</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3620108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12354" sha1="m4cx22lga85xsu3vak0i4co98rmdxrk" xml:space="preserve">{{Ғалым|Есімі=Құттымұрат Тағаев|Шынайы есімі=Құттымұрат Жүргенбайұлы Тағаев|Туған күні=29.07.1990|Туған жері=[[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Азаматтығы={{USSR}}&lt;br /&gt;{{KAZ}}|Жұмыс орны=[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]|Ғылыми дәрежесі=[[PhD-доктор]], қауымдастырылған профессор|Альма-матер=[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]|Суреті=Kuttymurat Tagayev.jpg|Сурет ені=150px|Жұбайы=Медетова Шолпан|Балалары=Жүргенбай Абзал, Жүргенбай Нұрайым, Жүргенбай Медина}}'''Құттымұрат Жүргенбайұлы Тағаев''' ([[29 шілде]] [[1990 жыл|1990]]; [[Аққұм ауылдық округі (Отырар ауданы)|Аққұм ауылы]], [[Отырар ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық ғалым, агрономия бойынша [[PhD-доктор]], қауымдастырылған профессор.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/quality/documents/details/882714?lang=kk|title=Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті|author=|date=2025-08-11|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt; 2026 жылдан М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті Биотехнология және агроинновация ғылыми-зерттеу институтының директоры.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=https://auezov.edu.kz/index.php/kaz/%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC-3/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B|title=Биотехнология және агроинновация ғылыми-зерттеу институты|author=|date=|website=|publisher=auezov.edu.kz|accessdate=2026-06-20|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
[[Кіші жүз]], [[Кете (ру)|Байсары кете]], Абақан кете руынан. 2007—2011 жылдар Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті — Биотехнолог мамандығын бітірді. 2012—2014 жылдар Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті — Биология бойынша жаратылыстану ғылымдарының магистрі. 2015—2018 жылдар Қазақ ұлттық аграрлық университеті — Агрономия бойынша философия докторы.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым және жоғары білім сапасын қамтамасыз ету комитеті төрағасының 2025 жылғы 8 тамыздағы №1362 бұйрығы негізінде – «Ауыл, орман және балық шаруашылығы» ғылыми бағыты бойынша қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағы берілген.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Мансабы ==
2009 жылдан 2010 жылға дейін Ғылым комитетінің «М. А. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институты» ферменттер құрылымы мен реттелуі зертханасының лаборанты. 2011—2016 жылдар «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» оқу агробиозертханасының жетекші маманы. 2016—2020 жыл аралығында Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқу агробиозертханасының меңгерушісі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/81543|title=Отандық университеттерде зертханалық-тәжірибелік жұмыстарға басымдық берілмек|author=Нұрлан Асқарұлы|date=2018-08-27|work=|publisher=qazaqstan.tv|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://welcome.kaznu.kz/ru/3/news/one/14473/|title=Без ГМО|author=|date=2018-10-12|work=|publisher=kaznu.kz|accessdate=2026-04-10|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://who.ca-news.org/people:19194|title=Тагаев Куттымурат Жургенбаевич|author=|date=2017-02-27|work=|publisher=who.ca-news.org|accessdate=2026-04-10|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2020—2021 жылдарда «[[Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы]]» Ғылым, білім және білім тарату департаменті ғылым басқармасының бас менеджері. 2021—2024 жылдары Көкшетау тәжірибелік-өндірістік шаруашылығы басқарма төрағасы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/bilim-zh-ne-ylym/636287-agrarly-ylym-a-oldau-azhet|title=Аграрлық ғылымға қолдау қажет|author=Абзал Балтабаев, Евгений Шинкаренко|date=2024-01-26|work=|publisher=24.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kokshetv.kz/kz/news/34926|title=КӨКШЕТАУ ТӘЖІРИБЕЛІК - ӨНДІРІСТІК ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ҚҰРЫЛҒАНЫНА 65 ЖЫЛ|author=Айымгүл Назарова|date=2023-08-25|work=|publisher=kokshetv.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt; Сол жылдары «Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті Агротехникалық институты С. Сәдуақасов атындағы «Ауыл шаруашылығы және биоресурстар» кафедрасының сеньор-лекторы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ernur.kz/kazakstan/akmola-oblysynda-ghalymdar-kurghakshylykka-tozimdi-bidai-sortyn-oilap-tapty|title=Ақмола облысында ғалымдар құрғақшылыққа төзімді бидай сортын ойлап тапты|author=|date=2023-08-28|work=|publisher=ernur.kz|accessdate=2026-04-10|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apgazeta.kz/2023/02/17/soobshhenie-akmolinskoj-oblastnoj-izbiratelnoj-komissii-5/|title=Сообщение Акмолинской областной избирательной комиссии|author=|date=2023-02-17|work=|publisher=apgazeta.kz|accessdate=2026-04-10|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aqmolanews.kz/ru/novye-sorta-selhozkultur-ispytyvayut-uchenye-v-akmolinskoi-oblasti/|title=Новые сорта сельхозкультур испытывают учёные в Акмолинской области|author=Айша Байжанова|date=|work=|publisher=aqmolanews.kz|accessdate=2026-04-16|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aktobe.city/novosti-kazakhstana/30-01-24-kazakhstanskie-uchenye-vyveli-novye-sorta-kormovykh-kultur|title=Казахстанские ученые вывели новые сорта кормовых культур|author=|date=2024-01-30|work=|publisher=aktobe.city|accessdate=2026-04-16|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2024 жылда Оңтүстік-Батыс мал және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты басқарма төрағасының ғылым жөніндегі орынбасары. 2024—2025 жылдары Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты «Сарыағаш» аймақтық филиалының директоры.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://qyzylordatv.kz/kz/news/32571?fbclid=IwdGRzaARLiCVjbGNrBEuIHGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHiWH7zZ0Of6m8fxiZBVn2CNhslpU0jbEERIicfQ_q6JZT9H5U-B_1sK9Uw9y_aem_5ziSCcOA3dnhCNE7ecGL4w&amp;sfnsn=wa|title=Ботаникалық бақ аумағын көгалдандыру жалғасады|author=|date=2024-10-28|work=|publisher=qyzylordatv.kz|accessdate=2026-04-16|lang=kk}}&lt;/ref&gt; 2025 жыл 12 қыркүйектен бастап М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті аграрлық факультеті «Өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы» кафедрасының доценті.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ғылыми жұмыстары ==
* Quantitative amino acid analysis of seeds from common bean university collection&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://agricultforest.ac.me/paper.php?id=2352|title=QUANTITATIVE AMINO ACID ANALYSIS OF SEEDS FROM COMMON BEAN UNIVERSITY COLLECTION|author=|date=2014|work=|publisher=The Journal Agriculture and Forestry|accessdate=2026-04-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;
* Common Bunt Resistance of Winter Wheat Genotypes Under Artificial Infection.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/330837983_Common_Bunt_Resistance_of_Winter_Wheat_Genotypes_Under_Artificial_Infection|title=Common Bunt Resistance of Winter Wheat Genotypes Under Artificial Infection|author=|date=2018|work=|publisher=researchgate.net|accessdate=2026-04-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;
* A Comprehensive Review on Enhancing Saline Soil Reclamation Efficiency Through Bacterial Solubilization of Low-Rank Coal.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espublisher.com/journals/articledetails/1147|title=A Comprehensive Review on Enhancing Saline Soil Reclamation Efficiency Through Bacterial Solubilization of Low-Rank Coal|author=|date=2024|work=|publisher=espublisher.com|accessdate=2026-04-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;
* Жасымықтың жергілікті өндірісін нығайту мақсатында биотикалық стресстен қорғау үшін генетикалық жақсарту.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://new.kaznaru.edu.kz/kz/sciences/scientific-projects/88|title=AP27511037 Жасымықтың (Lens culinaris) жергілікті өндірісін нығайту мақсатында биотикалық стресстен қорғау үшін генетикалық жақсарту|author=Тағаев Құттымұрат, Сулейманова Гульнур, Даулет Нұржан|date=|work=|publisher=Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|accessdate=2026-04-16|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
Әкесі — Тағай Жүргенбай. Анасы — Шарапат Зәбира. Жұбайы — Медетова Шолпан. Балдары — Жүргенбай Абзал, Жүргенбай Нұрайым, Жүргенбай Медина.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Отырар ауданында туғандар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]]
[[Санат:М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті профессорлары]]</text>
      <sha1>m4cx22lga85xsu3vak0i4co98rmdxrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илья Ильич Мечников</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780309</id>
    <revision>
      <id>3620201</id>
      <parentid>3610152</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3620201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50746" sha1="e3bazg59lo164hdgzcjad5fl3xfkoph" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Илья Ильич Мечников
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              = Elie Metchnikoff - Between ca. 1910 and ca. 1915 - LOC.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 3(15).5.1845
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Ивановка|Ивановка (Двуречан ауданы)|Ивановкада}}, [[Купянск ауданы]], [[Харьков губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні  = 2(15).6.1916
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]]
 |Азаматтығы          = 
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[иммунология]], [[микробиология]], [[геронтология]], [[патология]], [[эмбриология]]
 |Жұмыс орны          = [[Новороссийск университеті]],&lt;br&gt;{{Императорлық университет|Санкт-Петербург|0}},&lt;br&gt;[[Пастер институты]]
 |Ғылыми дәрежесі     = {{Университет докторы|Санкт-Петербург|Зоология}}
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = {{Харьков Императорлық университеті|Физика және математика факультеті}}
 |Ғылыми жетекші      = [[Лев Семёнович Ценковский|Л. С. Ценковский]]&lt;br&gt;
[[Луи Пастер]]
 |Атақты шәкірттері   = [[Даниил Кириллович Заболотный|Д. К. Заболотный]],&lt;br&gt;[[Николай Фёдорович Гамалея|Н. Ф. Гамалея]],&lt;br&gt;[[Владимир Аронович Хавкин|В. А. Хавкин]],&lt;br&gt;[[Яков Юлиевич Бардах|Я. Ю. Бардах]],&lt;br&gt;[[Лев Александрович Тарасевич|Л. А. Тарасевич]],&lt;br&gt;
[[И. Г. Шиллер]]
 |Несімен белгілі     = қабынудың салыстырмалы патологиясының, иммунитеттің фагоцитоздық теориясының негізін қалаушы, ғылыми геронтологияның негізін қалаушы, эволюциялық эмбриологияның негізін қалаушылардың бірі
 |Марапаттары         = [[Копли медалі]] (1906) &lt;br&gt; {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (1908) ([[Пауль Эрлих|П. Эрлихпен]] бірлесіп)&lt;br&gt;
[[Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы)]] (1916)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Илья Ильич Мехников''' (3 [[15 мамыр|[15] мамыр]] [[1845]], Ивановка, Купян уезді, Харьков губерниясы — 2 [[15 маусым|[15] маусым]] [[1916]], [[Париж]]) — [[Ресей империясы|орыс]] және [[Франция|француз]] [[Биология|биологы]] ([[Микробиология|микробиолог]], цитолог, [[Эмбриология|эмбриолог]], [[Иммунология|иммунолог]], физиолог және [[Патология|патологоанатом]]). Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-05-05|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523071900/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/}}&lt;/ref&gt;.

Эволюциялық [[Эмбриология|эмбриологияның]] негізін қалаушылардың бірі, [[фагоцитоз]] бен [[Лизосома|жасушаішілік ас қорытудың]] негізін қалаушы, қабынудың салыстырмалы патологиясын, [[Иммунитет|иммунитеттің]] [[Фагоциттер|фагоцитоздық]] теориясын және фагоцителла теориясын жасаушы. Ол [[Қартаю|қартаюдың]] алғашқы тұжырымдамаларының бірін ұсынды және дамытты, ұзақ және салауатты өмірге қол жеткізу үшін [[Пробиотиктер|пробиотикалық]] диетаны әзірледі және «геронтология» терминін енгізді&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Grignolio|first=Andrea|date=2012-06-15|title=History of Research into Ageing/Senescence|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955|doi=10.1002/9780470015902.a0023955|journal=eLS|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505152016/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Stambler|first=Ilia|title=The Unexpected Outcomes of Anti-Aging, Rejuvenation, and Life Extension Studies: An Origin of Modern Therapies|url=https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|journal=[[Rejuvenation Research]]|volume=17|issue=3|pages=297—305|doi=10.1089/rej.2013.1527|pmid=24524368|date=2014-06-17|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423113724/https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|issn=1549-1684}}&lt;/ref&gt;. Илья Мечников «[[Тума иммунды жүйе|туа біткен иммунитет]] теориясының атасы» деп аталады ({{Lang-en|father of innate immunity}})&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2008|title=Elie Metchnikoff: father of natural immunity|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772|journal=European Journal of Immunology|volume=38|issue=12|pages=3257–3264|doi=10.1002/eji.200838855|pmid=19039772|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514054107/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2016|title=Elie Metchnikoff, the Man and the Myth|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137|journal=Journal of Innate Immunity|volume=8|issue=3|pages=223–227|doi=10.1159/000443331|pmid=26836137|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515014138/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137/}}&lt;/ref&gt; және «[[Геронтология|геронтологияның]] атасы»&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Vikhanski|first=L.|date=2016-11-01|title=Elie Metchnikoff Rediscovered: Comeback of a Founding Father of Gerontology|url=https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531|journal=The Gerontologist|volume=56|issue=Suppl_3|pages=181|doi=10.1093/geront/gnw162.708|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217133207/https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531}}&lt;/ref&gt; (дегенмен, соңғысымен, ғылымда жиі кездесетіндей, жағдай екіұшты, кейде «геронтологияның атасы» анықтамасы қартаюды зерттеуді кейінірек дамытқан басқа ғалымдарға да қолданылады).

Өмірді ұзартуды жақтаушылар оның туған күнін 15 мамырда «Мечников күні» ретінде атап өтеді ({{Lang-en|Metchnikoff Day}}) және әртүрлі іс-шараларды ұйымдастыру үшін ескерткіш күн ретінде қолданылады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/|title=Metchnikoff Day, an Opportunity to Promote the Study of Aging and Longevity|work=Fight Aging!|lang=en|date=2015-04-15|accessdate=2024-06-06|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512161259/https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|author=Stambler|first=Ilia|title=Longevity Activism|date=2019|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|work=Encyclopedia of Gerontology and Population Aging|pages=1–7|editor=Gu|location=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|accessdate=2021-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gersociety.ru/news/news_209.html|title=15 мая 2015 – 170-летие Ильи Ильича Мечникова – основателя геронтологии|work=Геронтологическое общество при РАН|date=2015-05-08|accessdate=2021-05-13|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512233905/http://www.gersociety.ru/news/news_209.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|title=Mechnikov day - keep calm and be forever young|lang=uk|work=[[Институт физиологии имени Богомольца|Інститут Фізіології ім. О. О. Богомольця]]|date=2015-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310191149/http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|archivedate=2016-03-10}}&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
=== Отбасы ===
Илья Ильич Мечников 1845 жылы 3 (15) мамырда қазіргі [[Украина|Украинаның]] Харьков облысы, Купян ауданында, бұрыңғы [[Харьков облысы|Харьков]] губерниясының Купян ауданындағы Ивановкада әкесінің қожалығында дүниеге келген&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}&lt;/ref&gt;. Ол гвардия офицері және жер иесі Илья Иванович Мечниковтың (1810—1878) және Эмилия Львовна Мечникованың (қыз кезіндегі тегі Невахович, 1814—1879)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx|title=И. И. Мечников: детство и юность|accessdate=2014-11-20|archivedate=2017-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170306225231/http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx}}&lt;/ref&gt; бесінші және ең кіші баласы болды. Ата-аналарын Илья Ивановичтің қызметтес досы — Эмилия Львовнаның ағасы таныстырды. «Корнет Илья Иванович Мечников пен титулдық кеңесшінің қызы Эмилия Львовна Невахович» 1832 жылы 17 сәуірде Санкт-Петербургте үйленді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&amp;o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&amp;o}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Мечников_Илья_И._–_студент_Харьковского_университета_(1860-1864)_i_051.jpg|солға|нобай|Илья Мечников, Харьков университетінің студенті. 1860 жылдардың басындағы фотосурет.]]
Әкесі жағынан Илья Ильич Мечников ескі молдаван бояр отбасынан шыққан. Ал анасы, [[Варшава|Варшавада]] туған Эмилия Львовна Невахович, әйгілі [[Еврейлер|еврей]] публицисті және ағартушы Лев Николаевич Неваховичтің (1776—1831) қызы болған, ол орыс-еврей әдебиетінің негізін қалаушы деп саналады (оның Санкт-Петербургтегі 1803 жылғы «Иудея қызының айқайы» кітабы ерекше танымал)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|title=О Льве Неваховиче|accessdate=2007-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011626/http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|archivedate=2007-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf|title=Siamon Gordon «Elie Metchnikoff: Father of natural immunity»|accessdate=2024-06-06|lang=en|archivedate=2014-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119003633/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf}}&lt;/ref&gt;. Эмилия Неваховичтің ағалары: Михаил Львович Невахович (1817—1850) — карикатурашы, Ресейдегі алғашқы юмор жинағы «Ералаш» (Санкт-Петербург, 1846—1849) баспагері; Александр Львович Невахович (?—1880) — драматург, 1837 жылдан 1856 жылға дейін Императорлық театрлардың репертуар бөлімінің меңгерушісі. Илья Иванович Мечников әйелінің екі ағасымен де дос болған.

И. И. Мечниковтың үлкен ағасы — Лев Ильич Мечников өмірінің көп бөлігін Швейцарияда өткізген және итальяндық Рисоргименто қозғалысының белсендісі болған анархистік ойшыл және әлеуметтанушы болған. Тағы бір үлкен ағасы Иван Ильич Мечников (13 маусым&amp;nbsp;1836 —&amp;nbsp;1881)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&amp;o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении в Санкт-Петербурге старшего брата Ивана)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&amp;o}}&lt;/ref&gt;, Тула аудандық сотының прокуроры, Киев сот палатасының төрағасы қызметін атқарды және [[Лев Николаевич Толстой|Л.Н.]] [[Лев Николаевич Толстой|Толстойдың]] «Иван Ильичтің өлімі» (1886)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm|title=Илья Ильич Мечников: биографические, научные и психиатрические аспекты|accessdate=2014-11-20|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924082916/http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm}}&lt;/ref&gt; әңгімесінің кейіпкерінің прототипіне айналды.
[[Сурет:I._Mechnikov_by_Nik._Dm._Kuznetsov_(GIM).jpg|солға|нобай|''Кузнецов Н.Д.'' И.И.Мечниковтың портреті. 1886]]
Банкротқа ұшырағаннан кейін, Илья Иванович Мечников [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтен]] кетіп, Ивановкадағы өз меншігіне қоныстануға мәжбүр болды, онда ұлы Николай 1843 жылы, ал Илья екі жылдан кейін дүниеге келді.

И.И.Мечников дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, отбасы болашақ ғалым балалық шағын өткізген Панасовкадағы (сол Купянск уезді) әкесінің мүлкінің екінші жағындағы кеңірек үйге көшті. Николай Мечников губерниялық хатшы болды, ал Харьков университетінде 1868—1869 жылдардағы студенттік толқуларға қатысқаны үшін ол полицияның қатаң бақылауына алынды.

Мечниковтар отбасында төрт ұлдан басқа, үлкен қызы Екатерина (тұрмыстағы аты Яблонская; 1833 жылы 9 сәуірде туған, 1898 жылы қайтыс болған) да болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&amp;o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении дочери Екатерины)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&amp;o}}&lt;/ref&gt;.

Илья Мечников екі рет үйленіп шығып, екі рет өмірмен қош айтыспақ болды. 1869 жылы ол [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте]] Людмила Феодоровна Феодоровичке үйленді. Қалыңдық [[Туберкулез|туберкулезден]] әлсірегендіктен, оны шіркеуге алып барды, онда үйлену тойы орындықта өтті. Мечников қалыңдығын емдеуге үміттенді, ал үйлену тойынан кейін жас жұбайлар оның денсаулығын жақсарту үшін Италияға сапар шекті. Бірақ төрт жылдан кейін Людмила Феодоровна Португалияның [[Мадейра]] қаласында туберкулезден қайтыс болды. Үмітсіздікке ұшыраған Мечников морфиннің көп мөлшерін ішті, бірақ құсты.

Екі жылдан кейін Мечников Одессада 16 жасар Ольга Николаевна Белокопытовамен кездесті, ол К. В. Граве пен Н. В. Гравенің жиені&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/|title=Белокопытова В.Н.|lang=ru|work=Симеиз. Путеводитель по старым дачам — simeiz.gardenacademia.com|accessdate=2025-03-30|archivedate=2022-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209175856/https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/}}&lt;/ref&gt;, оның отбасы жоғарыдағы пәтерде тұрды. Ол Одесса қыздар гимназиясында оқыды, ал Мечников оған зоологиядан сабақ бере бастады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/|title=Счастье и беды Ильи Мечникова|accessdate=2020-11-17|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225104913/https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/}}&lt;/ref&gt;. Мечников екінші рет 30 жасында 17 жасар студент Ольгаға &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html|title=Мечникова (урожд. Белокопытова) Ольга Николаевна|accessdate=2015-06-20|archivedate=2015-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620114226/http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx|title=Второй брак (1875—1916) // И. И. Мечников|accessdate=2016-03-04|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307003131/http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx}}&lt;/ref&gt; үйленді.

1880 жылы Белокопытова іш сүзегімен ауырды. Мечников өзіне қайталанатын қызба бактериясын енгізді. Бірақ ауыр науқасқа қарамастан, екеуі де ақырында сауығып, бірге ұзақ өмір сүрді.

=== Белсенділік ===
1856—1862 жылдары, екінші сыныптан бастап, ол 2-ші Харьков ерлер [[Гимназия|гимназиясында]] оқыды (алтын медальмен бітірді)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Н. Н. Коган «Мечников И. И. — харьковчанин, учёный, нобелевский лауреат»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}&lt;/ref&gt;. Осы уақыт ішінде ол ағасы Николаймен бірге Рождественская көшесі, 1 мекенжайындағы К. И. Шульцтің жекеменшік мектеп-интернатында (1856—1858) және Благовещенская көшесі, 14 мекенжайындағы титулдық кеңесші Г. К. Гвоздиковтың үйінің екінші қабатында (1858—1864) тұрды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Мечников И. И. — первый нобелевский лауреат Украины»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Слобожанщина в судьбе И. И. Мечникова»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}&lt;/ref&gt;. Харьков университетін бітірді (1864).

Германияда ол [[Омыртқасыздар|омыртқасыздардың]] жаңа кластарын ашты. [[Николай Иванович Пирогов|Н. И. Пироговтың]] арқасында ол Германияда Р. Лейкарт пен К. Зибольдтың басшылығымен маманданды және Италияда омыртқасыздардың эмбриологиясын зерттеді, онда ол [[Ковалевский Александр Онуфриевич|А. О. Ковалевскиймен]] кездесті. Планарийлерді зерттей отырып, ол [[1865 жыл|1865 жылы]] жасушаішілік ас қорыту құбылысын ашты. Эмбриологиялық әдістерді қолдана отырып, ол омыртқалылар мен омыртқасыздардың ортақ шығу тегін көрсетті.

1867 жылдан бастап — зоология кафедрасында приват-доцент, ал 1872 жылдан 1882 жылға дейін — Новороссийск университетінің физика-математика факультетінің жаратылыстану ғылымдары кафедрасында профессор және зоология және салыстырмалы анатомия кафедрасының меңгерушісі болды&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}&lt;/ref&gt;. 1867 жылы ол Санкт-Петербург университетінде «Sepiola даму тарихы» атты магистрлік диссертациясын, содан кейін «Nebalia даму тарихы» атты докторлық диссертациясын қорғады; 1868 жылдан бастап Санкт-Петербург университетінде приват-доцент болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eduherald.ru/ru/article/view?id=21316|title=РОССИЙСКИЕ ЛАУРЕАТЫ НОБЕЛЕВСКОЙ ПРЕМИИ - Международный студенческий научный вестник (сетевое издание)|lang=ru-RU|work=eduherald.ru|date=2023|accessdate=2025-01-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://microbius.ru/news/ilya-ilich-mechnikov|title=Илья Ильич Мечников|lang=ru|work=Microbius|date=2022-12-29|accessdate=2025-01-29}}&lt;/ref&gt;.

Оны [[Сеченов Иван Михайлович|И.М. Сеченов]] Әскери медициналық академияның профессоры лауазымына ұсынды, бірақ дауыс беру нәтижесінде ол қарсылық білдіріп, қызметінен кеткен И.М. Сеченовпен, А.О. Ковалевскиймен және Н.А. Умовпен бірге [[Одесса|Одессадағы]] Новороссийск университетінде жұмыс істеді. Ол Херсон көшесі, 36 (қазіргі Пастер көшесі) мекенжайында тұрды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html|title=Прогулка по улице Пастера в Одессе|accessdate=2017-11-11|archivedate=2017-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171112021208/https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html}}&lt;/ref&gt;.

1873 жылы оның әйелі Людмила Васильевна Федорович [[Туберкулез|туберкулезден]] қайтыс болды. Мечников өмірін туберкулезбен күресуге арнауды шешті. 1875 жылы ол өзінің көмекшісі болған Ольга Николаевна Белокопытоваға (1858—1944) үйленді. Ол жасушаішілік ас қорытудың маңызды функциясын — фагоцитарлық ([[Жасушалық иммунитет|жасушалық]]) иммунитетті ашты. 1879 жылы ол өсімдіктерді зиянкестерден қорғаудың биологиялық әдісін ұсынды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm|title=И. И. Мечников. Биография.|accessdate=2013-12-10|archivedate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212225556/http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Мечниковы_Илья_и_Ольга_~начXXв_270454605.jpg|солға|нобай|Илья Ильич пен Ольга Мечниковтар. Шамамен 1908 жыл.]]
[[Сурет:Одеса_1092.JPG|оңға|нобай|Одесса, Лев Толстой көшесі, 4]]
[[Сурет:Tablichka-Mechnikov.jpg|нобай|Одессадағы Лев Толстой көшесі, №4 ғимаратта И. И. Мечниковке арналған ескерткіш тақта]]
Патша үкіметі мен оңшыл профессорлардың жүргізген реакциялық білім беру саясатына наразылық ретінде қызметінен кеткен ол [[Одесса|Одессада]] жеке зертхана ұйымдастырды, содан кейін (1886 жылы [[Николай Федорович Гамалея|Н.Ф. Гамалеямен]] бірге) жұқпалы аурулармен күресуге арналған әлемдегі екінші және бірінші орыс бактериологиялық станциясы болды (ғимарат сақталған — Лев Толстой көшесі, 4).

[[1887 жыл|1887 жылы]] ол [[Ресей империясы|Ресейден]] кетіп, [[Париж|Парижге]] көшті, онда оған [[Луи Пастер]] құрған институтта зертхана берілді. 1890 жылдардың басында Мечников Париждің сыртындағы саяжайында әйеліне арнап көркемсурет студиясын салды, себебі ол кескіндеме және мүсінмен айналысты.

[[1905 жыл|1905 жылдан]] бастап Мечников осы институттың директорының орынбасары болды. 1908 жылы иммунология саласындағы жұмысы үшін медицина бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алды.

Өмірінің соңына дейін Парижде тұрған Мечников Ресеймен байланысын үзген жоқ. 1909 жылы ол Ресейге келіп, [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстоймен]] кездесті. 1911 жылы ол Пастер институтынан Ресейдегі [[оба]] індетіне экспедицияны басқарды, тек оба ғана емес, сонымен қатар туберкулезге де қатысты маңызды бақылаулар жасады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rae.ru/use/?section=content&amp;op=show_article&amp;article_id=3768|title=Рубальский О. В., Мирошников В. М., Галимзянов Х. М., Рыбкин В. С. Экспедиция И. И. Мечникова в Астраханскую губернию в 1911 году // Успехи современного естествознания. № 4, 2006 c. 22-25.|accessdate=2013-12-11|archivedate=2013-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213055625/http://www.rae.ru/use/?section=content&amp;op=show_article&amp;article_id=3768}}&lt;/ref&gt;. Ол [[Климент Аркадьевич Тимирязев|К.]] [[Климент Аркадьевич Тимирязев|А. Тимирязевпен]] үнемі хат алмасып тұрды, оны соғысқа қарсы «Летопис» [[Журнал|журналында]] жұмыс істеуге шақырды, сондай-ақ [[Сеченов Иван Михайлович|И. М. Сеченов]], [[Иван Петрович Павлов|И.]] [[Иван Петрович Павлов|П. Павлов]], Н. А. Умов, [[Дмитрий Иванович Менделеев|Д. И. Менделеев]] және басқалармен хат алмасып тұрды.

Ол [[1916 жыл|1916 жылы]] [[15 шілде|15 шілдеде]] 71 жасында [[Париж|Парижде]] бірнеше миокард [[Инфаркт|инфарктісінен]] кейін қайтыс болды. Илья Мечников оның денесін медициналық зерттеулерге мұра етті, содан кейін [[кремация]] жасалып, Пастер институтының аумағында жерленді, бұл іс жүргізілді. Кремация сол кездегі Франциядағы жалғыз крематорийде, Пер-Лашез зиратында өтті, ал оның күлі салынған урна институт кітапханасына қойылды.

Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Ольга күйеуі туралы естеліктер кітабын жазып, оның барлық мұрағатын сақтап қалды.

=== Ғылыми қызмет ===
[[Сурет:Ilja_Iljitsch_Metschnikow_Nadar.jpg|солға|нобай|И. И. Мечников Париж зертханасында. Надардың 1900 жылдар шамасындағы фотосуреті]]
Мечниковтың ғылыми еңбектері биология мен медицинаның бірқатар салаларын қамтиды. 1879 жылы ол [[жәндіктер]] [[Микоздар|микоздарының]] қоздырғыштарын ашты. [[1866 жыл|1866]] — [[1886 жыл|1886 жылдары]] дейін Мечников ([[Ковалевский Александр Онуфриевич|Александр Ковалевскиймен]] бірге) осы саланың негізін қалаушылардың бірі бола отырып, салыстырмалы және эволюциялық эмбриология мәселелерін дамытты. Ол көп жасушалы жануарлардың шығу тегі туралы түпнұсқа теорияны ұсынды (қараңыз: Фагоцителла теориясы). [[1882 жыл|1882 жылы]] [[фагоцитоз]] құбылысын ашқаннан кейін (ол бұл туралы [[1883 жыл|1883 жылы]] Одессадағы орыс табиғат зерттеушілері мен дәрігерлерінің 7-ші съезінде баяндады), ол оны зерттеу негізінде қабынудың салыстырмалы патологиясын ([[1892 жыл|1892]]), кейінірек [[Иммунитет|иммунитеттің]] фагоцитарлық теориясын (&quot;Жұқпалы аурулардағы иммунитет&quot; — [[1901 жыл|1901]]; [[Нобель сыйлығы]] — [[1908 жыл|1908]], [[Пауль Эрлих|П. Эрлихпен]] бірлесіп) жасады. Мечниковтың бактериология бойынша көптеген еңбектері тырысқақ, іш сүзегі, туберкулез және басқа да жұқпалы аурулардың эпидемиологиясына арналған. Мечников Э. Румен бірге маймылдарда [[Мерез|мерезді]] эксперименталды түрде алғаш рет қоздырған ([[1903 жыл|1903]]).

Мечников өзі ашқан фагоцитоздың иммундық функциясының құбылыстарын қорытындылай келе, фагоциттердің атрофия, метаморфоз, қалпына келтіру, регенерация, қабыну және инфекция сияқты процестердегі рөлін бірден көрсетті. Илья Ильич Мечников толық иммунитетке тек барлық фагоцитоздық реакциялар толық жұмыс істеген жағдайда ғана кепілдік беруге болатынын айтты. Егер фагоцитоздың бір фазасы да бұзылса, аурудың дамуы мүмкін. Бұл, шын мәнінде, иммун тапшылығынан, яғни жасушалық қорғаныс механизмдерінің бірінің «жоғалуынан» туындайтын аурулардың алғашқы ғылыми түсіндірмесі болды. Қазіргі иммунологтар бұл қорытындыға тек ХХ ғасырдың соңында, АИТВ вирусынан туындаған иммун тапшылығы құбылысымен бетпе-бет келгенде ғана жетті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf|title=Российские нобелевские лауреаты: Илья Ильич Мечников (1854-1916)|author=Т. И. Ульянкина|work=Архивы РАН|date=|publisher=|accessdate=2019-03-03|archivedate=2018-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024234745/http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Leo_Tolstoy_&amp;_Ilya_Mechnikov.jpg|нобай|Лев Толстой мен Илья Мечников. Ясная Поляна. 1909.]]
Фагоцитоздың ашылуын Мечников иммунитеттің биологиялық (фагоцитоздық) теориясының негізі ретінде пайдаланды, ол иммунитет процестеріндегі макроорганизмнің жетекші рөлін, сондай-ақ қабынудың биологиялық теориясының, атрофия теориясының, кейінірек өзінің қартаюдың биологиялық теориясының негізін қарастырады.

Мечниковтың еңбектерінде қартаю мәселесі маңызды орын алды&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Ольга Волкова|url=http://russkiymir.ru/publications/190136/|title=Илья Мечников: Старость – болезнь, которую надо лечить|work=[[Русский мир (фонд)|Фонд &quot;Русский мир&quot;]]|date=2015-05-15|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512193640/http://russkiymir.ru/publications/190136/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Elena Milova|url=https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/|title=Commemorating the Work of Dr. Elie Metchnikoff|lang=en|work=[[Life Extension Advocacy Foundation|Lifespan.io]]|date=2017-05-12|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512151343/https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/}}&lt;/ref&gt;. Ол адамдарда қартаю мен өлім мезгілінен бұрын, яғни организмнің микробтық және басқа да токсиндермен өзін-өзі улануы нәтижесінде болады деп сенді. Осыған байланысты Мечников ішек флорасына ерекше мән берді. Осы идеяларға сүйене отырып, Мечников өзін-өзі уланумен күресу үшін бірқатар алдын алу және гигиеналық шараларды ұсынды (тағамды [[зарарсыздандыру]], ет тұтынуды шектеу және т.б.).

Мечников ''болгар лактобацилласын'' немесе Lactobacillus bulgaricus-ты адам ағзасының қартаюымен және өзін-өзі улануымен күресудің негізгі құралы деп санады. Ол әлемде болгар студенті Стамен Григоровтың ашылуының маңыздылығын бағалаған алғашқы адам болды. [[1905 жыл|1905 жылы]] Мечников Пастер институтының директоры ретінде жас болгарды Парижге сол кездегі жетекші микробиологтарға өзінің ашылуы туралы дәріс оқуға шақырды.

[[1907 жыл|1907 жылы]] болгар таяқшасы мен болгар ''йогуртының'' функционалдық қасиеттері бойынша әлемдегі алғашқы медициналық зерттеудің нәтижелері жарияланды:

Мечников Григоровтың зерттеуінің дұрыстығын тексеру үшін оны жеке өзі қайталады. 1908 жылы, Француз ғылым академиясының мерейтойында, оның ''«Қышқыл сүт туралы бірнеше сөз»'' атты мақаласы жарық көрді. Қартаю мәселелерін зерттеп, {{Nowrap|36 ел бойынша мәлімет жинап,}} Мечников «жүз жастан асқандардың» ең көп саны Болгарияда екенін анықтады — {{Nowrap|1000 человек.}} 4. Ол мұны болгар йогуртымен (Болгарияда ''кисело мляко —'' «қышқыл сүт» деп аталады) байланыстырды. Мечников өз жазбаларында болгар йогуртының денсаулыққа пайдасын көпшілікке насихаттай бастады. Ол өзі өмірінің соңына дейін тек ашытылған сүт өнімдерін ғана емес, сонымен қатар Bacillus bulgaricus таза дақылдарын да үнемі тұтынды.

Мечников ерте қартаюмен күресудің түпкі мақсаты ''ортобиоз'' деп санады — «тыныш, табиғи өліммен аяқталатын толық және бақытты өмір цикліне» қол жеткізу. Мечниковтың ортобиоз туралы ілімдеріне сүйене отырып, қазіргі заманғы ғылымда «ортобиотиканың» пәнаралық саласы пайда болды.

Мечников микробиологтардың, иммунологтардың және патологоанатомдардың алғашқы орыс мектебін құрды; жұқпалы аурулармен күресудің әртүрлі әдістерін әзірлейтін ғылыми-зерттеу институттарын құруға белсенді қатысты; Ресейдегі бірқатар бактериологиялық және иммунологиялық институттар Мечниковтың есімімен аталады.

Дарвинизм мәселелеріне арналған алғашқы еңбектерінде (''«Түрлердің шығу тегі туралы эссе»'', [[1876 жыл|1876]] және т.б.) Мечников эволюцияның кейбір мәселелерін қазіргі заманғы түсінуді болжайтын бірқатар идеяларды білдірді&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Мақала|issn=1682-8658}}&lt;/ref&gt;.

=== Философиялық көзқарастар ===
Мечников өзінің бірқатар еңбектерінде адам өмірінің мәні мәселесін қоса алғанда, жалпы теориялық және философиялық мәселелерді қарастырды. Ол адамзат прогрессіндегі орталық рөлді ғылымға жатқызды. Мечников болашақта ғылым адамның ішінде «табиғи өлім инстинктін» оята алса, оны өлім қорқынышынан құтқарады деп сенді, ол ғалымның айтуынша, «адам табиғатының тереңінде жасырын күйде ұя салады» (Адам табиғатын зерттеу: Оптимистік философия туралы эссе, [[1903 жыл|1903]]). Ең бастысы, ғылым адамның [[Кәрілік|қартаюын]] өзгертеді, медициналық прогрестің арқасында осы кезеңдегі өмір сапасын айтарлықтай жақсартады; ғылымның түпкі мақсаты «өмірді онымен тойған сәтке дейін және өмір сүру қажеттілігін сезінгенге дейін ұзарту» болады (Рационалды дүниетанымды іздеудің қырық жылы, екінші басылымның алғысөзі, [[1914 жыл|1914]]).

== Марапаттар мен атақтары ==

* Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902).
* Санкт-Петербург университетінде магистрлік (1867) және докторлық (1868) диссертацияларын қорғады.
* Одессадағы Новороссийск университетінің профессоры (1870—1882).
* Мәскеу университетінің құрметті мүшесі (1889)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1806|title=Летопись Московского университета|accessdate=2016-11-10|archivedate=2016-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110235626/http://letopis.msu.ru/peoples/1806}}&lt;/ref&gt;.
* Көпшіліктің құрметті мүшесі  шетелдік ғылым академиялары, ғылыми қоғамдар мен институттар.
* К. Баер сыйлығы (1867)
* Копли медалі (1906)
* [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908)
* Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы) (1916)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.rulex.ru/01130447.htm Мехников Илья Ильич]
* [http://izvestia.ru/news/308384 Телицын В. Соттар мен қолбасшылар &lt;nowiki&gt;: [Мечниковтар отбасы]&lt;/nowiki&gt;]
* [http://persona.rin.ru/view/f/0/17686/mechnikov-ilja-ilich Танымал тұлғалар Мечников Илья Ильич]
* [http://www.tonnel.ru/?l=gzl&amp;uid=381 Өмірбаяндар. Ұлы адамдардың өмірбаяндары Мечников Илья Ильич]
* [http://nplit.ru/books/item/f00/s00/z0000054/st009.shtml Жас зерттеушілер кітапханасы]
* [http://www.kp.ru/daily/26341/3224761/ Конюхова К. Илья Мечников : иммунитет теориясының атасы / К. Конюхова // Комсомол. Правда. - 2015. - 13 наурыз.]
* [http://whinger.krc.karelia.ru/ocr/index.html Илья Ильич Мехниковтың шығармалары]
* [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&amp;t=3&amp;v0=Мечников,+Илья+Ильич&amp;f=1003&amp;t=1&amp;v1=&amp;f=4&amp;t=2&amp;v2=&amp;f=21&amp;t=3&amp;v3=&amp;f=1016&amp;t=3&amp;v4=&amp;f=1016&amp;t=3&amp;v5=&amp;cc=a1&amp;i=161&amp;s=2&amp;ss=31&amp;ce=4 Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. И. И. Мечниковтың еңбектері]
* [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1009&amp;t=3&amp;v0=Мечников,+Илья+Ильич&amp;f=1003&amp;t=1&amp;v1=&amp;f=4&amp;t=2&amp;v2=&amp;x=30&amp;y=11&amp;f=21&amp;t=3&amp;v3=&amp;f=1016&amp;t=3&amp;v4=&amp;f=1016&amp;t=3&amp;v5=&amp;bf=4&amp;b=&amp;d=0&amp;ys=&amp;ye=&amp;lng=&amp;ft=&amp;mt=&amp;doi=&amp;dt=&amp;vol=&amp;pt=&amp;iss=&amp;ps=&amp;pe=&amp;tr=&amp;tro=&amp;cc=a1&amp;i=1&amp;v=tagged&amp;s=2&amp;ss=31&amp;st=0&amp;i18n=ru&amp;rlf=&amp;psz=20&amp;bs=20&amp;ce=4&amp;debug=false Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. Ол туралы әдебиеттер.]
* [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/ 1908 жылғы медицина саласындағы Нобель сыйлығы]
* [http://istorya.ru/person/me4nikov.php Илья Ильич Мечников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217014635/http://istorya.ru/person/me4nikov.php |date=2020-02-17 }} (1845-1916)
* [http://isaran.ru/?q=ru/fund&amp;ida=1&amp;guid=BCE5BD35-55D4-C647-387C-074970A58D46 Ресей Ғылым академиясының мұрағаты. F. 584 : Мечников Илья Ильич (1845-1916)]
* [http://www.uamodna.com/articles/laureat-premiyi-nobelya-z-ukrayiny/ Украинадан келген Нобель сыйлығының лауреаты Черкаска Г]

[[Санат:Атеистер]]
[[Санат:Парижде жерленгендер]]
[[Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар]]
[[Санат:Харьков университеті түлектері]]
[[Санат:Копли медалінің иегерлері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшелері]]
[[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]]
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Франция физиологтары]]
[[Санат:Франция биологтары]]
[[Санат:Ресей империясы физиологтары]]
[[Санат:XX ғасыр биологтары]]
[[Санат:XIX ғасыр биологтары]]
[[Санат:Ресей империясы биологтары]]</text>
      <sha1>e3bazg59lo164hdgzcjad5fl3xfkoph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3620054</id>
      <parentid>3619766</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3620054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314228" sha1="fhhs0oxjv9xm9gu1ty26pzh789n3y7g" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-06-19'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;1721&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 1 721]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1082&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 082]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;339&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 339]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;254&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 254]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;139&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 139]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;130&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 130]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 113]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 111]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 108]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Әл-Кәһф сүресі]]
| data-sort-value=&quot;103&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 103]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 99]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Қарақұрт]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 91]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Петр Моисеевич Поспелов]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 86]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 80]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 79]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 69]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 66]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 66]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 65]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 63]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 61]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 60]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 58]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Черногория]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F 57]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 57]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 56]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Дихан Қамзабекұлы]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 53]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 53]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 51]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Әкелер күні]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 50]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 50]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 48]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 47]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 47]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 47]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 45]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 43]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 43]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Футболдан әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 42]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 41]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 39]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 39]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 38]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 37]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 37]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 37]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 37]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 35]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 35]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Талдау]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83 34]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 34]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 34]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 33]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 32]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 32]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 32]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Астана қаласының бас мешіті]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 31]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Дубоссары]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Ақылбек Қожаұлы Шаяхмет]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82 31]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 31]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Алтын белгі төсбелгісі]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Назарбаев Университеті]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 30]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Қатысушы талқылауы:Қызғалдақ Алпысбаева]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 30]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 30]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 30]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 30]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 29]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Алтын Орда - Египет қарым-қатынастары]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_-_%D0%95%D0%B3%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 29]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Құйынды мекен (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Кенен Әзірбаев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 27]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 26]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Балқадиша әні]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Айыртау ауданы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[:Санат:Ресей өзендері|Санат:Ресей өзендері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 24]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Лионель Месси]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 24]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 24]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Ауғанстан]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 23]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Шұбар күзен]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Цитоқаңқа]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Жапония қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Жер]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A5%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%92%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Ом заңы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Шылау]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 22]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Мата атаулары мен түрлері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Елім-ай]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Криштиану Роналду]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 21]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Владимир Владимирович Путин]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Балғабек Қыдырбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Иран]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Дурлешты]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Ерен еңбегі үшін медалі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Оңтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Есім хан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Үш Жүз партиясы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[I Сүлеймен]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 20]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Құрмет ордені]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Минет]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Сона]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Түйе малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Қазанғап Тілепбергенұлы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін медалі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Ақпарат-коммуникация технологиясы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Уикипедия:Тексерілмелдігі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 19]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Аборт]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Ағылшын тілі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 19]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Қызылорда]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Оливер Три]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 18]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 18]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Тайланд]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 18]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Консалтинг]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B3 18]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Рафаил Иосифович Розенсон]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Құдалық]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Қарағанды]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Тарақты]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Сүре]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 18]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[АҚШ қалалары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Еуропа одағы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Ирандағы соғыс (2026)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 18]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Жаңабай (Дулат)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Араб тілі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Бүйі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Қазақстан темір жолы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Жарқанаттар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Тәжікстан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Шерзат Болаттың өлімі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Кентау]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Еуразия ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Софы Қалыбекұлы Сматаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Маса]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Мексика]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Ән-Ниса сүресі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Грузия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Көкшетау]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Сөзжасам]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Арқалық (қала)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Қостанай облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Тараз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Сиыр малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Аустралия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Уақ]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Сарыүйсін]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Әл-Бақара сүресі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Армения]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Көңіл айту]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Когурё]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 16]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Испания]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[SCAT]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SCAT 16]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Мұхаррам]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Макаров тапаншасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Сәулет]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 15]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Швейцария]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Қазақстандағы саяси партиялар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Түлкібас ауданы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Ескендір Зұлқарнайын]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Орыс тілі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Матай (ру бірлестігі)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Ұ]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Канада]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Сырға салу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Ислам күнтізбесі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Қан топтары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Талас шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Албания]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Майкл Джексон]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Латын тілі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Қазақстан теңгесі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 14]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Майра Мұхамедқызы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Қостанай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Әл-Мулк сүресі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%BA_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[SDU University]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SDU_University 14]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Пюизье (Па-де-Кале)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8E%D0%B8%D0%B7%D1%8C%D0%B5_%28%D0%9F%D0%B0-%D0%B4%D0%B5-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Естай - Қорлан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Қатысушы:Programman/Simply]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AProgramman%2FSimply 14]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Қайтадан (фильм, 2025)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Атырау облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Географиялық координаттар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Ермұхамед Мәулен]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Антарктида]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B4%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[:Санат:Қазақ рулары|Санат:Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 14]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Светқали Нұржан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Сүйел]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB 14]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Бэкрумс (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Оңтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Корея Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Кабо-Верде]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Автомобиль маркаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Біләл Малдыбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D3%99%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[ALT Университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Кесірткелер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Әл-Ихлас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Нигерия]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Евгений Владимирович Плужник]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[:Санат:1220 жж.|Санат:1220 жж.]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A1220_%D0%B6%D0%B6. 13]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[BALA (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Мәсіх тарту]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Үлгі:Алматыдағы университеттер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Екінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Юпитер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Қыдыр ата]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Бельгия]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Есет Көкіұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Әлмерек абыз]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 13]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Ортаққор]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Мәлін]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Адам ата]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Уикипедия:Уикилендіру]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Жанартау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Нағи Ілиясов ауылы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B8_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Тобықты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Жерлеу рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Бразилия]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[:Санат:1010 жж.|Санат:1010 жж.]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A1010_%D0%B6%D0%B6. 13]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Шекті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Сайрам ауданы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Португал тілі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Қайыңды (көл)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Сара Алпысқызы Назарбаева]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Тарих]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 12]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Жер асты суы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Құйрық-бауыр (салт)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Бату хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Темірқазық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Ерке сылқым (күй)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Тың игеру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Айтыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[YouTube]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=YouTube 12]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Жұма намаз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%A8%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Алпамыс батыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Орфография]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Неміс тілі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Әл-Аләқ сүресі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%BB%D3%99%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Кете (ру)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Пәкістан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Аминқышқылдар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 12]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Сабыржан Аққалықов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Ақбөкен]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Жігіттер тобы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Психология]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Семей]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Компьютерлік желі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Зимбабве]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B2%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Шілде]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 12]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Қазтуған Сүйінішұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Қатысушы:Алымбаева Динара Жумакановна/зертхана]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Шағатай хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Алшын]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 12]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Илон Маск]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Қырғыздар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Ахмадия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Ғарифолла Құрманғалиев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Күн (жұлдыз)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Солтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Сырдария]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Астана медицина университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Үлгі:Еуропа елдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Күкірт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Рауан Кенжеханұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Ошақты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Люксембург]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%8E%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3 12]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Сербия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Қорқай дұғасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Зу-Зу Күлпаш]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 12]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Мажарстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Ғұндар мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Ас беру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Тасаттық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Роналдо]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%BE 12]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Қайрат Сүгірбеков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Қазақ газеттері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Ел]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Шектеулі өсімше формуласы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Үнді мұхиты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Тонга]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Газ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Израиль]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Жетіру]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Жылқы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Шотландия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[ЮНЕСКО]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 11]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Әт-Тәкәсур сүресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%83%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Эрнест Хемингуэй]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Тәңіршілдік]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Медицина]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Мөлдір Әуелбекова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Берел қорымы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Рақымжан Қошқарбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Қазақстандағы лагерьлер жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Ерке Есмахан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Жаркент]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 11]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Тобанияз Әлниязұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D3%98%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Отбасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%84_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B8 11]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Босния және Герцеговина]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D0%B5%D1%80%D1%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 11]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Қарақалпақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Жеміс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Ит]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Қасқыр]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[:Санат:Туған күні бойынша тұлғалар|Санат:Туған күні бойынша тұлғалар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Біріккен Араб Әмірліктері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Намбсайм]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Биология]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Қатысушы талқылауы:Kasymov]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 11]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Әл-Фатх сүресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D1%85_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Физика]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Григориан күнтізбесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Уикипедия:Қолтаңба]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Тұт]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Еркектің жыныстық мүшесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Иокогама]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BC%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Геннадий Геннадьевич Головкин]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B8%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Қымыз]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Жүсіпбек Елебеков]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Волфганг Амадей Моцарт]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Америка]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Спандияр Көбеев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[:Санат:Қазақстан актрисалары|Санат:Қазақстан актрисалары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Гарвард университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Микроорганизм]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Есентемір]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Қарақалпақстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (10001-15000)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Аягөз ауданы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[The New York Times]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=The_New_York_Times 11]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Көз]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Музыкалық жанр]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Махат Төрәлі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Шашыратқы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Көлсай көлдері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Балуан Шолақ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Қыпшақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Олимпиада рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Мәскеу]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Ньютон заңдары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Қазақ билері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Мұса пайғамбар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Уикипедия:Жиі қойылатын сұрақтар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B8%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Мальдив Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D0%B2_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Дамыған елдер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Пьомбино]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8C%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE 11]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Жыл]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Грек тілі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Төленді Арыстанбеков]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Атырау]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Дүние жүзі тілдері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Чили]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B8%D0%BB%D0%B8 10]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Шиелі ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Ғаламшар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Өкпе]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[МузАРТ]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Алаш автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Сасық күзен (сусар тұқымдасы)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%80_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[IC 544]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_544 10]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Қазақ есімдері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Шек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Ирландия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[COVID-19 пандемиясы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=COVID-19_%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Отқа май құю]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 10]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Әже]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Лейкоциттер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Барак Обама]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Сөз тіркесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Ұйқысыздық]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Түркістан автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[1911 жыл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1911_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Ақпараттық қауіпсіздік]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Тәуекел Мүслім]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 10]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Apple Inc.]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Apple_Inc. 10]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Бесқарағай ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Үстеу]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Интернет]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[:Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгілер:Аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Климат]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Ауыл шаруашылығы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Эритрея]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Құстар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[:Санат:Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар|Санат:Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Ауа райы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Қамшы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Фредерик Шопен]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Моғолстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Септік]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Ыңғайлас салалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Техельсберг-ам-Вёртер-Зе]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3-%D0%B0%D0%BC-%D0%92%D1%91%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80-%D0%97%D0%B5 10]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Педагогика]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Тыныс белгілері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Павлодар облысы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Су]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Польша]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Вена]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Мастурбация]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Тунис]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81 10]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Кітап]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 10]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Уикипедия:Санаттар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Миома]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Саяси партия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Әл-Мәсәд сүресі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D3%99%D1%81%D3%99%D0%B4_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Төлеңгіттер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Сұйықтық]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Үлгі:Апта күндері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Қытай Халық Республикасының қалалары]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Зеренді ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[2026 жыл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Джо Байден]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Араб жазуы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Нұралы Пақытұлы Әліп]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BF 10]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Калифорния]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Италия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Ақсақ құлан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Түрікменстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Жыландар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Лаос]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BE%D1%81 10]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Мұнай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Сауд Арабиясы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Ат әбзелдері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Қызға қырық үйден тыйым]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 10]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Еңлік — Кебек (пьеса)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Иоганн Кеплер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Өмірзая (роман)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[:Санат:Уикипедия:Қызметтік|Санат:Уикипедия:Қызметтік]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Шортан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Антибиотик]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Бангладеш]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%88 10]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[1941 жыл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1941_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Ресей империясы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Геология]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Қазалы ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Баянауыл ұлттық паркі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Аягөз]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B3%D3%A9%D0%B7 10]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Ыстықкөл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Бозжыра шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Bluetooth]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Bluetooth 10]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Орман]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Ұйқы безі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Малайзия]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Энн Хэтэуэй]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%BD_%D0%A5%D1%8D%D1%82%D1%8D%D1%83%D1%8D%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Арыстан баб кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Асан Мәжит]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 10]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[1960 жыл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1960_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[NGC 5458]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=NGC_5458 10]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[URL]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=URL 10]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Ливан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 10]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Сілекей безі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Еуразия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Ойын өлеңдері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Тобылғы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Адам даму индексі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Желшешек]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Нұртөре Байтелесұлы Жүсіп]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B5_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF 9]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Сен-Бонне-ле-Тур-де-Мерль]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%BB%D0%B5-%D0%A2%D1%83%D1%80-%D0%B4%D0%B5-%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%8C 9]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[:Санат:Жануарлар|Санат:Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Шахмұрат Мүтәліп]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 9]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Үлгі:Молдова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Ninety One]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Ninety_One 9]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Платон]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Теңге]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Мең, Қал]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Вагиналды секс]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Йемен]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%99%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Құбыла]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Бангкок]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BA%D0%BE%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Ноғай ордасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Нью-Йорк]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E-%D0%99%D0%BE%D1%80%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Ән-Нас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Қытай тілі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Аққағаз Досжанова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Мелодрама]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Жерорта теңізі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Жабайы алма (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Бөгенбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Солтүстік Корея]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Қазақстан премьер-министрі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Этил спирті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Танымал қазақтардың тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Қалмақстан]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Украина]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Радио]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE 9]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Сент-Аман-лез-О]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%BB%D0%B5%D0%B7-%D0%9E 9]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Нацизм]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B7%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Әл-Кәфирун сүресі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Шақшам]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[АҚШ доллары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Бөрте]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Коронавирустық инфекция Covid-19]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_Covid-19 9]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Қант диабеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Қырымның қырық батыры]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Алтын Орда хандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Инвестиция]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Рамадан (ру)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D1%83%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Жеті шелпек]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%BF%D0%B5%D0%BA 9]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Солтүстік Қазақстан университеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Ғылым]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Сингапур]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Қыз ұзату салттары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Гигиена]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Әскери шен]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Төртуыл]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Қарақалпақтар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Жау тылындағы бала]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Жаңбыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Дін]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Германия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Саңырауқұлақтар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Әзілхан Нұршайықов]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Ай (серік)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Аранда-де-Дуэро]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B5-%D0%94%D1%83%D1%8D%D1%80%D0%BE 9]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Түрік әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Уикипедия:Форум/Ережелер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Мадагаскар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Едіге]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 9]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Арша]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Есекжем]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Тынық мұхит]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 9]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Ұлы Қытай қорғаны]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Сиыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Қала]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Шоға]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%93%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Абайдың философиялық көзқарасы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Абайдың өмірі мен шығармашылығы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[:Санат:Үндістан қалалары|Санат:Үндістан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Бостон]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Бензол]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Автомобиль]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 9]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[Тама]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Дастан Адайұлы Рыспеков]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Әл-Азһар университеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%B7%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Поляк тілі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Аустрия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[19 маусым]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=19_%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Жағалбайлы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[IC 552]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_552 9]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Қарасай батыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Париж]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B6 9]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Фукокур-сюр-Таба]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80-%D1%81%D1%8E%D1%80-%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Уақыт белдеуі]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Өзбектер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[1972 жыл]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1972_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Газли]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%BB%D0%B8 9]
|-
| data-sort-value=&quot;941&quot; | 941
| [[Ибраһим]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 9]
|-
| data-sort-value=&quot;942&quot; | 942
| [[Мьянма]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BC%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;943&quot; | 943
| [[Жоңғар хандығы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;944&quot; | 944
| [[Қызылқұрт]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 9]
|-
| data-sort-value=&quot;945&quot; | 945
| [[Ықылас Дүкенұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;946&quot; | 946
| [[Ғ]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92 9]
|-
| data-sort-value=&quot;947&quot; | 947
| [[Ақуыз]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 9]
|-
| data-sort-value=&quot;948&quot; | 948
| [[IC 3061]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_3061 9]
|-
| data-sort-value=&quot;949&quot; | 949
| [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;950&quot; | 950
| [[ChatGPT]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 9]
|-
| data-sort-value=&quot;951&quot; | 951
| [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;952&quot; | 952
| [[Қант]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82 9]
|-
| data-sort-value=&quot;953&quot; | 953
| [[Гватемала]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;954&quot; | 954
| [[Юебан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;955&quot; | 955
| [[Ыдырыс пайғамбар]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;956&quot; | 956
| [[Отын]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;957&quot; | 957
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;958&quot; | 958
| [[Логика]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;959&quot; | 959
| [[Шолпан (ғаламшар)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;960&quot; | 960
| [[Чикаго]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE 9]
|-
| data-sort-value=&quot;961&quot; | 961
| [[Португалия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;962&quot; | 962
| [[Қазақстанның кен ресурстары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;963&quot; | 963
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;964&quot; | 964
| [[Сирия]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;965&quot; | 965
| [[Геморрой]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%BE%D0%B9 9]
|-
| data-sort-value=&quot;966&quot; | 966
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;967&quot; | 967
| [[Қатысушы:Programman/Cerebra]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AProgramman%2FCerebra 9]
|-
| data-sort-value=&quot;968&quot; | 968
| [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;969&quot; | 969
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9]
|-
| data-sort-value=&quot;970&quot; | 970
| [[Латвия университеті]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|-
| data-sort-value=&quot;971&quot; | 971
| [[Бахрейн]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BD 9]
|-
| data-sort-value=&quot;972&quot; | 972
| [[Ғаламдық жылыну]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 9]
|-
| data-sort-value=&quot;973&quot; | 973
| [[Торы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;974&quot; | 974
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;975&quot; | 975
| [[Туберкулез]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 9]
|-
| data-sort-value=&quot;976&quot; | 976
| [[Қозғалтқыш]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88 9]
|-
| data-sort-value=&quot;977&quot; | 977
| [[Yahoo!]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Yahoo%21 9]
|-
| data-sort-value=&quot;978&quot; | 978
| [[Қалқаман – Мамыр]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;979&quot; | 979
| [[Сүлеймен сұлтан (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;980&quot; | 980
| [[Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану мұражайы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8-%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;981&quot; | 981
| [[Беджая]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D1%8F 9]
|-
| data-sort-value=&quot;982&quot; | 982
| [[:Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер|Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9]
|-
| data-sort-value=&quot;983&quot; | 983
| [[Малайзияның қалалары]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;984&quot; | 984
| [[Бөкенбай Қараұлы]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9]
|-
| data-sort-value=&quot;985&quot; | 985
| [[Аналды секс]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9]
|-
| data-sort-value=&quot;986&quot; | 986
| [[Шешендік сөз]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 9]
|-
| data-sort-value=&quot;987&quot; | 987
| [[Тіл (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 9]
|-
| data-sort-value=&quot;988&quot; | 988
| [[:Сурет:Kazakhstan adm location map.svg|Сурет:Kazakhstan adm location map.svg]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AKazakhstan_adm_location_map.svg 9]
|-
| data-sort-value=&quot;989&quot; | 989
| [[Камбоджа]]
| data-sort-value=&quot;9&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0 9]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>fhhs0oxjv9xm9gu1ty26pzh789n3y7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі (Қазақстан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781688</id>
    <revision>
      <id>3620155</id>
      <parentid>3608454</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3620155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7970" sha1="minotsyklo0cimzmt5gsbtgk3tv3epp" xml:space="preserve">{{Жүлде
 | атауы                    = «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл» мерейтойлық медалі
 | суреті                   = [[Сурет:RUS Medal 60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Медаль 60-летия Победы.jpg|right|130px]]
 | фон түсі                 = 
 | шынайы атауы             = 
 | мемлекет                 = {{KAZ}}
 | түрі                     = [[Медаль]]
 | үшін марапатталған       = 
 | негіз                    = 
 | жағдайы                  = берілмейді
 | тапсырушы                = 
 | негізделді               = [[14 қыркүйек]] [[2004 жыл]]
 | алғашқы иегері           = 
 | соңғы иегері             = 
 | барынша ұсынылған        = 
 | жоғары марапаты          = [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл» медалі]]
 | төменгі марапаты         = [[Тыңға 50 жыл медалі|«Тыңға 50 жыл» медалі]]
 | сайты                    = 
 | Commons                  = Jubilee Medal &quot;60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941–1945&quot;
 }}
'''1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі''' — Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 14 қыркүйектегі № 1439 Жарлығы негізінде [[Ұлы Отан соғысы|1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы]] Жеңістің 60 жылдығын атап өту үшін құрылған Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапат.

== Медал жайлы ереже ==
Медалмен марапатталады:
* Ұлы Отан соғысы майдандарындағы ұрыс қимылдарына КСРО Қарулы Күштері қатарында қатысқан әскери қызметшілер мен өз еркімен жалданғандар құрамы тұлғалары, Ұлы Отан соғысы жылдарында КСРО-ның уақытша басып алынған аумақтарында әрекет еткен партизандар мен астыртын ұйымдардың мүшелері, әскери Ұлы Отан соғысы жылдарында КСРО Қарулы Күштерінде қызмет еткен әскери қызметшілер мен өз еркімен жалданғандар құрамы тұлғалары, «[[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі|1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін]]», «[[Жапонияны жеңгені үшін медалі|Жапонияны жеңгені үшін]]» медалдарымен марапатталған адамдар, сондай-ақ «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медалінің куәлігі  немесе соғысқа қатысушы куәлігі бар адамдар;
* Ұлы Отан соғысы жылдарындағы жанқиярлық еңбегі үшін КСРО ордендерімен, «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін», «Еңбектегі ерекшелігі үшін», «Ленинградты қорғағаны үшін», «Мәскеуді қорғағаны үшін», «Одессаны қорғағаны үшін», «Севастопольді қорғағаны үшін», «Сталинградты қорғағаны үшін», «Киевті қорғағаны үшін», «Кавказды қорғағаны үшін», «Кеңес Арктикасын қорғағаны үшін» медалдарымен марапатталған тыл еңбеккерлері, сондай-ақ «Блокадалық Ленинград тұрғыны» белгісі бар немесе «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін» медалінің куәлігі бар тұлғалар;
* жау уақытша басып алған аумақтардағы жұмыс кезеңін қоспағанда, 1941 жылғы 22 маусымнан 1945 жылғы 9 мамырға дейінгі кезеңде кемінде алты ай жұмыс істеген адамдар;
* Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистер мен олардың одақтастары құрған концлагерьлердің, геттолардың және басқа да мәжбүрлеп ұстау орындарының бұрынғы кәмелетке толмаған тұтқындар.

== Медалдің сипаттамасы ==
[[Сурет:&quot;1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл&quot; мерекелік медалінің куәлігі.jpg|thumb|right|300px|Медалға арналған куәлік]]
«1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл» мерейтойлық медалі жезден жасалып, диаметрі 32 мм шеңбер пішініне ие. Медалдың алдыңғы жағында, жоғарыда [[Жеңіс ордені|«Жеңіс» орденінің]] бейнесі, ал төменгі жағында — «1945-2005» сандары жазылған.

Медалдың артқы жағында, ортасында «1941-1945. Жылдың 60 жылдығы» деген жазу, айналасында лавр бұтақтары орналасқан. Медаль шеттерi ернеумен жиектелген. Медалдағы барлық суреттер, жазулар және сандар бедерлі болып келеді.

Медаль құлақша мен шығыршық арқылы қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға біріктіріледі. Таспаның ені 24 мм. Таспаның шеттерінде бес жолақ бар: үшеуі қара және екеуі тоқсары, әрқайсысының ені 1 мм. Шеткі қара жолақтар ені 0,5 мм тоқсары жолақтармен көмкерілген.

Медаль киімге түйреуіш арқылы бекітіледі.

Медаль [[Өскемен]] қаласында орналасқан [[Қазақстан теңге сарайы|Қазақстан теңге сарайында]] жасалған.

== Тағы қараңыз ==
* [[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл мерейтойлық медалі]] (Ресей)

== Сілтемелер ==
* {{cite web|url=https://bestprofi.com/document/484052242?2|title=1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңiстiң 60 жылдығы құрметiне арналған мерекелiк медаль туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 14 қыркүйектегі № 1439 Жарлығы|author=|date=|work=|publisher=«BESTPROFI» ақпараттық жүйелері|accessdate=2014-03-03}}

{{Қазақстан марапаттары}}

[[Санат:Қазақстан медалдары]]</text>
      <sha1>minotsyklo0cimzmt5gsbtgk3tv3epp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Танаш Қойшыбайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781786</id>
    <revision>
      <id>3620154</id>
      <parentid>3613819</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10447" sha1="htzqc5wg6dv6jk2800fkcetzkbfokyr" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Танаш Қойшыбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = мамыр [[1953 жыл|1953]]
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір [[1955 жыл|1955]]
 | Ізашары              = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Ізбасары             = [[Семен Михайлович Новиков|Семен Новиков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Павлодар облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = [[1942 жыл|1942]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[1944 жыл|1944]]
 | Ізашары_2            = [[Фазыл Айтмұхамедұлы Қобыланов|Фазыл Қобыланов]]
 | Ізбасары_2           = [[Кенжебай Макин]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1914
 | Туған жері           = [[Ескі Сарайшық|Сарайшық]] ауылы, [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 9.4.1979
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Орал ауыл шаруашылығы техникумы&lt;br /&gt; 2. [[К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы|К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясындағы]] жоғары зоотехникалық курстар&lt;br /&gt; 3. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]]
 | Мамандығы            = зоотехник
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Құрмет Белгісі ордені}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
'''Танаш Қойшыбайұлы Қойшыбаев''' ([[1914 жыл|1914]], [[Ескі Сарайшық|Сарайшық]] ауылы, [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Ресей империясы]] — [[9 сәуір]] [[1979 жыл|1979]]) — кеңестік қазақ шаруашылық, мемлекеттік әрі партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1914 жылы [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]], [[Гурьев уезі]], Сарайшық ауылында туған. КОКП мүшесі.

1931 жылы Орал ауылшаруашылық техникумын бітірді. 

1931—1932 жылдары зоотехник, аға зоотехник, кеңшар директорының орынбасары (Орал облысы) қызметін атқарды.

1932—1935 жылдары кеңшардың аға зоотехнигі (Батыс Қазақстан облысы) болып еңбек етті.

1935 жылы [[К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы|К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясының]] жоғары зоотехникалық курстарының тыңдаушысы болды. 

1935—1936 жылдары Батыс Қазақстан облыстық жер бөліміндегі асыл тұқымды мал шаруашылығы бөлімінің басшысы ретінде еңбектенді.

1936—1938 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді. 

1938—1939 жылдары Батыс Қазақстан облыстық жер бөлімінің бас зоотехнигі лауазымында жұмыс істеді.

1939—1940 жылдары Батыс Қазақстан кеңшарлар тресі директорының орынбасары қызметін атқарды.

1940—1941 жылдары Қазақстан К(б)П Батыс Қазақстан облыстық комитетіндегі ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбек етті.

1941—1942 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Партиялық бақылау комиссиясының жауапты бақылаушысы болды.

1942—1944 жылдары Павлодар облыстық кеңесіндегі Атқару комитетінің төрағасы ретінде еңбектенді.

1944—1947 жылдары Мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитеті]] хатшысының орынбасары лауазымында жұмыс істеді.

1947—1950 жылдар аралығында БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1950—1952 жылдары БК(б)П ОК нұсқаушысы, БК(б)П ОК сектор меңгерушісінің орынбасары қызметін атқарды.

1952 жылдан бастап — 1953 жылдың мамыры аралығында [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1953 жылдың мамырынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің 1-хатшысы болды.

1955 жылы Қазақстан КП ОК жауапты ұйымдастырушысы ретінде еңбектенді.

1955—1956 жылдары Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары лауазымында жұмыс істеді.

1956—1958 жылдары Қазақстан КП ОК Ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

1958—1963 жылдары Қазақ КСР МК кеңестік-мемлекеттік бақылау комиссиясының ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісі қызметін атқарды.

1963—1970 жылдары Қазақ КСР Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің директоры болып еңбек етті.

[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіндегі 4-шақырылым депутаттарының тізімі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылым]] депутаты болып сайланды.

1970 жылы зейнетке шықты.

1979 жылы қайтыс болды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180514000625/http://knowbysight.info/KKK/15090.asp Танаш Қойшыбайұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Павлодар облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>htzqc5wg6dv6jk2800fkcetzkbfokyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кенжебай Макин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781821</id>
    <revision>
      <id>3620153</id>
      <parentid>3609845</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:28:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7733" sha1="tgqj6wsgo444zrduylq51dpigwd04nz" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Кенжебай Макин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Павлодар облыстық кеңесінің Атқару комитеті төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = [[1944 жыл|1944]]
 | Басқаруын аяқтады    = наурыз [[1945 жыл|1945]]
 | Ізашары              = [[Танаш Қойшыбайұлы]]
 | Ізбасары             = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 20.12.1906
 | Туған жері           = [[Омбы губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 16.6.1960
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Ленин ордені}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
'''Кенжебай Макин''' ([[20 желтоқсан]] [[1906 жыл|1906]] — [[16 маусым]] [[1960 жыл|1960]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1906 жылы Омбы губерниясындағы №6 ауылында дүниеге келді.

1925 жылы шаруа жастарына арналған мектепті тәмәмдады.

1927—1929 жылдары Ауылдық кеңестегі [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] ұйымы төрағасының орынбасары, хатшысы болып жұмыс істеді.

1929—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1931—1932 жылдары жұмысшылар факультетінің тыңдаушысы болды.

1932—1933 жылдары БК(б)П Алматы облыстық комитетінің нұсқаушысы, ақпаратшысы қызметін атқарды.

1933—1934 жылдары «Скотоводтрест» мекемесіндегі Кадрлар секторының меңгерушісі болып еңбек етті.

1934—1937 жылдары сүт-ет кеңшары директорының орынбасары, директоры лауазымында мехнат қылды.

1937—1938 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар халық комиссариатының Оңтүстік-Батыс басқармасы басшысы болып еңбектенді.

1938—1939 жылдары сүт-ет кеңшарының директоры болып жұмыс істеді.

1939—1940 жылдары «Казснабпром» Павлодар облыстық кеңсесінің директоры болды.

1940—1942 жылдары машина-трактор станциясының директоры қызметін атқарды.

1942—1944 жылдары Қазақстан К(б)П Максим Горький аудандық комитетінің 2-хатшысы ([[Павлодар облысы]]), содан соң Қазақстан К(б)П Максим Горький аудандық комитетінің 1-хатшысы (Павлодар облысы) болып еңбек етті.

1944 жылдан бастап — 1945 жылдың наурызына дейін Павлодар облыстық кеңесінің Атқару комитеті төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1945 жылдың наурызынан бастап — 1951 жылға дейін Қазақстан К(б)П Михайловский аудандық комитетінің 1-хатшысы (Павлодар облысы) болып еңбектенді.

1951—1957 жылдары Қазақстан К(б)П — КП Баянауыл аудандық комитетінің 1-хатшысы (Павлодар облысы) болып жұмыс істеді.

1957 жылдан бастап — 1960 жылдың 16 маусымына дейін — [[Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті|Қазақстан КП Павлодар облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

1960 жылы Павлодарда қайтыс болып, Мойылды ауылының маңындағы мұсылман зиратына жерленді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/MMM/15091.asp Кенжебай Макин]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Павлодар облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Павлодар облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>tgqj6wsgo444zrduylq51dpigwd04nz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фазыл Айтмұхамедұлы Қобыланов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781832</id>
    <revision>
      <id>3620152</id>
      <parentid>3609842</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6112" sha1="tjcmrm40gqskqzx1ax7up3ui37650bg" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Фазыл Айтмұхамедұлы Қобыланов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Павлодар облыстық кеңесінің Атқару комитеті төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = желтоқсан [[1941 жыл|1941]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[20 қаңтар]] [[1942 жыл|1942]]
 | Ізашары              = [[Хамит Темірханов]]
 | Ізбасары             = [[Танаш Қойшыбайұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1911
 | Туған жері           = № 6 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 20.1.1942
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
'''Фазыл Айтмұхамедұлы Қобыланов''' ([[1911 жыл|1911]] — [[20 қаңтар]] [[1942 жыл|1942]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1926—1929 жылдары «Союзхлеб» тәжірибеленушісі болып жұмыс істеді.

1929 жылы округтік ауыл шаруашылығы қызметкерлері кәсіподағының іс жүргізушісі қызметін атқарды.

1929—1931 жылдары шикізат техникумында оқыды.

1931 жылы қой шаруашылығы кеңшары директорының хатшысы болып еңбек етті.

1931—1932 жылдары тағыда шикізат техникумында білім алды.

1932 жылы БК(б)П Қызылорда аудандық комитетінің Есептік-үлестіргіш бөлімі меңгерушісі ([[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]) лауазымында мехнат қылды.

1932—1933 жылдары Қызылорда аудандық бөлімінің Мемлекеттік саяси басқармасында тәжірибеден өтуші ([[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]) болды.

1933—1934 жылдары Қарсақпай аудандық бөлімінің Мемлекеттік саяси басқармасында уәкілдің көмекшісі (Оңтүстік Қазақстан облысы) болып еңбектенді.

1934—1935 жылдары Қазақ АКСР ІІХК басқармасы жанындағы Жедел қызметкерлер курсының тыңдаушысы болды.

1935—1938 жылдары Қазақ АКСР — Қазақ КСР ІІХК МҚБ уәкілі, жедел уәкілі болып жұмыс істеді.

1938—1941 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар халық комиссарының 1-орынбасары қызметін атқарды.

1941 жылдың желтоқсанынан — 1942 жылдың 20 қаңтарына дейін Павлодар облыстық кеңесінің Атқару комитеті төрағасы болып еңбек етті&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180825214818/http://www.knowbysight.info/KKK/15089.asp Фазыл Қобыланов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Павлодар облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>tjcmrm40gqskqzx1ax7up3ui37650bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Константинович Протозанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782034</id>
    <revision>
      <id>3620148</id>
      <parentid>3612664</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15281" sha1="8xlse6wffakn8zf96r40wmqjj8arya6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Александр Константинович Протозанов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 10 қыркүйек 1969
 | Басқаруын аяқтады    = 19 желтоқсан 1983
 | Ізашары              = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]]
 | Ізбасары             = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өндірістік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = қаңтар 1963
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_2           = ''лауазым жойылды,&lt;br /&gt; [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде''
 | Титулы_3             = [[Түмен облысы|Түмен]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = желтоқсан 1960
 | Басқаруын аяқтады_3  = наурыз 1963
 | Ізашары_3            = [[Дмитрий Николаевич Крюков|Дмитрий Крюков]]
 | Ізбасары_3           = [[Илья Павлович Шуляков|Илья Шуляков]] ''(өнеркәсіптік облыстық атқару комитеті)''&lt;br /&gt; [[Павел Степанович Чиков|Павел Чиков]] ''(ауылдық облыстық атқару комитеті)''
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.8.1914
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Киев|Киевте}}, [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.2.2006
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]]
 | Жерленді             = Кунцево зираты
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 1. [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институты]]&lt;br /&gt; 2. [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М. И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]&lt;br /&gt; 3. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Alexander Protozanov
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға | {{Халықтар Достығы ордені}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Мәскеуді қорғағаны үшін медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға | {{Мәскеудің 850 жылдық естелік медалі}} | {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} | {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
}}
}}
'''Александр Константинович Протозанов''' ([[15 тамыз]] [[1914 жыл|1914]], [[Киев]], [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[2 ақпан]] [[2006 жыл|2006]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. Түмен облыстық атқару комитетінің төрағасы (1960–1963), [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1963–1964), [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан Коммунистік партиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1969–1983).

== Өмірбаяны ==
Александр 1914 жылы 15 тамызда [[Киев]] қаласында дүниеге келді.

1933—1934 жылдары [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институтындағы]] жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1934—1939 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М.И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды (1941 жылы бітірді).

1939—1940 жылдары [[Мәскеу]] қаласы Ленин аудандық БЛКЖО комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1940—1941 жылдары [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды.

1941 жылдың ақпанынан — 1943 жылдың сәуіріне дейін Алтай өлкесіндегі БК(б)П Ельцов аудандық комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды.

1943 жылдың сәуірінен — 1943 жылдың тамызына дейін БК(б)П Алтай өлкелік комитетінің тау-кен бөлімі меңгерушісі болып істеді.

1943—1944 жылдары тағыда [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды.

1944 жылдың қыркүйегінен — 1948 жылдың ақпанына дейін Беларусь К(б)П ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбек етті.

1948 жылдың ақпанынан — 1948 жылдың тамызына дейін БК(б)П ОК партия органдарын тексеру басқармасының ақпаршы лауазымында мехнат қылды.

1948 жылдың тамызынан — 1950 жылдың сәуіріне дейін партия, кәсіподақ және комсомол органдары бөлімінің нұсқаушысы болып күн көрді.

1950 жылдың сәуірінен — 1952 жылдың қаңтарына дейін БК(б)П ОК Әкімшілік бөлімінің сектор меңгерушісі болып еңбектенді.

1952 жылдың қаңтарынан — 1957 жылдың маусымына дейін КОКП Ұдмұрт облыстық комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді.

1957—1958 жылдары КОКП Ұдмұрт экономикалық әкімшілік ауданындағы халық шаруашылығы кеңесі төрағасының 1-орынбасары қызметін атқарды.

1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың қаңтарына дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің хатшысы болып істеді.

1960 жылдың қаңтарынан — 1962 жылдың желтоқсанына дейін Түмен облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1964 жылдың желтоқсанынан — 1969 жылдың қыркүйегіне дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің 2-хатшысы болып күн көрді.

1969 жылдың 10 қыркүйегінен — 1983 жылдың 19 желтоқсанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді.

1976 жылдың 5 наурызынан — 1986 жылдың 25 ақпанына дейін КОКП ОК мүшелігіне кандидат болды. 1976-XXV, 1981-XXVI.

1983 жылдың желтоқсанда зейнетке шықты.

1984—1990 жылдары РКФСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңесші болды.

1997 жылы «Батыс Сібір жерлестігі» қоғамдық ұйымы Мұнай және газ жөніндегі ғылыми-техникалық кеңесінің консультанты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

[[Мәскеу|Мәскеудегі]] Кунцево зиратында жерленді.

== Естелік ==
Оның есімі [[Түмен]] мен [[Өскемен]] қалаларындағы көшелерге, сондай-ақ Түмен облысының Уват лицензиялық учаскесіндегі «Протозановское» мұнай кен орнына берілген.

== Әдебиет ==
* {{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Большой человек из Великой эпохи (К 100-летию А. К. Протозанова)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Отв. ред. Г. Ю. Колева|басылым= |орны= Түмен|баспасы= ТГНГУ|жыл= 2012|томы= |беттері= |барлық беті= 368|сериясы= |isbn= 978-5-9961-0532-8|тиражы= 300}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/PPP/01243.asp Александр Протозанов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}}

[[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Түмен облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Өскеменнің құрметті азаматтары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>8xlse6wffakn8zf96r40wmqjj8arya6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолий Васильевич Милкин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782087</id>
    <revision>
      <id>3620147</id>
      <parentid>3613092</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7621" sha1="nv39fotfmjeking1zqu1kyx14dzq6uw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Анатолий Васильевич Милкин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 19 желтоқсан 1983
 | Басқаруын аяқтады    = 17 қараша 1989
 | Ізашары              = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]]
 | Ізбасары             = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ?
 | Басқаруын аяқтады_2  = ?
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 16.3.1930
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 30.1.1996
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі.

1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды.

1996 жылы Астанада көз жұмды.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008.

[[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>nv39fotfmjeking1zqu1kyx14dzq6uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михаил Осипович Стакун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782168</id>
    <revision>
      <id>3620146</id>
      <parentid>3616339</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13418" sha1="lqf3twhf7d2ogcuphscoknowa5kjwzu" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Осипович Стакун
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Беларус КСР атынан КСРО ОАК төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Soviet Union.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 17 маусым
 | Басқаруын аяқтады    = 14 қараша 1937
 | Ізашары              = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары             = ''лауазым жойылды''
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Беларус КСР ОАК төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg
 | Басқара бастады_2    = 7 шілде
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 қараша 1937
 | Ізашары_2            = [[Александр Григорьевич Червяков|Александр Червяков]]
 | Ізбасары_2           = [[Никифор Яковлевич Наталевич|Никифор Наталевич]] ({{Abbr|м.а.|міндетін атқарушы|0}})
 | Титулы_3             = Беларус К(б)П Гомель қалалық комитетінің 1-хатшысы
 | Ту_3                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = маусым 1935
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1937
 | Ізашары_3            = ''лауазым құрылды,&lt;br /&gt; [[Яков Вениаминович Шафаренко|Яков Шафаренко]] БК(б)П Гомель қалалық комитетінің жауапты хатшысы ретінде''
 | Ізбасары_3           = [[Емельян Игнатьевич Барыкин|Емельян Барыкин]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1932
 | Басқаруын аяқтады_4  = қыркүйек 1934
 | Ізашары_4            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_4           = [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]]
 | Титулы_5             = БК(б)П Чита округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = ?
 | Басқаруын аяқтады_5  = қыркүйек 1930
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды''
 | Титулы_6             = БК(б)П Ставрополь округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_6                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_6                = 
 | Басқара бастады_6    = 1927
 | Басқаруын аяқтады_6  = қыркүйек 1929
 | Ізашары_6            = [[Степан Степанович Захаров|Степан Захаров]]
 | Ізбасары_6           = [[Александр Семенович Картуков|Александр Картуков]]
 | Титулы_7             = БК(б)П Новочеркасск округтық комитетінің жауапты хатшысы
 | Ту_7                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
 | Ту2_                = 
 | Басқара бастады_7    = 1923
 | Басқаруын аяқтады_7  = 1924
 | Ізашары_7            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_            = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 1893
 | Туған жері           = Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 27.4.1943
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Тамбов|Тамбовта}}, [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы (большевиктер) партиясы|РСДЖ(б)П]] / [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Михаил Осипович (Иосифович) Стакун''' (1893, Нидяны ауылы, Вильна уезі, Вильна губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[27 сәуір]] [[1943 жыл|1943]], [[Тамбов]], [[Тамбов облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1893 жылы [[Ресей империясы]] [[Вильна губерниясы]], Вильна уезінің Нидяны ауылында (қазіргі [[Беларусь|Беларус Республикасы]], [[Гродно облысы]], Островец ауданы, Ворнянский ауылдық кеңесінің құрамындағы ауыл) дүниеге келді.

=== Білімі ===
1930-1932 жылдары БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстарында оқыды.

=== Еңбек жолы ===
1912 жылы тұтқындалды.

1913 жылы Рига қаласына екі жыл мерзімге әкімшілік жер аударуға сотталды.

1916 жылы тағы да қамауға алынды.

1917 жылдың қаңтарынан бастап Ресей армиясының қатарында әскери борышын өтеді.

1917–1918 жылдары — Қызыл гвардия қатарында ([[Санкт-Петербург|Петроград]]), Выборг аудандық кеңесі атқару комитетінің мүшесі (Петроград), қазынашы, Выборг ауданы Қызыл гвардиясы штабының мүшесі (Петроград) болды.

1918 жылы — Әскерді жабдықтау орталық басқармасының азық-түлік жөніндегі комиссары болып жұмыс істеді.

1918 жылы — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] Әскери-шаруашылық басқармасының комиссары қызметін атқарды.

1918 жылы — 12-армиядағы Революциялық әскери кеңесінің мүшесі болды.

1918 жылы — Пенза губерниялық азық-түлік комитеті алқасының мүшесі, содан соң Константиновоның азық-түлік жөніндегі комиссары, бұдан кейін Миллеровоның (Дон облысы) азық-түлік жөніндегі комиссары болып еңбек етті.

1923 жылға дейін — Новочеркасск округінің ([[Дон облысы]]) азық-түлік жөніндегі комиссары болып істеді.

1923–1924 жылдары — РК(б)П Новочеркасск округтік комитетінің жауапты хатшысы (Дон облысы) лауазымында мехнат қылды.

1924–1927 жылдары — РК(б)П – БК(б)П Солтүстік Кавказ өлкелік бақылау комиссиясы төралқасының мүшесі болды.

1927–1929 жылдары — БК(б)П Ставрополь округтік комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1929 жылдан бастап — БК(б)П Солтүстік Кавказ өлкелік комитетінде жұмыс істеді.

1930 жылдың қыркүйегіне дейін — БК(б)П Чита округтік комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1932–1934 жылдары — [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|БК(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып күн көрді.

1935 жылдың қаңтарынан — 1935 жылдың маусымына дейін — [[КСРО ауыр өнеркәсіп халық комиссариаты|КСРО Ауыр өнеркәсіп халық комиссариатының]] Белорус КСР бойынша уәкілі болып еңбек етті.

1935 жылдың маусымынан — 1937 жылға дейін Беларус К(б)П [[Гомель]] қалалық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1937 жылдың 25 қазанына дейін — Беларус К(б)П ОК мүшесі болып істеді.

1937 жылдың 19 маусымынан — 1937 жылдың 25 қазанына дейін Беларус К(б)П ОК Бюросының мүшесі болып еңбек етті.

1937 жылдың 7 шілдесінен&lt;ref&gt;Беларус КСР ОАК XI шақырылымдағы VI сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1937 жылдың 13 қарашасына&lt;ref&gt;1937 жылдың 13 қарашасындағы Беларус КСР ОАК XI шақырылымдағы VII сессиясының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін Беларус КСР ОАК төрағасы қызметін атқарды.

1937 жылдан 1938 жылдың тамызына дейін — «Росснабсбыт» кеңсесінің Орёл облыстық бөлімшесінің басқарушысы болып еңбектенді.

1938 жылдың 14 тамызында тұтқындалды.

1940 жылдың 29 шілдесінде сотталды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия 2007 - 2008. Издание десятое, дополненное. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

1943 жылы [[Тамбов]] қаласының түрмесінде дүние салды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/SSS/03490.asp Михаил Стакун]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Большевиктер]]
[[Санат:БК(б)П XVII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Беларус КСР компартиясы ОК Бюро мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшыраған мемлекеттік органдар жетекшілері]]
[[Санат:КСРО ОАК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР КП Гомел қалалық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Беларус КСР үкімет басшылары]]
[[Санат:КСРО түрмелерінде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Беларус КСР ОАК төрағалары]]
[[Санат:РСДЖП мүшелері]]</text>
      <sha1>lqf3twhf7d2ogcuphscoknowa5kjwzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Григорий Андреевич Мельник</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782232</id>
    <revision>
      <id>3620143</id>
      <parentid>3614740</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16466" sha1="4dbhoxyqm2v9mvwoa5favlhgwi4xpd5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Григорий Андреевич Мельник
 | Шынайы есімі         = {{lang-uk|Григорій Андрійович Мельник}}
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және дайындау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1962
 | Басқаруын аяқтады    = наурыз 1963
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = ''белгісіз''
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]&lt;br /&gt; [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]
 | Титулы_2             = Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының бірінші орынбасары
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қазан 1959
 | Басқаруын аяқтады_2  = наурыз 1963
 | Ізашары_2            = [[Семен Филиппович Николаев|Семен Николаев]]
 | Ізбасары_2           = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_3             = [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = наурыз 1957
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1958
 | Ізашары_3            = [[Андрей Михайлович Бородин|Андрей Бородин]]
 | Ізбасары_3           = [[Семен Михайлович Новиков|Семен Новиков]]
 | Титулы_4             = Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрі
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1954
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1956
 | Ізашары_4            = [[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов|Фазыл Кәрібжанов]]
 | Ізбасары_4           = [[Андрей Михайлович Бородин|Андрей Бородин]]
 | Титулы_5             = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_5                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_5    = 1951
 | Басқаруын аяқтады_5  = мамыр 1953
 | Ізашары_5            = [[Александр Дементьевич Гарагаш|Александр Гарагаш]]
 | Ізбасары_5           = [[Танаш Қойшыбайұлы]]
 | Титулы_6             = [[Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_6                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_6                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_6    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_6  = 1948
 | Ізашары_6            = [[Никита Александрович Нечаев|Никита Нечаев]]
 | Ізбасары_6           = [[Николай Семенович Бобров|Николай Бобров]]
 | Туған күні           = 23.1.1909
 | Туған жері           = Дедовщина ауылы, Васильков уезі, [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 23.12.1976 
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Киев тау-геология институты&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі&lt;br /&gt; 3. КОКП ОК біліктілікті арттыру курстары
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Григорий Андреевич Мельник''' ({{lang-uk|Григорій Андрійович Мельник}}; [[23 қаңтар]] [[1909 жыл|1909]], Дедовщина ауылы, Васильков уезі, [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[23 желтоқсан]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — шыққан тегі [[Украиндар|украиндық]] болып келетін кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1927 жылдан бастап — оқу үйінің меңгерушісі, содан соң [[Фастов]] аудандық кедейлер комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. Осы кездері Киев тау-геология институты жанындағы жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1930 жылдан бастап БК(б)П қатарында. Кейін аудандық кеңес атқару комитетінің инспекторы, [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] ОК үгітшілер тобының мүшесі болды.

1933 жылы Киев тау-геология институтында оқыды.

1933—1939 жылдары кеңшар саяси бөлімі басшысының көмекшісі, орынбасары, бұдан соң басшысы қызметін атқарды.

1939—1941 жылдары Қазақстан К(б)П ОК ауыл шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы, Қазақстан К(б)П ОК ауыл шаруашылығы бөлімі секторының меңгерушісі, кейінірек Қазақстан К(б)П ОК ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбектенді.

1941—1945 жылдары Қазақстан К(б)П ОК ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып істеді.

1945—1948 жылдары [[Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып күн көрді.

1948–1951 жылдары БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі тыңдаушысы болды.

1951 жылдан бастап — 1953 жылдың мамырына дейін [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбек етті.

1953 жылдың мамырынан — 1954 жылға дейін Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1954—1956 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрі болып жұмыс істеді.

1956 жылдан бастап — 1957 жылдың наурызына дейін КОКП ОК жанындағы Қайта даярлау курстарының тыңдаушысы болды.

1957 жылдың наурызынан — 1958 жылдың қаңтарына дейін [[Қазақстан КП Ақмола облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақмола облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді.

1957 жылдың 26 желтоқсанынан&lt;ref&gt;Қазақстан КП Орталық Комитетінің IX пленумының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1959 жылдың 24 қазанына&lt;ref&gt;1959 жылдың 23–24 қазанындағы Қазақстан КП Орталық Комитетінің XVI пленумының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін Қазақстан КП ОК хатшысы болып істеді.

1959 жылдың қазанынан — 1963 жылдың наурызына дейін Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының 1-орынбасары болып күн көрді.

1962 жылдан бастап — 1963 жылдың наурызына дейін Қазақ КСР ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және дайындау министрі болып еңбек етті.

1962 жылдан бастап — 1963 жылдың наурызына дейін Ауыл шаруашылығына басшылық жасау жөніндегі комитет төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1963 жылдың 19 наурызынан&lt;ref&gt;1963 жылдың 18–19 наурызындағы Қазақстан КП Орталық Комитетінің V пленумының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1971 жылдың 24 ақпанына&lt;ref&gt;1971 жылдың 24–26 ақпанындағы Қазақстан КП XIII съезінің қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін тағы да Қазақстан КП ОК хатшысы болып жұмыс істеді.

1963 жылдың 19 наурызынан — 1964 жылдың 7 желтоқсанына&lt;ref&gt;Қазақстан КП Орталық Комитетінің XI пленумының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін Қазақстан КП ОК ауыл шаруашылығы өндірісіне басшылық жасау жөніндегі бюросының төрағасы болып еңбектенді.

1971 жылдың ақпанынан — 1972 жылға дейін Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Орман шаруашылығы мемлекеттік комитетінің төрағасы болып істеді.

1972 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

КСРО Жоғарғы Кеңесінің VI шақырылым депутаты.

1976 жылдың 23 желтоқсанында көз жұмды, [[Алматы]] қаласындағы [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зиратында]] жерленді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/MMM/13112.asp Григорий Мельник]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК хатшылары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 5-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 6-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 7-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Ақмола облысынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Солтүстік Қазақстан облысынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Алматы қаласының Орталық зиратында жерленгендер]]</text>
      <sha1>4dbhoxyqm2v9mvwoa5favlhgwi4xpd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мариам Баоуарди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782297</id>
    <revision>
      <id>3620018</id>
      <parentid>3614414</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <origin>3620018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7158" sha1="klo4y94wph71fxej7y5m4yqzihp8wbg" xml:space="preserve">
{{Әулие|Сурет=L srmariam.jpg|Есімі=Айқышқа шегеленген Исаның Мәриям|ені=250px|Беатификацияланғаны=13 қараша 1983 ж. және Рим Папасы Иоанн Павел II|Туған жері=Ибилин, Османлы Сириясы, Осман империясы|Туған күні=1846 жылғы 5 қаңтар|Қайтыс болған күні=26 августа 1878 (32 года)|Қайтыс болған жері=Вифлеем, Иерусалим, Османская империя}}'''Мариям Баоуарди''' ({{Lang-ar|مريم بواردي}} , тегінің тағы бір нұсқасы ― '''Бауарди''', монастырлықта ― '''айқышқа шегеленген Иса Мәриям''' ({{Lang-ar|مريم يسوع المصلوب}} 5 қаңтар 1846, Ибилин, Осман Сириясы, Осман империясы – 1878 жылғы 26 тамыз, Вифлеем, Иерусалим, Осман империясы), Рим-католиктік шіркеуі [[Әулие адам|әулие]], дискальді кармелит орденінің монахы, мистик, стигматаның тасымалдаушысы болды.

== Өмірбаян ==
Ол 1846 жылы 5 қаңтарда Галилеядағы Ибилин қаласында грек католиктерінің (Мелкиттер), Гирис және Мариам Бауардидің отбасында дүниеге келген. Ол үш жасында ата-анасынан айырылған. Жиендерін (Мариамның ағасы болған) әкесі жағынан ағасы асырап алған. Бірнеше жылдан кейін ол олармен бірге [[Мысыр|Мысырдың]] Александрия қаласына көшіп кеткен. Мариям бастауыш білім алмаған және өмірінің соңына дейін сауатсыз болып қалған. 13 жасында ол үйлену туралы ұсыныстан бас тартып, өзінің монастырлық мамандығын жариялаған.
[[Сурет:Mirjam_von_Abellin.jpg|солға|нобай|Иса Мәриямның айқышқа шегеленген белгішесі]]
Келесі бірнеше жыл ішінде ол [[Иерусалим]], [[Александрия (Мысыр)|Александрия]], [[Бейрут]] және [[Марсель]] қалаларындағы үйлерде қызметші болып жұмыс істеді. Марсельде, 1865 жылы Оразаның басында ол Мейірімділік Әпкелерінің (Қайырымдылық жасаушылар) қауымына қосылды, бірақ екі айдан кейін ауруына байланысты монастырьдан кетті. Содан кейін ол Әулие Жүсіпке Періштенің Елесі Әпкелерінің қауымына қабылданды. Алайда, постулаттарын аяқтағаннан кейін, Мариям өзінің ойшыл монахтыққа шақырылғанын түсінді.

1867 жылы 29 наурызда ол алғашқы стигматасына тап болды. Сол жылдың маусым айында ол [[Франция|Францияның]] [[По (Атлантикалық Пиреней)|Пау]] қаласындағы Дискальциялық Кармелит монастырына кірді.

1870 жылдың тамыз айында, әлі новитиатта жүрген кезінде, ол Мангалордағы Дискальциялық Кармелиттердің монастырын құру үшін [[Үндістан|Үндістанға]] жіберілді. 1871 жылы 21 қарашада ол монастырлық антын қабылдап, '''Исаның айқышқа шегеленген Мәриям''' есімін алды. Бір жылдан кейін ол Пауға қайтарылды, сол жерден 1875 жылдың тамыз айында басқа монахинялармен бірге [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестинадағы]] Дискальциялық Кармелиттердің алғашқы монастырын құру үшін Бетлехемге жіберілді. Оның есімі Қасиетті жердегі Эммаус (Никополь) қасиетті орнының анықталуымен байланысты.

Айқышқа шегеленген Исаның Мәриямы 1878 жылы 26 тамызда Бетлехемде қайтыс болды.

== Даңқтау ==
1983 жылы 13 қарашада Рим Папасы Иоанн Павел II оны ақиқат деп жариялады, ал 2015 жылы 17 мамырда Рим Папасы [[Франциск (рим папасы)|Франциск]] оны Мари-Альфонсин Даниель Гаттас, Мари-Кристина Брандо және Жанна-Эмили де Вильнёвпен бірге әулие деп жариялады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Папа Франциск канонизировал четырёх «свидетельниц Божьей любви»|url=http://ru.radiovaticana.va/news/2015/05/18/%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%91%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D1%86/1144854|accessdate=2022-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304120530/http://ru.radiovaticana.va/news/2015/05/18/%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%91%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D1%86/1144854|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;.

Еске алу күні ― [[25 тамыз]].

== Тағы қараңыз ==
* [[Рим Папасы Франциск әулие деп таныған әулиелердің тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Қайнары ==
* [http://www.melkite.org/sa33.htm Иса Мәриям Мелкитте айқышқа шегеленді]   сайтында {{Wayback|url=http://www.melkite.org/sa33.htm|date=20120208173002}} {{In lang|en}}
* [http://www.mysticsofthechurch.com/2010/07/blessed-mariam-baouardy-little-arab-and.html Иса Мәриямның айқышқа шегеленуі Mysticsofthechurch веб-сайтында] {{In lang|en}}

[[Санат:1878 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:26 тамызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1846 жылы туғандар]]
[[Санат:5 қаңтарда туғандар]]</text>
      <sha1>klo4y94wph71fxej7y5m4yqzihp8wbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620020</id>
      <parentid>3620018</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <origin>3620020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7186" sha1="pbio8a5t6l1v1s59fwefnm1u7nv4u76" xml:space="preserve">{{Әулие|Сурет=L srmariam.jpg|Есімі=Айқышқа шегеленген Исаның Мәриям|ені=250px|Беатификацияланғаны=13 қараша 1983 ж. және Рим Папасы Иоанн Павел II|Туған жері=Ибилин, Османлы Сириясы, Осман империясы|Туған күні=1846 жылғы 5 қаңтар|Қайтыс болған күні=26 августа 1878 (32 года)|Қайтыс болған жері=Вифлеем, Иерусалим, Османская империя|Commons=Mariam Baouardy}}
'''Мариям Баоуарди''' ({{lang-ar|مريم بواردي}} , тегінің тағы бір нұсқасы ― '''Бауарди''', монастырлықта ― '''айқышқа шегеленген Иса Мәриям''' ({{lang-ar|مريم يسوع المصلوب}} 5 қаңтар 1846, Ибилин, Осман Сириясы, Осман империясы – 1878 жылғы 26 тамыз, Вифлеем, Иерусалим, Осман империясы), Рим-католиктік шіркеуі [[Әулие адам|әулие]], дискальді кармелит орденінің монахы, мистик, стигматтердың тасымалдаушысы болды.

== Өмірбаян ==
Ол 1846 жылы 5 қаңтарда Галилеядағы Ибилин қаласында грек католиктерінің (Мелкиттер), Гирис және Мариам Бауардидің отбасында дүниеге келген. Ол үш жасында ата-анасынан айырылған. Жиендерін (Мариамның ағасы болған) әкесі жағынан ағасы асырап алған. Бірнеше жылдан кейін ол олармен бірге [[Мысыр|Мысырдың]] Александрия қаласына көшіп кеткен. Мариям бастауыш білім алмаған және өмірінің соңына дейін сауатсыз болып қалған. 13 жасында ол үйлену туралы ұсыныстан бас тартып, өзінің монастырлық мамандығын жариялаған.
[[Сурет:Mirjam_von_Abellin.jpg|солға|нобай|Иса Мәриямның айқышқа шегеленген белгішесі]]
Келесі бірнеше жыл ішінде ол [[Иерусалим]], [[Александрия (Мысыр)|Александрия]], [[Бейрут]] және [[Марсель]] қалаларындағы үйлерде қызметші болып жұмыс істеді. Марсельде, 1865 жылы Оразаның басында ол Мейірімділік Әпкелерінің (Қайырымдылық жасаушылар) қауымына қосылды, бірақ екі айдан кейін ауруына байланысты монастырьдан кетті. Содан кейін ол Әулие Жүсіпке Періштенің Елесі Әпкелерінің қауымына қабылданды. Алайда, постулаттарын аяқтағаннан кейін, Мариям өзінің ойшыл монахтыққа шақырылғанын түсінді.

1867 жылы 29 наурызда ол алғашқы стигматасына тап болды. Сол жылдың маусым айында ол [[Франция|Францияның]] [[По (Атлантикалық Пиреней)|Пау]] қаласындағы Дискальциялық Кармелит монастырына кірді.

1870 жылдың тамыз айында, әлі новитиатта жүрген кезінде, ол Мангалордағы Дискальциялық Кармелиттердің монастырын құру үшін [[Үндістан|Үндістанға]] жіберілді. 1871 жылы 21 қарашада ол монастырлық антын қабылдап, '''Исаның айқышқа шегеленген Мәриям''' есімін алды. Бір жылдан кейін ол Пауға қайтарылды, сол жерден 1875 жылдың тамыз айында басқа монахинялармен бірге [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестинадағы]] Дискальциялық Кармелиттердің алғашқы монастырын құру үшін Бетлехемге жіберілді. Оның есімі Қасиетті жердегі Эммаус (Никополь) қасиетті орнының анықталуымен байланысты.

Айқышқа шегеленген Исаның Мәриямы 1878 жылы 26 тамызда Бетлехемде қайтыс болды.

== Даңқтау ==
1983 жылы 13 қарашада Рим Папасы Иоанн Павел II оны ақиқат деп жариялады, ал 2015 жылы 17 мамырда Рим Папасы [[Франциск (рим папасы)|Франциск]] оны Мари-Альфонсин Даниель Гаттас, Мари-Кристина Брандо және Жанна-Эмили де Вильнёвпен бірге әулие деп жариялады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Папа Франциск канонизировал четырёх «свидетельниц Божьей любви»|url=http://ru.radiovaticana.va/news/2015/05/18/%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%91%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D1%86/1144854|accessdate=2022-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304120530/http://ru.radiovaticana.va/news/2015/05/18/%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%91%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D1%86/1144854|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;.

Еске алу күні ― [[25 тамыз]].

== Тағы қараңыз ==
* [[Рим Папасы Франциск әулие деп таныған әулиелердің тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Қайнары ==
* [http://www.melkite.org/sa33.htm Иса Мәриям Мелкитте айқышқа шегеленді]   сайтында {{Wayback|url=http://www.melkite.org/sa33.htm|date=20120208173002}} {{In lang|en}}
* [http://www.mysticsofthechurch.com/2010/07/blessed-mariam-baouardy-little-arab-and.html Иса Мәриямның айқышқа шегеленуі Mysticsofthechurch веб-сайтында] {{In lang|en}}

[[Санат:1878 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:26 тамызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1846 жылы туғандар]]
[[Санат:5 қаңтарда туғандар]]</text>
      <sha1>pbio8a5t6l1v1s59fwefnm1u7nv4u76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұхамедғали Әленұлы Сужиков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782348</id>
    <revision>
      <id>3620142</id>
      <parentid>3615337</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12061" sha1="7uunbuujv216v3b11ta4bgmadi0bu73" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Мұхамедғали Әленұлы Сужиков
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің баспасөз жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1967
 | Басқаруын аяқтады    = 1971
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = [[Шериаздан Рүстемұлы Елеукенов|Шериаздан Елеукенов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]&lt;br /&gt; [[Бәйкен Әшімұлы Әшімов|Бәйкен Әшімұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1958
 | Басқаруын аяқтады_2  = қыркүйек 1960
 | Ізашары_2            = [[Семен Михайлович Новиков|Семен Новиков]]
 | Ізбасары_2           = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Титулы_3             = [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1954
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1958
 | Ізашары_3            = [[Сағалбай Жанбаев]]
 | Ізбасары_3           = [[Сейдулла Оспанов]]
 | Титулы_4             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1950
 | Басқаруын аяқтады_4  = қаңтар 1952
 | Ізашары_4            = [[Рымбек Ілиясұлы Ілиясев|Рымбек Ілиясұлы]]
 | Ізбасары_4           = [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов|Жұмабек Тәшенов]]
 | Титулы_5             = [[Володар ауданы (Астрахан облысы)|Володар]] аудандық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_5                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = 1938
 | Басқаруын аяқтады_5  = 1943
 | Ізашары_5            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_5           = ''белгісіз''
 | Туған күні           = 15.9.1910
 | Туған жері           = Баклано-Лопатино ауылы, Краснояр уезі, [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 14.8.1999
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Мұхамедғали Әленұлы Сужиков''' ([[15 қыркүйек]] [[1910 жыл|1910]], Баклано-Лопатино ауылы, Краснояр уезі, [[Астрахан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[14 тамыз]] [[1999 жыл|1999]], [[Алматы]], [[Қазақстан]]) — кеңестік қазақ партия және мемлекет қайраткері. [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1958–1960).

== Өмірбаяны ==
1927—1929 жылдары РКФСР Халық ағарту комиссариаты жанындағы педагогикалық курстардың тыңдаушысы болды.

1929—1938 жылдары ұжымшар жастары мектебінің меңгерушісі, содан соң Астрахан балық шаруашылығы техникумында Володар жұмысшы факультетінің директоры болып жұмыс істеді. 1932 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] қатарына қосылды.

1938—1943 жылдары [[Володар ауданы (Астрахан облысы)|Володар]] аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (Астрахан округі) міндетін атқарды.

1943 жылдың желтоқсанына дейін БК(б)П Астрахан округтік комитетінің хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1944—1945 жылдары БК(б)П Астрахан облыстық комитеті мал шаруашылығы жөніндегі хатшысының орынбасары болып еңбектенді.

1945—1948 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебінде тыңдаушы, кейін БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1949 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы болып істеді.

1949—1950 жылдары Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің хатшысы болып еңбек етті.

1950—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің 1-хатшысы болып күн көрді.

1951 жылдың 17 қазанынан&lt;ref&gt;1951 жылдың 16–17 қазанындағы Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің VIII пленумының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1954 жылдың 12 маусымына&lt;ref&gt;1954 жылдың 8–12 маусымындағы Қазақстан КП Орталық Комитетінің II пленумының қаулысы.&lt;/ref&gt; дейін Қазақстан К(б)П – Қазақстан КП ОК хатшысы болып жұмыс істеді.

1954 жылдың маусымынан — 1958 жылдың қаңтарына дейін [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің]] 1-хатшысы қызметін атқарды.

1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1960 жылдың қыркүйегінен — 1963 жылға дейін Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік-кеңестік бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары болып еңбектенді.

1963—1965 жылдары Мәдениет қызметкерлері кәсіподағындағы Қазақ республикалық комитетінің төрағасы болып істеді.

1965—1967 жылдары [[Қазақстан КП Қостанай облыстық комитеті|Қазақстан КП Қостанай облыстық комитетінің]] хатшысы болып еңбек етті.

1967—1971 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы баспасөз жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы болып күн көрді.

1971 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/SSS/11103.asp Мұхамедғали Сужиков]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Ұлттар Кеңесі 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Ұлттар Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР атынан сайланған Ұлттар Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>7uunbuujv216v3b11ta4bgmadi0bu73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шарбел Махлуф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782358</id>
    <revision>
      <id>3620016</id>
      <parentid>3617254</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <origin>3620016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7027" sha1="as7g2hd5ekhspbpt7s5p22s07eh1dhy" xml:space="preserve">{{Әулие|Есімі=Шарбел Махлуф|Шынайы есімі={{lang-ar|مار شربل}}|Зайырлы есімі=Юсуф Антун Махлуф|Сурет=Charbel.jpg|Қайтыс болған күні=24.12.1898|Қайтыс болған жері=Анная, Джебейл, Ливан тауы, Ливан|Туған жері=Бекаа-Кафра, Бишари ауданы, Солтүстік Ливан, Ливан|Туған күні=8.05.1828|Беатификацияланғаны=1965 жылы 5 желтоқсанда Рим Папасы Павел VI|Канондалғаны=1977 жылы 9 қазанда Рим Папасы Павел VI|Монах есімі=Шарбел|Еске алу күні=24 шілде|Commons=Charbel}}
[[Әулие адам|Әулие]] 
'''Шарбел''' ({{lang-ar|مار شربل}}), әлемде '''Юсеф Антун Махлуф''' ({{lang-ar|يوسف أنطون مخلوف}}; 8 мамыр 1828, Бекаа Кафра, Солтүстік Ливан — 24 желтоқсан 1898, Анная, Ливан тауы) — маронит діни қызметкері және монах.

== Өмірбаян ==
Ол Бекаа Кафрада (Солтүстік Ливан) кедей христиан отбасында дүниеге келген. Ол Әулие Жүсіп есімімен шоқындырылып, Махлуф тегімен аталды. Үш жасында әкесінен айырылып, ағасының қолында тәрбиеленді.

23 жасында Юсуф Махлуф Аннайядағы Әулие Марон монастырына түсті. Семинарияда оқып жүрген кезінде ол Әулие Ниматулла Кассаб әл-Хардинидің шәкірті болды.

1853 жылы ол II ғасырдағы Антиохиялық шейіттің құрметіне Шарбел (Сарвил) есімімен мәңгілік ант берді (монах болды), бұл есім «патша» және «құдай» деген мағынаны білдіретін түбірлерден тұрады.

Ол 1859 жылы діни қызметкер болып тағайындалды, ал 1875 жылдан бастап монах өмірін өткізді.

Ол 1898 жылы 24 желтоқсанда, Рождество қарсаңында қысқа мерзімді аурудан кейін қайтыс болды.

== Даңқтау ==
Тіпті көзі тірісінде-ақ әкей Шарбел әулие ретінде танымал болған. Адамдар оған кеңес пен бата алу үшін жиі жүгінетін. Оның өзі Евхаристия құпиясына деген үлкен берілгендігімен және монастырлық аскетизмінің қатаңдығымен ерекшеленді.

Жерленгеннен кейін бірнеше ай өткен соң, монастырь зиратындағы қабірінің үстінде жарқырау пайда болды. Тер мен қаннан ағып жатқан денесі арнайы қабірге көшірілді, ол көптеген [[Пилигрим|қажылық]] орындарына айналды. 1925 жылы Рим Папасы Пий XI Шарбельдің беделін көтеру процесінің басталуына батасын берді.

1927 және 1950 жылдары оның жәдігерлерінен мирра ағып, бірқатар керемет түрде емделгені оған байланысты деп есептеледі. Оның беатификациясын (1965) және канонизациясын (1977) Рим Папасы Павел VI жүргізді.

Әулие Шарбелдің литургиялық мерекесі ― [[24 шілде]]; сонымен қатар, 1993 жылдан бастап әр айдың 22-сінде Аннайя монастырында оның құрметіне арналған мемлекеттік қызметтер өткізіліп келеді.

== Кереметтер ==
Әулие Шарбелдің кереметтері, оның ізашары мен канонизациясына негіз болды:
* Екі Қасиетті Жүрек Монастырынан Мария Абель Камари апаның сауығуы
* Баатбадтағы Искандар Наим Обейдтің сауығуы
* Амманнан келген Мариям Авадтың сауығуы

Әулие қайтыс болғаннан кейін көптеген кереметтер болды. Ең танымалдарының бірі ― сал ауруымен ауыратын 55 жастағы әйел Нохад Эль-Шамидің оқиғасы. 1993 жылдың 22 қаңтары түні ол төсегінің жанында тұрған екі маронит монахын түсінде көрді. Олардың бірі қолын мойнына қойып, ота жасады, ал екіншісі мойнының астына жастық қойды. Нохад оянғанда, мойнында екі жара тапты. Ол толық сауығып, еркін жүре алды. Ол Әулие Шарбел оған ота жасаған деп сенді, бірақ екінші монахты танымады. Келесі түні ол әулие тағы да түсінде көрді. Ол: «Мен саған ота жасадым, адамдар көрсін және сенімдері қайта оралсын деп. Мен сенен әр айдың 22-сінде ғибадатханаға барып, өмір бойы үнемі мессаға қатысуыңды сұраймын», ― деді. Халық арасында кең таралған сенім бойынша, екінші монах Әулие Марон болған.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиеттер ==
* ''Адамова Т. Н.'' Сент-Шарбель. Жаңа көзқарас. ― М.: Қазіргі заманғы жазушы, 2007. ― 460 б.;
* ''Баюканский А. Б.'' Әулие Шарбелдің құбылысы немесе кереметке бастама. ― М.: Вес, 2008. ― 320 б. ― ISBN 978-5-9573-0437-1.

== Сілтемелер ==
* [http://www.marcharbel.com/ Мар Шарбел]{{In lang|fr}}, {{In lang|en}}, {{In lang|es}}, {{In lang|ar}} 
* [https://web.archive.org/web/20080908090733/http://www.opuslibani.org.lb/charbel/stcharbelpage.html Opus Libani веб-сайтының беті]{{In lang|en}}
* [http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/homilies/1977/documents/hf_p-vi_hom_19771009_fr.html Рим Папасы Павел VI-ның Әулие Шарбелді канонизациялау туралы уағызы]{{In lang|fr}}</text>
      <sha1>as7g2hd5ekhspbpt7s5p22s07eh1dhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михаил Пантелеевич Карпенко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782394</id>
    <revision>
      <id>3620126</id>
      <parentid>3616336</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9626" sha1="qz3svx6t3jxoda07xu5jr0js00cg0d0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Михаил Пантелеевич Карпенко
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1961
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1970
 | Ізашары              = [[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов|Сәлкен Дәуленұлы]]
 | Ізбасары             = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Қазақ КСР нан өнімдері министрі
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1959
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1961
 | Ізашары_2            = ''белгісіз''
 | Ізбасары_2           = ''белгісіз''
 | Премьер_2            = [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]]&lt;br /&gt; [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов|Жұмабек Тәшенов]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 7.11.1908
 | Туған жері           = Нарин-Кунта ауылы, Верхолен уезі, [[Иркутск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 16.10.1983 
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Иркутск ауыл шаруашылығы техникумы&lt;br /&gt; 2. [[П. А. Столыпин атындағы Омбы мемлекеттік аграрлық университет|Омбы ауыл шаруашылығы институты]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Михаил Пантелеевич Карпенко''' ([[7 қараша]] [[1908 жыл|1908]], Нарин-Кунта ауылы, Верхолен уезі, [[Иркутск губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[16 қазан]] [[1983 жыл|1983]], [[Семей]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1961–1970).

== Өмірбаяны ==
1928 жылы Иркутск ауыл шаруашылығы техникумын бітірді.

1928—1930 жылдары аудандық агрономның көмекшісі, содан соң ұжымшар төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1930—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1931—1936 жылдары Черемхово ауыл шаруашылығы комбинатының техникалық директоры, одан кейін аудандық жер бөлімінің бас агрономы, машина-трактор станциясының бас агрономы болып істеді.

1937—1938 жылдары Краснояр өлкелік жер бөлімінің басшысы болып еңбектенді.

1938—1940 жылдары мемлекеттік сұрыпты сынау үлескісінің меңгерушісі болып күн көрді.

1940—1943 жылдары машина-трактор станциясының директоры болып жұмыс істеді.

1943—1945 жылдары Минусин аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (Краснояр өлкесі) лауазымында мехнат қылды.

1945—1948 жылдары астық кеңшарының директоры қызметін атқарды.

1948—1954 жылдары Краснояр өлкелік ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы болып істеді.

1952 жылы [[П. А. Столыпин атындағы Омбы мемлекеттік аграрлық университет|Омбы ауыл шаруашылығы институтын]] сырттай тәмамдады.

1954—1956 жылдары Краснояр өлкелік кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары, 1-орынбасары болып еңбектенді.

1956—1957 жылдары КСРО ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болып күн көрді.

1957—1958 жылдары [[Қазақстан КП Қостанай облыстық комитеті|Қазақстан КП Қостанай облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1958 жылдан бастап — 1961 жылдың қаңтарына дейін Қазақ КСР нан өнімдері министрі болып еңбек етті.

1961 жылдың қаңтарынан — 1970 жылдың сәуіріне дейін [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1970 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

[[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] 6-7 шақырылымдары депутаты.

1983 жылы 16 қазанда қайтыс болып, Семей қаласындағы ескі православие зиратына жерленді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20180826092140/http://www.knowbysight.info/KKK/11199.asp Михаил Карпенко.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Красноярск өлкелік кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Қостанай облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Семейде жерленгендер]]</text>
      <sha1>qz3svx6t3jxoda07xu5jr0js00cg0d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782508</id>
    <revision>
      <id>3620125</id>
      <parentid>3617146</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3620125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7080" sha1="6e5bgqev16b9tyi948cpidgceov2uk2" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1982
 | Басқаруын аяқтады    = 1985
 | Ізашары              = [[Садық Ахметұлы Қойшыбаев|Садық Қойшыбаев]]
 | Ізбасары             = [[Кешірім Бозтаев|Кешірім Бозтайұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 25.5.1927
 | Туған жері           = [[Ақсу|Ермак]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 12.2.2001
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов''' ([[25 мамыр]] [[1927 жыл|1927]], [[Ақсу|Ермак]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[12 ақпан]] [[2001 жыл|2001]], [[Алматы]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1927 жылы [[Ақсу|Ермак]] қаласында дүниеге келді. [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі.

1942 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды.

1929—1946 жылдары шопанның көмекшісі, жылқышы, есепші, Павлодар облыстық әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің сектор меңгерушісі, Павлодар облыстық ауыл және ұжымшар құрылысы басқармасының инженері, басшысы, Ермак аудандық партия комитетінің хатшысы, [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] ОК нұсқаушысы, Тың өлкелік партия комитетінің нұсқаушысы, сектор меңгерушісі, Целиноград облыстық партия комитеті бөлім меңгерушісінің орынбасары, Тың өлкелік партия комитеті бөлім меңгерушісінің орынбасары, бөлім меңгерушісі, Тың өлкелік атқару комитетінің хатшысы, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Іс басқармасының аға референті, Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісінің орынбасары, Семей облыстық партия комитетінің хатшысы, Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары, [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9, 10 және 11 шақырылымдары депутаты болып сайланды.

Ол 2001 жылы қайтыс болды.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д.Р. Абенов Нигмет Конуржанович // Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 6-е изд., доп. — Алматы: Credo, 2002. — 516 б. — ISBN 9965-9164-3-8.

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>6e5bgqev16b9tyi948cpidgceov2uk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садық Ахметұлы Қойшыбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782509</id>
    <revision>
      <id>3620124</id>
      <parentid>3617424</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3620124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6880" sha1="0js7fhh7c1vgo0p44oh2yl6xqtekra0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Садық Ахметұлы Қойшыбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1971
 | Басқаруын аяқтады    = 1982
 | Ізашары              = [[Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин|Бәкіжан Төртқарин]]
 | Ізбасары             = [[Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов|Нығмет Әбенов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 3.3.1917
 | Туған жері           = {{Туғанжері|Өскемен|Өскеменде}}
 | Қайтыс болған күні   = 30.10.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
{{қатар
 | теңестіру = солға  | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Садық Ахметұлы Қойшыбаев''' ([[3 наурыз]] [[1917 жыл|1917]], [[Өскемен]] — [[30 қазан]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1917 жылы [[Өскемен]] қаласында туды. [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі.

1935 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды.

1935—1987 жылдары орта мектеп мұғалімі, [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді, Қазақстан ЛКЖО ОК лекторлар тобының меңгерушісі, Қазақстан КП [[Риддер|Лениногор]] қалалық комитетінің 2-хатшысы, Лениногор полиметалл комбинатындағы партия ұйымдастырушысы, Қазақстан КП Өскемен және Лениногор қалалық комитеттерінің 2-хатшысы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті бөлімінің меңгерушісі, Қазақстан КП Өскемен қалалық комитетінің 1-хатшысы, [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы, Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы, облыстық ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды.

[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің]] 7, 8, 9 және 10 шақырылымдары депутаты болып сайланды.

Ол 1994 жылы [[Инсульт|инсульттан]] қайтыс болды.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008.

[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП қалалық комитеттерінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]]
[[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>0js7fhh7c1vgo0p44oh2yl6xqtekra0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782536</id>
    <revision>
      <id>3620123</id>
      <parentid>3617470</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10634" sha1="imi2otjvcucpwvbvts9d97hgnntfsmb" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қараша 1966
 | Басқаруын аяқтады    = шілде 1971
 | Ізашары              = [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев|Өтешқали Атамбаев]]
 | Ізбасары             = [[Садық Ахметұлы Қойшыбаев|Садық Қойшыбаев]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = маусым 1962
 | Басқаруын аяқтады_2  = желтоқсан 1964
 | Ізашары_2            = [[Рақымжан Омарұлы Шаяхметов|Рақымжан Шаяхметов]]
 | Ізбасары_2           = [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев|Өтешқали Атамбаев]]
 | Түсініктемелер_2     = 1963 ж. қаңтарынан — 1964 ж. желтоқсанына дейін Шығыс Қазақстан '''ауылдық''' облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 13.3.1924
 | Туған жері           = [[Новоалексеевка (Қостанай облысы)|Новоалексеевка]] ауылы, [[Қостанай уезі]], [[Қостанай губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 17.2.1998
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Бәкіжан Сұлтанбекұлы Төртқарин''' ([[13 наурыз]] [[1924 жыл|1924]], [[Новоалексеевка (Қостанай облысы)|Новоалексеевка]] ауылы, [[Қостанай уезі]], [[Қостанай губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[17 ақпан]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. Экономика ғылымдарының кандидаты (1966).

== Өмірбаяны ==
1924 жылы [[Новоалексеевка (Қостанай облысы)|Новоалексеевка]] ауылында (қазіргі — [[Алтынсарин ауданы]], [[Қостанай облысы]]) туды. 1947 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі.

1942—1943 жылдары ұжымшардың есепке алушысы, есепшісі қызметін атқарды.

1943—1948 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] — Кеңес армиясы қатарында әскери борышын өтеді.

1948—1949 жылдары кеңшардың есепшісі болып еңбек етті.

1949—1950 жылдары Қазақстан К(б)П Қостанай облысы [[Алтынсарин ауданы|Обаған]] аудандық комитетіндегі партия кабинетінің меңгерушісі болып істеді.

1950—1952 жылдары [[Қазақстан КП Қостанай облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қостанай облыстық комитетінің]] нұсқаушысы болып күн көрді.

1952 жылы Қостанай ауыл шаруашылығы техникумын бітірді.

1952—1954 жылдары Қазақстан К(б)П — Қазақстан КП Қостанай облысы [[Амангелді ауданы|Амангелді]] аудандық комитетінің 2-хатшысы болып еңбектенді.

1954—1957 жылдары Қостанай облысы Амангелді аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1957—1959 жылдары Қазақстан КП Қостанай облысы Амангелді аудандық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1959 жылдан бастап — 1961 жылдың ақпанына дейін [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] ОК жауапты ұйымдастырушысы қызметін атқарды.

1960 жылы КОКП ОК Жоғары партия мектебін сырттай тәмамдады.

1961 жылдың ақпанынан — 1962 жылға дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1962 жылдың маусымынан — 1963 жылдың қаңтарына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін Шығыс Қазақстан ауылдық облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1964 жылдың 28 желтоқсанынан&lt;ref&gt;Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің I пленумының қаулысы.&lt;/ref&gt; — 1966 жылдың қарашасына дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 2-хатшысы болып еңбектенді.

1966 жылдың қарашасынан — 1971 жылдың шілдесіне дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1971—1987 жылдары Қазақ КСР халықтық бақылау комитеті бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1987 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/TTT/15044.asp Бәкіжан Төртқарин.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Алтынсарин ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР аудандық атқару комитеттерінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>imi2otjvcucpwvbvts9d97hgnntfsmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлішер Бейсенұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782580</id>
    <revision>
      <id>3620120</id>
      <parentid>3617973</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8684" sha1="09ktqt6nokhciakprqhz61382h3vroj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Шымкент педагогикалық техникумы (1926)&lt;br /&gt; 2. БКООК Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебі (1950)
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1950 жылы Бүкілодақтық кәсіби одақтардың орталық кеңесінің Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін тәмамдады.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>09ktqt6nokhciakprqhz61382h3vroj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620274</id>
      <parentid>3620120</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Орел Карл [[Әлішер Бейсенов]] бетін [[Әлішер Бейсенұлы]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3620120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8684" sha1="09ktqt6nokhciakprqhz61382h3vroj" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Шымкент педагогикалық техникумы (1926)&lt;br /&gt; 2. БКООК Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебі (1950)
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1950 жылы Бүкілодақтық кәсіби одақтардың орталық кеңесінің Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін тәмамдады.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>09ktqt6nokhciakprqhz61382h3vroj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620276</id>
      <parentid>3620274</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8705" sha1="8x1t4jlyyg5n7q2w83rw7pd6wsvqili" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Шымкент педагогикалық техникумы (1926)&lt;br /&gt; 2. БКООК Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебі (1950)
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенұлы Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1950 жылы Бүкілодақтық кәсіби одақтардың орталық кеңесінің Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін тәмамдады.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>8x1t4jlyyg5n7q2w83rw7pd6wsvqili</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620279</id>
      <parentid>3620276</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8824" sha1="4jd40vwbvbcfydtbmgk0ugh9wkn6r93" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әлішер Бейсенұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1954
 | Басқаруын аяқтады    = сәуір 1955
 | Ізашары              = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Ізбасары             = [[Елубай Бәзімұлы Тайбеков|Елубай Тайбеков]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = ''белгісіз''
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Шымкент педагогикалық техникумы (1926)&lt;br /&gt; 2. БКООК Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебі (1950)
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әлішер Бейсенұлы Бейсенов''' ([[Сәуір|сәуір]] [[1903 жыл|1903]], № 15 ауыл, [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]], [[Ресей империясы]] — ''белгісіз'') — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1954-1955).

== Өмірбаяны ==
1926 жылы Шымкент педагогикалық техникумын бітірді.

1926—1927 жылдары [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Қазалы уездік-қалалық БЛКЖО комитетінің жауапты хатшысы болып еңбек етті.

1927—1928 жылдары БЛКЖО Сырдария губерниялық комитетінің жауапты хатшысы болып істеді.

1928—1929 жылдары Қазақ АКСР Сарысу аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1929—1930 жылдары Қазақ АКСР Мерке аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып еңбектенді.

1930—1931 жылдары Қазақ АКСР Қаратас аудандық БК(б)П комитетінің жауапты хатшысы болып жұмыс істеді.

1931—1933 жылдары «Социалистік Қазақстан» газеті редакциясы бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1933—1937 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар сүт-ет кеңшары саяси бөлімінің басшысы болып күн көрді.

1937—1938 жылдары [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып еңбек етті.

1938—1941 жылдары кеңшар директоры болып істеді.

1941—1942 жылдары Қарағанды мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры қызметін атқарды.

1942—1945 жылдары Ақмола мемлекеттік кеңшарлар тресінің директоры болып еңбектенді.

1945 жылы [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Талдықорған облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1945—1946 жылдары [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] жанындағы жұмыс күшін есепке алу және бөлу бюросының меңгерушісі лауазымында мехнат қылды.

1946—1948 жылдары Кәсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінің Қазақ КСР бойынша уәкілі болып күн көрді.

1948 жылдан бастап — 1954 жылдың қаңтарына дейін Қазақ республикалық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болып еңбек етті.

1950 жылы Бүкілодақтық кәсіби одақтардың орталық кеңесінің Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебін тәмамдады.

1954 жылдың қаңтарынан — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1955 жылдың сәуірінен — 1956 жылға дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

1959—1966 жылдары Шетел елдерімен достық және мәдени байланыстар жөніндегі Қазақ қоғамы басқармасының төрағасы болды.

1966 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/13127.asp Әлішер Бейсенов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>4jd40vwbvbcfydtbmgk0ugh9wkn6r93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сейітқали Жақыпов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782581</id>
    <revision>
      <id>3620119</id>
      <parentid>3617986</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9527" sha1="g70hgq1bmejhjfyeekhhz84lyppa9gy" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенов]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1932—1938 жылдары [[Алматы облысы]] Лепсі және Андреев аудандық жер бөлімдерінің аға жерге орналастырушысы болып еңбек етті.

1933 жылы Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумын бітірді.

1938—1942 жылдары Алматы облыстық жер органдары қызметкерлері кәсіподағы төрағасының орынбасары, төрағасы болып жұмыс істеді.

1942—1947 жылдары Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі Хатшылығында кеңесші, меңгеруші көмекшісі, содан соң Қазақ КСР Министрлер Кеңесі ауыл шаруашылығы тобының басшысы болып еңбектенді.

1947—1949 жылдары [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1952 жылдың шілдесінен — 1954 жылдың қаңтарына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1954 жылдың қаңтарынан — 1954 жылдың тамызына дейін [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып істеді.

1954—1957 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1957—1958 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрінің орынбасары болып еңбек етті.

1958—1960 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңестік бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып еңбектенді.

1961—1966 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Орман шаруашылығы және орманды қорғау бас басқармасының басшысы қызметін атқарды.

1966—1970 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Орман шаруашылығы мемлекеттік комитетінің төрағасы болды.

1970 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/DDD/13124.asp Сейітқали Жақыпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>g70hgq1bmejhjfyeekhhz84lyppa9gy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620277</id>
      <parentid>3620119</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9529" sha1="r7xnfwwg9vufdfrtm50q54r3wjsot5e" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сейітқали Жақыпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] Мемлекеттік орман шаруашылығы жөніндегі комитеттің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1966
 | Басқаруын аяқтады    = 1970
 | Ізашары              = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары             = [[Григорий Андреевич Мельник|Григорий Мельник]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]]
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = ақпан 1954
 | Басқаруын аяқтады_2  = тамыз 1954
 | Ізашары_2            = [[Әмір Қанапин|Әмір Қанапияұлы]]
 | Ізбасары_2           = [[Онуфрий Степанович Шпаков|Онуфрий Шпаков]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = шілде 1952
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 1954
 | Ізашары_3            = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Әлішер Бейсенұлы]]
 | Титулы_4             = [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 1947
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1949
 | Ізашары_4            = [[Жаролла Сағынтаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Бисен Серікқалиұлы Серікбаев|Бисен Серікбаев]]
 | Туған күні           = 1.12.1910
 | Туған жері           = Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] 
 | Қайтыс болған күні   = 21.4.1994
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумы&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = агроном
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қызыл жұлдыз ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Сейітқали Жақыпов''' ([[1 желтоқсан]] [[1910 жыл|1910]], Жыланды ауылы, [[Лепсі уезі]], [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1932—1938 жылдары [[Алматы облысы]] Лепсі және Андреев аудандық жер бөлімдерінің аға жерге орналастырушысы болып еңбек етті.

1933 жылы Қазақ өлкелік жерге орналастыру техникумын бітірді.

1938—1942 жылдары Алматы облыстық жер органдары қызметкерлері кәсіподағы төрағасының орынбасары, төрағасы болып жұмыс істеді.

1942—1947 жылдары Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі Хатшылығында кеңесші, меңгеруші көмекшісі, содан соң Қазақ КСР Министрлер Кеңесі ауыл шаруашылығы тобының басшысы болып еңбектенді.

1947—1949 жылдары [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1952 жылдың шілдесінен — 1954 жылдың қаңтарына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1954 жылдың қаңтарынан — 1954 жылдың тамызына дейін [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып істеді.

1954—1957 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1957—1958 жылдары Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрінің орынбасары болып еңбек етті.

1958—1960 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңестік бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

1960—1961 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары болып еңбектенді.

1961—1966 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Орман шаруашылығы және орманды қорғау бас басқармасының басшысы қызметін атқарды.

1966—1970 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Орман шаруашылығы мемлекеттік комитетінің төрағасы болды.

1970 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/DDD/13124.asp Сейітқали Жақыпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Талдықорған облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қостанай облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>r7xnfwwg9vufdfrtm50q54r3wjsot5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Молдова</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782623</id>
    <revision>
      <id>3620135</id>
      <parentid>3619928</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3620135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1039" sha1="lcdkunll0dwtfufok2r90hufzub9gn9" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Молдова
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Молдова]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Бельцы]]{{•}} [[Бендеры]]{{•}} [[Бессарабка]]{{•}} [[Бируинца]]{{•}} [[Бричаны]]{{•}} [[Быковец]]{{•}} [[Вадул-луй-Водэ]]{{•}} [[Ватра]]{{•}} [[Вулканешты]]{{•}} [[Гиндешты]]{{•}} [[Глодяны]]{{•}} [[Григориополь]]{{•}} [[Днестровск]]{{•}} [[Дондюшаны]]{{•}} [[Дрокия]]{{•}} [[Дубоссары]]{{•}} [[Дурлешты]]{{•}} [[Единец]]{{•}} [[Каинары]]{{•}} [[Калараш]]{{•}} 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lcdkunll0dwtfufok2r90hufzub9gn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жомарт Адамұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782718</id>
    <revision>
      <id>3620118</id>
      <parentid>3619778</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7714" sha1="ok81knloowww4liosf4a6gw8o05z5g7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Жомарт Адамұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1948
 | Басқаруын аяқтады    = 1952
 | Ізашары              = [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин|Сүлеймен Ғафиятуллин]]
 | Ізбасары             = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 16.2.1904
 | Туған жері           = № 10 ауыл, [[Томбы губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.11.1974
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Жомарт Адамұлы Адамов''' ([[16 ақпан]] [[1904 жыл|1904]], № 10 ауыл, [[Томбы губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[1 қараша]] [[1974 жыл|1974]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері. [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1948—1952).

== Өмірбаяны ==
1920—1921 жылдары Семей губерниялық халық ағарту бөлімі жанындағы курстардың тыңдаушысы болды.

1921—1923 жылдары Семей кеңестік және партия құрылысы мектебінің тыңдаушысы болды.

1923—1927 жылдары Орынбор жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1927—1928 жылдары Семей губерниялық саяси ағарту бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1928—1931 жылдары Ленинград ауыл шаруашылығы академиясында, содан соң К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясында оқыды.

1931—1932 жылдары машина-трактор станциясының аға агрономы болып істеді.

1932—1934 жылдары Алматы трактор орталығы бөлімінің агрономы, басшысы қызметтерін атқарды.

1934—1935 жылдары Қарқаралы округтік жер бөлімінің аға агрономы болып еңбек етті.

1935—1942 жылдары [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық жер басқармасы аға агрономы, басшысының орынбасары, Алматы облыстық жер бөлімі басшысының орынбасары болып жұмыс істеді.

1942—1944 жылдары Алматы облысы [[Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ]] аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1944 жылдан бастап — 1948 жылдың қаңтарына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1947 жылы БК(б)П ОК жанындағы курстардың тыңдаушысы болды.

1948 жылдың қаңтарынан — 1952 жылға дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1952—1955 жылдары машина-трактор станциясының директоры болды.

1955—1958 жылдары Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы болып істеді.

1958—1962 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті]] ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.

1962—1963 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары болып еңбек етті.

1962—1963 жылдары Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және дайындау басқармасының басшысы болып жұмыс істеді.

1963 жылы К. Мыңбаев атындағы тәжірибелік-өндірістік шаруашылықтың директоры болып еңбектенді&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/15043.asp Жомарт Адамұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>ok81knloowww4liosf4a6gw8o05z5g7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620271</id>
      <parentid>3620118</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7833" sha1="pk7pp2w7v0rfy25lkh3u9ltwopf6m63" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Жомарт Адамұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1948
 | Басқаруын аяқтады    = 1952
 | Ізашары              = [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин|Сүлеймен Ғафиятуллин]]
 | Ізбасары             = [[Сейітқали Жақыпов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 16.2.1904
 | Туған жері           = № 10 ауыл, [[Томбы губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.11.1974
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Жомарт Адамұлы Адамов''' ([[16 ақпан]] [[1904 жыл|1904]], № 10 ауыл, [[Томбы губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[1 қараша]] [[1974 жыл|1974]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері. [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1948—1952).

== Өмірбаяны ==
1920—1921 жылдары Семей губерниялық халық ағарту бөлімі жанындағы курстардың тыңдаушысы болды.

1921—1923 жылдары Семей кеңестік және партия құрылысы мектебінің тыңдаушысы болды.

1923—1927 жылдары Орынбор жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1927—1928 жылдары Семей губерниялық саяси ағарту бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1928—1931 жылдары Ленинград ауыл шаруашылығы академиясында, содан соң К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясында оқыды.

1931—1932 жылдары машина-трактор станциясының аға агрономы болып істеді.

1932—1934 жылдары Алматы трактор орталығы бөлімінің агрономы, басшысы қызметтерін атқарды.

1934—1935 жылдары Қарқаралы округтік жер бөлімінің аға агрономы болып еңбек етті.

1935—1942 жылдары [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық жер басқармасы аға агрономы, басшысының орынбасары, Алматы облыстық жер бөлімі басшысының орынбасары болып жұмыс істеді.

1942—1944 жылдары Алматы облысы [[Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ]] аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып күн көрді.

1944 жылдан бастап — 1948 жылдың қаңтарына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1947 жылы БК(б)П ОК жанындағы курстардың тыңдаушысы болды.

1948 жылдың қаңтарынан — 1952 жылға дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1952—1955 жылдары машина-трактор станциясының директоры болды.

1955—1958 жылдары Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы болып істеді.

1958—1962 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті]] ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.

1962—1963 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары болып еңбек етті.

1962—1963 жылдары Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және дайындау басқармасының басшысы болып жұмыс істеді.

1963 жылы К. Мыңбаев атындағы тәжірибелік-өндірістік шаруашылықтың директоры болып еңбектенді&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/15043.asp Жомарт Адамұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>pk7pp2w7v0rfy25lkh3u9ltwopf6m63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782725</id>
    <revision>
      <id>3620117</id>
      <parentid>3619823</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13344" sha1="7qrkseukh9v5vef1091f31m8yp6z6yk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин
 | Шынайы есімі         = {{lang-tt|Сөләйман Хәлил улы Гафиятуллин}}
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = қаңтар 1948
 | Басқаруын аяқтады    = 1952
 | Ізашары              = [[Хұсайын Сахубалиұлы Ишанов|Хұсайын Ишанов]]
 | Ізбасары             = [[Павел Порфирьевич Волошко|Павел Волошко]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қыркүйек 1946
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1948
 | Ізашары_2            = [[Василий Иванович Рощупкин|Василий Рощупкин]]
 | Ізбасары_2           = [[Жомарт Адамұлы]]
 | Титулы_3             = Қазақ КСР астық және мал шаруашылығы халық комиссары/ министрі
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1946
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = [[Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Татар АКСР халық комиссарлары кеңесінің]] төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Tatar ASSR.svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Tatarstan ASSR.svg
 | Басқара бастады_4    = 1940
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1943
 | Ізашары_4            = [[Әмин Хәлелұлы Тыңшеров|Әмин Тыңшеров]]
 | Ізбасары_4           = [[Сәйіт Мінажұлы Шарафиев|Сәйіт Шарафиев]]
 | Туған күні           = 1.1.1905
 | Туған жері           = Чистай, [[Қазан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1.5.1983 
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зират]]
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 1. Екатеринбург педагогикалық техникум;&lt;br /&gt; 2. БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
}}
}}
'''Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин''' ({{lang-tt|Сөләйман Хәлил улы Гафиятуллин}}; [[1 қаңтар]] [[1905 жыл|1905]], Чистай қаласы, [[Қазан губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[1 мамыр]] [[1983 жыл|1983]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік әрі татар саясаткер, Татар АКСР халық комиссарлары кеңесінің төрағасы (1940-1943).

== Өмірбаяны ==
1922 жылы [[Екатеринбург]] педагогикалық техникумын бітірді.

1922—1938 жылдары Чистай қалалық өрт сөндіру командасында, [[Арша кантоны|Арша кантонының]] өрт сөндіру нұсқаушысы, Қазан қаласы Өрт күзеті басқармасының аға инспекторы, Татар АКСР Қазан қаласындағы № 124 зауытында өрт күзетінің басшысы қызметтерін атқарды.

1938—1939 жылдары БК(б)П Қазан қаласы Ленин аудандық комитетінің хатшысы болып күн көрді.

1939—1940 жылдары БК(б)П Татар облыстық комитетінің кадрлар жөніндегі хатшысы болып жұмыс істеді.

1940—1943 жылдары Татар АКСР халық комиссарлары кеңесінің төрағасы лауазымында мехнат қылды. Соғыс кезінде Татар АКСР Қорғаныс кеңесінің төрағасы міндетін атқарды; оның алғашқы бұйрықтарының бірі — ТАКСР бекініс аймағын салу болды; республиканың қалалары мен аудандарында көшірілген бейбіт тұрғындарды орналастыруды, сондай-ақ Татарстанға көшірілген КСРО Ғылым академиясының қорғаныс кәсіпорындары мен мекемелерін қабылдауды және орналастыруды ұйымдастырды. Татарстанда ядролық үдеткішті орнатуға жауапты болды.

1943—1945 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебінің тыңдаушысы болды.

1945—1946 жылдары Қазақ КСР астық және мал шаруашылығы кеңшарлары халық комиссары – министрі болып еңбек етті.

1946 жылдың қыркүйегінен — 1948 жылдың қаңтарына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1948 жылдың қаңтарынан — 1952 жылға дейін [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1952—1953 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы ауыл және ұжымшар құрылысы істері жөніндегі бас басқарманың басшысы қызметін атқарды.

1953—1954 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар министрлігі Материалдық-техникалық жабдықтау бас басқармасының басшысы болып күн көрді.

1954—1958 жылдары Ақмола ауданында М. Мәметова атындағы астық кеңшарының директоры болып жұмыс істеді.

1959—1961 жылдары Қазақ КСР кеңшарлар министрлігі Кеңшарлар мен машина-трактор станцияларының құрылысы жөніндегі бас басқармасы басшысының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1961 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

БК(б)П XVIII съезінің делегаты (1939)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07901.asp|title=Делегаты XVIII-го съезда ВКП(б) 10—21.3.1939|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|access-date=2017-03-08|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20160903185803/http://www.knowbysight.info/2_KPSS/07901.asp|archive-date=2016-09-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 1941 жылы 19 қаңтарда Татар АКСР атынан КСРО Жоғарғы Кеңесі Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаты болып сайланды (1946 жыл бойы)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07705.asp|title=Депутаты Верховного Совета СССР I-го созыва 1937—1946|subtitle=Депутаты Верховного Совета СССР I-го созыва, доизбранные 19.1.1941|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|access-date=2017-03-08|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6CxkgwFWR?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07705.asp|archive-date=2012-12-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттары ==
* [[Ленин ордені]] (23.06.1940) — Татар Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы құрылуының 20 жылдығына орай, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығын дамытудағы жетістіктері үшін&lt;ref&gt;{{мақала | авторы  = | тақырыбы = Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении передовиков промышленности и сельского хозяйства, работников науки и искусства Татарской АССР| шынайы атауы = | сілтеме = https://yandex.ru/archive/catalog/b362c5aa-6227-4b3a-a864-8b65df26b926/1| тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = Известия| түрі = газет| орны = | баспасы = | жыл = 1940| томы  = | нөмірі = 144| беттері = 1| isbn  = | issn = }}
&lt;/ref&gt;
* екі [[Еңбек Қызыл Туы ордені]] (1947, 1957)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/GGG/12442.asp Сүлеймен Ғафиятуллин.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Татарстан үкіметінің басшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Орал облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары]]
[[Санат:Татар АКСР атынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:КОКП Татарстан облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>7qrkseukh9v5vef1091f31m8yp6z6yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Василий Иванович Рощупкин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782728</id>
    <revision>
      <id>3620116</id>
      <parentid>3619898</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8541" sha1="rt90juquy5wc60fauzy5blld9dbza4o" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Василий Иванович Рощупкин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1945
 | Басқаруын аяқтады    = қыркүйек 1946
 | Ізашары              = [[Яков Антонович Черных|Яков Черных]]
 | Ізбасары             = [[Сүлеймен Хәлелұлы Ғафиятуллин|Сүлеймен Ғафиятуллин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 13.4.1906
 | Туған жері           = Ореховка ауыл, [[Самара губерниясы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1988
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Минск|Минскіде}}, [[Беларус Кеңестік Социалистік Республикасы|Беларус КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Василий Иванович Рощупкин''' ([[13 сәуір]] [[1906 жыл|1906]], Ореховка ауыл, [[Самара губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[1988 жыл|1988]], [[Минск]], [[Беларус Кеңестік Социалистік Республикасы|Беларус КСР]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері. Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1945—1946).

== Өмірбаяны ==
1928—1930 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1930—1932 жылдары № 40 мал шаруашылығы кеңшарында № 2 ферма меңгерушісінің көмекшісі, меңгерушісі (Қазақ АКСР) болып жұмыс істеді.

1932 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облысында № 293 мал шаруашылығы кеңшарындағы БК(б)П комитетінің хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1932—1933 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды]] облыстық мал шаруашылығы тресінің құпия бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.

1933—1934 жылдары Тоқшын ет кеңшары директорының орынбасары, директор міндетін атқарушы болып еңбектенді.

1934—1937 жылдары Я. М. Свердлов атындағы Бүкілодақтық Коммунистік ауылшаруашылық университетінің 2 жылдық бөлімінде оқыды.

1937—1938 жылдары Солтүстік Қазақстан облысындағы Будённый ет кеңшарының директоры болып істеді.

1938—1940 жылдары Қазақстан К(б)П ОК нұсқаушысы болып күн көрді.

1940—1941 жылдары Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып еңбек етті.

1941 жылдан бастап — 1945 жылдың наурызына дейін [[Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы болып жұмыс істеді.

1945 жылдың наурызынан — 1946 жылдың қыркүйегіне дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1946—1949 жылдары Беларус К(б)П [[Витебск облысы|Витебск]] облыстық комитеті ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.

1949—1953 жылдары Витебск облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы болып еңбектенді.

1953 жылы Витебск ауыл шаруашылығы және дайындау басқармасының басшысы болып істеді.

1953—1957 жылдары Витебск облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы болып күн көрді.

1957—1961 жылдары [[Минск облысы|Минск]] облыстық кеңшарлар тресінің директоры болып еңбек етті.

1961 жылы зейнетке шықты.

1965—1966 жылдары «Белхимстрой» комбинатының арнаулы жұмыстар жөніндегі инспекторы болып жұмыс істеді.

1966—1969 жылдары Беларус КСР Ауыл шаруашылығы министрлігі Құс шаруашылығы өнеркәсібі басқармасының кадрлар жөніндегі аға инспекторы лауазымында мехнат қылды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/RRR/15042.asp Василий Рощупкин.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>rt90juquy5wc60fauzy5blld9dbza4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдуард Бухнер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782732</id>
    <revision>
      <id>3620181</id>
      <parentid>3619875</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3620181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="bbkgjax3bb33glsy2ws18oxficau5ay" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Эдуард Бухнер
 |Шынайы есімі        = нем. Eduard Buchner
 |Суреті              = Eduardbuchner.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 20.5.1860 
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Мюнхен|Мюнхенде}}, [[Бавария]]
 |Қайтыс болған күні  = 13.8.1917 
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Фокшани|Фокшанида}}, [[Румыния]]
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Герман империясы}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[биохимик]], [[химик]], [[университет оқытушысы]], [[минералог]], [[агроном]]
 |Жұмыс орны          = [[Тюбинген университеті]]&lt;br&gt;
[[JMU]]&lt;br&gt;
[[Вроцлав университеті]]&lt;br&gt;
[[Берлин университеті]]&lt;br&gt;
[[Мюнхен университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[Профессор]]
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Мюнхен университеті]]&lt;br&gt;
[[Мюнхен техникалық университеті]]&lt;br&gt;[[Эрланген – Нюрнберг университеті]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Адольф Байер]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = {{Нобельдік медаль}}  [[Химия бойынша Нобель сыйлығы]] ([[1907 жыл ғылымда|1907]])&lt;br&gt;
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Эдуард Бухнер''' ({{Lang-de|Eduard Buchner}}, [[20 мамыр]] [[1860 жыл|1860]], Мюнхен — Бавария – [[13 тамыз]] [[1917 жыл|1917]], Румыния) — [[Германия|неміс]] химик және [[Биохимия|биохимик]]. [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1907)]] («биологиялық химия саласындағы ғылыми зерттеулері және жасушадан тыс ашытуды ашқаны үшін»).

== Өмірбаян ==
1860 жылы 20 мамырда [[Мюнхен|Мюнхенде]] дүниеге келген ол 1884 жылы [[Химия|химияны]] [[Адольф фон Байер|Адольф Байердің]] ([[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|1905 жылы химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]]) қол астында және [[Ботаника|ботаниканы]] [[Мюнхен]] ботаникалық институтында профессор Негелидің қол астында оқи бастады.

[[Эрланген|Эрлангенде]] [[Герман Эмиль Фишер|Герман Фишермен]] бірге жұмыс істегеннен кейін, ол 1888 жылы Мюнхен университетінде докторлық дәрежесін алды.

Бухнер 1900 жылы Лотте Штальға үйленді.

1907 жылы Бухнер жасушадан тыс ашытуды және зимазаны бөліп алудағы биохимиялық зерттеулері үшін [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығын]] алды.

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Бухнер майор шенінде қызмет етті. [[Румыния|Румынияда]] қызмет еткен кезінде ол 1917 жылы 3 тамызда жараланып, тоғыз күннен кейін 57 жасында қайтыс болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1907/ Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат] 26 қазан 2012 жылы мұрағатталған. {{In lang|en}}

[[Санат:Германия биохимиктері]]
[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Вроцлав университеті оқытушылары]]</text>
      <sha1>bbkgjax3bb33glsy2ws18oxficau5ay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:5:32 (телесериал)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>782734</id>
    <revision>
      <id>3620039</id>
      <parentid>3619894</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Телесериал емес */ Жауап беру</comment>
      <origin>3620039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="672" sha1="aothbmoo0b5rw0tgjvhv7iyo22lthr3" xml:space="preserve">== Телесериал емес ==

Бұл веб сериал. Өзгерту керек [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:14, 2026 ж. маусымның 20 (+05)

:@[[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:16, 2026 ж. маусымның 20 (+05)
::Түзетулер, жақсартулар енгізсеңіз қарсы емеспін [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 19:41, 2026 ж. маусымның 20 (+05)</text>
      <sha1>aothbmoo0b5rw0tgjvhv7iyo22lthr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620172</id>
      <parentid>3620039</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Елмұрат Х</username>
        <id>157319</id>
      </contributor>
      <origin>3620172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="qg5izdez4geym33bc8rr64rkhlnskcx" xml:space="preserve">== Телесериал емес ==

Бұл веб сериал. Өзгерту керек [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:14, 2026 ж. маусымның 20 (+05)

:@[[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 12:16, 2026 ж. маусымның 20 (+05)
::Түзетулер, жақсартулар енгізсеңіз қарсы емеспін [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 19:41, 2026 ж. маусымның 20 (+05)

Дұрысы уебсериал болады, себебі қазақ тілінде &quot;в&quot; әрпі жоқ. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:08, 2026 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>qg5izdez4geym33bc8rr64rkhlnskcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яков Антонович Черных</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782735</id>
    <revision>
      <id>3620115</id>
      <parentid>3619911</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8944" sha1="n55e9hmjji5xxp8k8ppsy23g7grli3s" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Яков Антонович Черных
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1943
 | Басқаруын аяқтады    = 1945
 | Ізашары              = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Ізбасары             = [[Василий Иванович Рощупкин|Василий Рощупкин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 5.11.1907
 | Туған жері           = Волчье ауылы, Волчан ауылдық кеңесі, Елец ауданы, Орлов губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 26.12.1983
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Яков Антонович Черных''' ([[5 қараша]] [[1907 жыл|1907]], Волчье ауылы, Волчан ауылдық кеңесі, Елец ауданы, Орлов губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[26 желтоқсан]] [[1983 жыл|1983]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және партия қайраткері. Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы (1943—1945).

== Өмірбаяны ==
1930 жылға дейін — жоспарлаушы-экономистердің кешкі курстарының тыңдаушысы болды.

Сосын 1931 жылы Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебінің тыңдаушысы болды.

1931 жылға дейін [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]] Кривой Рог қаласындағы шахта кәсіподақ комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1931—1932 жылдары Украина КСР [[Кривой Рог]] қаласындағы кен басқармасы басқарушысының көмекшісі қызметін атқарды.

1932—1934 жылдары Харьков инженерлік-технологиялық комбинатында оқыды.

1935 жылға дейін үгітшілердің кешкі мектебінде тыңдаушы болды.

1934—1935 жылдары Украина ЛКЖО Дзержинский аудандық комитеті мәдени-үгіт бөлімі меңгерушісі болып жұмыс істеді.

1935—1936 жылдары Армияға, авиацияға және флотқа көмек көрсету ерікті қоғамының Дзержинский аудандық кеңесі төрағасының орынбасары, әскери-оқу орынжайының комиссары болып еңбектенді.

1936—1937 жылдары Армияға, авиацияға және флотқа көмек көрсету ерікті қоғамының [[Балқаш ауданы|Балқаш]] аудандық кеңесінің төрағасы ([[Алматы облысы]]) болып күн көрді.

1937 жылдан бастап — 1939 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] нұсқаушысы, жетекші партия органдары бөлімінің меңгерушісі, ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі болып істеді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың 2 наурызына&lt;ref&gt;1940 жылдың 2–6 наурызындағы Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық I конференциясының қаулысы.
&lt;/ref&gt; дейін Шығыс Қазақстан облысы бойынша Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті Ұйымдастыру бюросының 2-хатшысы болып еңбек етті.

1940 жылдың 6 наурызынан&lt;ref&gt;Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің I пленумының қаулысы.
&lt;/ref&gt; — 1943 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1943 жылдың қазанынан — 1945 жылдың наурызына дейін [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1945—1951 жылдары [[Қазақстан КП Орал облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Батыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып жұмыс істеді.

1951 жылы Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып еңбектенді.

1951—1952 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1952 жылдан бастап Орал қаласының құрылыс ұйымдарында қызмет атқарып, кейін зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/ChCC/15041.asp Яков Черных.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>n55e9hmjji5xxp8k8ppsy23g7grli3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демьян Семенович Барышев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782737</id>
    <revision>
      <id>3620114</id>
      <parentid>3619929</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9250" sha1="pzo73lra6fybxy38ug9t7l82866rxgr" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Демьян Семенович Барышев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1940
 | Басқаруын аяқтады    = 13 қазан 1943
 | Ізашары              = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Ізбасары             = [[Яков Антонович Черных|Яков Черных]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қазан 1939
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1940
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1 ақпан 1939
 | Басқаруын аяқтады_3  = қазан 1939
 | Ізашары_3            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_3           = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 4.2.1944
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Демьян Семенович Барышев''' ([[1903 жыл|1903]], Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[4 ақпан]] [[1944 жыл|1944]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1911 жылы туған Зеленое ауылында бастауыш мектепке түсіп, 1915 жылы бітірді. Содан кейін жетіжылдық мектепке оқуға түсті, бірақ әкесі майданға аттанғаннан кейін, ал 1916 жылы анасы қайтыс болған соң оны тастап кетуге мәжбүр болды. Қарындасын қамқорлығына алу керек болғандықтан, отбасы басшысы ретінде бай шаруаларға жалданып батрақ болып істеді.

1925—1927 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында Қызыл казактардың 2-Кавказ полкі құрамында әскери борышын өтеді. 1928 жылы БК(б)П құрамына кірді.

1928—1929 жылдары Днепрқұрылыс жұмысшы-шаруа милициясы жергілікті комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді. 1929 жылдың қазан айынан бастап үгітшілерді қайта даярлау курстарынан өтті.

1929—1931 жылдары Днепрқұрылыс Украина К(б)П аудандық комитетінің үгітшісі, партия кабинеті меңгерушісі болып еңбек етті. 1931 жылы К(б)П аудандық комитетінің іссапарымен [[Мәскеу]] қаласындағы Коммунистік қоғамдық ғылымдар мұғалімдері университетінің экономика факультетіне оқуға түсті. Бірақ 1933 жылы оқуын тастап, БК(б)П Орталық Комитетінің шешімімен Шығыс Қазақстан облысына жіберілді.

1933—1937 жылдары «Калинин» атындағы сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысының орынбасары қызметін атқарды.

1937—1938 жылдары «Песчанский» сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысы болып күн көрді.

1938 жылы 14 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Самар ауданы|Самар]] аудандық комитетінің 1-хатшысы болып тағайындалды.

1938 жылдың тамызынан — 1939 жылдың 1 ақпанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық жер басқармасының басшысы болып еңбектенді.

1939 жылдың 1 ақпанынан бастап Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасының міндетін атқарушы болып істеді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың қаңтарына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының міндетін атқарушы болып жұмыс істеді.

1940 жылдың 6 наурызынан — 1943 жылдың қазанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;. 1943 жылы 13 қазанда ұзаққа созылған ауруына байланысты қызметінен босатылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/15040.asp Демьян Барышев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>pzo73lra6fybxy38ug9t7l82866rxgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620229</id>
      <parentid>3620114</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3620229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9007" sha1="cz5rqosk4ze6fqnqt1tdkf3o56aqw4k" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Демьян Семенович Барышев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1940
 | Басқаруын аяқтады    = 13 қазан 1943
 | Ізашары              = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Ізбасары             = [[Яков Антонович Черных|Яков Черных]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қазан 1939
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1940
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1 ақпан 1939
 | Басқаруын аяқтады_3  = қазан 1939
 | Ізашары_3            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_3           = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 4.2.1944
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Демьян Семенович Барышев''' ([[1903 жыл|1903]], Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[4 ақпан]] [[1944 жыл|1944]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1911 жылы туған Зеленое ауылында бастауыш мектепке түсіп, 1915 жылы бітірді. Содан кейін жетіжылдық мектепке оқуға түсті, бірақ әкесі майданға аттанғаннан кейін, ал 1916 жылы анасы қайтыс болған соң оны тастап кетуге мәжбүр болды. Қарындасын қамқорлығына алу керек болғандықтан, отбасы басшысы ретінде бай шаруаларға жалданып батрақ болып істеді.

1925—1927 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында Қызыл казактардың 2-Кавказ полкі құрамында әскери борышын өтеді. 1928 жылы БК(б)П құрамына кірді.

1928—1929 жылдары Днепрқұрылыс жұмысшы-шаруа милициясы жергілікті комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді. 1929 жылдың қазан айынан бастап үгітшілерді қайта даярлау курстарынан өтті.

1929—1931 жылдары Днепрқұрылыс Украина К(б)П аудандық комитетінің үгітшісі, партия кабинеті меңгерушісі болып еңбек етті. 1931 жылы К(б)П аудандық комитетінің іссапарымен [[Мәскеу]] қаласындағы Коммунистік қоғамдық ғылымдар мұғалімдері университетінің экономика факультетіне оқуға түсті. Бірақ 1933 жылы оқуын тастап, БК(б)П Орталық Комитетінің шешімімен Шығыс Қазақстан облысына жіберілді.

1933—1937 жылдары «Калинин» атындағы сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысының орынбасары қызметін атқарды.

1937—1938 жылдары «Песчанский» сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысы болып күн көрді.

1938 жылы 14 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Самар ауданы|Самар]] аудандық комитетінің 1-хатшысы болып тағайындалды.

1938 жылдың тамызынан — 1939 жылдың 1 ақпанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық жер басқармасының басшысы болып еңбектенді.

1939 жылдың 1 ақпанынан бастап Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасының міндетін атқарушы болып істеді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың қаңтарына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының міндетін атқарушы болып жұмыс істеді.

1940 жылдың 6 наурызынан — 1943 жылдың қазанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;. 1943 жылы 13 қазанда ұзаққа созылған ауруына байланысты қызметінен босатылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>cz5rqosk4ze6fqnqt1tdkf3o56aqw4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620230</id>
      <parentid>3620229</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9249" sha1="9saeob59k8wvy6il8q5avewcwalvfsp" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Демьян Семенович Барышев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1940
 | Басқаруын аяқтады    = 13 қазан 1943
 | Ізашары              = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Ізбасары             = [[Яков Антонович Черных|Яков Черных]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қазан 1939
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1940
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1 ақпан 1939
 | Басқаруын аяқтады_3  = қазан 1939
 | Ізашары_3            = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Ізбасары_3           = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 4.2.1944
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Демьян Семенович Барышев''' ([[1903 жыл|1903]], Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[4 ақпан]] [[1944 жыл|1944]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1911 жылы туған Зеленое ауылында бастауыш мектепке түсіп, 1915 жылы бітірді. Содан кейін жетіжылдық мектепке оқуға түсті, бірақ әкесі майданға аттанғаннан кейін, ал 1916 жылы анасы қайтыс болған соң оны тастап кетуге мәжбүр болды. Қарындасын қамқорлығына алу керек болғандықтан, отбасы басшысы ретінде бай шаруаларға жалданып батрақ болып істеді.

1925—1927 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында Қызыл казактардың 2-Кавказ полкі құрамында әскери борышын өтеді. 1928 жылы БК(б)П құрамына кірді.

1928—1929 жылдары Днепрқұрылыс жұмысшы-шаруа милициясы жергілікті комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді. 1929 жылдың қазан айынан бастап үгітшілерді қайта даярлау курстарынан өтті.

1929—1931 жылдары Днепрқұрылыс Украина К(б)П аудандық комитетінің үгітшісі, партия кабинеті меңгерушісі болып еңбек етті. 1931 жылы К(б)П аудандық комитетінің іссапарымен [[Мәскеу]] қаласындағы Коммунистік қоғамдық ғылымдар мұғалімдері университетінің экономика факультетіне оқуға түсті. Бірақ 1933 жылы оқуын тастап, БК(б)П Орталық Комитетінің шешімімен Шығыс Қазақстан облысына жіберілді.

1933—1937 жылдары «Калинин» атындағы сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысының орынбасары қызметін атқарды.

1937—1938 жылдары «Песчанский» сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысы болып күн көрді.

1938 жылы 14 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Самар ауданы|Самар]] аудандық комитетінің 1-хатшысы болып тағайындалды.

1938 жылдың тамызынан — 1939 жылдың 1 ақпанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық жер басқармасының басшысы болып еңбектенді.

1939 жылдың 1 ақпанынан бастап Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасының міндетін атқарушы болып істеді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың қаңтарына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының міндетін атқарушы болып жұмыс істеді.

1940 жылдың 6 наурызынан — 1943 жылдың қазанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;. 1943 жылы 13 қазанда ұзаққа созылған ауруына байланысты қызметінен босатылды.

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/15040.asp Демьян Барышев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>9saeob59k8wvy6il8q5avewcwalvfsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620233</id>
      <parentid>3620230</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9237" sha1="af0tyd0bws80h2t8pb2x95i9hts9oqd" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Демьян Семенович Барышев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1940
 | Басқаруын аяқтады    = 13 қазан 1943
 | Ізашары              = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Ізбасары             = [[Яков Антонович Черных|Яков Черных]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қазан 1939
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1940
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1 ақпан 1939
 | Басқаруын аяқтады_3  = қазан 1939
 | Ізашары_3            = [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 4.2.1944
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Демьян Семенович Барышев''' ([[1903 жыл|1903]], Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[4 ақпан]] [[1944 жыл|1944]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1911 жылы туған Зеленое ауылында бастауыш мектепке түсіп, 1915 жылы бітірді. Содан кейін жетіжылдық мектепке оқуға түсті, бірақ әкесі майданға аттанғаннан кейін, ал 1916 жылы анасы қайтыс болған соң оны тастап кетуге мәжбүр болды. Қарындасын қамқорлығына алу керек болғандықтан, отбасы басшысы ретінде бай шаруаларға жалданып батрақ болып істеді.

1925—1927 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында Қызыл казактардың 2-Кавказ полкі құрамында әскери борышын өтеді. 1928 жылы БК(б)П құрамына кірді.

1928—1929 жылдары Днепрқұрылыс жұмысшы-шаруа милициясы жергілікті комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді. 1929 жылдың қазан айынан бастап үгітшілерді қайта даярлау курстарынан өтті.

1929—1931 жылдары Днепрқұрылыс Украина К(б)П аудандық комитетінің үгітшісі, партия кабинеті меңгерушісі болып еңбек етті. 1931 жылы К(б)П аудандық комитетінің іссапарымен [[Мәскеу]] қаласындағы Коммунистік қоғамдық ғылымдар мұғалімдері университетінің экономика факультетіне оқуға түсті. Бірақ 1933 жылы оқуын тастап, БК(б)П Орталық Комитетінің шешімімен Шығыс Қазақстан облысына жіберілді.

1933—1937 жылдары «Калинин» атындағы сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысының орынбасары қызметін атқарды.

1937—1938 жылдары «Песчанский» сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысы болып күн көрді.

1938 жылы 14 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Самар ауданы|Самар]] аудандық комитетінің 1-хатшысы болып тағайындалды.

1938 жылдың тамызынан — 1939 жылдың 1 ақпанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық жер басқармасының басшысы болып еңбектенді.

1939 жылдың 1 ақпанынан бастап Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасының міндетін атқарушы болып істеді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың қаңтарына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының міндетін атқарушы болып жұмыс істеді.

1940 жылдың 6 наурызынан — 1943 жылдың қазанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;. 1943 жылы 13 қазанда ұзаққа созылған ауруына байланысты қызметінен босатылды.

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/15040.asp Демьян Барышев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>af0tyd0bws80h2t8pb2x95i9hts9oqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620254</id>
      <parentid>3620233</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9307" sha1="lyhql4kbbtr7t6d3myqtex4lvcj5lq1" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Демьян Семенович Барышев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1940
 | Басқаруын аяқтады    = 13 қазан 1943
 | Ізашары              = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Ізбасары             = [[Яков Антонович Черных|Яков Черных]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қазан 1939
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1940
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1 ақпан 1939
 | Басқаруын аяқтады_3  = қазан 1939
 | Ізашары_3            = [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 4.2.1944
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Демьян Семенович Барышев''' ([[1903 жыл|1903]], Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[4 ақпан]] [[1944 жыл|1944]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1911 жылы туған Зеленое ауылында бастауыш мектепке түсіп, 1915 жылы бітірді. Содан кейін жетіжылдық мектепке оқуға түсті, бірақ әкесі майданға аттанғаннан кейін, ал 1916 жылы анасы қайтыс болған соң оны тастап кетуге мәжбүр болды. Қарындасын қамқорлығына алу керек болғандықтан, отбасы басшысы ретінде бай шаруаларға жалданып батрақ болып істеді.

1925—1927 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында Қызыл казактардың 2-Кавказ полкі құрамында әскери борышын өтеді. 1928 жылы БК(б)П құрамына кірді.

1928—1929 жылдары Днепрқұрылыс жұмысшы-шаруа милициясы жергілікті комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді. 1929 жылдың қазан айынан бастап үгітшілерді қайта даярлау курстарынан өтті.

1929—1931 жылдары Днепрқұрылыс Украина К(б)П аудандық комитетінің үгітшісі, партия кабинеті меңгерушісі болып еңбек етті. 1931 жылы К(б)П аудандық комитетінің іссапарымен [[Мәскеу]] қаласындағы Коммунистік қоғамдық ғылымдар мұғалімдері университетінің экономика факультетіне оқуға түсті. Бірақ 1933 жылы оқуын тастап, БК(б)П Орталық Комитетінің шешімімен Шығыс Қазақстан облысына жіберілді.

1933—1937 жылдары «Калинин» атындағы сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысының орынбасары қызметін атқарды.

1937—1938 жылдары «Песчанский» сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысы болып күн көрді.

1938 жылы 14 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Самар ауданы|Самар]] аудандық комитетінің 1-хатшысы болып тағайындалды.

1938 жылдың тамызынан — 1939 жылдың 1 ақпанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық жер басқармасының басшысы болып еңбектенді.

1939 жылдың 1 ақпанынан бастап Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасының міндетін атқарушы болып істеді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың қаңтарына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының міндетін атқарушы болып жұмыс істеді.

1940 жылдың 6 наурызынан — 1943 жылдың қазанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;. 1943 жылы 13 қазанда ұзаққа созылған ауруына байланысты қызметінен босатылды.

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/15040.asp Демьян Барышев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>lyhql4kbbtr7t6d3myqtex4lvcj5lq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620296</id>
      <parentid>3620254</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9308" sha1="nhycboyulf84dfaww27rwn3zfhu5fr6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Демьян Семенович Барышев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = наурыз 1940
 | Басқаруын аяқтады    = 13 қазан 1943
 | Ізашары              = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Ізбасары             = [[Яков Антонович Черных|Яков Черных]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = қазан 1939
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 1940
 | Ізашары_2            = ''лауазым құрылды''
 | Ізбасары_2           = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Титулы_3             = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1 ақпан 1939
 | Басқаруын аяқтады_3  = қазан 1939
 | Ізашары_3            = [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Иван Андреевич Виноходов]] Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Шығыс Қазақстан облысы бойынша ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1903
 | Туған жері           = Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 4.2.1944
 | Қайтыс болған жері   = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Демьян Семенович Барышев''' ([[1903 жыл|1903]], Зеленое ауылы, Мелитополь уезі, Таврия губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[4 ақпан]] [[1944 жыл|1944]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері.

== Өмірбаяны ==
1911 жылы туған Зеленое ауылында бастауыш мектепке түсіп, 1915 жылы бітірді. Содан кейін жетіжылдық мектепке оқуға түсті, бірақ әкесі майданға аттанғаннан кейін, ал 1916 жылы анасы қайтыс болған соң оны тастап кетуге мәжбүр болды. Қарындасын қамқорлығына алу керек болғандықтан, отбасы басшысы ретінде бай шаруаларға жалданып батрақ болып істеді.

1925—1927 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында Қызыл казактардың 2-Кавказ полкі құрамында әскери борышын өтеді. 1928 жылы БК(б)П құрамына кірді.

1928—1929 жылдары Днепрқұрылыс жұмысшы-шаруа милициясы жергілікті комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді. 1929 жылдың қазан айынан бастап үгітшілерді қайта даярлау курстарынан өтті.

1929—1931 жылдары Днепрқұрылыс Украина К(б)П аудандық комитетінің үгітшісі, партия кабинеті меңгерушісі болып еңбек етті. 1931 жылы К(б)П аудандық комитетінің іссапарымен [[Мәскеу]] қаласындағы Коммунистік қоғамдық ғылымдар мұғалімдері университетінің экономика факультетіне оқуға түсті. Бірақ 1933 жылы оқуын тастап, БК(б)П Орталық Комитетінің шешімімен Шығыс Қазақстан облысына жіберілді.

1933—1937 жылдары «Калинин» атындағы сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысының орынбасары қызметін атқарды.

1937—1938 жылдары «Песчанский» сүт-ет кеңшарындағы саяси бөлім басшысы болып күн көрді.

1938 жылы 14 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Самар ауданы|Самар]] аудандық комитетінің 1-хатшысы болып тағайындалды.

1938 жылдың тамызынан — 1939 жылдың 1 ақпанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық жер басқармасының басшысы болып еңбектенді.

1939 жылдың 1 ақпанынан бастап Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасының міндетін атқарушы болып істеді.

1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың қаңтарына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының міндетін атқарушы болып жұмыс істеді.

1940 жылдың 6 наурызынан — 1943 жылдың қазанына дейін Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы лауазымында мехнат қылды&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;. 1943 жылы 13 қазанда ұзаққа созылған ауруына байланысты қызметінен босатылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/BBB/15040.asp Демьян Барышев.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>nhycboyulf84dfaww27rwn3zfhu5fr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қажығали Сейітәліұлы Бектасов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782740</id>
    <revision>
      <id>3620113</id>
      <parentid>3619984</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5461" sha1="epri8i4xh6zct99snnkfv4c4lbtm15d" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қажығали Сейітәліұлы Бектасов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1937
 | Басқаруын аяқтады    = 1937
 | Ізашары              = [[Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов|Шәкір Жүсіпов]]
 | Ізбасары             = [[Демьян Семенович Барышев|Демьян Барышев]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1905
 | Туған жері           = [[Көкшетау уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Түркістан генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1938
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Қажығали Сейітәліұлы Бектасов''' (1905–1938) — кеңестік партия және шаруашылық қайраткері.

== Өмірбаяны ==
Ол қазіргі [[Зеренді ауданы|Зеренді ауданының]] аумағында қазақ отбасында дүниеге келген.

Ол жоғары білім алды. 1930 жылдардың соңында [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облысы атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарып, ІІХК үштігінің мүшесі болды. [[Семей|Семейде]] тұрды.

1937 жылы 20 желтоқсанда облыстық [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] басқармасының қызметкерлері оны тұтқындады. Оған РКФСР Қылмыстық кодексінің [[58-бап|58-2, 58-7, 58-8 және 58-11-баптары]] бойынша айып тағылды. 1938 жылдың 12 қарашасында [[КСРО Жоғарғы сотының әскери алқасы|КСРО Жоғарғы Соты Әскери алқасының]] көшпелі сессиясының үкімімен ату жазасына кесілді.

1959 жылы 13 тамызда [[КСРО жоғарғы соты|КСРО Жоғарғы Соты]] Әскери алқасының анықтамасымен қылмыс құрамының болмауына байланысты қайтыс болғаннан кейін ақталды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/d4/f28.htm |title=Құрбандар тізімі|access-date=2024-03-19 |archive-date=2024-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319181055/https://lists.memo.ru/d4/f28.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Зеренді ауданында туғандар]]
[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің мүшелері]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:1938 жылы бұйрықпен өлтірілгендер]]
[[Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>epri8i4xh6zct99snnkfv4c4lbtm15d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620234</id>
      <parentid>3620113</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5465" sha1="2eungahs82qfceifd0ch5yed4ywohwn" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қажығали Сейітәліұлы Бектасов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1937
 | Басқаруын аяқтады    = 1937
 | Ізашары              = [[Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов|Шәкір Жүсіпов]]
 | Ізбасары             = [[Исағали Шәріпұлы Шәріпов|Исағали Шәріпұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1905
 | Туған жері           = [[Көкшетау уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Түркістан генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 1938
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Қажығали Сейітәліұлы Бектасов''' (1905–1938) — кеңестік партия және шаруашылық қайраткері.

== Өмірбаяны ==
Ол қазіргі [[Зеренді ауданы|Зеренді ауданының]] аумағында қазақ отбасында дүниеге келген.

Ол жоғары білім алды. 1930 жылдардың соңында [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облысы атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарып, ІІХК үштігінің мүшесі болды. [[Семей|Семейде]] тұрды.

1937 жылы 20 желтоқсанда облыстық [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] басқармасының қызметкерлері оны тұтқындады. Оған РКФСР Қылмыстық кодексінің [[58-бап|58-2, 58-7, 58-8 және 58-11-баптары]] бойынша айып тағылды. 1938 жылдың 12 қарашасында [[КСРО Жоғарғы сотының әскери алқасы|КСРО Жоғарғы Соты Әскери алқасының]] көшпелі сессиясының үкімімен ату жазасына кесілді.

1959 жылы 13 тамызда [[КСРО жоғарғы соты|КСРО Жоғарғы Соты]] Әскери алқасының анықтамасымен қылмыс құрамының болмауына байланысты қайтыс болғаннан кейін ақталды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/d4/f28.htm |title=Құрбандар тізімі|access-date=2024-03-19 |archive-date=2024-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319181055/https://lists.memo.ru/d4/f28.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Зеренді ауданында туғандар]]
[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің мүшелері]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:1938 жылы бұйрықпен өлтірілгендер]]
[[Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>2eungahs82qfceifd0ch5yed4ywohwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782741</id>
    <revision>
      <id>3620112</id>
      <parentid>3619991</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6335" sha1="rpwn2wce2njeap92peix9nmiu26qizq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1937
 | Басқаруын аяқтады    = 1937
 | Ізашары              = ''белгісіз''
 | Ізбасары             = [[Қажығали Сейітәліұлы Бектасов|Қажығали Бектасов]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 1898
 | Туған жері           = [[Тасқала ауданы|Каменский ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.2.1938
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов''' (1898–1938) — БК(б)П қайраткері, [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы. [[ІІХК үштігі|КСРО ІІХК арнайы үштігінің]] мүшесі болды.

== Өмірбаяны ==
Шәкір Жаныпұлы Жүсіпов 1898 жылы [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысының]] [[Тасқала ауданы|Каменский ауданында]] дүниеге келген. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысқан. 1918 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П]] құрамына кірді. [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында болды. Кейінірек кеңестік лауазымдарда қызмет еткен.

1937 жылы Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Осы кезеңде КСРО ІІХК-нің 1937 жылғы 30 шілдедегі № 00447 бұйрығымен құрылған [[ІІХК үштігі|арнайы үштік]] құрамына еніп, сталиндік қуғын-сүргінге белсенді қатысты&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |title=Сталинский план по уничтожению народа: Подготовка и реализация приказа НКВД № 00447 «Об операции по репрессированию бывших кулаков, уголовников и других антисоветских элементов» // Архив Александра Н. Яковлева |access-date=2017-04-11 |archive-date=2017-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813155434/http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Соңғы жылдары ===
1937 жылы 2 тамызда тұтқындалды. 1938 жылдың 25 ақпанында [[КСРО Жоғарғы сотының әскери алқасы|КСРО Жоғарғы Соты Әскери алқасының]] үкімімен ату жазасына кесіліп, сол күні атылды. Оған [[58-бап|РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-1, 58-2, 58-7, 58-8 және 58-11-баптары]] бойынша айып тағылды&lt;ref&gt;[https://nekropole.info/ru/Shakir-Jusupov-1898 Шәкір Жүсіпов // Сайт Nekropole.info]&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ІІХК арнайы үштігінің қуғын-сүргінге ұшыраған мүшелері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:РКФСР-да бұйрықпен атылғандар]]</text>
      <sha1>rpwn2wce2njeap92peix9nmiu26qizq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аманғали Сарынұлы Сарин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782742</id>
    <revision>
      <id>3619994</id>
      <timestamp>2026-06-20T12:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин  | Шынайы есімі         =   | Суреті...</comment>
      <origin>3619994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3686" sha1="670gz6q2rw5u9vm3tiwvan64m3yiqrh" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>670gz6q2rw5u9vm3tiwvan64m3yiqrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3619996</id>
      <parentid>3619994</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары|Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3619996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="imhh86720k0zydrhtpw3o5c12gcoyr8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>imhh86720k0zydrhtpw3o5c12gcoyr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3619997</id>
      <parentid>3619996</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3619997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3926" sha1="ixoa7bpb0aya3ja2puftkx1x61ny0ft" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>ixoa7bpb0aya3ja2puftkx1x61ny0ft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3619998</id>
      <parentid>3619997</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3619998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4046" sha1="0vkl65unv6orc1jtmluxtdjtph5lz3n" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>0vkl65unv6orc1jtmluxtdjtph5lz3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620000</id>
      <parentid>3619998</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4166" sha1="jnb4t6m5ir6dr4ljy187jo4fhmt89jk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>jnb4t6m5ir6dr4ljy187jo4fhmt89jk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620001</id>
      <parentid>3620000</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="pf1g6j5cjjkl6fo49v5iy3mbtdw2hqw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шалқар ауданында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>pf1g6j5cjjkl6fo49v5iy3mbtdw2hqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620003</id>
      <parentid>3620001</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3620003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6070" sha1="59nwtkawv715d3fsbeusimthul9c8fr" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1943 жылы Шахта ауылында туған. КОКП мүшесі.

1966 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1966—2002 жылдары бас экономист, бөлімше меңгерушісі, бірнеше кеңшардың директоры, Еңбекшіқазақ аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Балқаш және Жамбыл аудандық комитеттерінің 1-хатшысы, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің инспекторы, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан Республикасы Су ресурстары жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі аппараты Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің мемлекеттік инспекторы, Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, «Нұр» ЖШС президенті болып жұмыс істеді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-12 шақырылымдары депутаты болып сайланды.

Қазақстанда тұрып, 2025 жылы 28 тамызда қайтыс болды&lt;ref&gt;https://t.me/prokadrykz/48398&lt;/ref&gt;.

=== Жеке өмірі ===
1971 жылы 23 қаңтарда Қонаева Сәбіл Қабайқызына үйленген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шалқар ауданында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>59nwtkawv715d3fsbeusimthul9c8fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620004</id>
      <parentid>3620003</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеке өмірі */</comment>
      <origin>3620004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6372" sha1="5ul9nqdyzg0b1zz7bvwv833gbwaogp0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1943 жылы Шахта ауылында туған. КОКП мүшесі.

1966 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1966—2002 жылдары бас экономист, бөлімше меңгерушісі, бірнеше кеңшардың директоры, Еңбекшіқазақ аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Балқаш және Жамбыл аудандық комитеттерінің 1-хатшысы, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің инспекторы, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан Республикасы Су ресурстары жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі аппараты Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің мемлекеттік инспекторы, Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, «Нұр» ЖШС президенті болып жұмыс істеді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-12 шақырылымдары депутаты болып сайланды.

Қазақстанда тұрып, 2025 жылы 28 тамызда қайтыс болды&lt;ref&gt;https://t.me/prokadrykz/48398&lt;/ref&gt;.

=== Жеке өмірі ===
1971 жылы 23 қаңтарда Қонаева Сәбіл Қабайқызына үйленген.

== Сілтеме ==
* Ашимбаев Д. Р. Сарин Амангали Саринович // Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 6-е изд., доп.. — Алматы: Credo, 2002. — 516 с. — ISBN 9965-9164-3-8.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шалқар ауданында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>5ul9nqdyzg0b1zz7bvwv833gbwaogp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620006</id>
      <parentid>3620004</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3620006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6437" sha1="6hwcj6vb2pq2thxbsffu8am1el01pey" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1943 жылы Шахта ауылында туған. КОКП мүшесі.

1966 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1966—2002 жылдары бас экономист, бөлімше меңгерушісі, бірнеше кеңшардың директоры, Еңбекшіқазақ аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Балқаш және Жамбыл аудандық комитеттерінің 1-хатшысы, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің инспекторы, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан Республикасы Су ресурстары жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі аппараты Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің мемлекеттік инспекторы, Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, «Нұр» ЖШС президенті болып жұмыс істеді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-12 шақырылымдары депутаты болып сайланды.

Қазақстанда тұрып, 2025 жылы 28 тамызда қайтыс болды&lt;ref&gt;[https://t.me/prokadrykz/48398 Телеграмм парақшасындағы жаңалық]&lt;/ref&gt;.

=== Жеке өмірі ===
1971 жылы 23 қаңтарда Қонаева Сәбіл Қабайқызына үйленген.

== Сілтеме ==
* Ашимбаев Д. Р. Сарин Амангали Саринович // Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 6-е изд., доп.. — Алматы: Credo, 2002. — 516 с. — ISBN 9965-9164-3-8.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шалқар ауданында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>6hwcj6vb2pq2thxbsffu8am1el01pey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620111</id>
      <parentid>3620006</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6437" sha1="f6yiyntxc1x4cigvfo5hor2ssk6nm68" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Аманғали Сарынұлы Сарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1988
 | Басқаруын аяқтады    = 1991
 | Ізашары              = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]]
 | Ізбасары             = [[Әбдіманап Сауытбайұлы Омаров|Әбдіманап Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 27.10.1943
 | Туған жері           = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 28.08.2025
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = Жоғары экономикалық
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Аманғали Сарынұлы Сарин''' ([[27 қазан]] [[1943 жыл|1943]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[28 тамыз]] [[2025 жыл|2025]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1943 жылы Шахта ауылында туған. КОКП мүшесі.

1966 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1966—2002 жылдары бас экономист, бөлімше меңгерушісі, бірнеше кеңшардың директоры, Еңбекшіқазақ аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Балқаш және Жамбыл аудандық комитеттерінің 1-хатшысы, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің инспекторы, Шығыс Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан Республикасы Су ресурстары жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрінің 1-орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі аппараты Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің мемлекеттік инспекторы, Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, «Нұр» ЖШС президенті болып жұмыс істеді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-12 шақырылымдары депутаты болып сайланды.

Қазақстанда тұрып, 2025 жылы 28 тамызда қайтыс болды&lt;ref&gt;[https://t.me/prokadrykz/48398 Телеграмм парақшасындағы жаңалық]&lt;/ref&gt;.

=== Жеке өмірі ===
1971 жылы 23 қаңтарда Қонаева Сәбіл Қабайқызына үйленген.

== Әдебиет ==
* Ашимбаев Д. Р. Сарин Амангали Саринович // Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 6-е изд., доп.. — Алматы: Credo, 2002. — 516 с. — ISBN 9965-9164-3-8.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шалқар ауданында туғандар]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>f6yiyntxc1x4cigvfo5hor2ssk6nm68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Bolat Zhora</title>
    <ns>2</ns>
    <id>782743</id>
    <revision>
      <id>3619995</id>
      <timestamp>2026-06-20T12:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3619995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2297" sha1="6tjx9bpl5ubs8eqclje06nwr5rkfv2p" xml:space="preserve">{{Қатысушы инфобокс
|есімі             = Қатысушы есімі
|суреті            = 
|жазуы             = 
|шынайы есімі      = 
|туған күні        = 
|туған жері        = 
|азаматтығы        = {{KAZ}}
|мамандығы         = Студент
|университеті      = [[Astana IT University]]
|марапаттары       = 
|сайты             = 
}}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп және фонк (Phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>6tjx9bpl5ubs8eqclje06nwr5rkfv2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620005</id>
      <parentid>3619995</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Мәлімет қостым</comment>
      <origin>3620005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2369" sha1="2fhwbxzz3c7m61q8jl1ti33l1ktq9l4" xml:space="preserve">{{Қатысушы инфобокс
|есімі             = Қатысушы есімі
|суреті            = жоқ
|жазуы             = 
|шынайы есімі      = Болат
|туған күні        = 29 қазан
|туған жері        = Түркістан облысы
|азаматтығы        = {{KAZ}}
|мамандығы         = Студент
|университеті      = [[Astana IT University]]
|марапаттары       = жоқ
|сайты             = жоқ
}}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп және фонк (Phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>2fhwbxzz3c7m61q8jl1ti33l1ktq9l4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620007</id>
      <parentid>3620005</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қызығушылықтары */</comment>
      <origin>3620007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="o27u5y6jn4hw1f13p6rdtueblunz3di" xml:space="preserve">{{Қатысушы инфобокс
|есімі             = Қатысушы есімі
|суреті            = жоқ
|жазуы             = 
|шынайы есімі      = Болат
|туған күні        = 29 қазан
|туған жері        = Түркістан облысы
|азаматтығы        = {{KAZ}}
|мамандығы         = Студент
|университеті      = [[Astana IT University]]
|марапаттары       = жоқ
|сайты             = жоқ
}}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>o27u5y6jn4hw1f13p6rdtueblunz3di</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620008</id>
      <parentid>3620007</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2372" sha1="oy4927bfk176wr69keq3srlaiq837y1" xml:space="preserve">{{Қатысушы
|есімі             = Қатысушы есімі
|суреті            = жоқ
|жазуы             = 
|шынайы есімі      = Болат
|туған күні        = 29 қазан
|туған жері        = Түркістан облысы
|азаматтығы        = {{KAZ}}
|мамандығы         = Студент
|университеті      = [[Astana IT University]]
|марапаттары       = жоқ
|сайты             = жоқ
}}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>oy4927bfk176wr69keq3srlaiq837y1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620009</id>
      <parentid>3620008</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2475" sha1="9xom7nlgj23zlqogpteooc284r668p9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Студент
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>9xom7nlgj23zlqogpteooc284r668p9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620010</id>
      <parentid>3620009</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2491" sha1="m3f3rmky4u1imth04s8d7gq6v3z2olw" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>m3f3rmky4u1imth04s8d7gq6v3z2olw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620011</id>
      <parentid>3620010</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="0xfqlt2cylffdv4jpssh1z4mcej0x8m" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width:23em; font-size: 90%; text-align: left;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;fn&quot; style=&quot;font-size:125%; text-align:center; font-weight:bold; background-color:#eaecf0; padding:5px;&quot; | Bolat Zhora
|-
! style=&quot;font-weight:bold; width:35%;&quot; | Шынайы есімі
| Болат
|-
! style=&quot;font-weight:bold;&quot; | Туған күні
| 29 қазан
|-
! style=&quot;font-weight:bold;&quot; | Туған жері
| Түркістан облысы
|-
! style=&quot;font-weight:bold;&quot; | Азаматтығы
| {{KAZ}}
|-
! style=&quot;font-weight:bold;&quot; | Статусы
| Студент
|-
! style=&quot;font-weight:bold;&quot; | Университеті
| [[Astana IT University]]
|-
! style=&quot;font-weight:bold;&quot; | Мамандығы
| Болашақ IT маманы
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>0xfqlt2cylffdv4jpssh1z4mcej0x8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620014</id>
      <parentid>3620011</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Артқа қайтардым</comment>
      <origin>3620014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2475" sha1="9xom7nlgj23zlqogpteooc284r668p9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Студент
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}</text>
      <sha1>9xom7nlgj23zlqogpteooc284r668p9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620017</id>
      <parentid>3620014</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>Шағын түзету</comment>
      <origin>3620017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="7oc793t39sxrvnck5qmhqchfindbnwa" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Студент
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}
{{User:Box/Қазақ тілі}}</text>
      <sha1>7oc793t39sxrvnck5qmhqchfindbnwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620019</id>
      <parentid>3620017</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <origin>3620019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2489" sha1="b1jnfxw84gdw81a7m897jj4sb5ah0zx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Студент
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>b1jnfxw84gdw81a7m897jj4sb5ah0zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620021</id>
      <parentid>3620019</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="e5v15l0vqque4w7w02zypgdiw6nc5eh" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі:''' || Студент
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларының музыкалық бағыттары.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық және лирикалық драма (дорама) жанрлары.
* '''Натурфилософия:''' Табиғат құбылыстарының (жаңбыр, жел, геоморфологиялық нысандар) адам психологиясына әсерін бақылау.

== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>e5v15l0vqque4w7w02zypgdiw6nc5eh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620023</id>
      <parentid>3620021</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <origin>3620023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="mw1889q621ejiwfr8c23mvn5po4j79b" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі:''' || Студент
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың таза қазақ тіліндегі баламаларын (неологизмдерді) дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) бағыттарын тыңдайды.
* '''Кинематограф:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен жер бедері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>mw1889q621ejiwfr8c23mvn5po4j79b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620024</id>
      <parentid>3620023</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>Тіл қателері түзетілді</comment>
      <origin>3620024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2493" sha1="0sdnanxv9y38i8qv8l5oppyaj9b75mu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі:''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі:''' || Болат
|-
| '''Туған күні:''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері:''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы:''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы:''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі:''' || Студент
|-
| '''Университеті:''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>0sdnanxv9y38i8qv8l5oppyaj9b75mu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620025</id>
      <parentid>3620024</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3657" sha1="8iaeasn4xa8xjdd7c5cg97f3t6wfzun" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; border-collapse:collapse;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#eaecf0; padding:6px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Bolat Zhora
|-
! style=&quot;font-weight:bold; width:40%; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Шынайы есімі
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Болат
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Туған күні
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | 29 қазан
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Туған жері
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Түркістан облысы
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Азаматтығы
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | {{KAZ}}
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Тіркелген уақыты
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | 2025 ж. қыркүйек (9 ай бұрын)
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Өңдеме саны
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | 28+
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Статусы
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Студент
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Университеті
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | [[Astana IT University]]
|-
! style=&quot;font-weight:bold; padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Мамандығы
| style=&quot;padding:4px; border:1px solid #a2a9b1;&quot; | Болашақ IT маманы
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>8iaeasn4xa8xjdd7c5cg97f3t6wfzun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620027</id>
      <parentid>3620025</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Артқа қайтардым</comment>
      <origin>3620027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2485" sha1="kzertug7f0y4vinvysl4z3ecexzsg9j" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || Түркістан облысы
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>kzertug7f0y4vinvysl4z3ecexzsg9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620074</id>
      <parentid>3620027</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Мәлімет қостым</comment>
      <origin>3620074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="9efwkkl7no0q7iyp27cu2nh8aa90nu9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || Түркістан облысы
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 5
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>9efwkkl7no0q7iyp27cu2nh8aa90nu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620075</id>
      <parentid>3620074</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="1ckbyd1dvqq7p6zleodd9uxs28scpws" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || [[Түркістан облысы]]
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 5
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Білім ордасы:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

== Қызығушылықтары ==
* '''Музыка:''' Классикалық поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>1ckbyd1dvqq7p6zleodd9uxs28scpws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620100</id>
      <parentid>3620075</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>Мәліметтер қостым</comment>
      <origin>3620100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3999" sha1="kdlgrod6n7lohhmqv3zxo29di2lwm0l" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || [[Түркістан облысы]]
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 6
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Оқу орны:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.


{{Дәйексөз
|мәтін      = Тіл сақтауға мүмкін болғанда, тіл сақталуы тиіс. Біз тілімізді қанша сақтасақ, ұлтымызды сонша сақтаған боламыз.
|автор      = Ғұмар Қараш
|қайнары    = 
}}

{{Дәйексөз
|мәтін      = Ұлттық рухтың негізі — ұлттық тіл. Кешегі Ресей тіліміздің дамуына жол бермеді. Ол кезде біздің ұлттық басылымдар шығару құқығымыз жоқ болатын.
|автор      = Мұстафа Шоқай
|қайнары    = 
}}

== Қызығушылықтары ==
* '''Шығармашылық пен әдебиет:''' Өлеңдер мен лирикалық шығармалар жазумен айналысады, көркем әдебиет пен кітап оқуды жаны сүйеді.
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


=== Тілдерді меңгеруі ===
* '''Ана тілі:''' [[Қазақ тілі]] — қатысушының ана тілі, оның тазалығы мен қолданыс аясын кеңейтуді басты мақсаттарының бірі деп санайды.
* '''Үйренгісі келетін тілдері:''' [[кәріс]], [[ағылшын]], [[француз]], [[түрік]]


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>kdlgrod6n7lohhmqv3zxo29di2lwm0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620101</id>
      <parentid>3620100</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* Білімі мен академиялық ұстанымы */ Қатені түзедім</comment>
      <origin>3620101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4003" sha1="g2cqz2pl7dsrtvejivdaojxtc9ruywu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || [[Түркістан облысы]]
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 6
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Оқу орны:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.


{{Дәйексөз
|мәтіні      = Тіл сақтауға мүмкін болғанда, тіл сақталуы тиіс. Біз тілімізді қанша сақтасақ, ұлтымызды сонша сақтаған боламыз.
|автор      = Ғұмар Қараш
|қайнары    = 
}}

{{Дәйексөз
|мәтіні      = Ұлттық рухтың негізі — ұлттық тіл. Кешегі Ресей тіліміздің дамуына жол бермеді. Ол кезде біздің ұлттық басылымдар шығару құқығымыз жоқ болатын.
|автор      = Мұстафа Шоқай
|қайнары    = 
}}

== Қызығушылықтары ==
* '''Шығармашылық пен әдебиет:''' Өлеңдер мен лирикалық шығармалар жазумен айналысады, көркем әдебиет пен кітап оқуды жаны сүйеді.
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


=== Тілдерді меңгеруі ===
* '''Ана тілі:''' [[Қазақ тілі]] — қатысушының ана тілі, оның тазалығы мен қолданыс аясын кеңейтуді басты мақсаттарының бірі деп санайды.
* '''Үйренгісі келетін тілдері:''' [[кәріс]], [[ағылшын]], [[француз]], [[түрік]]


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>g2cqz2pl7dsrtvejivdaojxtc9ruywu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620102</id>
      <parentid>3620101</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <origin>3620102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4006" sha1="02ggeizpaifpzxp331xbt4zr3itcbsq" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || [[Түркістан облысы]]
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 6
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Оқу орны:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.


{{Дәйексөз
|мәтіні      = Тіл сақтауға мүмкін болғанда, тіл сақталуы тиіс. Біз тілімізді қанша сақтасақ, ұлтымызды сонша сақтаған боламыз.
|авторы      = Ғұмар Қараш
|қайнары    = 
}}

{{Дәйексөз
|мәтіні      = Ұлттық рухтың негізі — ұлттық тіл. Кешегі Ресей тіліміздің дамуына жол бермеді. Ол кезде біздің ұлттық басылымдар шығару құқығымыз жоқ болатын.
|авторы     = Мұстафа Шоқай
|қайнары    = 
}}

== Қызығушылықтары ==
* '''Шығармашылық пен әдебиет:''' Өлеңдер мен лирикалық шығармалар жазумен айналысады, көркем әдебиет пен кітап оқуды жаны сүйеді.
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


=== Тілдерді меңгеруі ===
* '''Ана тілі:''' [[Қазақ тілі]] — қатысушының ана тілі, оның тазалығы мен қолданыс аясын кеңейтуді басты мақсаттарының бірі деп санайды.
* '''Үйренгісі келетін тілдері:''' [[кәріс]], [[ағылшын]], [[француз]], [[түрік]]


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>02ggeizpaifpzxp331xbt4zr3itcbsq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620103</id>
      <parentid>3620102</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <comment>/* Білімі мен академиялық ұстанымы */</comment>
      <origin>3620103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="i0kt7neckvz3rwy7i7w69dbr0z2g09b" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || [[Түркістан облысы]]
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 6
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Оқу орны:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

&lt;div style=&quot;background-color: #f9f9f9; border-left: 4px solid #b0c4de; margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; font-style: italic;&quot;&gt;
«Тіл сақтауға мүмкін болғанда, тіл сақталуы тиіс. Біз тілімізді қанша сақтасақ, ұлтымызды сонша сақтаған боламыз.»
&lt;div style=&quot;text-align: right; font-style: normal; font-weight: bold;&quot;&gt;— Ғұмар Қараш&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f9f9f9; border-left: 4px solid #b0c4de; margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; font-style: italic;&quot;&gt;
«Ұлттық рухтың негізі — ұлттық тіл. Кешегі Ресей тіліміздің дамуына жол бермеді. Ол кезде біздің ұлттық басылымдар шығару құқығымыз жоқ болатын.»
&lt;div style=&quot;text-align: right; font-style: normal; font-weight: bold;&quot;&gt;— Мұстафа Шоқай&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Қызығушылықтары ==
* '''Шығармашылық пен әдебиет:''' Өлеңдер мен лирикалық шығармалар жазумен айналысады, көркем әдебиет пен кітап оқуды жаны сүйеді.
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


=== Тілдерді меңгеруі ===
* '''Ана тілі:''' [[Қазақ тілі]] — қатысушының ана тілі, оның тазалығы мен қолданыс аясын кеңейтуді басты мақсаттарының бірі деп санайды.
* '''Үйренгісі келетін тілдері:''' [[кәріс]], [[ағылшын]], [[француз]], [[түрік]]


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>i0kt7neckvz3rwy7i7w69dbr0z2g09b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620104</id>
      <parentid>3620103</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <origin>3620104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4272" sha1="pjyeorugb9nim692mkjd90u0joftxv3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || [[Түркістан облысы]]
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 6
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Оқу орны:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

&lt;div style=&quot;background-color: #f9f9f9; border-left: 4px solid #b0c4de; margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; font-style: italic;&quot;&gt;
«Тіл сақтауға мүмкін болғанда, тіл сақталуы тиіс. Біз тілімізді қанша сақтасақ, ұлтымызды сонша сақтаған боламыз.»
&lt;div style=&quot;text-align: right; font-style: normal; font-weight: bold;&quot;&gt;— Ғұмар Қараш&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f9f9f9; border-left: 4px solid #b0c4de; margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; font-style: italic;&quot;&gt;
«Ұлттық рухтың негізі — ұлттық тіл. Кешегі Ресей тіліміздің дамуына жол бермеді. Ол кезде біздің ұлттық басылымдар шығару құқығымыз жоқ болатын.»
&lt;div style=&quot;text-align: right; font-style: normal; font-weight: bold;&quot;&gt;— Мұстафа Шоқай&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Қызығушылықтары ==
* '''Шығармашылық пен әдебиет:''' Өлеңдер мен лирикалық шығармалар жазумен айналысады, көркем әдебиет пен кітап оқуды жаны сүйеді.
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Тілдерді меңгеруі ==
* '''Ана тілі:''' [[Қазақ тілі]] — қатысушының ана тілі, оның тазалығы мен қолданыс аясын кеңейтуді басты мақсаттарының бірі деп санайды.
* '''Үйренгісі келетін тілдері:''' [[кәріс]], [[ағылшын]], [[француз]], [[түрік]]


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>pjyeorugb9nim692mkjd90u0joftxv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620107</id>
      <parentid>3620104</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bolat Zhora</username>
        <id>172024</id>
      </contributor>
      <origin>3620107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="8ngy07oc04ldmoxxd52jga6xojldvpz" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:120%; text-align:center; background-color:#b0c4de;&quot; | Қатысушы мәліметі
|-
| '''Есімі''' || Bolat Zhora
|-
| '''Шынайы есімі''' || Болат
|-
| '''Туған күні''' || 29 қазан
|-
| '''Туған жері''' || [[Түркістан облысы]]
|-
| '''Шыққан тегі''' || [[Ұлы Жүз]],  [[Суан]]
|-
| '''Азаматтығы''' || {{KAZ}}
|-
| '''Тіркелген уақыты''' || 2025 ж. қыркүйек
|-
| '''Өңдеме саны''' || 6
|-
| '''Мамандығы''' || Болашақ IT маманы
|-
| '''Күйі''' || Студент
|-
| '''Университеті''' || [[Astana IT University]]
|}

== Жалпы мәлімет ==
Бұл қатысушы — шығармашылық қызметпен, соның ішінде поэзия және проза бағытында көркем мәтіндер жазумен айналысатын тұлға. Психологиялық жіктеу жүйесі бойынша '''INFP-T''' типіне жатады. Негізгі құндылықтары — тұлғалық шынайылық, ішкі тепе-теңдік және мәдени-рухани бірегейлікті сақтау.

== Білімі мен академиялық ұстанымы ==
* '''Оқу орны:''' [[Astana IT University]] (AITU) студенті.
* '''Тілдік ұстанымы:''' Оқу және әлеуметтік ортада мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуді, кәсіби терминдер мен күнделікті лексиканың қазақша баламаларын дамытуды қолдайды.

&lt;div style=&quot;background-color: #f9f9f9; border-left: 4px solid #b0c4de; margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; font-style: italic;&quot;&gt;
«Тіл сақтауға мүмкін болғанда, тіл сақталуы тиіс. Біз тілімізді қанша сақтасақ, ұлтымызды сонша сақтаған боламыз.»
&lt;div style=&quot;text-align: right; font-style: normal; font-weight: bold;&quot;&gt;— Ғұмар Қараш&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f9f9f9; border-left: 4px solid #b0c4de; margin: 1em 0; padding: 0.5em 1em; font-style: italic;&quot;&gt;
«Ұлттық рухтың негізі — ұлттық тіл. Кешегі Ресей тіліміздің дамуына жол бермеді. Ол кезде біздің ұлттық басылымдар шығару құқығымыз жоқ болатын.»
&lt;div style=&quot;text-align: right; font-style: normal; font-weight: bold;&quot;&gt;— Мұстафа Шоқай&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Қызығушылықтары ==
* '''Шығармашылық пен әдебиет:''' Өлеңдер мен лирикалық шығармалар жазумен айналысады, көркем әдебиет пен кітап оқуды жаны сүйеді.
* '''Музыка:''' Классикалық, поп, к-поп (k-pop) және фонк (phonk) жанрларын тыңдайды.
* '''Кино:''' Шығыс Азия кинематографиясы, соның ішінде әлеуметтік-психологиялық туындылар мен лирикалық драмалар (дорама).
* '''Табиғат пен жан дүние:''' Жаңбыр, жел мен табиғат көріністері секілді табиғат құбылыстарының адам психологиясына әсерін бақылауға қызығады.


== Тілдерді меңгеруі ==
* '''Ана тілі:''' 
[[Қазақ тілі]] — қатысушының ана тілі, оның тазалығы мен қолданыс аясын кеңейтуді басты мақсаттарының бірі деп санайды.
* '''Үйренгісі келетін тілдері:''' [[кәріс]], [[ағылшын]], [[француз]], [[түрік]]


== Қатысушы шаблондары ==
{{Userbox/AITU студенті}}
{{Userbox/Қазақ тілі}}
{{Userbox/Ақын}}
{{User/INFP}}</text>
      <sha1>8ngy07oc04ldmoxxd52jga6xojldvpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782744</id>
    <revision>
      <id>3620013</id>
      <timestamp>2026-06-20T12:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/150169008|Аль-Хардини, Ниматтулла Кассаб]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3620013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3883" sha1="m8xj4pigjqf0xcwz0b4vomlnu83jzr0" xml:space="preserve">{{Әулие|Есімі=Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини|Туған күні=1808|Туған жері=Ливан|Қайтыс болған жері=Кфифане, Батрун, Солтүстік Ливан, Ливан|Қайтыс болған күні=1858 жылғы 14 желтоқсан|Монах есімі=Ниматулла|Сурет=Hardini.jpg|ені=220px|Зайырлы есімі=Юсеф Кассаб|Беатификацияланғаны=[[10 мамыр]] [[1998]] папамен Иоанн Павел II ғой|Канондалғаны=[[16 мамыр]] [[2004]] папамен Иоанн Павел II ғой|Түрі=католик|Commons=Maronite Catholic Church|Еске алу күні=14 желтоқсан}}'''Ниматтулла Кассаб әл-Хардини''' ({{Lang-ar|نعمة الله كساب الحرديني}}, 1808, Ливан – 1858 жылғы 14 желтоқсан, Кфифане, Солтүстік Ливан) — Рим-католик әулиесі, діни қызметкері және Маронит шіркеуінің монахы болды..

== Өмірбаян ==
Юсуф Кассаб 1808 жылы [[Ливан|Ливанның]] орталығындағы Хардин қаласында дүниеге келген. Ол 1816 жылдан 1822 жылға дейін бастауыш мектепте оқыған. 1828 жылы ол Әулие Антоний маронит [[Монастырь|монастырының]] [[Семинария|семинариясына]] түскен. 1830 жылы ол монастырь антын қабылдап, '''Ниматулла''' монастырь атауын алған. 1833 жылы 25 желтоқсанда ол діни қызметкер болып тағайындалған. Ол семинарияда теологиялық пәндерден сабақ берген. Оның шәкірттерінің арасында Әулие [[Шарбел Махлуф]] де болған. Рухани өмірінде ол Қасиетті Евхаристияны, Киелі [[Мәриям|Бикеш Марияны]] құрметтеуге және Қасиетті Розарий дұғасына көп көңіл бөлген.

Ол 1858 жылы 14 желтоқсанда Ливанның Кфифан қаласындағы Әулие Киприан монастырында [[Пневмония|пневмониядан]] қайтыс болды.

== Даңқтау ==
1998 жылы 10 мамырда оны [[Папалық|Рим Папасы]] Иоанн Павел II баталады, ал 2004 жылы 16 мамырда ол әулие атанды.

Католик шіркеуінде еске алу күні — [[14 желтоқсан]].

== Тағы қараңыз ==

* Рим Папасы Иоанн Павел II канондаған әулиелердің тізімі

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [http://www.hardini.org/ Әулие Ниматулла Қассаб Әл-Хардиниге арналған веб-сайт]   сайтында {{Wayback|url=http://www.hardini.org/|date=20090722023503}} {{In lang|en}}. 
* [http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20040516_al-hardini_en.html Өмірбаян] сайтында {{Wayback|url=http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20040516_al-hardini_en.html|date=20130830035132}} {{In lang|en}}. 
{{DEFAULTSORT:Хардини}}
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:1858 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:14 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1808 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>m8xj4pigjqf0xcwz0b4vomlnu83jzr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620015</id>
      <parentid>3620013</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <origin>3620015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="gcj7favb6hx4fy3dyarj3xnjb22yqt7" xml:space="preserve">{{Әулие|Есімі=Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини|Туған күні=1808|Туған жері=Ливан|Қайтыс болған жері=Кфифане, Батрун, Солтүстік Ливан, Ливан|Қайтыс болған күні=1858 жылғы 14 желтоқсан|Монах есімі=Ниматулла|Сурет=Hardini.jpg|ені=220px|Зайырлы есімі=Юсеф Кассаб|Беатификацияланғаны=[[10 мамыр]] [[1998]] папамен Иоанн Павел II ғой|Канондалғаны=[[16 мамыр]] [[2004]] папамен Иоанн Павел II ғой|Түрі=католик|Commons=Maronite Catholic Church|Еске алу күні=14 желтоқсан}}
'''Ниматтулла Кассаб әл-Хардини''' ({{Lang-ar|نعمة الله كساب الحرديني}}, 1808, Ливан – 1858 жылғы 14 желтоқсан, Кфифане, Солтүстік Ливан) — Рим-католик әулиесі, діни қызметкері және Маронит шіркеуінің монахы болды..

== Өмірбаян ==
Юсуф Кассаб 1808 жылы [[Ливан|Ливанның]] орталығындағы Хардин қаласында дүниеге келген. Ол 1816 жылдан 1822 жылға дейін бастауыш мектепте оқыған. 1828 жылы ол Әулие Антоний маронит [[Монастырь|монастырының]] [[Семинария|семинариясына]] түскен. 1830 жылы ол монастырь антын қабылдап, '''Ниматулла''' монастырь атауын алған. 1833 жылы 25 желтоқсанда ол діни қызметкер болып тағайындалған. Ол семинарияда теологиялық пәндерден сабақ берген. Оның шәкірттерінің арасында Әулие [[Шарбел Махлуф]] де болған. Рухани өмірінде ол Қасиетті Евхаристияны, Киелі [[Мәриям|Бикеш Марияны]] құрметтеуге және Қасиетті Розарий дұғасына көп көңіл бөлген.

Ол 1858 жылы 14 желтоқсанда Ливанның Кфифан қаласындағы Әулие Киприан монастырында [[Пневмония|пневмониядан]] қайтыс болды.

== Даңқтау ==
1998 жылы 10 мамырда оны [[Папалық|Рим Папасы]] Иоанн Павел II баталады, ал 2004 жылы 16 мамырда ол әулие атанды.

Католик шіркеуінде еске алу күні — [[14 желтоқсан]].

== Тағы қараңыз ==
* [[Рим Папасы Иоанн Павел II канондаған әулиелердің тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.hardini.org/ Әулие Ниматулла Қассаб Әл-Хардиниге арналған веб-сайт]   сайтында {{Wayback|url=http://www.hardini.org/|date=20090722023503}} {{In lang|en}}. 
* [http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20040516_al-hardini_en.html Өмірбаян] сайтында {{Wayback|url=http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20040516_al-hardini_en.html|date=20130830035132}} {{In lang|en}}. 

{{DEFAULTSORT:Хардини}}
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:1858 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:14 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1808 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>gcj7favb6hx4fy3dyarj3xnjb22yqt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620184</id>
      <parentid>3620015</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3620184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="gbbu148w7vxfogib2254qfmxbtdtmot" xml:space="preserve">{{Әулие|Есімі=Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини|Туған күні=1808|Туған жері=Ливан|Қайтыс болған жері=Кфифане, Батрун, Солтүстік Ливан, Ливан|Қайтыс болған күні=14.12.1858|Монах есімі=Ниматулла|Сурет=Hardini.jpg|ені=220px|Зайырлы есімі=Юсеф Кассаб|Беатификацияланғаны=[[10 мамыр]] [[1998]] папамен Иоанн Павел II ғой|Канондалғаны=[[16 мамыр]] [[2004]] папамен Иоанн Павел II ғой|Түрі=католик|Commons=Maronite Catholic Church|Еске алу күні=14 желтоқсан}}
'''Ниматтулла Кассаб әл-Хардини''' ({{Lang-ar|نعمة الله كساب الحرديني}}, 1808, Ливан – 1858 жылғы 14 желтоқсан, Кфифане, Солтүстік Ливан) — Рим-католик әулиесі, діни қызметкері және Маронит шіркеуінің монахы болды..

== Өмірбаян ==
Юсуф Кассаб 1808 жылы [[Ливан|Ливанның]] орталығындағы Хардин қаласында дүниеге келген. Ол 1816 жылдан 1822 жылға дейін бастауыш мектепте оқыған. 1828 жылы ол Әулие Антоний маронит [[Монастырь|монастырының]] [[Семинария|семинариясына]] түскен. 1830 жылы ол монастырь антын қабылдап, '''Ниматулла''' монастырь атауын алған. 1833 жылы 25 желтоқсанда ол діни қызметкер болып тағайындалған. Ол семинарияда теологиялық пәндерден сабақ берген. Оның шәкірттерінің арасында Әулие [[Шарбел Махлуф]] де болған. Рухани өмірінде ол Қасиетті Евхаристияны, Киелі [[Мәриям|Бикеш Марияны]] құрметтеуге және Қасиетті Розарий дұғасына көп көңіл бөлген.

Ол 1858 жылы 14 желтоқсанда Ливанның Кфифан қаласындағы Әулие Киприан монастырында [[Пневмония|пневмониядан]] қайтыс болды.

== Даңқтау ==
1998 жылы 10 мамырда оны [[Папалық|Рим Папасы]] Иоанн Павел II баталады, ал 2004 жылы 16 мамырда ол әулие атанды.

Католик шіркеуінде еске алу күні — [[14 желтоқсан]].

== Тағы қараңыз ==
* [[Рим Папасы Иоанн Павел II канондаған әулиелердің тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.hardini.org/ Әулие Ниматулла Қассаб Әл-Хардиниге арналған веб-сайт]   сайтында {{Wayback|url=http://www.hardini.org/|date=20090722023503}} {{In lang|en}}. 
* [http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20040516_al-hardini_en.html Өмірбаян] сайтында {{Wayback|url=http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20040516_al-hardini_en.html|date=20130830035132}} {{In lang|en}}.</text>
      <sha1>gbbu148w7vxfogib2254qfmxbtdtmot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шошқалы соғыс (1859)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782745</id>
    <revision>
      <id>3620041</id>
      <timestamp>2026-06-20T14:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Ро...</comment>
      <origin>3620041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11312" sha1="rasbom2492lt3nkvqt2vipceo3f3u1q" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rasbom2492lt3nkvqt2vipceo3f3u1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620042</id>
      <parentid>3620041</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11414" sha1="23dbne4joeowseby40iki9zset88ye2" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=PigWar-boundaries.png|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>23dbne4joeowseby40iki9zset88ye2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620044</id>
      <parentid>3620042</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қақты|Қақты]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11441" sha1="9142aelsupg317xkl8fesdbtciwuiws" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=PigWar-boundaries.png|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақты]]</text>
      <sha1>9142aelsupg317xkl8fesdbtciwuiws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620045</id>
      <parentid>3620044</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қақты|Қақты]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11414" sha1="23dbne4joeowseby40iki9zset88ye2" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=PigWar-boundaries.png|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>23dbne4joeowseby40iki9zset88ye2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620046</id>
      <parentid>3620045</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қақтығыстар|Қақтығыстар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11453" sha1="6w19ygy1kezgtcgras7auwbal845a3h" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=PigWar-boundaries.png|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]</text>
      <sha1>6w19ygy1kezgtcgras7auwbal845a3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620048</id>
      <parentid>3620046</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Соғыстар|Соғыстар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11485" sha1="aoz7bsc5666rkpzpuz7uhsbifp8ubob" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=PigWar-boundaries.png|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Соғыстар]]</text>
      <sha1>aoz7bsc5666rkpzpuz7uhsbifp8ubob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620050</id>
      <parentid>3620048</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11483" sha1="f20k8x8y1jnsmp0ysrdxfwkbxu0ccb9" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Соғыстар]]</text>
      <sha1>f20k8x8y1jnsmp0ysrdxfwkbxu0ccb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620144</id>
      <parentid>3620050</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RaiymbekZh [[Шошқалы соғыс]] бетін [[Шошқалы соғыс (1859)]] бетіне жылжытты: А. Иманов бастаған Шошқалы шайқаспен шатастырмас үшін</comment>
      <origin>3620050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11483" sha1="f20k8x8y1jnsmp0ysrdxfwkbxu0ccb9" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Соғыстар]]</text>
      <sha1>f20k8x8y1jnsmp0ysrdxfwkbxu0ccb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620150</id>
      <parentid>3620144</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11678" sha1="etx7imn6p9dw1xhzzltwhukednkqkf3" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс{{!}}1916 жылғы Шошқалы шайқаспен}}{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Соғыстар]]</text>
      <sha1>etx7imn6p9dw1xhzzltwhukednkqkf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620192</id>
      <parentid>3620150</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Соғыстар|Соғыстар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11646" sha1="5zlpfprlzwiexqkamp187aya6bohb1u" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс{{!}}1916 жылғы Шошқалы шайқаспен}}{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]</text>
      <sha1>5zlpfprlzwiexqkamp187aya6bohb1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620193</id>
      <parentid>3620192</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Аумақтық даулар|Аумақтық даулар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11691" sha1="l5e17pp6j9dwhybwqq9cidzcuwltsni" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс{{!}}1916 жылғы Шошқалы шайқаспен}}{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[1859]]—[[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Аумақтық даулар]]</text>
      <sha1>l5e17pp6j9dwhybwqq9cidzcuwltsni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620204</id>
      <parentid>3620193</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11731" sha1="6fzj2naxc2yrdlgr48vot72wkyzruum" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс{{!}}1916 жылғы Шошқалы шайқаспен}}{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[29 шілде]] [[1859]] – [[25 қараша]] [[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Аумақтық даулар]]</text>
      <sha1>6fzj2naxc2yrdlgr48vot72wkyzruum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620205</id>
      <parentid>3620204</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12244" sha1="e326k773r5slfoh5kkwhprhl40ghsvw" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс{{!}}1916 жылғы Шошқалы шайқаспен}}{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[29 шілде]] [[1859]] – [[25 қараша]] [[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы
{{Legend0|#fbc7c7ff}} — Сан-Хуан аралдары &lt;br&gt; {{Legend0|#fbe7c7ff}} — [[АҚШ]] &lt;br&gt; {{Legend0|#e5e5e5ff}} — [[Ұлыбритания]] &lt;br&gt; {{Legend0|#0909feff}} — АҚШ-пен ұсынылған шекара &lt;br&gt; {{Legend0|#fd1107ff}} — Ұлыбританиямен ұсынылған шекара &lt;br&gt; {{Legend0|#b60afeff}} — Ымыраға келу шешімі &lt;br&gt; {{Legend0|#000000ff}} — Қазіргі шекара|шығындар1=0 адам|шығындар2=0 адам}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Сан-Хуан аралдарындағы даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Аумақтық даулар]]</text>
      <sha1>e326k773r5slfoh5kkwhprhl40ghsvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620206</id>
      <parentid>3620205</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12285" sha1="3gei415q06lcm3t93qcr6cl2pwbu2i5" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс{{!}}1916 жылғы Шошқалы шайқаспен}}{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[29 шілде]] [[1859]] – [[25 қараша]] [[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы
{{Legend0|#fbc7c7ff}} — [[Сан-Хуан аралдары]] &lt;br&gt; {{Legend0|#fbe7c7ff}} — [[АҚШ]] &lt;br&gt; {{Legend0|#e5e5e5ff}} — [[Ұлыбритания]] &lt;br&gt; {{Legend0|#0909feff}} — АҚШ-пен ұсынылған шекара &lt;br&gt; {{Legend0|#fd1107ff}} — Ұлыбританиямен ұсынылған шекара &lt;br&gt; {{Legend0|#b60afeff}} — Ымыраға келу шешімі &lt;br&gt; {{Legend0|#000000ff}} — Қазіргі шекара|шығындар1=0 адам|шығындар2=0 адам}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы [[Сан-Хуан аралдары|Сан-Хуан аралдарындағы]] даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Аумақтық даулар]]</text>
      <sha1>3gei415q06lcm3t93qcr6cl2pwbu2i5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620267</id>
      <parentid>3620206</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12374" sha1="srnr835snfwzopoy6urwscuz4a9i5f7" xml:space="preserve">{{Шатастырмаңыз|Торғайдағы Амангелді Иманов бастаған ұлт-азаттық көтеріліс{{!}}1916 жылғы Шошқалы шайқаспен}}{{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Шошқалы соғыс|дата=[[29 шілде]] [[1859]] – [[25 қараша]] [[1872]]|орын=Сан-Хуан аралдары|нәтиже=Келіссөздердің жүргізілуі, аралды толықтай АҚШ-қа беру|қарсылас1={{байрақ|Ұлыбритания}}|қарсылас2={{байрақ|АҚШ}}|командир1={{ту|Ұлыбритания}} Джеймс Дуглас, {{ту|Ұлыбритания}} Роберт Бэйнс, {{ту|Ұлыбритания}} Джеффри Хорнби|командир2={{ту|АҚШ}} Джордж Пикетт,
{{ту|АҚШ}} Уильям Харни,
{{ту|АҚШ}} Сайлас Кейси|жалпы шығындар=1 шошқа|себеп=Лайман Катлер мен Чарльз Гриффинның ұрысылуы, Катлердің шошқаны өлтіруі|күштер1=5 әскери кеме, 2140 әскер|күштер2=461 әскер, 14 қарулы жарақ|сурет=The Pig War Map.svg|сурет атауы=Шошқалы соғыстың схемасы
{{Legend0|#fbc7c7ff}} — [[Сан-Хуан аралдары]] &lt;br&gt; {{Legend0|#fbe7c7ff}} — [[АҚШ]] &lt;br&gt; {{Legend0|#e5e5e5ff}} — [[Ұлыбритания]] &lt;br&gt; {{Legend0|#0909feff}} — АҚШ-пен ұсынылған шекара &lt;br&gt; {{Legend0|#fd1107ff}} — Ұлыбританиямен ұсынылған шекара &lt;br&gt; {{Legend0|#b60afeff}} — Ымыраға келу шешімі &lt;br&gt; {{Legend0|#000000ff}} — Қазіргі шекара|шығындар1=0 адам|шығындар2=0 адам}}

'''Шошқалы соғыс''' — 1859 жылғы 29 шілдеде басталған, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы [[Сан-Хуан аралдары|Сан-Хуан аралдарындағы]] даулы аумақта атылып өлтірілген бір шошқаға байланысты туындаған қақтығыс. 1872 жылдың 25 қарашасында аяқталды&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://bilim-all.kz/article/9247 Соғыс ашудың миға қонымсыз себептерінің бестігі]&lt;/ref&gt;.

== Алғышарттары ==

[[1846 жыл|1846 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] қол қойылған Орегон келісімі АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны Жартасты таулардан батысқа қарай былай белгіледі: «.. солтүстік ендіктің қырық тоғызыншы параллелі бойынша [[Ванкувер]] аралын құрлықтан бөліп тұрған бұғаздың ортасына дейін, одан әрі аталған бұғаздың ортасымен оңтүстік бағытта және Хуан-де-Фука бұғазы арқылы Тынық мұхитына дейін..».

Мәселе «бұғаздың ортасы» ұғымының екі түрлі түсіндірілуінде болды: шекара Сан-Хуан аралдарының батысындағы Харо бұғазы арқылы немесе шығысындағы Розарио бұғазы арқылы өтуі мүмкін еді.

1846 жылы бұл өңірдің географиясы әлі толық зерттелмеген болатын. Қолда бар негізгі карталар 1798 жылы Джордж Ванкувер мен 1845 жылы Чарльз Уилкс жариялаған карталар еді. Екеуі де Ванкувер аралының оңтүстік-шығыс жағалауы мен Галф аралдары маңында дәл емес болғандықтан, Харо бұғазының нақты орналасуы белгісіз еді.

1856 жылы АҚШ пен Ұлыбритания шекара мәселелері жөніндегі комиссия құрды. Оның міндеті Джорджия бұғазынан Хуан-де-Фука бұғазына дейінгі су шекарасын анықтау болды. Британ тарапының өкілдері — [[Джеймс Чарльз Прево]], [[Джордж Генри Ричардс]] және [[Уильям Янг]], ал америкалық тараптан — Арчибальд Кэмпбелл, Джон Парк және Уильям Уоррен қатысты.

[[1857 жыл|1857 жылы]] өткен келіссөздер барысында Прево келісім мәтінінде Розарио бұғазы меңзелген деп мәлімдеді. Кэмпбелл болса Харо бұғазы туралы айтты. Превоның пікірінше, келісімдегі бұғаз:
* Ванкувер аралын құрлықтан бөлуі;
* оңтүстік бағытта созылуы;
* кеме қатынасына жарамды болуы тиіс еді.
Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Оның ойынша, бұл талаптарға тек Розарио бұғазы сай келді. Кэмпбелл бұған қарсы шығып, Розарио Ванкуверді емес, Сан-Хуан аралдарын басқа аралдардан бөліп тұрғанын және Харо бұғазы кеңірек әрі түзу екенін айтты.

Тараптар ортақ шешімге келе алмады. 1856–1857 жылдардағы комиссия жұмысы нәтижесіз аяқталып, мәселе екі ел үкіметтерінің қарауына берілді. Осылайша су шекарасы нақты белгіленбей қалды.

Даулы жағдайда АҚШ та, Ұлыбритания да Сан-Хуан аралдарына өз егемендігін жариялады. Британдық Гудзон шығанағы компаниясы Сан-Хуан аралында қой шаруашылығын ұйымдастырды. Ал 1859 жылдың ортасына қарай аралға 25–29 америкалық қоныстанушы келіп орналасты.

== Соғыс ==

[[1859 жыл|1859 жылғы]] [[15 маусым|15 маусымда]] америкалық фермер Лайман Катлер өз картоп бақшасында қара түсті ірі шошқаның жер қазып, өнімін жеп жатқанын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанғандықтан, ашуға булыққан Катлер шошқаны атып өлтіреді.

Кейін анықталғандай, шошқа Гудзон шығанағы компаниясының қой фермасын басқарған ирландиялық Чарльз Гриффинге тиесілі болған. Катлер өтемақы ретінде 10 доллар ұсынды, бірақ Гриффин 100 доллар талап етті. Катлер бұдан бас тартып, шошқа оның жеріне заңсыз кіргенін айтты.

Британ билігі Катлерді тұтқындаймыз деп қорқытқанда, ол АҚШ билігінен әскери қорғау сұрады.

Орегон әскери округінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям Харни Сан-Хуан аралына капитан Джордж Пикетт басқарған 66 сарбазды жіберіп, британдықтардың аралға түсуіне жол бермеуді бұйырды.

Бұған жауап ретінде британдықтар капитан Джеффри Хорнби басқарған үш әскери кемені жөнелтті. Пикетт жасағы биік жерге орналасып, қорғаныс бекінісін сала бастады.

Күштер біртіндеп артты. 1859 жылғы 10 тамызға қарай полковник Сайлас Кейси басқарған 461 америкалық сарбаз және 14 зеңбірек бес британдық әскери кемедегі 2140 адам мен 167 зеңбірекке қарсы тұрды.

Ванкувер колониясының губернаторы Джеймс Дуглас контр-адмирал Роберт Бэйнске аралға теңіз жаяу әскерін түсіріп, америкалықтарды қуып шығуды бұйырды. Алайда Бэйнс екі ұлы державаның бір шошқа үшін соғыс бастауы ақылсыздық болатынын айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты.

Екі тараптың әскери бөлімшелері бір-бірін арандатуға тырысқанымен, оларға қорғаныс ұстанып, ешқашан бірінші болып оқ атпау жөнінде бұйрық берілген еді. Нәтижесінде бірде-бір оқ атылған жоқ.

== Соғыстың аяқталуы ==

Дағдарыс туралы хабар [[Вашингтон]] мен [[Лондон|Лондонға]] жеткенде, екі ел басшылығы жағдайдың қауіпті екенін түсінді.

1859 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті [[Джеймс Бьюкенен]] генерал Винфилд Скотты келіссөз жүргізуге жіберді. Қазан айында Скотт Сан-Хуан аралына келіп, губернатор Джеймс Дугласпен келіссөз бастады.

Нәтижесінде тараптар Сан-Хуан аралын түпкілікті шешім қабылданғанға дейін бірлесіп иеленуге келісті. Сонымен бірге әр жақтың гарнизоны 100 адамнан аспауға тиіс болды.

Көп ұзамай АҚШ-та басталған азаматтық соғыс салдарынан бұл бірлескен оккупация 12 жылға созылды.

[[1871 жыл|1871 жылы]] Ұлыбритания мен АҚШ қол қойып, Сан-Хуан бұғазы мәселесін халықаралық төрелікке берді. Төреші ретінде герман кайзері Вильгельм І таңдалды.

Женевада жұмыс істеген үш адамнан тұратын төрелік комиссия 1872 жылғы 21 қазанда шешімді АҚШ пайдасына шығарды. Шекара Харо бұғазы арқылы өтетін болды.

1872 жылғы 25 қарашада британдық теңіз жаяу әскері аралдан кетті, ал америкалық әскерлер [[1874 жыл|1874 жылдың]] [[Шілде|шілдесінде]] шығарылды.

== Салдары ==

Орегон келісімінің нәтижелеріне бұрыннан наразы болған канадалық қоғам Ұлыбританияның тағы да [[Канада]] мүдделерін елемегеніне ашуланды. Бұл жағдай Канаданың сыртқы саясат мәселелерінде көбірек дербестікке ұмтылуына ықпал етті.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қақтығыстар]]
[[Санат:Аумақтық даулар]]</text>
      <sha1>srnr835snfwzopoy6urwscuz4a9i5f7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йозеф Вацлав Мысльбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782748</id>
    <revision>
      <id>3620128</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тұлға  |Есімі                 = Йозеф Вацлав Мысльбек  |Шынайы есімі          = {{lang-cs|Josef Václav Myslbek}}  |Сурет                 = Josef Vaclav Myslbek Vilimek.jpg  |ені                   = 210px  |Сурет атауы           = 1883 жылы [[Ян Вилимек]] салған портретте  |Туған кездегі есімі   =   |Туған күні            = 20.06.1848  |Туған жері...</comment>
      <origin>3620128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3546" sha1="ksg5pxc0cedgqk7rj24qj61u11ay6e8" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Йозеф Вацлав Мысльбек
 |Шынайы есімі          = {{lang-cs|Josef Václav Myslbek}}
 |Сурет                 = Josef Vaclav Myslbek Vilimek.jpg
 |ені                   = 210px
 |Сурет атауы           = 1883 жылы [[Ян Вилимек]] салған портретте
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Туған күні            = 20.06.1848
 |Туған жері            = [[Прага]], [[Аустрия-Мажарстан]]
 |Қайтыс болған күні    = 2.06.1922
 |Қайтыс болған жері    = Прага, Аустрия-Мажарстан
 |Азаматтығы            = {{байрақ|Чехословакия}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               = мүсінші, оқытушы
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = Бейнелеу өнерлері академиясы
 |Мамандығы             = 
 |Не үшін белгілі       = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = Каролина Мысльбекова
 |Балалары              = Карел Мысльбек (1874–1915)
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = Josef Václav Myslbek signature.jpg
 |Commons               = Josef Václav Myslbek
}}
'''Йозеф Вацлав Мысльбек''' — [[Чехия]]нің [[Реализм (өнер)|реалистік]] [[Мүсіндеме|мүсін өнері]] мектебінің негізін салушы.&lt;ref&gt;Stech, V. V. '''Josef Vaclav Myslbek''' — Прага, 1954. Artia.&lt;/ref&gt;

Ол [[Прага]]ның маңайында кедей жанұяда өсті. [[Вацлав Левы]] мүсіншісінің шәкірті болған. 1873 жылы ол өз шеберханасын ашады. 1875–1919 жылдары профессор ретінде ағартушылық іспен айналысқан. [[Чехия ғылымдар мен өнерлер академиясы]]ның мүшесі болған.

Өмірінің басты еңбегі — [[Әулие Вацлав]]қа арналған мүсіндік ансамбль (1913 жылы ашылды). Оны жасап шығаруға 30 жылға жуық уақытын жұмсады. Туындысы Прагадағы [[Вацлав алаңы]]нда орнатылды.

2003 жылы мүсіншінің құрметіне [[(29490) Мысльбек]] астероиды аталды.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Myslbek.jpg|Мүсіндік автопортрет, Прага
Premysl and Libuse Vysehrad Prague CZ 815.jpg|Пржемысел мен Либуше, Прага
Wenceslaus I Duke of Bohemia equestrian statue in Prague 2.jpg|Әулие Вацлав, Прага
Ardo.jpg|Ардо, Кошице
Statue of Jan Valerian Jirsík in České Budějovice.JPG|Епископ Ян В. Йиршик, Чеське Будейовице
Zaboj and Slavoj Vysehrad Prague CZ 817.jpg|Батылдық пен Даңққа, Прага
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:XIX ғасыр мүсіншілері]]
[[Санат:XX ғасыр мүсіншілері]]
[[Санат:Чехия мүсіншілері]]
[[Санат:Чехия ғылымдар мен өнерлер академиясының мүшелері]]</text>
      <sha1>ksg5pxc0cedgqk7rj24qj61u11ay6e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калараш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782749</id>
    <revision>
      <id>3620129</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Молдова қалалары]]</comment>
      <origin>3620129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248" sha1="gumr9uq5zf9vzr3sytyywy7regxctwn" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>gumr9uq5zf9vzr3sytyywy7regxctwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620131</id>
      <parentid>3620129</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3620131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="rzirnzdukgwr5dm5d0ikm355fq5rs9o" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>rzirnzdukgwr5dm5d0ikm355fq5rs9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620136</id>
      <parentid>3620131</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3620136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="360" sha1="tgdn70crg47zbmlsu5s0mrtbbpakn9o" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>tgdn70crg47zbmlsu5s0mrtbbpakn9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620137</id>
      <parentid>3620136</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3620137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="hk6asn4q3g247jihg1e9cn569p5zgm1" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>hk6asn4q3g247jihg1e9cn569p5zgm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620140</id>
      <parentid>3620137</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3620140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="bzxq9sxi6heasveqa7kufflzpn0flir" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>bzxq9sxi6heasveqa7kufflzpn0flir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620141</id>
      <parentid>3620140</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ дереккөз</comment>
      <origin>3620141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="q0xn353jvbxpdvvrzriay28jnbq05qu" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>q0xn353jvbxpdvvrzriay28jnbq05qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620270</id>
      <parentid>3620141</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3620270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1320" sha1="e0mxadht4a1p9dn99cxypdmgcqrnj5f" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараши қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>e0mxadht4a1p9dn99cxypdmgcqrnj5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620273</id>
      <parentid>3620270</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3620273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="2rgwy0bqx5juopldwuyvm3vhq1vpdq0" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараши қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>2rgwy0bqx5juopldwuyvm3vhq1vpdq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620280</id>
      <parentid>3620273</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3620280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="nseiu46msbxthrmextfsee2drigr076" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараши қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>nseiu46msbxthrmextfsee2drigr076</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620283</id>
      <parentid>3620280</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3620283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="hlzsvjhbk2mktkj22e1xwtywq4ykfsk" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараши қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>hlzsvjhbk2mktkj22e1xwtywq4ykfsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620286</id>
      <parentid>3620283</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3620286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="j19hd7w3w5myc3pjqx4ig0mumf8ybcu" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>j19hd7w3w5myc3pjqx4ig0mumf8ybcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620298</id>
      <parentid>3620286</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3620298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4164" sha1="32kda1cbgmbcocepyj3l59m4ivnopg2" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>32kda1cbgmbcocepyj3l59m4ivnopg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620299</id>
      <parentid>3620298</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3620299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4674" sha1="n5vvlydr2azbmf9e8yid0yxpun4r1gy" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>n5vvlydr2azbmf9e8yid0yxpun4r1gy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620300</id>
      <parentid>3620299</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3620300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4968" sha1="s3bj4o4iwt1q6dq30wactyhzaw6bqfv" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>s3bj4o4iwt1q6dq30wactyhzaw6bqfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620301</id>
      <parentid>3620300</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3620301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5172" sha1="s99zntp4x7khn22a6sh5zcbnhtma4bi" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>s99zntp4x7khn22a6sh5zcbnhtma4bi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620302</id>
      <parentid>3620301</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3620302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5423" sha1="h5qli8o21cx46tcsuqhjyjrqkukqyks" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>h5qli8o21cx46tcsuqhjyjrqkukqyks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620303</id>
      <parentid>3620302</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3620303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5815" sha1="91pesgfx20zdpgitdiu5webrsn67ie8" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>91pesgfx20zdpgitdiu5webrsn67ie8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620304</id>
      <parentid>3620303</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3620304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6208" sha1="2enzht8hzy226u5c5julpdoc2dmfisg" xml:space="preserve">'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>2enzht8hzy226u5c5julpdoc2dmfisg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620305</id>
      <parentid>3620304</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3620305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8615" sha1="n3iq2iv2bfra0r2sq2fplrbvxdlk8zc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калараш
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Călărași}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>n3iq2iv2bfra0r2sq2fplrbvxdlk8zc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620306</id>
      <parentid>3620305</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3620306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8655" sha1="em28bfmm9lw2kl5nsl2i2dcl4s0p4bt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калараш
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Călărași}}
 |сурет                   = Railway terminal, Calarasi (Moldova).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>em28bfmm9lw2kl5nsl2i2dcl4s0p4bt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620307</id>
      <parentid>3620306</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3620307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8688" sha1="2vgwmd3yyagjvwkte58xct228hyr4zl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калараш
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Călărași}}
 |сурет                   = Railway terminal, Calarasi (Moldova).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Călărași (Moldova).jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>2vgwmd3yyagjvwkte58xct228hyr4zl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620308</id>
      <parentid>3620307</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3620308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8720" sha1="ajzsn33nlrgh3smo075se4ka4cdbjlt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калараш
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Călărași}}
 |сурет                   = Railway terminal, Calarasi (Moldova).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = CoA of Călărași (Moldova).jpg
 |ту                      = Flag of Călărași (Moldova).jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>ajzsn33nlrgh3smo075se4ka4cdbjlt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620309</id>
      <parentid>3620308</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3620309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8746" sha1="2b8rhfk77vptvuz702i3ilmibwuod7h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калараш
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Călărași}}
 |сурет                   = Railway terminal, Calarasi (Moldova).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = CoA of Călărași (Moldova).jpg
 |ту                      = Flag of Călărași (Moldova).jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =15 |lat_sec =16 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =18 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>2b8rhfk77vptvuz702i3ilmibwuod7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620310</id>
      <parentid>3620309</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3620310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8823" sha1="5qfc18fpkg8e8avxcx5g1dwghl44mms" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калараш
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Călărași}}
 |сурет                   = Railway terminal, Calarasi (Moldova).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = CoA of Călărași (Moldova).jpg
 |ту                      = Flag of Călărași (Moldova).jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =15 |lat_sec =16 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =18 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Калараш ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 244
 |пошта индексі           = MD-4400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Călărași, Moldova
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>5qfc18fpkg8e8avxcx5g1dwghl44mms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620313</id>
      <parentid>3620310</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3620313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8842" sha1="pqumnlf9w7tiy68a9czw23469y5yi45" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калараш
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Călărași}}
 |сурет                   = Railway terminal, Calarasi (Moldova).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = CoA of Călărași (Moldova).jpg
 |ту                      = Flag of Călărași (Moldova).jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =15 |lat_sec =16 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =18 |lon_sec =29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Калараш ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           =  1432	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1925
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16 700
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 244
 |пошта индексі           = MD-4400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Călărași, Moldova
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Калараш''' ({{lang-ro|Călărași}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Калараш ауданы]]ның орталығы.
Калараш қаласының халқы 2026 жылы 16 700 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-calarasi-10859.html|title=Население Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
[[Кишинев]]тен 49 км қашықтықта, Бык өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға Орикова ауылы кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://noi.md/ru/v-mire/nashestvie-musora-snyatoe-dajverom-v-vodah-indonezii-video|title=Истории города Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XV ғасырда қазіргі Калараш қаласының орнында Тузара ауылы орналасқан. 1432–1433 жылдары воевод Илье өзінің қызметшісі Стаяға «Бык өзеніндегі Тузара ауылын» сиға берді.
1784 жылы ресми құжаттарда Калараш-пе-Бык ауылы туралы айтылады. &quot;Калараш&quot; атауы бейбіт уақытта елдің осы бөлігінде әкімшілік функцияларды атқарған, ал әскери бөлімде жауынгерлік отрядтар құрған мемлекеттік күзетшілердің атауынан шыққан. Қызмет өткерудің орнына олар бірқатар артықшылықтар мен арнайы салық салуды пайдаланды.

XX ғасырдың басында Каларашиде 2345 тұрғын және 760 үй болған. Қалада жеті жел диірмені, аудандық аурухана, пошта бөлімшесі, телеграф және екі мектеп жұмыс істеді.
1901 жылы Каларашиде коньяк өндірісі басталды. 1925 жылы Әкімшілік бірігу туралы заңға сәйкес, Каларашиге Лэпуша округіндегі 47 ауылдан тұратын приход орталығы мәртебесі берілді.
1940 жылдың тамызында Кеңес өкіметі Каларашиді қала мәртебесіне, ал қараша айында аудан орталығына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калараши толығымен дерлік қирады. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, заманауи келбетке ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Calarasi|title=Калараш|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес дәуірінде Каларашиде шарап және коньяк зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты және киім өнеркәсібі болды. Қазіргі уақытта қалада &quot;Călăraş Divin&quot; шарап және коньяк зауыты, киім фабрикасы, полиэтилен құбыр зауыты, &quot;LAPMOL&quot; сүт зауыты және консервілеу зауыты бар.

Қаладағы білім беру жүйесі үш мектепке дейінгі мекемеден, бастауыш мектептен, екі орта мектептен, «Ион Креангэ» гимназиясынан және «Михаил Садовену» теориялық орта мектебінен тұрады. Қалада сондай-ақ «Александру чел Бун» педагогикалық колледжі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, емханадан және медициналық орталықтан, сондай-ақ төрт дәріханадан тұрады. Қаланың мәдени мекемелер желісіне қоғамдық орталық, көркемсурет мектебі, екі филиалы бар қоғамдық кітапхана, жеті мектеп кітапханасы және кинотеатр кіреді.

== Көрікті орындары ==
Каларашта тарихи-этнографиялық мұражай, мәдени сарай және Әулие Николай шіркеуі сияқты бірнеше тарихи орындар мен мұражайлар орналасқан.
*'''Әулие Николай православиелік шіркеуі''' — шіркеу 19 ғасырда салынып, 2000 жылдардың басында қалпына келтірілді.
*'''Калараш орындықтары''' — негізгі жол бойында жергілікті суретшілер жасаған түрлі-түсті және ерекше орындықтарды кездестіруге болады.
*'''Гидигидчи су қоймасы''' — қала маңында орналасқан жасанды көл және жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау, пикник жасау және жергілікті жабайы табиғатты бақылау сияқты ашық ауадағы іс-шараларға қолайлы орын.
*'''Калараш тарих және өлкетану мұражайы''' — мұражайда аймақтың тарихи және мәдени өткенін көрсететін мәдени артефактілердің, дәстүрлі киімдердің, құралдардың және археологиялық олжалардың шағын коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>pqumnlf9w7tiy68a9czw23469y5yi45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:GaiusCrastinus</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782750</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Xazrel" />
    <revision>
      <id>3620133</id>
      <timestamp>2026-06-20T18:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>54188</id>
      </contributor>
      <comment>Cabayi [[Қатысушы талқылауы:GaiusCrastinus]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Xazrel]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/GaiusCrastinus|GaiusCrastinus]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Xazrel|Xazrel]]&quot;</comment>
      <origin>3620133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="o8g3dotqqw1fsgo5taxvg5nfpad7l63" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Xazrel]]</text>
      <sha1>o8g3dotqqw1fsgo5taxvg5nfpad7l63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-06-21</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782751</id>
    <revision>
      <id>3620134</id>
      <timestamp>2026-06-20T18:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-06-21|POTD 2026-06-21]]: filename only</comment>
      <origin>3620134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="qo4ft9fqjl8hprvno9ebs7kc2kwf02a" xml:space="preserve">Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qo4ft9fqjl8hprvno9ebs7kc2kwf02a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Urosajucog</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782753</id>
    <revision>
      <id>3620167</id>
      <timestamp>2026-06-20T19:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3620167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="dm327vuwz6rssk133h2gu2p35rfcswn" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Urosajucog}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 00:55, 2026 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>dm327vuwz6rssk133h2gu2p35rfcswn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Urosajucog</title>
    <ns>2</ns>
    <id>782754</id>
    <revision>
      <id>3620168</id>
      <timestamp>2026-06-20T19:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Urosajucog</username>
        <id>182736</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: Бұл ресурс ақпараттық сипаттағы материалдарды жариялауға арналған. Мұнда әртүрлі тақырыптар бойынша мақалалар, анықтамалық мәліметтер және пайдалы сілтемелер орналастырылуы мүмкін. Ресурстың мақсаты — пайдаланушыларға қажетті ақпаратты қолжетімді түрд...</comment>
      <origin>3620168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="rkt6zilkzyfaxnzhnihgdshct4umk83" xml:space="preserve">Бұл ресурс ақпараттық сипаттағы материалдарды жариялауға арналған. Мұнда әртүрлі тақырыптар бойынша мақалалар, анықтамалық мәліметтер және пайдалы сілтемелер орналастырылуы мүмкін. Ресурстың мақсаты — пайдаланушыларға қажетті ақпаратты қолжетімді түрде ұсыну және білім алмасуға ықпал ету.</text>
      <sha1>rkt6zilkzyfaxnzhnihgdshct4umk83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620169</id>
      <parentid>3620168</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Urosajucog</username>
        <id>182736</id>
      </contributor>
      <origin>3620169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="s6girrdpdmfy2vo6o1g40ss2ipcjlu8" xml:space="preserve">Бұл ресурс ақпараттық сипаттағы материалдарды жариялауға арналған. Мұнда әртүрлі тақырыптар бойынша мақалалар, анықтамалық мәліметтер және пайдалы сілтемелер орналастырылуы мүмкін. Ресурстың мақсаты — пайдаланушыларға қажетті ақпаратты қолжетімді түрде ұсыну және білім алмасуға ықпал ету. https://www.notion.so/</text>
      <sha1>s6girrdpdmfy2vo6o1g40ss2ipcjlu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Bekzhan2211</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782755</id>
    <revision>
      <id>3620179</id>
      <timestamp>2026-06-20T21:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3620179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="pcle5hqt5hye19irk368qibbc9r8jz5" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Bekzhan2211}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 02:27, 2026 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>pcle5hqt5hye19irk368qibbc9r8jz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан-Хуан аралдары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782756</id>
    <revision>
      <id>3620207</id>
      <timestamp>2026-06-21T02:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Елді мекен|статусы=аралдар|қазақша атауы=Сан-Хуан аралдары|шынайы атауы={{lang-en|San-Juan Islands}}|сурет=San Juan Islands map.png|Ел={{байрақ|АҚШ}}|қауым округі түрі=Округ|қауым округі=Сан-Хуан округі|ішкі бөлінісі=170 аралдан тұрады|уақыт белдеуі=-8|тұрғыны=16000|санақ жылы=2000|ту=Flag of Sa...</comment>
      <origin>3620207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="mghi6g041xc5pvyfb5jm0u4jbriu5bs" xml:space="preserve">{{Елді мекен|статусы=аралдар|қазақша атауы=Сан-Хуан аралдары|шынайы атауы={{lang-en|San-Juan Islands}}|сурет=San Juan Islands map.png|Ел={{байрақ|АҚШ}}|қауым округі түрі=Округ|қауым округі=Сан-Хуан округі|ішкі бөлінісі=170 аралдан тұрады|уақыт белдеуі=-8|тұрғыны=16000|санақ жылы=2000|ту=Flag of San Juan County, Washington.svg|жер аумағы=455|климаты=Қоңыржай теңіздік|CoordScale=15000|lat_deg=48|lon_deg=122|lat_min=39|lat_sec=45|lat_dir=N|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=W|ел картасы=ПозКарта АҚШ}}

'''Сан-Хуан аралдары''' ({{lang-en|San-Juan Islands}}) — Хуан-де-Фука және Джорджия бұғаздарының арасында, Ванкувер аралы мен Сиэтл қаласының аралығында орналасқан архипелаг. Әкімшілік тұрғыдан ол [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] құрамына кіреді.

Аралдарда шамамен 16 мың адам тұрады. Климаты қоңыржай теңіздік. Архипелаг құрамында шамамен 170 арал бар, олардың тек жетеуі ғана тұрақты қоныстанған.

== Ірі аралдары ==

* Оркас аралы ({{lang-en|Orcas Island}}) — 148 км²;
* Сан-Хуан аралы ({{lang-en|San Juan Island}}) — 142,59 км²;
* Лопес аралы ({{lang-en|Lopez Island}}) — 77,2 км²;
* Лумми аралы ({{lang-en|Lummi Island}}) — 23,97 км²;
* Гуэмес аралы ({{lang-en|Guemes Island}}) — 21,58 км²;
* Шоу аралы ({{lang-en|Shaw Island}}) — 19,95 км²;
* Блейкли аралы ({{lang-en|Blakely Island}}) — 16,85 км²;
* Сайпресс аралы ({{lang-en|Cypress Island}}) — 16,12 км²;
* Уолдрон аралы ({{lang-en|Waldron Island}}) — 11,9 км²;
* Дэкатур аралы ({{lang-en|Decatur Island}}) — 9,12 км²;
* Стюарт аралы ({{lang-en|Stuart Island}}) — 7,46 км².

== Шошқалы соғыс ==
{{Негізгі мақала|Шошқалы соғыс (1859)}}
1859 жылғы 29 шілде күні, аралдардың аумағында ең ессіз қақтығыстардың бірі — Шошқалы соғыс басталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>mghi6g041xc5pvyfb5jm0u4jbriu5bs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620208</id>
      <parentid>3620207</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Аралдар|Аралдар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="gik3163g1c8938cfnx71c1t60ozav1u" xml:space="preserve">{{Елді мекен|статусы=аралдар|қазақша атауы=Сан-Хуан аралдары|шынайы атауы={{lang-en|San-Juan Islands}}|сурет=San Juan Islands map.png|Ел={{байрақ|АҚШ}}|қауым округі түрі=Округ|қауым округі=Сан-Хуан округі|ішкі бөлінісі=170 аралдан тұрады|уақыт белдеуі=-8|тұрғыны=16000|санақ жылы=2000|ту=Flag of San Juan County, Washington.svg|жер аумағы=455|климаты=Қоңыржай теңіздік|CoordScale=15000|lat_deg=48|lon_deg=122|lat_min=39|lat_sec=45|lat_dir=N|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=W|ел картасы=ПозКарта АҚШ}}

'''Сан-Хуан аралдары''' ({{lang-en|San-Juan Islands}}) — Хуан-де-Фука және Джорджия бұғаздарының арасында, Ванкувер аралы мен Сиэтл қаласының аралығында орналасқан архипелаг. Әкімшілік тұрғыдан ол [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] құрамына кіреді.

Аралдарда шамамен 16 мың адам тұрады. Климаты қоңыржай теңіздік. Архипелаг құрамында шамамен 170 арал бар, олардың тек жетеуі ғана тұрақты қоныстанған.

== Ірі аралдары ==

* Оркас аралы ({{lang-en|Orcas Island}}) — 148 км²;
* Сан-Хуан аралы ({{lang-en|San Juan Island}}) — 142,59 км²;
* Лопес аралы ({{lang-en|Lopez Island}}) — 77,2 км²;
* Лумми аралы ({{lang-en|Lummi Island}}) — 23,97 км²;
* Гуэмес аралы ({{lang-en|Guemes Island}}) — 21,58 км²;
* Шоу аралы ({{lang-en|Shaw Island}}) — 19,95 км²;
* Блейкли аралы ({{lang-en|Blakely Island}}) — 16,85 км²;
* Сайпресс аралы ({{lang-en|Cypress Island}}) — 16,12 км²;
* Уолдрон аралы ({{lang-en|Waldron Island}}) — 11,9 км²;
* Дэкатур аралы ({{lang-en|Decatur Island}}) — 9,12 км²;
* Стюарт аралы ({{lang-en|Stuart Island}}) — 7,46 км².

== Шошқалы соғыс ==
{{Негізгі мақала|Шошқалы соғыс (1859)}}
1859 жылғы 29 шілде күні, аралдардың аумағында ең ессіз қақтығыстардың бірі — Шошқалы соғыс басталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Аралдар]]</text>
      <sha1>gik3163g1c8938cfnx71c1t60ozav1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620209</id>
      <parentid>3620208</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:АҚШ аралдары|АҚШ аралдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="4xelcq8eod1d107dg9z3i5g14zwcn6v" xml:space="preserve">{{Елді мекен|статусы=аралдар|қазақша атауы=Сан-Хуан аралдары|шынайы атауы={{lang-en|San-Juan Islands}}|сурет=San Juan Islands map.png|Ел={{байрақ|АҚШ}}|қауым округі түрі=Округ|қауым округі=Сан-Хуан округі|ішкі бөлінісі=170 аралдан тұрады|уақыт белдеуі=-8|тұрғыны=16000|санақ жылы=2000|ту=Flag of San Juan County, Washington.svg|жер аумағы=455|климаты=Қоңыржай теңіздік|CoordScale=15000|lat_deg=48|lon_deg=122|lat_min=39|lat_sec=45|lat_dir=N|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=W|ел картасы=ПозКарта АҚШ}}

'''Сан-Хуан аралдары''' ({{lang-en|San-Juan Islands}}) — Хуан-де-Фука және Джорджия бұғаздарының арасында, Ванкувер аралы мен Сиэтл қаласының аралығында орналасқан архипелаг. Әкімшілік тұрғыдан ол [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] құрамына кіреді.

Аралдарда шамамен 16 мың адам тұрады. Климаты қоңыржай теңіздік. Архипелаг құрамында шамамен 170 арал бар, олардың тек жетеуі ғана тұрақты қоныстанған.

== Ірі аралдары ==

* Оркас аралы ({{lang-en|Orcas Island}}) — 148 км²;
* Сан-Хуан аралы ({{lang-en|San Juan Island}}) — 142,59 км²;
* Лопес аралы ({{lang-en|Lopez Island}}) — 77,2 км²;
* Лумми аралы ({{lang-en|Lummi Island}}) — 23,97 км²;
* Гуэмес аралы ({{lang-en|Guemes Island}}) — 21,58 км²;
* Шоу аралы ({{lang-en|Shaw Island}}) — 19,95 км²;
* Блейкли аралы ({{lang-en|Blakely Island}}) — 16,85 км²;
* Сайпресс аралы ({{lang-en|Cypress Island}}) — 16,12 км²;
* Уолдрон аралы ({{lang-en|Waldron Island}}) — 11,9 км²;
* Дэкатур аралы ({{lang-en|Decatur Island}}) — 9,12 км²;
* Стюарт аралы ({{lang-en|Stuart Island}}) — 7,46 км².

== Шошқалы соғыс ==
{{Негізгі мақала|Шошқалы соғыс (1859)}}
1859 жылғы 29 шілде күні, аралдардың аумағында ең ессіз қақтығыстардың бірі — Шошқалы соғыс басталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Аралдар]]
[[Санат:АҚШ аралдары]]</text>
      <sha1>4xelcq8eod1d107dg9z3i5g14zwcn6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620210</id>
      <parentid>3620209</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="459ffltcznf6eh9xy9f7t8akidptqoi" xml:space="preserve">{{Елді мекен|статусы=аралдар|қазақша атауы=Сан-Хуан аралдары|шынайы атауы={{lang-en|San-Juan Islands}}|сурет=San Juan Islands map.png|Ел={{байрақ|АҚШ}}|қауым округі түрі=Округ|қауым округі=Сан-Хуан округі|ішкі бөлінісі=170 аралдан тұрады|уақыт белдеуі=-8|тұрғыны=16000|санақ жылы=2000|ту=Flag of San Juan County, Washington.svg|жер аумағы=455|климаты=Қоңыржай теңіздік|CoordScale=15000|lat_deg=48|lon_deg=122|lat_min=39|lat_sec=45|lat_dir=N|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=W|ел картасы=ПозКарта АҚШ}}

'''Сан-Хуан аралдары''' ({{lang-en|San-Juan Islands}}) — Хуан-де-Фука және Джорджия бұғаздарының арасында, Ванкувер аралы мен Сиэтл қаласының аралығында орналасқан архипелаг. Әкімшілік тұрғыдан ол [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] құрамына кіреді&lt;ref&gt;[https://kk.traasgpu.com/%D1%81%D0%B0%D0%BD-%D1%85%D1%83%D0%B0%D0%BD-%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%B0%D1%82-%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B/ Сан-Хуан аралдары]&lt;/ref&gt;.

Аралдарда шамамен 16 мың адам тұрады. Климаты қоңыржай теңіздік. Архипелаг құрамында шамамен 170 арал бар, олардың тек жетеуі ғана тұрақты қоныстанған.

== Ірі аралдары ==

* Оркас аралы ({{lang-en|Orcas Island}}) — 148 км²;
* Сан-Хуан аралы ({{lang-en|San Juan Island}}) — 142,59 км²;
* Лопес аралы ({{lang-en|Lopez Island}}) — 77,2 км²;
* Лумми аралы ({{lang-en|Lummi Island}}) — 23,97 км²;
* Гуэмес аралы ({{lang-en|Guemes Island}}) — 21,58 км²;
* Шоу аралы ({{lang-en|Shaw Island}}) — 19,95 км²;
* Блейкли аралы ({{lang-en|Blakely Island}}) — 16,85 км²;
* Сайпресс аралы ({{lang-en|Cypress Island}}) — 16,12 км²;
* Уолдрон аралы ({{lang-en|Waldron Island}}) — 11,9 км²;
* Дэкатур аралы ({{lang-en|Decatur Island}}) — 9,12 км²;
* Стюарт аралы ({{lang-en|Stuart Island}}) — 7,46 км².

== Шошқалы соғыс ==
{{Негізгі мақала|Шошқалы соғыс (1859)}}
1859 жылғы 29 шілде күні, аралдардың аумағында ең ессіз қақтығыстардың бірі — Шошқалы соғыс басталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Аралдар]]
[[Санат:АҚШ аралдары]]</text>
      <sha1>459ffltcznf6eh9xy9f7t8akidptqoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620211</id>
      <parentid>3620210</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="a81jqs7lmxa4ilw4bi5pfm9svezfznd" xml:space="preserve">{{Елді мекен|статусы=аралдар|қазақша атауы=Сан-Хуан аралдары|шынайы атауы={{lang-en|San-Juan Islands}}|сурет=San Juan Islands map.png|Ел={{байрақ|АҚШ}}|қауым округі түрі=Округ|қауым округі=Сан-Хуан округі|ішкі бөлінісі=170 аралдан тұрады|уақыт белдеуі=-8|тұрғыны=16000|санақ жылы=2000|ту=Flag of San Juan County, Washington.svg|жер аумағы=455|климаты=Қоңыржай теңіздік|CoordScale=15000|lat_deg=48|lon_deg=122|lat_min=39|lat_sec=45|lat_dir=N|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=W|ел картасы=ПозКарта АҚШ}}

'''Сан-Хуан аралдары''' ({{lang-en|San-Juan Islands}}) — Хуан-де-Фука және Джорджия (Грузия) бұғаздарының арасында, Ванкувер аралы мен Сиэтл қаласының аралығында орналасқан архипелаг. Әкімшілік тұрғыдан ол [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] құрамына кіреді&lt;ref&gt;[https://kk.traasgpu.com/%D1%81%D0%B0%D0%BD-%D1%85%D1%83%D0%B0%D0%BD-%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%B0%D1%82-%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B/ Сан-Хуан аралдары]&lt;/ref&gt;.

Аралдарда шамамен 16 мың адам тұрады. Климаты қоңыржай теңіздік. Архипелаг құрамында шамамен 170 арал бар, олардың тек жетеуі ғана тұрақты қоныстанған.

== Ірі аралдары ==

* Оркас аралы ({{lang-en|Orcas Island}}) — 148 км²;
* Сан-Хуан аралы ({{lang-en|San Juan Island}}) — 142,59 км²;
* Лопес аралы ({{lang-en|Lopez Island}}) — 77,2 км²;
* Лумми аралы ({{lang-en|Lummi Island}}) — 23,97 км²;
* Гуэмес аралы ({{lang-en|Guemes Island}}) — 21,58 км²;
* Шоу аралы ({{lang-en|Shaw Island}}) — 19,95 км²;
* Блейкли аралы ({{lang-en|Blakely Island}}) — 16,85 км²;
* Сайпресс аралы ({{lang-en|Cypress Island}}) — 16,12 км²;
* Уолдрон аралы ({{lang-en|Waldron Island}}) — 11,9 км²;
* Дэкатур аралы ({{lang-en|Decatur Island}}) — 9,12 км²;
* Стюарт аралы ({{lang-en|Stuart Island}}) — 7,46 км².

== Шошқалы соғыс ==
{{Негізгі мақала|Шошқалы соғыс (1859)}}
1859 жылғы 29 шілде күні, аралдардың аумағында ең ессіз қақтығыстардың бірі — Шошқалы соғыс басталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Аралдар]]
[[Санат:АҚШ аралдары]]</text>
      <sha1>a81jqs7lmxa4ilw4bi5pfm9svezfznd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620224</id>
      <parentid>3620211</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T06:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3620224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="sfci8h7zgafvj4h56cwbu0sdweqcd8i" xml:space="preserve">{{Елді мекен|статусы=аралдар|қазақша атауы=Сан-Хуан аралдары|шынайы атауы={{lang-en|San-Juan Islands}}|сурет=San Juan Islands map.png|Ел={{байрақ|АҚШ}}|қауым округі түрі=Округ|қауым округі=Сан-Хуан округі|ішкі бөлінісі=170 аралдан тұрады|уақыт белдеуі=-8|тұрғыны=16000|санақ жылы=2000|ту=Flag of San Juan County, Washington.svg|жер аумағы=455|климаты=Қоңыржай теңіздік|CoordScale=15000|lat_deg=48|lon_deg=122|lat_min=39|lat_sec=45|lat_dir=N|lon_min=55|lon_sec=54|lon_dir=W|ел картасы=ПозКарта АҚШ
}}
'''Сан-Хуан аралдары''' ({{lang-en|San-Juan Islands}}) — Хуан-де-Фука және Джорджия бұғаздарының арасында, Ванкувер аралы мен Сиэтл қаласының аралығында орналасқан архипелаг. Әкімшілік тұрғыдан ол [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] құрамына кіреді&lt;ref&gt;[https://kk.traasgpu.com/%D1%81%D0%B0%D0%BD-%D1%85%D1%83%D0%B0%D0%BD-%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%B0%D1%82-%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B/ Сан-Хуан аралдары]&lt;/ref&gt;.

Аралдарда шамамен 16 мың адам тұрады. Климаты қоңыржай теңіздік. Архипелаг құрамында шамамен 170 арал бар, олардың тек жетеуі ғана тұрақты қоныстанған.

== Ірі аралдары ==

* Оркас аралы ({{lang-en|Orcas Island}}) — 148 км²;
* Сан-Хуан аралы ({{lang-en|San Juan Island}}) — 142,59 км²;
* Лопес аралы ({{lang-en|Lopez Island}}) — 77,2 км²;
* Лумми аралы ({{lang-en|Lummi Island}}) — 23,97 км²;
* Гуэмес аралы ({{lang-en|Guemes Island}}) — 21,58 км²;
* Шоу аралы ({{lang-en|Shaw Island}}) — 19,95 км²;
* Блейкли аралы ({{lang-en|Blakely Island}}) — 16,85 км²;
* Сайпресс аралы ({{lang-en|Cypress Island}}) — 16,12 км²;
* Уолдрон аралы ({{lang-en|Waldron Island}}) — 11,9 км²;
* Дэкатур аралы ({{lang-en|Decatur Island}}) — 9,12 км²;
* Стюарт аралы ({{lang-en|Stuart Island}}) — 7,46 км².

== Шошқалы соғыс ==
{{Негізгі мақала|Шошқалы соғыс (1859)}}
1859 жылғы 29 шілде күні, аралдардың аумағында ең ессіз қақтығыстардың бірі — Шошқалы соғыс басталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Аралдар]]
[[Санат:АҚШ аралдары]]</text>
      <sha1>sfci8h7zgafvj4h56cwbu0sdweqcd8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вильгельм Фридрих Оствальд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782757</id>
    <revision>
      <id>3620222</id>
      <timestamp>2026-06-21T05:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/152879248|Оствальд, Вильгельм]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3620222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17634" sha1="lw3z2tnewpx4ubsrbxdjodgxvt307zm" xml:space="preserve">
'''Вильгельм Фридрих Оствальд''' ({{Lang-de|Wilhelm Friedrich Ostwald}}, {{Lang-lv|Vilhelms Ostvalds}}; [[21 тамыз]] [[1853]], [[Рига]], Ливония губернаторлығы, [[Ресей империясы]] — [[1932 жыл|1932 жылғы]] [[4 сәуір]], Лейпциг, [[Веймар Республикасы]]) — балтық немістері тектес орыс және неміс физикохимик және [[философ]]. 1909 жылғы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты.

== Өмірбаян ==
Ригада дүниеге келген. Әкесі — Готтфрид Вильгельм Оствальд, ал анасы — Элизабет Лекель болған. 1875 жылы Вильгельм Фридрих Дорпат университетін бітіріп, 1875—1881 жылдары онда сабақ берді. Содан кейін Рига политехникалық мектебінде профессор болды (1882—1887). 1887 жылы Лейпцигке көшіп, қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Лейпциг университетінде профессор болды (1887—1906).

Санкт-Петербург Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1895).

== Ғылыми қызмет ==
[[Сурет:Ostwald_vant_Hoff.jpg|нобай|280x280 нүкте|Оствальд және [[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Вант-Хофф]]]]
Оствальдтың негізгі ғылыми еңбектері [[Электролиттік диссоциация теориясы|электролиттік диссоциация]] теориясын дамытуға арналған. Қышқыл ерітінділерінің электр өткізгіштігі мен олардың электролиттік диссоциациялану дәрежесі арасындағы байланысты ашты (1884). Қышқылдардың негізділігін олардың ерітінділерінің электр өткізгіштігі арқылы анықтау әдісін ұсынды (1887—1888). Оствальдтың сұйылту заңын негіздеді (1888). Оствальдтың пісу құбылысын алғаш сипаттады. Аналитикалық химия реакцияларын иондар арасындағы өзара әрекеттесу ретінде қарастыруды ұсынды (1894). Оствальд сонымен қатар [[химиялық кинетика]] және [[катализ]] мәселелерін зерттеді; [[Аммиак|аммиактың]] каталитикалық тотығу принциптерін жасады. 1909 жылы Оствальдқа «катализ табиғатын зерттегені және химиялық реакциялардың жылдамдығы туралы іргелі зерттеулері үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығы]] берілді.

Оствальд өз заманының ең маңызды ғылыми ұйымдастырушыларының бірі болды. Ол Лейпциг университетінің физикалық химия кафедрасында Густав Генрих Видеманның (1826—1899) ізашары болды, оны соңғысы 1871 жылдан 1887 жылға дейін басқарды. Оствальд сол университетте әлемдегі алғашқы физика-химиялық институтты құрды және Неміс электрохимиялық қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды. 1887 жылы Оствальд [[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Я. Ван'т Хоффпен]] бірге Физикалық химия журналын құрды. 1889 жылдан бастап ол математика, физика және химия бойынша классикалық шығармаларды қамтитын бірнеше жүз шағын кітаптардан тұратын «Дәл ғылымдардың классикасы» (Оствальдтың Klassiker der exakten Wissenschaften) сериясын шығара бастады. Оствальдтың қатысуымен құрылған «Көпір» (1911) ұйымы барлық елдердің ғалымдарының өз мамандықтары бойынша әдебиетке қол жеткізуін жеңілдету мақсатында библиография және құжаттама саласында халықаралық ынтымақтастықты дамытуды мақсат етті. Бірнеше жыл бойы ол «Монистер одағын» басқарды. 1901—1921 жылдары ол «Табиғат философиясының жылнамалары» журналын шығарды.

1900 жылы Оствальдтың қатысуымен платина катализаторында аммиакты тотықтыру арқылы азот қышқылын алу процесі жасалды. Осы процесті және Габер мен Бош ұсынған аммиак өндірудің арзан әдісін қолдана отырып, Германия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзін жарылғыш заттармен қамтамасыз ете алды. Дәл осы процестер бүгінде тыңайтқыштар өндіру үшін қолданылады.

Оствальд жасанды [[идо]] тілін әзірлеуге белсенді қатысты, 1904 жылдан бастап осы тілді жасаушылардың съездеріне қатысып, тіпті олардың кейбіріне төрағалық етті&lt;ref&gt;{{Cite web|title=10|url=http://miresperanto.com/esperantologio/napravlenija/10.htm#page-top|accessdate=2020-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225231438/http://miresperanto.com/esperantologio/napravlenija/10.htm#page-top|archivedate=2020-02-25}}&lt;/ref&gt;.

Оствальдтың ғылыми ұйымдастырушы ретіндегі жұмысы кеңінен танымал. Лейпциг университетіндегі оның физикалық химия зертханасында әлемнің түкпір-түкпірінен келген студенттер мен химиктер физикалық химияның жаңа ғылымын зерттеді, олардың көпшілігі кейіннен бүкіл әлемге танылды. Олардың арасында [[Сванте Аррениус|Аррениус]], Нернст, [[Уильям Рамзай|Рамзи]], Габер және Яффе болды.

'''Оствальдтың қос конусы'''

Вильгельм Оствальд кескіндемедегі практикалық тәжірибесіне байланысты ғылыми негізделген түс жүйесін де зерттеді. 1914 жылдан бастап ол Deutschen Werkbundes тарапынан түс теориясын нормативтік, физикалық, химиялық, психологиялық және физиологиялық тұрғыдан зерттеу жүргізуге шақырылды. Вильгельм Оствальд үшін түс теориясын өлшеудің эксперименттік әдістерін әзірлеу оның энергетикалық императиві мен ғылыми сенімдерін қолдану мүмкіндігі болды. Ол тек ғылыми негізделген түс таксономиясын жасағысы ғана емес, сонымен қатар оның зерттеулері өнеркәсіп пен қолөнерге де пайда әкелуі керек еді.

Вильгельм Оствальд реңк тәрізді үшбұрыштарды жоғарғы ақ және төменгі қара ұшы бар қос Оствальд конусына орналастырды.

Кез келген түстің орны толық түстің санымен және ақ-қара бөліктердің екі әріпімен анықталды. Вильгельм Оствальд бұл үшін «түс стандарты» терминін енгізді. Ол бірнеше түс каталогтары деп аталатын каталогтарды жасады. Олардың ішіндегі ең үлкені 2520 өлшенген түстен тұрды. Бұл 24 бөліктен тұратын түсті дөңгелекке, 15 қадамнан тұратын сұр оське және әрбір түсті үшбұрыштағы 105 түске сәйкес келеді.

Дегенмен, Оствальдтың айтуынша, 680 түстен тұратын түс органы көптеген практикалық қолданбалар үшін жеткілікті болды. Бұл түс стандарты стандартты түс атласының, түс нұсқаулықтарының, түс кестелерінің, бояулардың және мамандандырылған түс қорытындыларының бастапқы нүктесіне айналды. 1917 жылы түс атласы пайда болды, ол 1930 жылға қарай барлығы 14 басылымға жетті, ал сол жылдың күзінде 2500 түстен тұратын алғашқы түс атласы пайда болды.

Ол сандық түс теориясын, түстерді жіктеу шкаласын, түстер үйлесімділігі жүйесін және түстер атласын жасады. Ол бояу және лак өндірушілерінің өтініші бойынша [[1927 жыл|1927 жылы]] Мемлекеттік жеткізу шарттары комитеті ([[Неміс тілі|немісше:]] ''Reichsausschuß für Lieferbedingungen und Gütesicherung'') әзірлеген неміс түс стандарты — '''RAL''' жүйесінің авторы.

== Философиялық еңбектер. Энергетика ==
Оствальд — [[Онтология|онтологиядағы]] [[Энергияның сақталу заңы|энергетизм]] тұжырымдамасының авторы, ол [[материализм]] мен [[Идеализм|идеализмге]] балама болды. Оствальд [[Энергия|энергияны]] жалғыз шындық деп санады, материя мен рухты энергияның көрініс формалары ретінде қарастырды.

Энергияның сақталу және түрлену заңын табиғаттың жалғыз әмбебап заңы ретінде түсіне отырып, 1890 жылдан бастап ол энергияны әлемнің субстанциясы ретінде зерттеді, оған барлық құбылыстар мен өзгерістерді енгізуге болады. Осы идеяға сәйкес ол классикалық термодинамиканың принциптері мен заңдарының философиялық түсіндірмесін жасады, бұл оның «энергетикалық философиясының» (энергетизмнің) негіздерінің біріне айналды. Бұл философия материя ұғымын энергия ұғымымен (немесе «белгілі энергиялар кешенімен») ауыстыруға мүмкіндік береді деп сенді. Биологиялық және психикалық процестерді (саналы процестерді қоса алғанда) энергетикалық процестер ретінде түсінуді ұсынды. «Мәдениеттің энергетикалық негізін» зерттеп, энергетикалық тәсілді әлеуметтік құбылыстар саласына кеңейтті. Барлық адами және ғарыштық құбылыстарды «энергиялар арасында болатын» процестер ретінде ұсынуға болады деп мәлімдеді. Энергияны ысырап етуді емес, керісінше пайдалануды талап ететін «энергетикалық императивті» тұжырымдады.

== Есте сақтау ==
[[Сурет:OstwaldDenkmalRiga.jpg|нобай|200x200 нүкте|Ригадағы Оствальд ескерткіші]]

* 1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың арғы жағындағы кратерге Вильгельм Фридрих Оствальдтың есімін берді.
* 2001 жылы Вильгельм Оствальдқа ескерткіш Ригада Верманес саябағының жанындағы Кришян Барона көшесінде орнатылды.
* Сондай-ақ, 2003 жылы Ригада Вильгельм Оствальдтың есімі орта мектепке (бұрынғы №76 мектеп), ал 2017 жылы — жаңа көшеге берілді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Par zemes vienību un ēku adrešu maiņu un piešķiršanu|url=https://likumi.lv/ta/id/292267-par-zemes-vienibu-un-eku-adresu-mainu-un-pieskirsanu-brasas-skanstes-un-petersalas--andrejsalas-apkaime|work=Likumi.lv|publisher=[[Latvijas Vēstnesis]]|date=2017-07-17|lang=lv|accessdate=2023-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325100558/https://likumi.lv/ta/id/292267-par-zemes-vienibu-un-eku-adresu-mainu-un-pieskirsanu-brasas-skanstes-un-petersalas--andrejsalas-apkaime|archivedate=2023-03-25}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* Оствальд // Новая философская энциклопедия : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета В. С. Стёпин. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Мысль, 2010. — 2816 с.
* [http://minervium.com/philosophy/Ostvald-Naturfilosofija.html Оствальд, В. «Натурфилософия» (1907)] {{Wayback|url=http://minervium.com/philosophy/Ostvald-Naturfilosofija.html|date=20131205084053}}
* Храмов Ю. А. Оствальд Вильгельм Фридрих (Ostwald Friedrich Wilhelm) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 203. — 400 с. — 200 000 экз. 
* Профиль Вильгельма Фридриха Оствальда на официальном сайте РАН
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1909/ Информация с сайта Нобелевского комитета] {{Webarchive|url=https://www.webcitation.org/6Bgzckw1b?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1909/|date=2012-10-26}}{{In lang|en}}
* [http://n-t.ru/nl/hm/ostwald.htm ОСТВАЛЬД (Ostwald), Вильгельм] {{Wayback|url=http://n-t.ru/nl/hm/ostwald.htm|date=20150529223035}}. Биография. — [http://n-t.ru/ НиТ] {{Wayback|url=http://n-t.ru/|date=20150527044155}}. [http://n-t.ru/nl/ Лауреаты Нобелевской премии] {{Wayback|url=http://n-t.ru/nl/|date=20150530030444}}, 1998.
* Ostwald, Wilhelm Friedrich (1853-1932) (нем.). // Baltisches Biographisches Lexikon Digital.
[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Леополдина мүшелері]]
[[Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)]]
[[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]]
[[Санат:Германия өнертапқыштары]]
[[Санат:Натурфилософтар]]
[[Санат:Германия философтары]]
[[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]]
[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>lw3z2tnewpx4ubsrbxdjodgxvt307zm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620263</id>
      <parentid>3620222</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3620263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20655" sha1="0pvm1dkcdogy3sb46pgaq5yfn4wemrq" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Вильгельм Фридрих Оствальд
 |Шынайы есімі        = нем. Wilhelm Friedrich Ostwald&lt;br&gt;латышша Vilhelms Ostvalds
 |Суреті              = Eduardbuchner.jpg
 |Сурет ені           = Wilhelm_Ostwald.jpg
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 21.8.1853
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Рига|Ригада}}, [[Ливония губернаторлығы]], [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні  = 4.8.1932 
 |Қайтыс болған жері  = [[Гроссботтен]], [[Пруссияның еркін мемлекеті]], [[Германия]]
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;
{{байрақ|Ресей империясы}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[химик]], [[эсперантист]], [[өнертапқыш]], [[университет оқытушысы]], [[идист]], [[жазушы]], [[физик]], [[философ]], [[мұғалім]], 
 [[суретші]], [[жаратылыстанушы]], [[әлеуметтанушы]]
 |Жұмыс орны          = [[Рига политехникалық мектебі]]&lt;br&gt;
[[Лейпциг университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[Докторлық дәреже]]
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Дорпат университеті]] (белгісіз)&lt;br&gt;
[[Бірінші мемлекеттік гимназия]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Карл Эрнст Генрих Шмидт|К. Шмидт]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[полиартрит]]ты зерттеуші танымал
 |Марапаттары         = [[Әулие Станислав ордені]]&lt;br&gt;[[Альбрехт ордені]]&lt;br&gt;[[Фарадей дәрісі]] (1904)&lt;br&gt;
 {{Нобельдік медаль}}  [[Химия бойынша Нобель сыйлығы]] ([[1909 жыл ғылымда|1909]])&lt;br&gt;
&lt;br&gt;[[Вильгельм Экснер медалі]] (1923)&lt;br&gt;[[Абердин университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Кембридж университетінің құрметті докторы&lt;br&gt;
[[Карлсруэ технологиялық институтының құрметті докторы&lt;br&gt;[[Құрметті Галле-Виттенберг университетінің докторы]]&lt;br&gt;
[[Торонто университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Ливерпуль университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Физикалық қоғамның құрметті мүшесі]] (1909)
  |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Вильгельм Фридрих Оствальд''' ({{Lang-de|Wilhelm Friedrich Ostwald}}, {{Lang-lv|Vilhelms Ostvalds}}; [[21 тамыз]] [[1853]], [[Рига]], Ливония губернаторлығы, [[Ресей империясы]] — [[1932 жыл|1932 жылғы]] [[4 сәуір]], Лейпциг, [[Веймар Республикасы]]) — балтық немістері тектес орыс және неміс физикохимик және [[философ]]. 1909 жылғы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты.

== Өмірбаян ==
Ригада дүниеге келген. Әкесі — Готтфрид Вильгельм Оствальд, ал анасы — Элизабет Лекель болған. 1875 жылы Вильгельм Фридрих Дорпат университетін бітіріп, 1875—1881 жылдары онда сабақ берді. Содан кейін Рига политехникалық мектебінде профессор болды (1882—1887). 1887 жылы Лейпцигке көшіп, қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Лейпциг университетінде профессор болды (1887—1906).

Санкт-Петербург Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1895).

== Ғылыми қызмет ==
[[Сурет:Ostwald_vant_Hoff.jpg|нобай|280x280 нүкте|Оствальд және [[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Вант-Хофф]]]]
Оствальдтың негізгі ғылыми еңбектері [[Электролиттік диссоциация теориясы|электролиттік диссоциация]] теориясын дамытуға арналған. Қышқыл ерітінділерінің электр өткізгіштігі мен олардың электролиттік диссоциациялану дәрежесі арасындағы байланысты ашты (1884). Қышқылдардың негізділігін олардың ерітінділерінің электр өткізгіштігі арқылы анықтау әдісін ұсынды (1887—1888). Оствальдтың сұйылту заңын негіздеді (1888). Оствальдтың пісу құбылысын алғаш сипаттады. Аналитикалық химия реакцияларын иондар арасындағы өзара әрекеттесу ретінде қарастыруды ұсынды (1894). Оствальд сонымен қатар [[химиялық кинетика]] және [[катализ]] мәселелерін зерттеді; [[Аммиак|аммиактың]] каталитикалық тотығу принциптерін жасады. 1909 жылы Оствальдқа «катализ табиғатын зерттегені және химиялық реакциялардың жылдамдығы туралы іргелі зерттеулері үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығы]] берілді.

Оствальд өз заманының ең маңызды ғылыми ұйымдастырушыларының бірі болды. Ол Лейпциг университетінің физикалық химия кафедрасында Густав Генрих Видеманның (1826—1899) ізашары болды, оны соңғысы 1871 жылдан 1887 жылға дейін басқарды. Оствальд сол университетте әлемдегі алғашқы физика-химиялық институтты құрды және Неміс электрохимиялық қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды. 1887 жылы Оствальд [[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Я. Ван'т Хоффпен]] бірге Физикалық химия журналын құрды. 1889 жылдан бастап ол математика, физика және химия бойынша классикалық шығармаларды қамтитын бірнеше жүз шағын кітаптардан тұратын «Дәл ғылымдардың классикасы» (Оствальдтың Klassiker der exakten Wissenschaften) сериясын шығара бастады. Оствальдтың қатысуымен құрылған «Көпір» (1911) ұйымы барлық елдердің ғалымдарының өз мамандықтары бойынша әдебиетке қол жеткізуін жеңілдету мақсатында библиография және құжаттама саласында халықаралық ынтымақтастықты дамытуды мақсат етті. Бірнеше жыл бойы ол «Монистер одағын» басқарды. 1901—1921 жылдары ол «Табиғат философиясының жылнамалары» журналын шығарды.

1900 жылы Оствальдтың қатысуымен платина катализаторында аммиакты тотықтыру арқылы азот қышқылын алу процесі жасалды. Осы процесті және Габер мен Бош ұсынған аммиак өндірудің арзан әдісін қолдана отырып, Германия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзін жарылғыш заттармен қамтамасыз ете алды. Дәл осы процестер бүгінде тыңайтқыштар өндіру үшін қолданылады.

Оствальд жасанды [[идо]] тілін әзірлеуге белсенді қатысты, 1904 жылдан бастап осы тілді жасаушылардың съездеріне қатысып, тіпті олардың кейбіріне төрағалық етті&lt;ref&gt;{{Cite web|title=10|url=http://miresperanto.com/esperantologio/napravlenija/10.htm#page-top|accessdate=2020-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225231438/http://miresperanto.com/esperantologio/napravlenija/10.htm#page-top|archivedate=2020-02-25}}&lt;/ref&gt;.

Оствальдтың ғылыми ұйымдастырушы ретіндегі жұмысы кеңінен танымал. Лейпциг университетіндегі оның физикалық химия зертханасында әлемнің түкпір-түкпірінен келген студенттер мен химиктер физикалық химияның жаңа ғылымын зерттеді, олардың көпшілігі кейіннен бүкіл әлемге танылды. Олардың арасында [[Сванте Аррениус|Аррениус]], Нернст, [[Уильям Рамзай|Рамзи]], Габер және Яффе болды.

'''Оствальдтың қос конусы'''

Вильгельм Оствальд кескіндемедегі практикалық тәжірибесіне байланысты ғылыми негізделген түс жүйесін де зерттеді. 1914 жылдан бастап ол Deutschen Werkbundes тарапынан түс теориясын нормативтік, физикалық, химиялық, психологиялық және физиологиялық тұрғыдан зерттеу жүргізуге шақырылды. Вильгельм Оствальд үшін түс теориясын өлшеудің эксперименттік әдістерін әзірлеу оның энергетикалық императиві мен ғылыми сенімдерін қолдану мүмкіндігі болды. Ол тек ғылыми негізделген түс таксономиясын жасағысы ғана емес, сонымен қатар оның зерттеулері өнеркәсіп пен қолөнерге де пайда әкелуі керек еді.

Вильгельм Оствальд реңк тәрізді үшбұрыштарды жоғарғы ақ және төменгі қара ұшы бар қос Оствальд конусына орналастырды.

Кез келген түстің орны толық түстің санымен және ақ-қара бөліктердің екі әріпімен анықталды. Вильгельм Оствальд бұл үшін «түс стандарты» терминін енгізді. Ол бірнеше түс каталогтары деп аталатын каталогтарды жасады. Олардың ішіндегі ең үлкені 2520 өлшенген түстен тұрды. Бұл 24 бөліктен тұратын түсті дөңгелекке, 15 қадамнан тұратын сұр оське және әрбір түсті үшбұрыштағы 105 түске сәйкес келеді.

Дегенмен, Оствальдтың айтуынша, 680 түстен тұратын түс органы көптеген практикалық қолданбалар үшін жеткілікті болды. Бұл түс стандарты стандартты түс атласының, түс нұсқаулықтарының, түс кестелерінің, бояулардың және мамандандырылған түс қорытындыларының бастапқы нүктесіне айналды. 1917 жылы түс атласы пайда болды, ол 1930 жылға қарай барлығы 14 басылымға жетті, ал сол жылдың күзінде 2500 түстен тұратын алғашқы түс атласы пайда болды.

Ол сандық түс теориясын, түстерді жіктеу шкаласын, түстер үйлесімділігі жүйесін және түстер атласын жасады. Ол бояу және лак өндірушілерінің өтініші бойынша [[1927 жыл|1927 жылы]] Мемлекеттік жеткізу шарттары комитеті ([[Неміс тілі|немісше:]] ''Reichsausschuß für Lieferbedingungen und Gütesicherung'') әзірлеген неміс түс стандарты — '''RAL''' жүйесінің авторы.

== Философиялық еңбектер. Энергетика ==
Оствальд — [[Онтология|онтологиядағы]] [[Энергияның сақталу заңы|энергетизм]] тұжырымдамасының авторы, ол [[материализм]] мен [[Идеализм|идеализмге]] балама болды. Оствальд [[Энергия|энергияны]] жалғыз шындық деп санады, материя мен рухты энергияның көрініс формалары ретінде қарастырды.

Энергияның сақталу және түрлену заңын табиғаттың жалғыз әмбебап заңы ретінде түсіне отырып, 1890 жылдан бастап ол энергияны әлемнің субстанциясы ретінде зерттеді, оған барлық құбылыстар мен өзгерістерді енгізуге болады. Осы идеяға сәйкес ол классикалық термодинамиканың принциптері мен заңдарының философиялық түсіндірмесін жасады, бұл оның «энергетикалық философиясының» (энергетизмнің) негіздерінің біріне айналды. Бұл философия материя ұғымын энергия ұғымымен (немесе «белгілі энергиялар кешенімен») ауыстыруға мүмкіндік береді деп сенді. Биологиялық және психикалық процестерді (саналы процестерді қоса алғанда) энергетикалық процестер ретінде түсінуді ұсынды. «Мәдениеттің энергетикалық негізін» зерттеп, энергетикалық тәсілді әлеуметтік құбылыстар саласына кеңейтті. Барлық адами және ғарыштық құбылыстарды «энергиялар арасында болатын» процестер ретінде ұсынуға болады деп мәлімдеді. Энергияны ысырап етуді емес, керісінше пайдалануды талап ететін «энергетикалық императивті» тұжырымдады.

== Есте сақтау ==
[[Сурет:OstwaldDenkmalRiga.jpg|нобай|200x200 нүкте|Ригадағы Оствальд ескерткіші]]
* 1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың арғы жағындағы кратерге Вильгельм Фридрих Оствальдтың есімін берді.
* 2001 жылы Вильгельм Оствальдқа ескерткіш Ригада Верманес саябағының жанындағы Кришян Барона көшесінде орнатылды.
* Сондай-ақ, 2003 жылы Ригада Вильгельм Оствальдтың есімі орта мектепке (бұрынғы №76 мектеп), ал 2017 жылы — жаңа көшеге берілді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Par zemes vienību un ēku adrešu maiņu un piešķiršanu|url=https://likumi.lv/ta/id/292267-par-zemes-vienibu-un-eku-adresu-mainu-un-pieskirsanu-brasas-skanstes-un-petersalas--andrejsalas-apkaime|work=Likumi.lv|publisher=[[Latvijas Vēstnesis]]|date=2017-07-17|lang=lv|accessdate=2023-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325100558/https://likumi.lv/ta/id/292267-par-zemes-vienibu-un-eku-adresu-mainu-un-pieskirsanu-brasas-skanstes-un-petersalas--andrejsalas-apkaime|archivedate=2023-03-25}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* Оствальд // Новая философская энциклопедия : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета В. С. Стёпин. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Мысль, 2010. — 2816 с.
* [http://minervium.com/philosophy/Ostvald-Naturfilosofija.html Оствальд, В. «Натурфилософия» (1907)] {{Wayback|url=http://minervium.com/philosophy/Ostvald-Naturfilosofija.html|date=20131205084053}}
* Храмов Ю. А. Оствальд Вильгельм Фридрих (Ostwald Friedrich Wilhelm) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 203. — 400 с. — 200 000 экз. 
* Профиль Вильгельма Фридриха Оствальда на официальном сайте РАН
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1909/ Информация с сайта Нобелевского комитета] {{Webarchive|url=https://www.webcitation.org/6Bgzckw1b?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1909/|date=2012-10-26}}{{In lang|en}}
* [http://n-t.ru/nl/hm/ostwald.htm ОСТВАЛЬД (Ostwald), Вильгельм] {{Wayback|url=http://n-t.ru/nl/hm/ostwald.htm|date=20150529223035}}. Биография. — [http://n-t.ru/ НиТ] {{Wayback|url=http://n-t.ru/|date=20150527044155}}. [http://n-t.ru/nl/ Лауреаты Нобелевской премии] {{Wayback|url=http://n-t.ru/nl/|date=20150530030444}}, 1998.
* Ostwald, Wilhelm Friedrich (1853-1932) (нем.). // Baltisches Biographisches Lexikon Digital.
[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Леополдина мүшелері]]
[[Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)]]
[[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]]
[[Санат:Германия өнертапқыштары]]
[[Санат:Натурфилософтар]]
[[Санат:Германия философтары]]
[[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]]
[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>0pvm1dkcdogy3sb46pgaq5yfn4wemrq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620265</id>
      <parentid>3620263</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3620265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20676" sha1="ik66qypjdgmmzvrek9zgty47d89uzqy" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Вильгельм Фридрих Оствальд
 |Шынайы есімі        = нем. Wilhelm Friedrich Ostwald&lt;br&gt;латышша Vilhelms Ostvalds
 |Суреті              = Eduardbuchner.jpg
 |Сурет ені           = Wilhelm_Ostwald.jpg
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 21.8.1853
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Рига|Ригада}}, [[Ливония губернаторлығы]], [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні  = 4.8.1932 
 |Қайтыс болған жері  = [[Гроссботтен]], [[Пруссияның еркін мемлекеті]], [[Германия]]
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;
{{байрақ|Ресей империясы}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[химик]], [[эсперантист]], [[өнертапқыш]], [[университет оқытушысы]], [[идист]], [[жазушы]], [[физик]], [[философ]], [[мұғалім]], [[суретші]], [[жаратылыстанушы]], [[әлеуметтанушы]]
 |Жұмыс орны          = [[Рига политехникалық мектебі]]&lt;br&gt;
[[Лейпциг университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[Докторлық дәреже]]
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Дорпат университеті]] (белгісіз)&lt;br&gt;
[[Бірінші мемлекеттік гимназия]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Карл Эрнст Генрих Шмидт|К. Шмидт]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[полиартрит]]ты зерттеуші танымал
 |Марапаттары         = [[Әулие Станислав ордені]]&lt;br&gt;[[Альбрехт ордені]]&lt;br&gt;[[Фарадей дәрісі]] (1904)&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Химия бойынша Нобель сыйлығы]] ([[1909 жыл ғылымда|1909]])&lt;br&gt;[[Физикалық қоғамның құрметті мүшесі]] (1909)&lt;br&gt;[[Вильгельм Экснер медалі]] (1923)&lt;br&gt;[[Абердин университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Кембридж университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Карлсруэ технологиялық институтының құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Құрметті Галле-Виттенберг университетінің докторы]]&lt;br&gt;[[Торонто университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Ливерпуль университетінің құрметті докторы]]
 |Қолтаңбасы          = Signatur_Wilhelm_Ostwald.JPG
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Вильгельм Фридрих Оствальд''' ({{Lang-de|Wilhelm Friedrich Ostwald}}, {{Lang-lv|Vilhelms Ostvalds}}; [[21 тамыз]] [[1853]], [[Рига]], Ливония губернаторлығы, [[Ресей империясы]] — [[1932 жыл|1932 жылғы]] [[4 сәуір]], Лейпциг, [[Веймар Республикасы]]) — балтық немістері тектес орыс және неміс физикохимик және [[философ]]. 1909 жылғы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты.

== Өмірбаян ==
Ригада дүниеге келген. Әкесі — Готтфрид Вильгельм Оствальд, ал анасы — Элизабет Лекель болған. 1875 жылы Вильгельм Фридрих Дорпат университетін бітіріп, 1875—1881 жылдары онда сабақ берді. Содан кейін Рига политехникалық мектебінде профессор болды (1882—1887). 1887 жылы Лейпцигке көшіп, қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Лейпциг университетінде профессор болды (1887—1906).

Санкт-Петербург Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1895).

== Ғылыми қызмет ==
[[Сурет:Ostwald_vant_Hoff.jpg|нобай|280x280 нүкте|Оствальд және [[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Вант-Хофф]]]]
Оствальдтың негізгі ғылыми еңбектері [[Электролиттік диссоциация теориясы|электролиттік диссоциация]] теориясын дамытуға арналған. Қышқыл ерітінділерінің электр өткізгіштігі мен олардың электролиттік диссоциациялану дәрежесі арасындағы байланысты ашты (1884). Қышқылдардың негізділігін олардың ерітінділерінің электр өткізгіштігі арқылы анықтау әдісін ұсынды (1887—1888). Оствальдтың сұйылту заңын негіздеді (1888). Оствальдтың пісу құбылысын алғаш сипаттады. Аналитикалық химия реакцияларын иондар арасындағы өзара әрекеттесу ретінде қарастыруды ұсынды (1894). Оствальд сонымен қатар [[химиялық кинетика]] және [[катализ]] мәселелерін зерттеді; [[Аммиак|аммиактың]] каталитикалық тотығу принциптерін жасады. 1909 жылы Оствальдқа «катализ табиғатын зерттегені және химиялық реакциялардың жылдамдығы туралы іргелі зерттеулері үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығы]] берілді.

Оствальд өз заманының ең маңызды ғылыми ұйымдастырушыларының бірі болды. Ол Лейпциг университетінің физикалық химия кафедрасында Густав Генрих Видеманның (1826—1899) ізашары болды, оны соңғысы 1871 жылдан 1887 жылға дейін басқарды. Оствальд сол университетте әлемдегі алғашқы физика-химиялық институтты құрды және Неміс электрохимиялық қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды. 1887 жылы Оствальд [[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Я. Ван'т Хоффпен]] бірге Физикалық химия журналын құрды. 1889 жылдан бастап ол математика, физика және химия бойынша классикалық шығармаларды қамтитын бірнеше жүз шағын кітаптардан тұратын «Дәл ғылымдардың классикасы» (Оствальдтың Klassiker der exakten Wissenschaften) сериясын шығара бастады. Оствальдтың қатысуымен құрылған «Көпір» (1911) ұйымы барлық елдердің ғалымдарының өз мамандықтары бойынша әдебиетке қол жеткізуін жеңілдету мақсатында библиография және құжаттама саласында халықаралық ынтымақтастықты дамытуды мақсат етті. Бірнеше жыл бойы ол «Монистер одағын» басқарды. 1901—1921 жылдары ол «Табиғат философиясының жылнамалары» журналын шығарды.

1900 жылы Оствальдтың қатысуымен платина катализаторында аммиакты тотықтыру арқылы азот қышқылын алу процесі жасалды. Осы процесті және Габер мен Бош ұсынған аммиак өндірудің арзан әдісін қолдана отырып, Германия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзін жарылғыш заттармен қамтамасыз ете алды. Дәл осы процестер бүгінде тыңайтқыштар өндіру үшін қолданылады.

Оствальд жасанды [[идо]] тілін әзірлеуге белсенді қатысты, 1904 жылдан бастап осы тілді жасаушылардың съездеріне қатысып, тіпті олардың кейбіріне төрағалық етті&lt;ref&gt;{{Cite web|title=10|url=http://miresperanto.com/esperantologio/napravlenija/10.htm#page-top|accessdate=2020-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225231438/http://miresperanto.com/esperantologio/napravlenija/10.htm#page-top|archivedate=2020-02-25}}&lt;/ref&gt;.

Оствальдтың ғылыми ұйымдастырушы ретіндегі жұмысы кеңінен танымал. Лейпциг университетіндегі оның физикалық химия зертханасында әлемнің түкпір-түкпірінен келген студенттер мен химиктер физикалық химияның жаңа ғылымын зерттеді, олардың көпшілігі кейіннен бүкіл әлемге танылды. Олардың арасында [[Сванте Аррениус|Аррениус]], Нернст, [[Уильям Рамзай|Рамзи]], Габер және Яффе болды.

'''Оствальдтың қос конусы'''

Вильгельм Оствальд кескіндемедегі практикалық тәжірибесіне байланысты ғылыми негізделген түс жүйесін де зерттеді. 1914 жылдан бастап ол Deutschen Werkbundes тарапынан түс теориясын нормативтік, физикалық, химиялық, психологиялық және физиологиялық тұрғыдан зерттеу жүргізуге шақырылды. Вильгельм Оствальд үшін түс теориясын өлшеудің эксперименттік әдістерін әзірлеу оның энергетикалық императиві мен ғылыми сенімдерін қолдану мүмкіндігі болды. Ол тек ғылыми негізделген түс таксономиясын жасағысы ғана емес, сонымен қатар оның зерттеулері өнеркәсіп пен қолөнерге де пайда әкелуі керек еді.

Вильгельм Оствальд реңк тәрізді үшбұрыштарды жоғарғы ақ және төменгі қара ұшы бар қос Оствальд конусына орналастырды.

Кез келген түстің орны толық түстің санымен және ақ-қара бөліктердің екі әріпімен анықталды. Вильгельм Оствальд бұл үшін «түс стандарты» терминін енгізді. Ол бірнеше түс каталогтары деп аталатын каталогтарды жасады. Олардың ішіндегі ең үлкені 2520 өлшенген түстен тұрды. Бұл 24 бөліктен тұратын түсті дөңгелекке, 15 қадамнан тұратын сұр оське және әрбір түсті үшбұрыштағы 105 түске сәйкес келеді.

Дегенмен, Оствальдтың айтуынша, 680 түстен тұратын түс органы көптеген практикалық қолданбалар үшін жеткілікті болды. Бұл түс стандарты стандартты түс атласының, түс нұсқаулықтарының, түс кестелерінің, бояулардың және мамандандырылған түс қорытындыларының бастапқы нүктесіне айналды. 1917 жылы түс атласы пайда болды, ол 1930 жылға қарай барлығы 14 басылымға жетті, ал сол жылдың күзінде 2500 түстен тұратын алғашқы түс атласы пайда болды.

Ол сандық түс теориясын, түстерді жіктеу шкаласын, түстер үйлесімділігі жүйесін және түстер атласын жасады. Ол бояу және лак өндірушілерінің өтініші бойынша [[1927 жыл|1927 жылы]] Мемлекеттік жеткізу шарттары комитеті ([[Неміс тілі|немісше:]] ''Reichsausschuß für Lieferbedingungen und Gütesicherung'') әзірлеген неміс түс стандарты — '''RAL''' жүйесінің авторы.

== Философиялық еңбектер. Энергетика ==
Оствальд — [[Онтология|онтологиядағы]] [[Энергияның сақталу заңы|энергетизм]] тұжырымдамасының авторы, ол [[материализм]] мен [[Идеализм|идеализмге]] балама болды. Оствальд [[Энергия|энергияны]] жалғыз шындық деп санады, материя мен рухты энергияның көрініс формалары ретінде қарастырды.

Энергияның сақталу және түрлену заңын табиғаттың жалғыз әмбебап заңы ретінде түсіне отырып, 1890 жылдан бастап ол энергияны әлемнің субстанциясы ретінде зерттеді, оған барлық құбылыстар мен өзгерістерді енгізуге болады. Осы идеяға сәйкес ол классикалық термодинамиканың принциптері мен заңдарының философиялық түсіндірмесін жасады, бұл оның «энергетикалық философиясының» (энергетизмнің) негіздерінің біріне айналды. Бұл философия материя ұғымын энергия ұғымымен (немесе «белгілі энергиялар кешенімен») ауыстыруға мүмкіндік береді деп сенді. Биологиялық және психикалық процестерді (саналы процестерді қоса алғанда) энергетикалық процестер ретінде түсінуді ұсынды. «Мәдениеттің энергетикалық негізін» зерттеп, энергетикалық тәсілді әлеуметтік құбылыстар саласына кеңейтті. Барлық адами және ғарыштық құбылыстарды «энергиялар арасында болатын» процестер ретінде ұсынуға болады деп мәлімдеді. Энергияны ысырап етуді емес, керісінше пайдалануды талап ететін «энергетикалық императивті» тұжырымдады.

== Есте сақтау ==
[[Сурет:OstwaldDenkmalRiga.jpg|нобай|200x200 нүкте|Ригадағы Оствальд ескерткіші]]
* 1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың арғы жағындағы кратерге Вильгельм Фридрих Оствальдтың есімін берді.
* 2001 жылы Вильгельм Оствальдқа ескерткіш Ригада Верманес саябағының жанындағы Кришян Барона көшесінде орнатылды.
* Сондай-ақ, 2003 жылы Ригада Вильгельм Оствальдтың есімі орта мектепке (бұрынғы №76 мектеп), ал 2017 жылы — жаңа көшеге берілді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Par zemes vienību un ēku adrešu maiņu un piešķiršanu|url=https://likumi.lv/ta/id/292267-par-zemes-vienibu-un-eku-adresu-mainu-un-pieskirsanu-brasas-skanstes-un-petersalas--andrejsalas-apkaime|work=Likumi.lv|publisher=[[Latvijas Vēstnesis]]|date=2017-07-17|lang=lv|accessdate=2023-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325100558/https://likumi.lv/ta/id/292267-par-zemes-vienibu-un-eku-adresu-mainu-un-pieskirsanu-brasas-skanstes-un-petersalas--andrejsalas-apkaime|archivedate=2023-03-25}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* Оствальд // Новая философская энциклопедия : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета В. С. Стёпин. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Мысль, 2010. — 2816 с.
* [http://minervium.com/philosophy/Ostvald-Naturfilosofija.html Оствальд, В. «Натурфилософия» (1907)] {{Wayback|url=http://minervium.com/philosophy/Ostvald-Naturfilosofija.html|date=20131205084053}}
* Храмов Ю. А. Оствальд Вильгельм Фридрих (Ostwald Friedrich Wilhelm) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 203. — 400 с. — 200 000 экз. 
* Профиль Вильгельма Фридриха Оствальда на официальном сайте РАН
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1909/ Информация с сайта Нобелевского комитета] {{Webarchive|url=https://www.webcitation.org/6Bgzckw1b?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1909/|date=2012-10-26}}{{In lang|en}}
* [http://n-t.ru/nl/hm/ostwald.htm ОСТВАЛЬД (Ostwald), Вильгельм] {{Wayback|url=http://n-t.ru/nl/hm/ostwald.htm|date=20150529223035}}. Биография. — [http://n-t.ru/ НиТ] {{Wayback|url=http://n-t.ru/|date=20150527044155}}. [http://n-t.ru/nl/ Лауреаты Нобелевской премии] {{Wayback|url=http://n-t.ru/nl/|date=20150530030444}}, 1998.
* Ostwald, Wilhelm Friedrich (1853-1932) (нем.). // Baltisches Biographisches Lexikon Digital.
[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Леополдина мүшелері]]
[[Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)]]
[[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]]
[[Санат:Германия өнертапқыштары]]
[[Санат:Натурфилософтар]]
[[Санат:Германия философтары]]
[[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]]
[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>ik66qypjdgmmzvrek9zgty47d89uzqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Yerlanmind</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782758</id>
    <revision>
      <id>3620225</id>
      <timestamp>2026-06-21T06:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3620225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="kfzizixvi2gsn5h67t9g3rseh4dx54k" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Yerlanmind}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 11:52, 2026 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>kfzizixvi2gsn5h67t9g3rseh4dx54k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782759</id>
    <revision>
      <id>3620255</id>
      <timestamp>2026-06-21T08:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов  | Шынайы есімі         =   | Суреті...</comment>
      <origin>3620255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5266" sha1="79oo1x9ovn3hd1iwo2bjk2vda9062u9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>79oo1x9ovn3hd1iwo2bjk2vda9062u9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620256</id>
      <parentid>3620255</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері|КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5377" sha1="lqq33yvku4ppr7urjm43konr7ld6c3g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]</text>
      <sha1>lqq33yvku4ppr7urjm43konr7ld6c3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620257</id>
      <parentid>3620256</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары|Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5479" sha1="olblm4trj9z69ixn7or4qk8yezwytxm" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>olblm4trj9z69ixn7or4qk8yezwytxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620258</id>
      <parentid>3620257</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары|Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5585" sha1="aijs37sw6up12tz94g2dld6gmqwyk2p" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>aijs37sw6up12tz94g2dld6gmqwyk2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620259</id>
      <parentid>3620258</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары|Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5685" sha1="84kceix2zufwywlwl4y7aqp75ytrwpe" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>84kceix2zufwywlwl4y7aqp75ytrwpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620260</id>
      <parentid>3620259</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары|Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5787" sha1="17g8suw7c4b8c7i8zqepujglevy4935" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>17g8suw7c4b8c7i8zqepujglevy4935</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620261</id>
      <parentid>3620260</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері|Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5886" sha1="th37ry82ctxwshytevnpx8vkpkeninf" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]</text>
      <sha1>th37ry82ctxwshytevnpx8vkpkeninf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620262</id>
      <parentid>3620261</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3620262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6005" sha1="adh05xuqovhm4g2kxnvbtd21lz5znj4" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>adh05xuqovhm4g2kxnvbtd21lz5znj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620264</id>
      <parentid>3620262</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6481" sha1="0oh5pd6mg53vqu51njfwmpbgcief014" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>0oh5pd6mg53vqu51njfwmpbgcief014</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620266</id>
      <parentid>3620264</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3620266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9806" sha1="4cxs94af3adwk1nx8i1nmu45hhn7ys5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
Қызылтомар ауылында (Кеңес дәуірінде – Солтүстік Қазақстан облысының Кеңес ауданы) дүниеге келді.

1929—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1932—1937 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстық байланыс басқармасының жауапты орындаушысы, басшысының орынбасары, 1-орынбасары болып жұмыс істеді.

1937—1940 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1940—1941 жылдары [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық жер бөлімінің басшысы орынбасары болып күн көрді.

1941 жылы [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитеті]] кадрлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбектенді.

1941—1945 жылдары Семей облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1945—1949 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952 жылдан бастап — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1955 жылдың сәуірінен — 1958 жылға дейін Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі болып жұмыс істеді.

1958—1961 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Кеңестік бақылау комиссиясының төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік бақылау комиссиясының төрағасы болып күн көрді.

1963—1965 жылдары [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті]] мен [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитеті жанындағы Партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1965—1967 жылдары Алматы облыстық халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді.

1967 жылы зейнетке шықты. Одақтық маңызы бар дербес зейнеткер&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>4cxs94af3adwk1nx8i1nmu45hhn7ys5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620268</id>
      <parentid>3620266</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3620268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="94lea55oqn2osthy0ocdv5b4v72xysl" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = Семей облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
Қызылтомар ауылында (Кеңес дәуірінде – Солтүстік Қазақстан облысының Кеңес ауданы) дүниеге келді.

1929—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1932—1937 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстық байланыс басқармасының жауапты орындаушысы, басшысының орынбасары, 1-орынбасары болып жұмыс істеді.

1937—1940 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1940—1941 жылдары [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық жер бөлімінің басшысы орынбасары болып күн көрді.

1941 жылы [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитеті]] кадрлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбектенді.

1941—1945 жылдары Семей облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1945—1949 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952 жылдан бастап — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1955 жылдың сәуірінен — 1958 жылға дейін Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі болып жұмыс істеді.

1958—1961 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Кеңестік бақылау комиссиясының төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік бақылау комиссиясының төрағасы болып күн көрді.

1963—1965 жылдары [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті]] мен [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитеті жанындағы Партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1965—1967 жылдары Алматы облыстық халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді.

1967 жылы зейнетке шықты. Одақтық маңызы бар дербес зейнеткер&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/ZhZZ/12987.asp Әбжан Жүсіпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>94lea55oqn2osthy0ocdv5b4v72xysl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620269</id>
      <parentid>3620268</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3620269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10154" sha1="bb8mkfr5kw26ikfc1kacdwuvhmgqb2c" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
Қызылтомар ауылында (Кеңес дәуірінде – Солтүстік Қазақстан облысының Кеңес ауданы) дүниеге келді.

1929—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1932—1937 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстық байланыс басқармасының жауапты орындаушысы, басшысының орынбасары, 1-орынбасары болып жұмыс істеді.

1937—1940 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1940—1941 жылдары [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық жер бөлімінің басшысы орынбасары болып күн көрді.

1941 жылы [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитеті]] кадрлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбектенді.

1941—1945 жылдары Семей облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1945—1949 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1952 жылдан бастап — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1955 жылдың сәуірінен — 1958 жылға дейін Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі болып жұмыс істеді.

1958—1961 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Кеңестік бақылау комиссиясының төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік бақылау комиссиясының төрағасы болып күн көрді.

1963—1965 жылдары [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті]] мен [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитеті жанындағы Партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1965—1967 жылдары Алматы облыстық халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді.

1967 жылы зейнетке шықты. Одақтық маңызы бар дербес зейнеткер&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/ZhZZ/12987.asp Әбжан Жүсіпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>bb8mkfr5kw26ikfc1kacdwuvhmgqb2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620292</id>
      <parentid>3620269</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3620292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10509" sha1="2gu9we5s1i6i02bonirmgthqtpb640f" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
Қызылтомар ауылында (Кеңес дәуірінде – Солтүстік Қазақстан облысының Кеңес ауданы) дүниеге келді.

1929—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1931—1932 жылдары В.М. Молотов атындағы Мәскеу түсті металдар институтындағы жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1932—1937 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстық байланыс басқармасының жауапты орындаушысы, басшысының орынбасары, 1-орынбасары болып жұмыс істеді.

1937—1940 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1940—1941 жылдары [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық жер бөлімінің басшысы орынбасары болып күн көрді.

1941 жылы [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитеті]] кадрлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбектенді.

1941—1945 жылдары Семей облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1945—1949 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1949—1952 жылдары БК(б)К ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1952 жылдан бастап — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1955 жылдың сәуірінен — 1958 жылға дейін Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі болып жұмыс істеді.

1958—1961 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Кеңестік бақылау комиссиясының төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік бақылау комиссиясының төрағасы болып күн көрді.

1963—1965 жылдары [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті]] мен [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитеті жанындағы Партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1965—1967 жылдары Алматы облыстық халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді.

1967 жылы зейнетке шықты. Одақтық маңызы бар дербес зейнеткер&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/ZhZZ/12987.asp Әбжан Жүсіпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>2gu9we5s1i6i02bonirmgthqtpb640f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620293</id>
      <parentid>3620292</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3620293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10509" sha1="nettyjps1e8p8dolno0q1vtew5smgle" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
Қызылтомар ауылында (кеңес дәуірінде – Солтүстік Қазақстан облысының Кеңес ауданы) дүниеге келді.

1929—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1931—1932 жылдары В.М. Молотов атындағы Мәскеу түсті металдар институтындағы жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1932—1937 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстық байланыс басқармасының жауапты орындаушысы, басшысының орынбасары, 1-орынбасары болып жұмыс істеді.

1937—1940 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1940—1941 жылдары [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық жер бөлімінің басшысы орынбасары болып күн көрді.

1941 жылы [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитеті]] кадрлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбектенді.

1941—1945 жылдары Семей облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1945—1949 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1949—1952 жылдары БК(б)К ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1952 жылдан бастап — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1955 жылдың сәуірінен — 1958 жылға дейін Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі болып жұмыс істеді.

1958—1961 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Кеңестік бақылау комиссиясының төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік бақылау комиссиясының төрағасы болып күн көрді.

1963—1965 жылдары [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті]] мен [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитеті жанындағы Партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1965—1967 жылдары Алматы облыстық халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді.

1967 жылы зейнетке шықты. Одақтық маңызы бар дербес зейнеткер&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/ZhZZ/12987.asp Әбжан Жүсіпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>nettyjps1e8p8dolno0q1vtew5smgle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3620294</id>
      <parentid>3620293</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3620294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10516" sha1="g2gtpxxm82fh5b40zbag2si0fp4eerw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1955
 | Басқаруын аяқтады    = 1958 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1952
 | Басқаруын аяқтады_2  = сәуір 1954
 | Ізашары_2            = [[Сәрсенбі Сәденұлы Ержанов|Сәрсенбі Ержанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]]
 | Титулы_3             = [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_3    = 1945
 | Басқаруын аяқтады_3  = 1949
 | Ізашары_3            = [[Даниял Керімбаев|Даниял Керімбайұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ахмет Исмагұлұлы Мәмбетов|Ахмет Мәмбетов]]
 | Титулы_4             = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_4                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_4                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_4    = 1941
 | Басқаруын аяқтады_4  = 1945
 | Ізашары_4            = [[Әбдірғали Ақшалов]]
 | Ізбасары_4           = [[Хасен Байұзақұлы]]
 | Туған күні           = 15.6.1907
 | Туған жері           = Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 25.8.1986
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебі
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Әбжан Сүйкімбайұлы Жүсіпов''' ([[15 маусым]] [[1907 жыл|1907]], Қызылтомар ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[25 тамыз]] [[1986 жыл|1986]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Семей, Қостанай және Гурьев облыстық атқару комитеттерінің төрағасы қызметін атқарған кеңестік мемлекет қайраткері. Қазақ КСР Мемлекеттік бақылау министрі (1955-1958).

== Өмірбаяны ==
Қызылтомар ауылында (кеңес дәуірінде – Солтүстік Қазақстан облысының Кеңес ауданы) дүниеге келді.

1929—1931 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді.

1931—1932 жылдары В.М. Молотов атындағы Мәскеу түсті металдар институтындағы жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды.

1932—1937 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстық байланыс басқармасының жауапты орындаушысы, басшысының орынбасары, 1-орынбасары болып жұмыс істеді.

1937—1940 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1940—1941 жылдары [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық жер бөлімінің басшысы орынбасары болып күн көрді.

1941 жылы [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитеті]] кадрлар бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбектенді.

1941—1945 жылдары Семей облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып істеді.

1945—1949 жылдары [[Қостанай облысы|Қостанай]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1949—1952 жылдары БК(б)К ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1952 жылдан бастап — 1955 жылдың сәуіріне дейін [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

1955 жылдың сәуірінен — 1958 жылға дейін Қазақ КСР мемлекеттік бақылау министрі болып жұмыс істеді.

1958—1961 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Кеңестік бақылау комиссиясының төрағасы лауазымында мехнат қылды.

1961—1962 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік бақылау комиссиясының төрағасы болып күн көрді.

1963—1965 жылдары [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті]] мен [[Алматы облысы|Алматы]] облыстық кеңесі атқару комитеті жанындағы Партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы болып еңбектенді.

1965—1967 жылдары Алматы облыстық халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді.

1967 жылы зейнетке шықты. Одақтық маңызы бар дербес зейнеткер&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.knowbysight.info/ZhZZ/12987.asp Әбжан Жүсіпов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

[[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]]
[[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>g2gtpxxm82fh5b40zbag2si0fp4eerw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлішер Бейсенов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782760</id>
    <redirect title="Әлішер Бейсенұлы" />
    <revision>
      <id>3620275</id>
      <timestamp>2026-06-21T08:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Орел Карл [[Әлішер Бейсенов]] бетін [[Әлішер Бейсенұлы]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3620275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="8p2x83l7bafyljcvpnv28p49oydhzmm" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Әлішер Бейсенұлы]]</text>
      <sha1>8p2x83l7bafyljcvpnv28p49oydhzmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Байрақ/Кот-д'Ивуар</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782761</id>
    <redirect title="Үлгі:Байрақ/Кот-д’Ивуар" />
    <revision>
      <id>3620311</id>
      <timestamp>2026-06-21T09:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Үлгі:Байрақ/Кот-д’Ивуар]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3620311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="lp6eytx6z4gqxsazqbbdrfj6ipll5bq" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Үлгі:Байрақ/Кот-д’Ивуар]]</text>
      <sha1>lp6eytx6z4gqxsazqbbdrfj6ipll5bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ист Рузэрфорд (Нью-Джерси)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782762</id>
    <redirect title="Ист-Ратерфорд" />
    <revision>
      <id>3620318</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Ист Рузэрфорд (Нью-Джерси)]] бетін [[Ист-Ратерфорд]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3620318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="qe72yzd9fch9u4ilmsojhve7j7j8fmr" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Ист-Ратерфорд]]</text>
      <sha1>qe72yzd9fch9u4ilmsojhve7j7j8fmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Ист Рузэрфорд (Нью-Джерси)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>782763</id>
    <redirect title="Талқылау:Ист-Ратерфорд" />
    <revision>
      <id>3620320</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Талқылау:Ист Рузэрфорд (Нью-Джерси)]] бетін [[Талқылау:Ист-Ратерфорд]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3620320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="82oth1u0gy4xywr6gra63o06grgudeh" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Талқылау:Ист-Ратерфорд]]</text>
      <sha1>82oth1u0gy4xywr6gra63o06grgudeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фоксборо (Массачусетс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782764</id>
    <redirect title="Фоксборо" />
    <revision>
      <id>3620322</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Фоксборо (Массачусетс)]] бетін [[Фоксборо]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3620322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="duysjrekmwxlifmwwi49r7sv6kym903" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Фоксборо]]</text>
      <sha1>duysjrekmwxlifmwwi49r7sv6kym903</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Фоксборо (Массачусетс)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>782765</id>
    <redirect title="Талқылау:Фоксборо" />
    <revision>
      <id>3620324</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Талқылау:Фоксборо (Массачусетс)]] бетін [[Талқылау:Фоксборо]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3620324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="nyj23tnz5ha3vzyclwm4p4hft45gczn" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Талқылау:Фоксборо]]</text>
      <sha1>nyj23tnz5ha3vzyclwm4p4hft45gczn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:YASAWI CENTER</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782766</id>
    <revision>
      <id>3620328</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3620328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="001r73u87k97lwu095zcyshw18sfzyq" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=YASAWI CENTER}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 16:33, 2026 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>001r73u87k97lwu095zcyshw18sfzyq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>